VII SA/Wa 1040/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2021-10-15
NSAnieruchomościŚredniawsa
plan zagospodarowania przestrzennegoprawo własnościład przestrzennylinie zabudowypierzeje usługowewładztwo planistyczneuchwałasąd administracyjnynieruchomościzagospodarowanie terenu

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na uchwałę Rady Miasta dotyczącą miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, uznając, że wyznaczone linie zabudowy i pierzeje usługowe nie naruszają nadmiernie prawa własności.

Skarżący zarzucili uchwale Rady Miasta w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego naruszenie prawa własności poprzez nadmierne ograniczenie możliwości zabudowy ich nieruchomości. Wskazali, że wyznaczone linie zabudowy i pierzeje usługowe uniemożliwiają samodzielne wykorzystanie działek. Sąd oddalił skargę, uznając, że ingerencja w prawo własności mieści się w granicach władztwa planistycznego gminy i jest proporcjonalna do interesu publicznego, a wyznaczone linie zabudowy nie wykluczają możliwości inwestycyjnych.

Skarżący K. L., T. L., B. C. i Z. C. wnieśli skargę na uchwałę Rady Miasta z 2008 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, domagając się stwierdzenia jej nieważności w części dotyczącej wyznaczenia linii zabudowy i pierzei usługowych dla ich nieruchomości. Zarzucili naruszenie prawa własności, wskazując, że ograniczenia te uniemożliwiają samodzielne wykorzystanie działek zgodnie z ich przeznaczeniem. Rada Miasta wniosła o oddalenie skargi, argumentując, że ustalenia planu są zgodne z prawem, służą ochronie ładu przestrzennego i nie naruszają nadmiernie prawa własności. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że władztwo planistyczne gminy zostało wykonane w sposób prawidłowy, a ingerencja w prawo własności mieści się w granicach dopuszczonych prawem. Sąd podkreślił, że ustalenia planu były proporcjonalne, uzasadnione urbanistycznie i nie przekroczyły granic władztwa planistycznego gminy, a skarżący mogli spodziewać się ograniczeń, gdyż plan był uchwalany, gdy poprzednim właścicielem nieruchomości było miasto.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, wyznaczone linie zabudowy i pierzeje usługowe nie naruszają nadmiernie prawa własności, a ingerencja w prawo własności mieści się w granicach władztwa planistycznego gminy.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ustalenia planu są proporcjonalne, uzasadnione urbanistycznie i nie przekraczają granic władztwa planistycznego gminy. Skarżący mogli spodziewać się ograniczeń, gdyż plan był uchwalany, gdy poprzednim właścicielem nieruchomości było miasto.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

u.p.z.p. art. 1 § 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Określa zasady kształtowania polityki przestrzennej przez jednostki samorządu terytorialnego i organy administracji rządowej.

u.p.z.p. art. 1 § 2

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

W planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym uwzględnia się m.in. wymagania ładu przestrzennego, walory architektoniczne i krajobrazowe, ochronę zdrowia i bezpieczeństwa, potrzeby osób niepełnosprawnych oraz potrzeby interesu publicznego.

u.p.z.p. art. 3 § 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Kształtowanie i prowadzenie polityki przestrzennej na terenie gminy należy do zadań własnych gminy.

u.p.z.p. art. 15 § 2

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

W planie miejscowym określa się obowiązkowo m.in. przeznaczenie terenów, zasady ochrony i kształtowania ładu przestrzennego, zasady ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu oraz szczególne warunki zagospodarowania terenów i ograniczenia w ich użytkowaniu.

Pomocnicze

k.c. art. 140

Kodeks cywilny

Właściciel może korzystać z rzeczy w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego, zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa.

Konstytucja RP art. 64 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polski

Prawo własności jest chronione przez Konstytucję, ale może być ograniczane w drodze ustawy, o ile nie narusza to jego istoty.

Konstytucja RP art. 31 § 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polski

Ograniczenia praw i wolności konstytucyjnych mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób.

u.s.g. art. 101 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 147 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa.

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury art. 4 § 6

Ustalenia dotyczące parametrów i wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu muszą zawierać w szczególności określenie linii zabudowy.

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury art. 7 § 8

Na rysunku projektu planu miejscowego powinny być wkreślone linie zabudowy.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie prawa własności poprzez nadmierne ograniczenie możliwości zabudowy nieruchomości. Wyznaczone linie zabudowy uniemożliwiają samodzielne wykorzystanie działek. Wyznaczone pierzeje usługowe stanowią naruszenie prawa własności.

Godne uwagi sformułowania

władztwo planistyczne ład przestrzenny obowiązująca linia zabudowy pierzeje usługowe społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa własności

Skład orzekający

Marta Kołtun-Kulik

przewodniczący sprawozdawca

Bogusław Cieśla

członek

Andrzej Siwek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia władztwa planistycznego gminy oraz dopuszczalności ograniczeń prawa własności wynikających z miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji planistycznej i może wymagać analizy kontekstu lokalnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konfliktu między prawem własności a interesem publicznym w kontekście planowania przestrzennego, co jest istotne dla prawników i właścicieli nieruchomości.

