II SA/Lu 238/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2007-05-18
NSAinneWysokawsa
zaliczka alimentacyjnapomoc społecznadochód rodzinykryterium dochodowekodeks postępowania administracyjnegoreformationis in peiusuchwała sąduinterpretacja przepisów

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uznając, że naruszyła ona zakaz reformationis in peius (zmiany na niekorzyść strony) poprzez błędną interpretację przepisów dotyczących zaliczek alimentacyjnych.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej w zwiększonej wysokości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu I instancji, przyznając zaliczkę w niższej kwocie, argumentując, że dochód rodziny przekracza określony próg. Skarżąca zarzuciła błędną wykładnię przepisów. Sąd administracyjny uznał, że Kolegium naruszyło art. 139 k.p.a. (zakaz reformationis in peius), ponieważ wątpliwości interpretacyjne przepisów nie stanowiły podstawy do wydania decyzji na niekorzyść strony. W konsekwencji, sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznał skargę B.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która uchyliła decyzję organu I instancji przyznającą zaliczkę alimentacyjną. Organ odwoławczy przyznał zaliczkę w niższej kwocie, uznając, że dochód rodziny przekracza próg dochodowy określony w ustawie o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Skarżąca zarzuciła błędną wykładnię przepisów materialnych, w szczególności art. 8 ust. 2 pkt 2 i art. 7 ust. 2 tej ustawy oraz art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd administracyjny uznał skargę za uzasadnioną, stwierdzając naruszenie przez organ odwoławczy przepisu art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego, który formułuje zakaz reformationis in peius (zmiany na niekorzyść strony). Sąd podkreślił, że odstępstwo od tego zakazu jest dopuszczalne tylko w przypadku rażącego naruszenia prawa lub interesu społecznego, a wątpliwości interpretacyjne przepisów dotyczących zaliczek alimentacyjnych nie stanowiły podstawy do pogorszenia sytuacji prawnej strony. Wskazano, że interpretacja art. 8 ust. 2 ustawy budziła wątpliwości, a projektowana nowelizacja miała na celu ich usunięcie. W związku z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, sąd uchylił zaskarżoną decyzję i nakazał ponowne rozpoznanie odwołania przez Kolegium z uwzględnieniem przedstawionych uwag.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny. Wątpliwości interpretacyjne przepisów nie stanowią podstawy do odstąpienia od zakazu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wątpliwości interpretacyjne dotyczące przepisów o zaliczkach alimentacyjnych nie kwalifikują się jako rażące naruszenie prawa, które uzasadniałoby odstąpienie od zakazu reformationis in peius. Dlatego decyzja Kolegium, która pogorszyła sytuację strony, była wadliwa proceduralnie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (6)

Główne

k.p.a. art. 139

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

Zakaz reformationis in peius (zmiany na niekorzyść strony) obowiązuje, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny. Wątpliwości interpretacyjne przepisów nie stanowią podstawy do odstąpienia od tego zakazu.

PPSA art. 145 § 1 pkt. 1 lit "c"

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji w przypadku naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Pomocnicze

u.p.d.a.z.a. art. 7 § ust. 2

Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej

Określa kryterium dochodowe dla przyznania zaliczki alimentacyjnej (dochód rodziny w przeliczeniu na osobę).

u.p.d.a.z.a. art. 8 § ust. 1

Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej

Określa wysokość zaliczki alimentacyjnej.

u.p.d.a.z.a. art. 8 § ust. 2

Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej

Określa warunki zwiększenia wysokości zaliczki alimentacyjnej, budząc wątpliwości interpretacyjne.

u.ś.r. art. 3 § pkt. 2

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Definicja 'dochodu rodziny', która była przedmiotem sporu interpretacyjnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy naruszył art. 139 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na niekorzyść strony, mimo że wątpliwości interpretacyjne przepisów nie stanowiły podstawy do odstąpienia od zakazu reformationis in peius.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że decyzja organu I instancji rażąco naruszała prawo poprzez błędną wykładnię art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.

Godne uwagi sformułowania

zakaz zmiany na niekorzyść rażące naruszenie prawa wątpliwości interpretacyjne nie można mówić o jego rażącym naruszeniu

Skład orzekający

Witold Falczyński

przewodniczący sprawozdawca

Ewa Ibrom

sędzia

Maciej Kierek

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie zakazu reformationis in peius w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza w sytuacjach wątpliwości interpretacyjnych przepisów materialnych."