Czy plan zagospodarowania przestrzennego może ograniczyć Twoje prawo do budowy? WSA wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
VII SA/Wa 1040/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-10-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Siwek
Bogusław Cieśla
Marta Kołtun-Kulik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Sygn. powiązane
II OSK 1104/22 - Wyrok NSA z 2025-01-22
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), Sędziowie sędzia WSA Bogusław Cieśla, sędzia WSA Andrzej Siwek, Protokolant sekr. sąd. Hubert Dobrowolski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2021 r. sprawy ze skargi K. L., T. L., B. C. i Z C. na uchwałę Rady [...] z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oddala skargę
Uzasadnienie
K.L., T. L., B. C., Z. C.(dalej: "skarżący"), reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z 4 maja 2021 r. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na uchwałę Rady Miasta [...] z dnia [...] października 2008 r., nr [...], w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego rejonu pod [...], (Dz. Urz. Woj. [...]. Nr [...], poz. [...]) - dalej: "plan".
Powołując się na art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r., Nr 142 poz. 1591 z późn. zm.) skarżący wnieśli o:
– stwierdzenie nieważności § 32 ust. 7 pkt 9 oraz § 5 ust. 2 pkt 1a i pkt 2 części tekstowej ww. uchwały nr [...]w odniesieniu do działek położnych w [...] o nr ew. [...] i [...] z obrębu [...], objętych KW nr [...], w zakresie w jakim, ww. plan wraz z rysunkiem tego planu wyznaczył obowiązujące linie zabudowy tych nieruchomości i obowiązujące w parterach budynków pierzeje usługowe, tj. w zakresie dotyczącego obszaru oznaczonego symbolem M8 MW/U oraz części graficznej ww. uchwały nr [...]wyznaczającej granice obowiązującej zabudowy wraz z pierzejami usługowymi w parterach budynków;
– zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych.
Skarżący wskazanej uchwale zarzucili naruszenie:
– art. 140 k.c. w zw. z art. 64 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polski oraz art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 1 Protokołu Nr 1 i art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym poprzez nadmierne ograniczenie prawa własności skarżących i w konsekwencji naruszenie zakresu władztwa planistycznego przysługującego organowi.
W uzasadnieniu skargi wyjaśnili, że w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] maja 2018 r., sygn. akt [...], zmienionego postanowieniem Sądu Okręgowego w [...][...] Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia [...] października 2020 r., sygn. akt [...], K. L. i T. L. stali się właścicielami nieruchomości oznaczonej jako działka o nr ew. [...] z obrębu [...], zaś B. C. i Z. C.nieruchomości oznaczonej jako działka o nr ew. [...] z obrębu [...] - dla których prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Działki stanowią obecnie odrębne nieruchomości.
Skarżący złożyli wniosek o wpis prawa własności w dziale II KW nr [...], który dotychczas nie został przez Sąd rozpoznany. Na podstawie prawomocnego odpisu postanowienia o stwierdzeniu zasiedzenia ich tytuł własności został ujawniony w rejestrze gruntów.
W ocenie skarżących zaskarżona uchwała, w zakresie w jakim wyznaczyła obowiązujące granice zabudowy naruszyła granice ingerencji prawodawczej w prawo własności skarżących - co do obu nieruchomości. W sposób nieuzasadniony ograniczono docelową możliwość wykonywania przez właścicieli przysługującego im prawa własności w stosunku do należących do skarżących nieruchomości poprzez, nie oparte w obowiązujących przepisach prawa, ograniczenie możliwości ich zabudowy polegające na wyznaczeniu obowiązujących linii zabudowy w sposób uniemożliwiający samodzielne wykorzystanie nieruchomości zgodnie z podstawowym przeznaczeniem, tj. pod zabudowę. Pomimo bowiem, że plan co do zasady przeznaczył należące do skarżących działki pod zabudowę mieszkaniową wielorodzinną i usługową oznaczoną symbolem M8 MW/U, to wprowadzając obowiązującą linię zabudowy przebiegającą niesymetrycznie w stosunku do granic tych nieruchomości radykalnie faktycznie wykluczył realizację samodzielnego przeznaczenia budowlanego.
Zwrócili również uwagę, że w stosunku do działki o nr ew. [...] należącej do skarżących K. L. i T.L. obowiązująca linia zabudowy, przebiegając w centralnej jej części wykluczyła podstawowe przeznaczenie oznaczone symbolem M8 MW/U na obszarze ponad połowy powierzchni. Wykluczona obowiązującą linią zabudowy część działki o nr ew. [...] także istotnie wyklucza obszar inwestycyjny.
W ocenie skarżących, nie ulega wątpliwości, że określenie obowiązującej linii zabudowy w sposób, który pozwoliłby samodzielnie wykorzystać nieruchomość na cele wskazane w przeznaczeniu oznaczonym symbolem M8 MW/U, nie zniweczyło założeń planu miejscowego w zakresie wytyczenia obszaru o przeznaczeniu mieszkaniowym oznaczonym symbolem M8 MW/U. Pozwoliłoby jednak, w sposób wskazany w art. 140 k.c. (tj. w sposób samodzielny bez osób trzecich) wykonywać przez skarżących przynależne im prawo. Jak wskazano powyżej, w świetle obecnych ograniczeń w planie (związanych z przebiegiem obowiązującej linii zabudowy) nieruchomość musi zostać wykorzystana wspólnie z działką sąsiednią (o nr ew. [...]) - co w sposób nieuzasadniony radykalnie ogranicza prawa skarżących. Okoliczność, że sąsiednia działka o nr ew. [...] (znajdująca się na obszarze objętym możliwością zabudowy i przeznaczeniem M8 MW/U) stanowi własność [...], tj. należy do podmiotu publicznoprawnego, dodatkowo uniemożliwia jakiekolwiek samodzielne wykorzystanie nieruchomości przez jej właścicieli, prowadząc do faktycznego pozbawienia jej wskazanego w planie miejscowym przeznaczenia. Uwzględniając zasady doświadczenia życiowego nie można nie dostrzec, że wspólne wykorzystanie nieruchomości z podmiotem publicznym jest nierealne.
W konsekwencji, za zasadne skarżący uznali stwierdzenie nieważności ww. uchwały w stosunku do:
– należącej do K. I T. małżonków L. nieruchomości o nr ew. [...] w zakresie części tekstowej § 32 ust. 7 pkt 9 i § 5 ust. 2 pkt 1a i pkt 2 oraz części graficznej wyznaczającej obowiązującą linię zabudowy na działce o nr ew. [...] wraz z wyznaczeniem pierzei usługowej w parterach budynków,
oraz w stosunku do:
– należącej do B. i Z. małżonków C. nieruchomości o nr ew. [...] w zakresie części tekstowej § 32 ust. 7 pkt 9 i § 5 ust. 2 pkt 1a i pkt 2 oraz części graficznej wyznaczającej obowiązującą linię zabudowy na działce o nr ew. [...] wraz z wyznaczeniem pierzei usługowej w parterach budynków.
Podnieśli, że wniosek o stwierdzenie nieważności ustaleń planu dotyczący ustalenia pierzei usługowej w parterach budynku stanowi konsekwencję żądania unieważnienia przepisów planu dotyczących obowiązującej linii zabudowy. Wyznaczenie obszaru usług wiąże się bowiem ściśle z granicą zabudowy.
Rada Miasta [...] (dalej: "organ"), pismem z 24 maja 2021 r., wniosła o oddalenie skargi.
Organ wyjaśnił, że w niniejszej sprawie nie można dopatrzeć się naruszenia prawa ani nadużycia tego prawa w zakresie przypisanych organowi uprawnień a określonych ustawą z dnia 27 marca 2003 r o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1073, z późn. zm.), dalej: "u.p.z.p.", czy też jakichkolwiek innych uchybień, w tym naruszenia standardów stanowienia prawa miejscowego, skutkujących stwierdzeniem nieważności zaskarżonej uchwały.
Dalej wskazał, że teren Parku [...]obejmuje obszar, który nigdy nie był intensywnie zagospodarowany i zachował cechy pierwotnej rzeźby terenu. Podczas opracowywania projektu planu miejscowego, zostały bardzo dokładnie przeanalizowane aspekty m.in. przyrodnicze, społeczne, ekonomiczne. Ustalenia planistyczne określano ponadto w oparciu o opracowanie ekofizjograficzne, a także na podstawie inwentaryzacji przyrodniczej i urbanistycznej, jaką przeprowadzano na początkowym etapie proceduralnym. Wyżej wymienione materiały stanowiły podstawę do uznania, iż ze względu na położenie terenu w strukturze przestrzennej i przyrodniczej miasta konieczna jest ochrona tego wyjątkowego miejsca i dopuszczenie zabudowy w ograniczonym zakresie z poprawnie zaprojektowaną siatką ulic i terenów zielonych.
Podniósł, że działki skarżących (nr [...] i [...] z obrębu [...]) zlokalizowane są w terenie oznaczonym symbolem M8 MW/U, tj. w terenie zabudowy mieszkaniowej i usług. Zgodnie z wyznaczonymi liniami zabudowy działki w przeważającej części znajdują się w terenie inwestycyjnym, który został ograniczony od wschodu obowiązującą linią zabudowy.
Organ nie zgodził się ze stanowiskiem skarżących, że "wprowadzając obowiązującą linię zabudowy, przebiegającą niesymetrycznie w stosunku do granic tych nieruchomości radykalnie faktycznie wykluczył realizację samodzielnego przeznaczenia budowlanego". W planie określono bowiem, czytelne rozplanowanie kwartałów urbanistycznych, przeznaczonych pod różne typy zabudowy, z wyraźnym ukierunkowaniem zachodnich terenów opracowania na ekstensywną zabudowę mieszkaniową jednorodzinną z dużym udziałem zieleni, a część wschodnią, bliżej ul. Sikorskiego, pod budownictwo wielorodzinne. Stwierdził, że została zachowana podstawowa zasada założeń urbanistycznych jaką jest ład przestrzenny. Stanowi on nadrzędny układ odniesienia dla wszelkich czynności podejmowanych w gospodarowaniu przestrzenią. Na przykładzie terenu objętego przedmiotowym planem miejscowym, który w przeważającej części był terenem niezurbanizowanym, poprzez prawidłowe zaprojektowanie nowej tkanki miejskiej dążono do wykreowania harmonijnych, czytelnych i uporządkowanych jednostek inwestycyjnych z prawidłowym rozplanowaniem różnych funkcji terenu. Organ zaznaczył, że linie zabudowy są jednym z kluczowych elementów w kształtowaniu kompozycji przestrzennej. Prawidłowy odbiór przestrzeni determinuje m.in wysokość budynków, kubatura czy sposób lokalizacji zabudowy na działce, a co za tym idzie relacja linii zabudowy do przestrzeni ulic, ciągów pieszych, sąsiednich kwartałów itd.
Dalej wyjaśnił, że linie zabudowy są jednym z kluczowych elementów kształtujących zabudowę w sposób zorganizowany. Wskazują zasięg wymaganego bądź dopuszczalnego sytuowania zabudowy w terenie, dzięki czemu można wykreować przestrzeń o dużych walorach architektoniczno-urbanistycznych uwzględniającą w uporządkowanych relacjach wszelkie uwarunkowania i wymagania funkcjonalne, społeczno-gospodarcze, środowiskowe, kulturowe oraz kompozycyjno-estetyczne. Podkreślił, że obszar tzw. Parku [...]był obszarem wolnym od zabudowy i kształtując przestrzeń poprzez odpowiednie ustalenia planu miejscowego, projektanci dążyli do wykreowania struktur przestrzennych opartych na lokalnych założeniach koncepcyjnych i układzie zieleni, a całość założenia miała nawiązywać do przedwojennych projektów [...] i [...].
W tym miejscu organ zamieścił wizualizację jaka została stworzona w trakcie procedury planistycznej, odwołując się do projektanta planu prof. K.D. i książki jego autorstwa pt "Przestrzeń [...] - tożsamość miasta a urbanistyka").
Następnie organ podkreślił, że zgodnie z ustawą o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w planie miejscowym określa się obowiązkowo m.in. linie zabudowy oraz linie rozgraniczające tereny. Zaznaczył, że działka skarżących znajduje się w terenie przeznaczonym pod zabudowę mieszkaniową i usługi. Organ zobowiązany był zatem do wykreślenia linii zabudowy po to aby wskazać w przedmiotowym terenie ruch budowlany.