Ograniczenia: Dotyczy głównie spraw, w których organ odwoławczy próbuje pogorszyć sytuację strony, powołując się na rzekome naruszenie prawa przez organ niższej instancji, podczas gdy faktyczne naruszenie jest kwestią interpretacyjną.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne są zasady proceduralne, takie jak zakaz reformationis in peius, nawet gdy pojawiają się wątpliwości co do przepisów materialnych. Podkreśla, że nieprecyzyjne prawo może prowadzić do sporów i wadliwych decyzji administracyjnych.

Wątpliwości interpretacyjne nie usprawiedliwiają pogorszenia sytuacji strony w postępowaniu administracyjnym.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Lu 238/07 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2007-05-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-03-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Ewa Ibrom
Maciej Kierek
Witold Falczyński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 139
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
art. 7 i 8
Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145par. 1 pkt. 1 lit "c"
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędzia NSA Maciej Kierek, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 maja 2007 r. sprawy ze skargi B.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. wydaną przez specjalistę pracy socjalnej Ośrodka Pomocy Społecznej z upoważnienia Burmistrza przyznano B.C. zaliczkę alimentacyjną na okres od dnia 1 października 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. w kwocie po [...] złotych miesięcznie na osoby: M.C. i A.C. oraz w kwocie [...] złotych na B.C.
Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła B.C., domagając się przyznania zaliczki alimentacyjnej również za miesiąc wrzesień 2006 r. Wskazała, że jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej i że jedynie w winy pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej, który błędnie ją poinformował o terminie złożenia wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej, nie złożyła wniosku wcześniej.
Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i przyznało zaliczkę alimentacyjną na okres od dnia 1 października 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. w kwocie po [...] złotych miesięcznie na osoby: M.C., A.C. i B.C..
Argumentując swoje stanowisko Kolegium wskazało, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniał stan faktyczny uregulowany w treści art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, w związku z czym brak było podstaw do zastosowania powyższego przepisu.
Organ odwoławczy podkreślił, że przepisy powołanej ustawy wyraźnie odróżniają pojecie "dochodu rodziny" (art. 8 ust. 2 pkt 2) od pojęcia "dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę" (art. 7 ust. 2). Stąd też, w związku z brzmieniem art. 18 ust. 2 tej ustawy, w rozpoznawanej sprawie należało zastosować definicję ustawową pojęcia "dochód rodziny", określoną w art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
W przedmiotowej sprawie ustalony przez organ dochód rodziny odwołującej wynosi [...] złotych, a zatem przekracza on 50 % kwoty określonej w art. 7 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (291,50 zł.) w związku z czym odwołującej nie przysługuje zaliczka alimentacyjna w zwiększonej wysokości. Przysługuje natomiast zaliczka w wysokości po [...] złotych na każdą osobę uprawnioną, gdyż w sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 powoływanej ustawy.
Ponadto organ odwoławczy wskazał, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 10 ust. 1 omawianej ustawy, zgodnie z którym prawo do zaliczki ustala organ właściwy wierzyciela począwszy od miesiąca, w którym został złożony u komornika sądowego wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, do końca okresu zasiłkowego. Skoro wniosek wraz z wymaganą dokumentacją wpłynął do komornika sądowego w dniu 18 października 2006 r., tym samym zasadnie ustalono początek okresu przyznanego świadczenia na dzień 1 października 2006 r.
W ocenie Kolegium mimo, iż rozstrzygnięcie decyzji jest niekorzystne dla odwołującej, to treść przepisu art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego obligowała ten organ do wydania decyzji niekorzystnej dla strony, gdyż organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję rażąco naruszył prawo poprzez dokonanie błędnej wykładni powołanego art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
Na przytoczone rozstrzygnięcie administracyjne skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła B.C. domagając się jej uchylenia.