Wyjaśnił, że obowiązująca linia zabudowy to bardzo istotny element z zakresu urbanistyki i architektury - z jednej strony ma na celu zachować stosowne odległości nowej zabudowy od newralgicznego miejsca jakim jest skrzyżowanie dwóch ważnych i uciążliwych arterii tj. [...] i ul. [...], zaś z drugiej strony ma gwarantować zapewnienie wytworzenia ciekawej struktury przestrzennej. Dzięki tak ukształtowanej linii zabudowy tworzy się oddech w zabudowie w postaci wykształcenia niewielkiej przestrzeni, wolnej od kubatury, która może tworzyć niewielki plac na zakończeniu kwartałów inwestycyjnych. Dodatkowo skos ma charakter kompozycyjny, otwiera widok w kierunku parku [...] i kontynuuje linię zabudowy wyznaczoną przez bloki położone przy parku. Takie niewielkie otwarcia przestrzenne - wnętrza urbanistyczne są elementem, integrującym przestrzeń miejską. Wykreowanie ich jest możliwe poprzez odpowiednio ustalone linie zabudowy i inne elementy domykające. W tym miejscu organ zamieścił schemat kontynuacji linii zabudowy po przeciwnej stronie al. [...].
Uszczegóławiając powyższe Rada [...] wskazała, że zgodnie z art. 15 ust. 2 pkt 6 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w planie miejscowym określa się obowiązkowo m.in. linie zabudowy. Doprecyzowanie powyższych norm znajduje także odniesienie w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz. U. z 2003 r., Nr 164, poz. 1587). W § 4 pkt 6 ww. rozporządzenia wskazano, iż ustalenia dotyczące parametrów i wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu muszą zawierać w szczególności m.in określenie linii zabudowy. Dodatkowo § 7 pkt 8 rozporządzenia także wskazuje, że na rysunku projektu planu miejscowego powinny być m.in. wkreślone linie zabudowy.
Rada [...] podkreśliła, że wyznaczenie linii zabudowy w planie miejscowym, ale także i w decyzji o warunkach zabudowy, jest niezbędne m.in. po to by organ administracji architektoniczno-budowalnej mógł poprawnie stwierdzić w trakcie procedowania pozwolenia na budowę, czy konkretna inwestycja jest właściwie zlokalizowana. Organ wydający pozwolenie na budowę nie ocenia lokalizacji projektowanego budynku pod kątem ładu przestrzennego, ale bada jego lokalizację pod kątem zgodności z przepisami techniczno-budowlanymi i jest związany z ustaleniami planu miejscowego lub decyzji o warunkach zabudowy. W związku z powyższym linie zabudowy powinny być bezwzględnie ustalane, ponieważ wskazują ruch budowlany w ramach konkretnej jednostki terenowej, a ich uchylenie może spowodować dowolność i uznaniowość w kształtowaniu zabudowy, zaburzając tym samym zaproponowaną kompozycję przestrzenną, a co jest sprzeczne z zasadami zachowania ładu przestrzennego.
Odnosząc się do stanowiska skarżących, którzy stwierdzili, że "(...) w stosunku do działki o nr ew. [...] należącej do skarżących K. I T. L. obowiązująca linia zabudowy, przebiegająca w centralnej części, wykluczyła podstawowe przeznaczenie oznaczone symbolem M8MW/U na obszarze ponad połowy powierzchni a ponadto wyznaczona obowiązująca linia zabudowy części działki o nr ew. nr [...] także istotnie wyklucza obszar inwestycyjny", organ podkreślił, że ustalenia planu są zupełnie odmienne. Na terenie dz. ew. nr [...], której powierzchnia wynosi ok. 616 m2, zaledwie 80 m2 znalazło się poza liniami zabudowy, co wskazuje, że jedynie ok. 12% jest poza terenem inwestycyjnym. W przypadku natomiast dz. ew. [...], której powierzchnia również wynosi ok. 616 m2, poza liniami zabudowy znalazło się jedynie 70 m2, co daje ok. 12% poza terenem inwestycyjnym. Z powyższych wartości wynika zatem w sposób jednoznaczny, że projektanci planu nie wykluczyli ww. działek z możliwości inwestycyjnych. Nie wynika z tego również, iż teren budowlany został znacząco ograniczony. Na rysunku graficznym organ zaznaczył kolorem żółtym jaka część działek znajduje się poza liniami zabudowy.
Zdaniem organu nieuzasadniony jest również zarzut skarżących, iż "(...) w świetle obecnych ograniczeń w planie (związanych z przebiegiem obowiązującej linii zabudowy) nieruchomość musi zostać wykorzystana wspólnie z działką sąsiednią (o nr ew. [...]) (...)". Zgodnie z zapisami projektu planu na działce skarżących została ustalona bowiem obowiązująca linia zabudowy, przez którą należy rozumieć: "(...) wyznaczone na terenie linie, na których muszą być usytuowane zewnętrzne, zwrócone w kierunku linii rozgraniczającej terenu nadziemne ściany budynku, bez uwzględniania: balkonów, loggii, werand, wykuszy, okapów i nadwieszeń wystających poza obrys budynku nie więcej niż 1,5 m oraz schodów zewnętrznych i ramp przy wejściach do budynków.". Obowiązująca linia zabudowy wymusza usytuowanie ściany budynku na niej, ale nie oznacza, że musi tworzyć tzw. zabudowę pierzejową, gdzie elewacje frontowe różnych budynków muszą się ze sobą stykać. Organ podkreślił, że w przypadku obowiązującej linii zabudowy możliwe są przerwy pomiędzy poszczególnymi budynkami. Aby zobrazować powyższe zagadnienie odniósł się do już zrealizowanej zabudowy w północnej części przedmiotowego kwartału urbanistycznego, gdzie m.in. od wschodu ustalono obowiązującą linię zabudowy i ściana budynku nie wypełnia jej całej długości na wysokości działki inwestycyjnej, a kończy się wcześniej.
Dodatkowo, w nawiązaniu do już zrealizowanego budynku (o którym wskazano wyżej) organ stwierdził, że kolejna zabudowa w kwartale M8 MW/U, obejmująca m.in. działki skarżących powinna kontynuować linie zabudowy, dzięki czemu zostanie wykreowana atrakcyjna, uporządkowana jednostka, bez uskoków w zabudowie. W tym miejscu przedstawiono wyciąg z mapy – plany zagospodarowania (http://mapa.um.[...].pl...), gdzie opisano, iż "Wschodnia ściana zrealizowanej zabudowy została usytuowana zgodnie z wyznaczoną w planie obowiązującą linią zabudowy, ale nie musiała wypełniać jej całego wschodniego przebiegu. Nastąpiło przerwanie, które jest możliwe, ponieważ nie jest to linia zabudowy pierzejowej – budynki nie muszą stykać się."
Następnie organ wyjaśnił, że zaskarżony miejscowy plan rejonu pod [...], wprowadza w przedmiotowym terenie lokalizację usług w parterach przez co należy rozumieć "(...) lokale usługowe zlokalizowane w parterze lub w dwóch najniższych nadziemnych kondygnacjach budynków, dostępne od ulicy, alei pieszej, alei pieszo-jezdnej lub terenu drogi wewnętrznej;". Jak podkreślił organ, takie zagospodarowanie przyziemia również służy kreowaniu przestrzeni, która ma być przyjazna dla jej użytkowników. Plan wprowadza realizację usług w parterach wzdłuż ważniejszych ciągów komunikacyjnych, które nie powinny być ogrodzone, zamykane, natomiast powinny uatrakcyjniać i stanowić uzupełnienie każdej jednostki urbanistycznej.
Jednocześnie organ podkreślił, że przesłanką ewentualnego stwierdzenia nieważności uchwały jest istotne naruszenie interesu prawnego lub uprawnienia, spowodowane naruszeniem porządku prawnego (normy prawa materialnego). Ta przesłanka odpada jednak, gdy został naruszony interes prawny lub uprawnienie, ale jest to zgodne z obowiązującym prawem i dzieje się w granicach kompetencji organu, czy jednostki samorządu terytorialnego.
Rada [...]podkreśliła, że w przypadku kwestionowania uchwały w przedmiocie planu zagospodarowania przestrzennego uwzględnienie skargi nastąpi, gdy naruszenie przepisów przekroczy granice tzw. władztwa planistycznego, przysługującego gminie z mocy art. 3 ust. 1 u.p.z.p. Podjęcie zatem uchwały w sprawie planu zagospodarowania przestrzennego nawet z naruszeniem interesów podmiotu skarżącego, ale w granicach tego władztwa, nie doprowadzi do uwzględnienia skargi (vide Z. Niewiadomski "Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Komentarz, C.H. Beck [...] 2006, s. 197 - 198). Organ podkreślił, że wskazane władztwo planistyczne stanowi kompetencję gminy do samodzielnego i zgodnego z jej interesami kształtowania polityki przestrzennej. Obejmuje ono samodzielne ustalenie przez gminę przeznaczenia terenów, rozmieszczenia inwestycji celu publicznego oraz określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy (art. 3 ust. 1 oraz art. 15 ust. 2 u.p.z.p.). W zakres władztwa planistycznego wchodzi również, z mocy art. 6 ust. 1 u.p.z.p., ustalenie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego sposobu wykonywania prawa własności nieruchomości. Koncepcja władztwa planistycznego zakłada samodzielność gminy, jak i możliwość ingerencji w prawa prywatne (w granicach określonych prawem). Oznacza zatem, że zainteresowane podmioty (w tym właściciele, czy też wieczyści użytkownicy nieruchomości położonych w granicach planu) nie mogą oczekiwać, że rada gminy nie będzie korzystała z przysługujących jej uprawnień w ramach władztwa z powodu niezgodności ustaleń planu z żądaniami właścicieli nieruchomości znajdujących się na obszarze objętym planem lub w bezpośrednim sąsiedztwie (Z. Niewiadomski "Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Komentarz", [...] 2006, s. 197 - 198, wyrok NSA z dnia 26 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 1765/07, CBOSA).
W konsekwencji, w odniesieniu do zawartego w skardze zarzutu naruszenia władztwa planistycznego gminy, organ uznał, że jest on niezasadny.
Bezspornym jest ponadto, zdaniem organu, że plan zagospodarowania może wkraczać w sferę wykonywania prawa własności. Prawo własności, którego ochronę zapewniają przepisy art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP nie jest bowiem prawem bezwzględnym i doznaje określonych ograniczeń. Dopuszcza je Konstytucja RP, stanowiąc w art. 64 ust. 3, że własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w takim zakresie, w jakim nie narusza to istoty prawa własności. Z kolei, stosownie do regulacji art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, w tym prawa własności mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ingerencja w sferę prawa własności pozostawać musi w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do wskazanych wyżej celów, dla osiągnięcia których ustanawia się określone ograniczenia. Na możliwość wprowadzenia przez ustawodawcę w drodze ustawy ograniczeń wykonywania prawa własności wskazuje też przepis art. 140 k.c., zgodnie z którym w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno - gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą.
Organ stwierdził, że ograniczenia wykonywania prawa własności wynikają także i z przepisów ustawy z dnia 23 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podnosił, że to plany zagospodarowania przestrzennego stanowią jeden z wyznaczników społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa własności nieruchomości, położonych na terenie objętym planem (np. postanowienie TK z 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt SK 23/98). Nie sposób też uznać, aby o powinności uwzględniania w każdym przypadku żądań właściciela nieruchomości przesądzała np. treść art. 1 ust. 2 pkt 6 lub 7 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Z uwagi na konstrukcję art. 1 ust. 2 u.p.z.p., gdzie wymieniono wyłącznie katalog kwestii, jakie należy mieć na uwadze, nie wskazując, aby jakakolwiek z nich miała prymat nad pozostałymi, należy przyjąć, że konieczne jest zachowanie stosownej proporcjonalności pomiędzy ochroną wskazanych dóbr (vide wyroki NSA o sygn. Akt: II OSK 145/09, II OSK 1275/09, II OSK 834/10, II OSK 706/12, II OSK 307/12, II OSK 750/12 - dostępne w CBOSA).
Dalej wyjaśnił, że zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym podstawę planowania i zagospodarowania przestrzennego stanowią: zrównoważony rozwój i ład przestrzenny. W art. 1 ust. 2 u.p.z.p. został wymieniony ponadto przykładowy katalog (niemający charakteru numerus clausus) wartości, które powinny być szczególnie uwzględnione w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Są to między innymi: wymagania ładu przestrzennego, w tym urbanistyki i architektury; walory architektoniczne i krajobrazowe; wymagania ochrony zdrowia oraz bezpieczeństwa ludzi i mienia, a także potrzeby osób niepełnosprawnych; potrzeby interesu publicznego.
Zdaniem organu wymogi te, w odniesieniu do zapisów zaskarżonego planu, w odniesieniu do działek objętych niniejszą skargą zostały spełnione, a gminie nie można zarzucić naruszenia prawa poprzez wprowadzenie do planu ustaleń odnoszących się do sposobów zagospodarowania wskazanych przez skarżących.