Skarżąca zarzuciła, iż organ odwoławczy naruszył przepisy prawa materialnego tj. art. 8 ust. 1 pkt 2 i art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej oraz art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
W jej ocenie brak jest podstaw do posiłkowania się definicją "dochód rodziny" określoną w art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Użycie w art. 8 ust. 2 pkt 2 pojęcia "dochód rodziny" jest tylko skrótem pojęcia "dochód rodziny w przeliczeniu na osobę" użytego w art. 7 ust. 2 przedmiotowej ustawy, gdyż dotyczy uregulowań zawartych w tym samym rozdziale ustawy.
A zatem w niniejszej sprawie winien mieć zastosowanie art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, bowiem dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi [...] zł., a więc nie przekracza 50 % kwoty o jakiej mowa w art. 7 ust. 2 ustawy tj. kwoty 291,50 zł.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując ocenę prawną wraz z leżącą u jej podstaw argumentacją, wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Mając na uwadze art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej. Jest to kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi.
Oznacza to, że w zakresie dokonywania kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Poddawszy takiej właśnie kontroli zaskarżoną decyzję, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisu art. 139 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) przywoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "k.p.a." , które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W myśl przepisu art. 139 k.p.a. organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.
Przepis ten formułuje tzw. zakaz reformationis in peius (czyli zakaz zmiany na niekorzyść), który wyraża się w tym, że organ odwoławczy nie może pogarszać określonej decyzją organu pierwszej instancji sytuacji prawnej strony odwołującej się. Strona odwołująca się powinna bowiem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją, w żadnym zaś przypadku nie doprowadzi do jej pogorszenia.
Jednocześnie przepis art. 139 k.p.a. w swej końcowej części ustanawia odstępstwa od zakazu orzekania na niekorzyść. Zakaz ten nie obowiązuje wówczas, gdy zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Dopuszczalność pogorszenia sytuacji prawnej strony odwołującej się jest zatem uzasadniona ze względu na ochronę (obiektywnego) porządku prawnego (zasada praworządności) i interesu społecznego. Ochrona ta nie jest jednak pełna, jeżeli się zważy, że tylko rażące naruszenie prawa lub interesu społecznego czyni legalnym orzeczenie na niekorzyść strony; zwykłe naruszenie prawa zaskarżoną decyzją nie uprawnia organu odwoławczego do wydania decyzji na niekorzyść strony odwołującej się (A. Wróbel, (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II, s. 817 i 823.- teza 1 i 7).
Podkreślenia wymaga, że przewidziana w końcowej części przepisu art. 139 k.p.a. możliwość odstąpienia od zakazu reformationis in peius ma charakter wyjątkowy i stanowi odstępstwo od generalnej zasady niepogarszania sytuacji prawnej odwołującej się strony. Skorzystanie przez organ z tej instytucji winno ograniczać się do absolutnie wyjątkowych sytuacji. Rozstrzygając sprawę na niekorzyść odwołującego się, organ odwoławczy zobowiązany jest wskazać w uzasadnieniu swej decyzji, że w sprawie wystąpił stan, o którym mowa w końcowej części art. 139 k.p.a. Zakaz zmiany na niekorzyść w postępowaniu odwoławczym dotyczy szczególnie istotnych wartości, wynikających wprost z zasady demokratycznego państwa prawnego wyrażonej w Konstytucji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 1994 r., V SA 194/94, Fiskus 1995, nr 1, s. 20).
Oznacza to, że posługiwanie się w praktyce art. 139 k.p.a. winno być również poddawane wnikliwej kontroli sądów i ograniczone do sytuacji absolutnie wyjątkowych z punktu widzenia praworządności (A. Wróbel, op. cit, s. 825 – 826, t. 10; B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2006, s. 616; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1993 r., III ARN 33/93, Państwo i Prawo 1994, nr 9, s. 112).
Odstępując od zakazu zmiany na niekorzyść organ odwoławczy obowiązany jest szczegółowo wskazać w uzasadnieniu wydanej decyzji podstawy wyłączenia stosowania powyższego zakazu, a więc wykazać, ze zaistniała co najmniej jedna
z przesłanek do powyższego wyłączenia (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 kwietnia 1986 r., II SA 1500/85, niepubl. oraz z dnia 6 lutego 1989 r., IV SA 1101/88, ONSA 1989, nr 2, poz. 71, powołany wyżej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1993 r.; H. Knysiak-Molczyk, Uprawnienia strony w postępowaniu administracyjnym, Zakamycze 2004, s. 253).
Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie określają definicji legalnej pojęcia "rażącego naruszenia prawa". W literaturze przedmiotu przyjmuje się jednak, iż pojęcie to na gruncie przepisu art. 139 k.p.a. obejmuje kwalifikowane przypadki naruszenia prawa wymienione wyczerpująco w art. 145 § 1, art. 145a § 1 oraz art. 156 § 1 k.p.a. Za "rażące naruszenie prawa" uznaje się zatem w szczególności sytuację, gdy organ pierwszej instancji wydał decyzję, ustalając stan faktyczny w oparciu o fałszywe dowody (art. 145 §1 pkt 1), a także, gdy decyzja została wydana bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2).
Brak jest jednak podstaw do odejścia od zakazu określonego w przepisie art. 139 k.p.a., w sytuacji, gdy przepis prawny budzi wątpliwości interpretacyjne, bowiem "tam, gdzie w grę wchodzi rozbieżność w wykładni prawa nie można mówić o jego rażącym naruszeniu" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 1994 r., III SA 388/94, Prawo Gospodarcze 1995, nr 8, s. 11).
W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy naruszył reguły postępowania wynikające z powołanego przepisu art. 139 k.p.a., w szczególności błędnie uznał, że decyzja organu pomocy społecznej z dnia 2 listopada 2006 r. rażąco narusza prawo.
Zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób uprawnionych do tego świadczenia określają przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r.
o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa".
Zgodnie z przepisem art. 7 ustawy zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia (ust. 1), o ile dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583,00 zł (ust. 2). Ustawa wprowadza zatem jako przesłankę przyznania zaliczki alimentacyjnej kryterium dochodowe, odnoszone do dochodu przypadającego na osobę w rodzinie.
Wysokość zaliczki alimentacyjnej określa przepis art. 8 ust. 1 ustawy. W myśl tego przepisu zaliczka alimentacyjna przysługuje do wysokości świadczenia alimentacyjnego, nie więcej jednak niż 170,00 zł dla osoby uprawnionej w przypadku gdy w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki i 120,00 zł w przypadku gdy w rodzinie są trzy osoby, lub więcej, uprawnione do zaliczki. Kwoty te są odpowiednio wyższe w przypadku, gdy osoba uprawniona legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wskazane w art. 8 ust. 1 kwoty ulegają zwiększeniu w sytuacji określonej w art. 8 ust. 2. Przepis ten ma następujące brzmienie: "W przypadku gdy dochód rodziny nie przekracza 50% kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2, kwotę zaliczki, o której mowa w ust. 1, zwiększa się do: 1) w przypadku gdy w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki - 300,00 zł dla osoby uprawnionej albo 380,00 zł, jeżeli osoba ta legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) w przypadku gdy w rodzinie są trzy osoby, lub więcej, uprawnione do zaliczki - 250,00 zł dla osoby uprawnionej albo 300,00 zł, jeżeli osoba ta legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności".
Interpretacja przepisu art. 8 ust. 2 nasuwa pewne trudności. Odczytując ten przepis zgodnie z jego literalnym brzmieniem można by dojść do wniosku, że warunek przyznania uprawnionemu lub uprawnionym wyższych zaliczek alimentacyjnych jest spełniony wówczas, gdy dochód całej rodziny nie przekracza 50 % kwoty wskazanej w art. 7 ust. 2, czyli kwoty 291,50 zł. Zważywszy jednak na fakt, że wprowadzone w art. 7 ust. 2 kryterium dochodowe dotyczy dochodu na osobę w rodzinie, przepis art. 8 ust. 2 odczytywać można również w ten sposób, że zaliczkę zwiększa się wówczas, gdy dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 291,50 zł. Przy takiej interpretacji przyznawanie zaliczek w podstawowej i zwiększonej wysokości odbywałoby się według jednolitego kryterium dochodowego. Należy ponadto zauważyć, że przyjęcie progu 291,50 zł jako dochodu całej rodziny ograniczałoby uprawnienie do zwiększonej zaliczki osób z rodzin wielodzietnych i pogarszałoby ich sytuację w stosunku do uprawnionych z rodzin mniej liczebnych. W rodzinie dwuosobowej kwota 291,50 zł uprawniająca do zwiększonej zaliczki oznacza bowiem dochód nie przekraczający 145,75 zł na osobę w rodzinie, natomiast w rodzinie cztero- i pięcioosobowej - dochód nie przekraczający odpowiednio 72,87 zł, i 58,30 zł na osobę w rodzinie.
Inna niż przyjęta przez Kolegium wykładnia przepisu art. 8 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 7 ust. 2 ustawy, dokonana przez organ pierwszej instancji, a w konsekwencji zastosowanie przepisu art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy do sytuacji skarżącej, nie mogą zostać uznane za "rażące naruszenie prawa" w rozumieniu przepisu art. 139 k.p.a. Zdaniem Sądu, skoro przepisy powyższe budziły wątpliwości interpretacyjne, których usunięcie wymagało sięgnięcia do reguł wykładni prawa, nie zachodziła wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 139 k.p.a., uprawniająca organ odwoławczy do orzekania na niekorzyść strony.