Wobec powyższej argumentacji, dokonana ingerencja w prawo własności skarżących nie jest więc w żadnym zakresie nadmierna. Brak jest więc podstaw do uznania, że skarżona uchwała narusza bezprawnie ich interes prawny.
Organ zaznaczył, że w trakcie opracowywania projektu planu, projektanci planu analizowali stan istniejący. Na dzień uchwalania planu, tj. [...] października 2008r. w ewidencji gruntów była wykazana działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni 2293 m2, która wskazana była jako użytek rolny R Ill b. Jako właściciel wykazane było [...], było także 3 władających. W związku z powyższym, ponieważ działka była wówczas własnością Miasta, organ mógł decydować o sposobie zagospodarowania własnej nieruchomości, w szczególności w zakresie obowiązującej linii zabudowy oraz wyznaczenia lokalizacji usług w parterach.
Organ zaznaczył, że nie bez znaczenia jest fakt, że podział nieruchomości na ww. działki ewidencyjne nastąpił dopiero w 2020 r. i kiedy to wprowadzono w odpowiednich rejestrach wpisy o zmianie właściciela na osoby fizyczne. Z powyższego ewidentnie wynika, iż na etapie procedowania planu miejscowego nie istniały uzasadnione przesłanki aby zaskarżone zapisy, obecnie obejmujące działki [...] i [...] z [...], ustalać odmiennie. Zasadnym więc było, wprowadzenie na przedmiotowych działkach, ustaleń planistycznych prawidłowo kształtujących ład przestrzenny, a także mających na celu dobro ogółu mieszkańców.
Pismem z 10 czerwca 2021 r. K.L. T. L., B. C., Z.C., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli kolejną skargę, wskazując, że wnoszą ją z ostrożności procesowej, ponieważ w pierwotnym skierowanym do organu żądaniu usunięcia naruszenia prawa z 18 marca 2021 r. omyłkowo nie wskazali ustaleń planu miejscowego związanych z wyznaczeniem pierzei usługowej w zakresie § 5 ust. 2 pkt 1 a i pkt 2 tego planu.
Rada [...], w odpowiedzi na ww. skargę, wniosła o jej oddalenie - w przypadku połączenia do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ze sprawą ze skargi tych samych współwłaścicieli nieruchomości, która toczy się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie pod sygn. akt VII SA/Wa 1040/21, ewentualnie o odrzucenia skargi - w przypadku odmowy połączenia do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ze sprawą ze skargi tych samych współwłaścicieli nieruchomości, która toczy się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie pod sygn. akt VII SA/Wa 1040/21.
Dalsza część uzasadnienia odpowiedzi na ww. pismo procesowe z 10 czerwca 2021 r. jest tożsama z pierwotną odpowiedzią na skargę organu.
Zarządzeniem z 30 sierpnia 2021 r., Sąd - pismo skarżących z 10 czerwca 2021 r. - potraktował jako uzupełnienie skargi wniesionej 4 maja 2021 r.
Pismem z 11 października 2021 r. skarżący ustosunkowali się do stanowiska organu, nie podzielając jego argumentacji i wnosząc jak w skardze oraz jej uzupełnieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Zakres tej kontroli obejmuje również orzekanie, w myśl art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej (pkt 5) oraz akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej (pkt 6).
Zgodnie z art. 147 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Z kolei stosownie do art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Rozpoznając niniejszą skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu, pod względem legalności, były przepisy (wskazane w skardze) uchwały Rady Miasta [...] z dnia [...] października 2008 r., nr [...], w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego rejonu pod [...],
Skarżący, zaskarżyli § 32 ust. 7 pkt 9 oraz § 5 ust. 2 pkt 1a i pkt 2 części tekstowej ww. uchwały nr [...]w zakresie w jakim, ww. plan wraz z rysunkiem tego planu wyznaczył obowiązujące linie zabudowy nieruchomości skarżących i obowiązujące w parterach budynków pierzeje usługowe, tj. w zakresie dotyczącego obszaru oznaczonego symbolem M8 MW/U oraz części graficznej ww. uchwały wyznaczającej granice obowiązującej zabudowy wraz z pierzejami usługowymi w parterach budynków.
Skarżący, kwestionując ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, w zakresie opisanym w stanie sprawy, wywodzą swój interes prawny z przepisów prawa materialnego regulujących prawo własności, wskazując przy tym na treść art. 140 Kodeksu cywilnego. Swój indywidualny interes prawny wiążą z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] maja 2018 r., sygn. akt [...], zmienionego postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] [...]Wydział Cywilny Odwoławczy z [...] października 2020 r., sygn. akt [...]. W punkcie pierwszym postanowienia, Sąd stwierdził, że "B. C. i Z. C.na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej nabyli z dniem 22 marca 2015 r. przez zasiedzenie własność części nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną numer [...] z obrębu [...], położonej w [...] przy al. [...], dla której Sąd Rejonowy dla [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...], w zakresie projektowanej działki o numerze [...] o powierzchni 0,0616 ha oznaczonej na mapie dla celów sądowych (...). Natomiast w punkcie drugim Sąd stwierdził, że T. L. i K. L. na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej nabyli z dniem 22 marca 2015 r. przez zasiedzenie własność części nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną numer [...] z obrębu [...], położonej w [...] przy al. [...], dla której Sąd Rejonowy dla [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...], w zakresie projektowanej działki o numerze [...] o powierzchni 0,0616 ha na mapie dla celów sądowych (...).
Skarżący, wyjaśnili, że złożyli wniosek o wpis prawa własności w dziale II KW nr [...], który na dzień wnoszenia skargi nie został rozpoznany. Natomiast, na podstawie prawomocnego odpisu ww. postanowienia o stwierdzeniu zasiedzenia, ich tytuł własności został ujawniony w rejestrze gruntów.
Ponadto, uprawnienie skarżących do zaskarżenia przedmiotowej uchwały wynika z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Norma ta stanowi, że każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Oznacza to, że przesłanką dopuszczalności wniesienia skargi do sądu administracyjnego na uchwałę planistyczną, oprócz posiadania interesu prawnego, jest jeszcze jego naruszenie. Naruszenie interesu prawnego następuje wtedy, gdy zaskarżonym aktem zostaje odebrane lub ograniczone jakieś prawo skarżącego, wynikające z przepisów prawa materialnego, względnie zostanie nałożony na niego nowy obowiązek lub też zmieniony obowiązek dotychczas na nim ciążący (por. wyrok NSA z 19 czerwca 2009 r., sygn. akt II OSK 205/09). Stroną w postępowaniu wszczętym na podstawie powyższego przepisu może być więc jedynie podmiot, którego interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone ustaleniami uchwały (planu).
Ponadto podnieść należy, że uchwała została podjęta przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935), zmieniającej z dniem 1 czerwca 2017 r. ustawę o samorządzie gminnym oraz ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Brzmienie art. 101 ust. 1 i 3 ustawy o samorządzie gminnym sprzed tej daty wskazywało, że każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może - po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia - zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego (ust. 1). W sprawie wezwania do usunięcia naruszenia stosuje się przepisy o terminach załatwiania spraw w postępowaniu administracyjnym (ust. 3). Obecne brzmienie tego przepisu, na skutek wspomnianej nowelizacji, usunęło obowiązek wezwania organu planistycznego do usunięcia naruszenia prawa. W odniesieniu więc do nowych aktów planistycznych, wydanych po 1 czerwca 2017 r., skargę można wnieść w każdym czasie bez konieczności stosowania wezwania do usunięcia naruszenia prawa. W niniejszej sprawie skarżący wnieśli wezwanie do usunięcia naruszenia prawa pismem z 18 marca 2021 r, uzupełnione wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa z 20 kwietnia 2020 r. Na ww. wezwania organ nie udzielił odpowiedzi.
Niewątpliwie, zakwestionowane przez skarżących ustalenia planu obejmujące swoim zakresem działkę ewidencyjną nr [...] (a więc też obecne działki skarżących nr ew. [...] i [...]) ukształtowały na przyszłość sposób wykonywania przysługującego im prawa własności. Ponieważ zapisy zaskarżonej uchwały naruszają interes prawny skarżących - poprzez ograniczenie tego prawa, mają oni legitymację w niniejszej sprawie do zaskarżenia uchwały.
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennymi, zgodnie z dyspozycją art. 1 ust. 1 pkt 1 i 2, określa zasady kształtowania polityki przestrzennej przez jednostki samorządu terytorialnego i organy administracji rządowej; zakres i sposoby postępowania w sprawach przeznaczania terenów na określone cele oraz ustalania zasad ich zagospodarowania i zabudowy - przyjmując ład przestrzenny (rozumiany jako takie ukształtowanie przestrzeni, które tworzy harmonijną całość oraz uwzględnia w uporządkowanych relacjach wszelkie uwarunkowania i wymagania funkcjonalne, społeczno-gospodarcze, środowiskowe, kulturowe oraz kompozycyjno-estetyczne – art. 2 pkt 1) (...). W planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym – stosownie do art. 1 ust. 2 pkt 1 – 13 u.p.z.p. - uwzględnia się zwłaszcza m. in.: wymagania ładu przestrzennego, w tym urbanistyki i architektury (pkt 1), walory architektoniczne i krajobrazowe (pkt 2), wymagania ochrony zdrowia oraz bezpieczeństwa ludzi i mienia, a także potrzeby osób niepełnosprawnych (pkt 5), potrzeby interesu publicznego (pkt 9). Z kolei w myśl art. 1 ust. 3 u.p.z.p. - ustalając przeznaczenie terenu lub określając potencjalny sposób zagospodarowania i korzystania z terenu, organ waży interes publiczny i interesy prywatne, w tym zgłaszane w postaci wniosków i uwag, zmierzające do ochrony istniejącego stanu zagospodarowania terenu, jak i zmian w zakresie jego zagospodarowania, a także analizy ekonomiczne, środowiskowe i społeczne.
Art. 3 ust. 1 u.p.z.p. stanowi, że kształtowanie i prowadzenie polityki przestrzennej na terenie gminy, w tym uchwalanie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, z wyjątkiem morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej oraz terenów zamkniętych, należy do zadań własnych gminy, zaś art. 4 ust. 1 u.pz.p. stanowi, że ustalenie przeznaczenia terenu, rozmieszczenie inwestycji celu publicznego oraz określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu następuje w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Nadto, stosownie do art. 15 ust. 2 pkt 1, 2, 3 i 9 u.p.z.p., w planie miejscowym określa się obowiązkowo: przeznaczenie terenów [...], zasady ochrony i kształtowania ładu przestrzennego, zasady ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu i szczególne warunki zagospodarowania terenów oraz ograniczenia w ich użytkowaniu, w tym zakaz zabudowy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 grudnia 2016 r. (sygn. akt II OSK 590/15) podkreślił, że pierwszy z zacytowanych przepisów "statuuje zasadę samodzielności planistycznej gminy i jej władztwa planistycznego. Z woli ustawodawcy, w oparciu o wskazany przepis, organy gminy (rada gminy) są uprawnione do uchwalania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego w formie aktów prawa miejscowego (uchwał), przy jednoczesnym nałożeniu na nie obowiązku przestrzegania reguł stanowienia tego prawa. Gmina jest zatem prawnym gestorem przestrzeni i do niej należy ustalanie przeznaczenia i zasad zagospodarowania terenu, które jednak nie mogą odbywać się w sposób dowolny, w szczególności z naruszeniem interesu jednostki, uosabiającego się - w przysługującym im prawie własności nieruchomości, objętej planem. Istotne jest zatem to, że władztwo planistyczne gminy (jej samodzielność) nie może być rozumiane w taki sposób, że nie podlega żadnym ograniczeniom. Ograniczenia te wynikają wprost z przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, zwłaszcza z art. 1 ust. 2, który – jak już wyżej wskazano - nakazuje w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym uwzględniać konieczne, wymienione tam uwarunkowania, w szczególności - wymienione w punkcie 7 art. 1 ust. 2 u.p.z.p. - prawo własności. Dalej z uprawnienia określonego w ust. 1 art. 4 u.p.z.p., ustalającego zasadę określającą, jakim celom zgodnie z wolą ustawodawcy ma służyć miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, nie wynika dowolność gminy w zakresie przeznaczania terenu na cel określony w planie miejscowym. Działanie gminy mające swoje źródło w omawianym przepisie musi zawsze odbywać się w granicach wymienionych w art. 1 ust. 2 u.p.z.p. oraz z poszanowaniem porządku prawnego wynikającego z innych ustaw. Zgodnie z orzecznictwem administracyjnym, w polskim ustawodawstwie nie ma uregulowań, które dawałyby prymat interesowi zbiorowemu nad interesem indywidualnym. Natomiast w przypadku gdy w zagospodarowaniu przestrzennym zaistnieje konieczność, by dać pierwszeństwo interesowi publicznemu kosztem interesu indywidualnego, należy wskazać racjonalne przesłanki takiego wyboru, w szczególności pierwszeństwo interesu publicznego kosztem interesu indywidualnego. Z kolei trzeci z powołanych wyżej przepisów - nakazuje uwzględnienie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego wymienionych zasad oraz szczególnych warunków zagospodarowania i ograniczeń w ich użytkowaniu, łącznie z zakazem zabudowy.
Jak prawidłowo wskazał organ, w odpowiedzi na skargę, przywołane uprawnienie planistyczne gminy, zwane w doktrynie, "władztwem planistycznym", czy też "samodzielnością planistyczną gminy", nie może być nadużywane i niezależnie od legalności jest oceniane pod kątem ewentualnego nadużywania uprawnień.
Prawnie wadliwymi ustaleniami planu będą zatem nie tylko te, które naruszają przepisy prawa, ale także te, które będą wynikiem nadużycia przysługujących gminie uprawnień. To zaś oznacza, że każda ingerencja w sposób wykonywania prawa własności musi mieścić się w granicach wyznaczonych interesem publicznym (Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Komentarz, red. prof. zw. dr hab. Zygmunt Niewiadomski, [...] 2004). Posunięcia planistyczne gminy, w wyniku których dochodzi do naruszenia własności, powinny być rzeczowo uzasadnione, z powołaniem przepisów prawnych, na mocy których nie istnieją inne rozwiązania niż te, które przyjęto w uchwale planistycznej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 września 2012 r. (sygn. akt II OSK 1575/12) podkreślił, że kształtowanie polityki przestrzennej gminy powinno odbywać się z jednej strony z uwzględnieniem prawa osoby posiadającej tytuł prawny do nieruchomości do jej zagospodarowania, zaś z drugiej strony, do podejmowania działań, które w ramach ograniczonych zasadami współżycia społecznego, pozwolą zrealizować zasadę zrównoważonego rozwoju, a jednocześnie służyć będą zaspokajaniu zbiorowych potrzeb wspólnoty lokalnej.
Odnosząc powyższe regulacje prawne i rozważania do zaskarżonych przepisów uchwały należy zauważyć, że działki skarżących (nr [...] i [...] z obrębu [...]) zlokalizowane są w terenie oznaczonym symbolem M8 MW/U, tj. w terenie zabudowy mieszkaniowej i usług. W kwestionowanym § 5 ust. 2 pkt 1) części tekstowej planu przewidziano, że "Wyznacza się obowiązujące i nieprzekraczalne linie zabudowy, zgodnie z rysunkiem planu: a) ustala się przebieg obowiązujących i nieprzekraczających linii zabudowy zgodnie z rysunkiem planu w odniesieniu do nowych budynków, budynków wymienianych na nowe oraz w odniesieniu do rozbudowy i dobudowy do istniejących budynków." W § 5 ust. 2 pkt 2) części tekstowej planu przewidziano natomiast, że: "Wyznacza się pierzeje usługowe, zgodnie z rysunkiem planu. W wyznaczonych pierzejach ustala się obowiązek realizacji lokali usługowych, dostępnych bezpośrednio od strony ulicy lub placu, w parterach budynków." Z kolei, w § 32 ust. 7 pkt 9) planu przewidziano, że dla terenu M8 MW/U ustala się "linie zabudowy zgodnie z rysunkiem planu oraz wg par. ust. 2 pkt 1".
I tak w pierwszej kolejności Sąd wskazuje, iż organ prawidłowo zwrócił uwagę, że skarżący nabyli własność nieruchomości w drodze zasiedzenia (z dniem 22 marca 2015 r.). Plan uchwalono [...] października 2008 r., kiedy poprzednim właścicielem nieruchomości było m. st. [...], władały nią zaś 3 osoby. Zdaniem Sądu, skarżący mogli się zatem spodziewać - narzucenia określonego sposobu korzystania z nieruchomości oraz wprowadzenia określonych ograniczeń, w szczególności w zakresie obowiązującej linii zabudowy oraz wyznaczenia lokalizacji usług w parterach.
Organ słusznie podkreślił, że zgodnie z ustawą o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w planie miejscowym określa się obowiązkowo m.in. linie zabudowy oraz linie rozgraniczające tereny. Doprecyzowanie zaś powyższych norm znajduje się w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Linie zabudowy powinny być bezwzględnie ustalane, ponieważ wskazują ruch budowlany w ramach konkretnej jednostki terenowej, a ich uchylenie może spowodować dowolność i uznaniowość w kształtowaniu zabudowy, zaburzając tym samym zaproponowaną kompozycję przestrzenną, co jest sprzeczne z zasadami zachowania ładu przestrzennego. Skoro działki skarżących znajdują się w terenie przeznaczonym pod zabudowę mieszkaniową i usługi, organ zobowiązany był więc do wykreślenia linii zabudowy. Organ wyjaśnił, że wyznaczona linia zabudowy z jednej strony ma na celu zachować stosowne odległości nowej zabudowy od newralgicznego miejsca jakim jest skrzyżowanie dwóch ważnych i uciążliwych arterii tj. [...] i ul. [...], zaś z drugiej strony ma gwarantować zapewnienie wytworzenia ciekawej struktury przestrzennej.
Zasadnie także organ wypowiedział się, wbrew stanowisku skarżących, że wyznaczone linie zabudowy nie wykluczają podstawowego przeznaczenia nieruchomości (M8MW/U). Na terenie działki ew. nr [...], znalazło