Ustalenie prawa do świadczenia w formie zaliczki alimentacyjnej jest czynnością złożoną, wymagającą interpretacji i ocen. Jest to więc typowy rodzaj stosowania prawa. Zgodzić się należy z organem, iż podstawową regułą wykładni, także w dziedzinie prawa administracyjnego, jest wykładnia językowa, istotą której jest rekonstrukcja sensu wyrażeń i całej wypowiedzi zawartej w tekście normatywnym. W praworządnym państwie obywatele mają prawo polegać na tym, co prawodawca w tekście prawnym powiedział, a nie na tym, co zamierzał powiedzieć lub co powiedziałby, gdyby znał nowe okoliczności.
Odejście od brzmienia przepisu, poprzez uzupełnienie lub korektę kryteriów zawartych w tekście normatywnym, jest możliwe wówczas, gdy rezultaty uzyskane na podstawie tej reguły wykładni są niewystarczające do kwalifikacji faktów oraz ustalenia normatywnych konsekwencji tej kwalifikacji. Okolicznością uzasadniającą odejście od sensu językowego przepisu jest wystąpienie sytuacji, gdy wykładnia językowa prowadzi do rozstrzygnięć, które w świetle powszechnie obowiązujących wartości mogą być uznane za rażąco niesłuszne lub niesprawiedliwe lub gdy sens językowy jest ewidentnie sprzeczny z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi. Szczególnie w regulacjach, gdzie prawo funkcjonuje jako instrument polityki społecznej należy brać pod uwagę konsekwencje społeczne i ekonomiczne, do których prowadzić będzie określona interpretacja i wybrać interpretację prowadzącą do konsekwencji najbardziej korzystnych. Ponadto dokonując wykładni należy mieć na względzie, iż prawo powinno być spójną, niesprzeczną wewnętrznie całością i że pojedyncze przepisy nie powinny naruszać tego porządku.
Ustalenie znaczenia prawa nie może się ograniczać do badania tylko formy, lecz musi uwzględniać także jego sens tzn. cel lub cele, które dana regulacja prawna ma realizować.
Powracając do meritum sprawy należy podkreślić, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji również nie czyni zadość przedstawionym wcześniej wymogom w odniesieniu do decyzji odstępujących od zakazu wynikającego z przepisu art. 139 k.p.a. Organ odwoławczy podejmując bowiem rozstrzygnięcie niekorzystne dla strony odwołującej na podstawie powołanego przepisu zobligowany jest do bezspornego udowodnienia istnienia wszystkich okoliczności uzasadniających takie rozstrzygnięcie (por. powołane orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1993 r.). Lakoniczne sformułowanie, iż "mając na uwadze art. 139 k.p.a., należało zmienić zaskarżoną decyzję, albowiem rażąco narusza ona prawo poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy", nie może być uznane za szczegółowe wykazanie, iż decyzja organu pierwszej instancji rażąco narusza prawo.
W ocenie Sądu wskazane naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Uchylenie decyzji organu drugiej instancji oznacza konieczność ponownego rozpoznania przez Kolegium odwołania B.C. od decyzji organu pierwszej instancji.
Rozpoznając sprawę ponownie Kolegium uwzględni przedstawione wyżej uwagi dotyczące zawartego w przepisie art. 139 k.p.a. zakazu zmiany decyzji na niekorzyść strony odwołującej się oraz dopuszczalności odstąpienia od tego zakazu i wyda decyzję zgodną z prawem.
Ubocznie należy wskazać, że obecnie przygotowany jest projekt nowelizacji omawianej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej mający miedzy innymi na celu usunięcie wątpliwości interpretacyjnych które wystąpiły również w przedmiotowej sprawie, dotyczących ustalania uprawnień do świadczenia, które rzutują na wysokość przyznawanej zaliczki. I tak w art. 1 pkt 4 projektu ustawy ustawodawca proponuje wprowadzenie do art. 8 ust. 2 obecnie obowiązującej ustawy, zmiany poprzez zastąpienia wyrażenia "dochód rodziny" wyrażeniem "dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie". Przedstawiona zmiana mimo, iż nie obowiązująca, zdaje się być chęcią poprawy przez ustawodawcę niezbyt precyzyjnego zapisu obecnie obowiązującej ustawy. Uzasadnienie projektu ustawy nowelizacyjnej przyznaje przy tym, że interpretacja art. 8 ust. 2 obecnie obowiązującej ustawy jest niejednorodna, co powoduje, że w odniesieniu do obywateli, których sytuacja prawna i faktyczna jest identyczna, wydawane są odmienne decyzje administracyjne, różnicująca wysokość zaliczek alimentacyjnych przyznawanych uprawnionym.
Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI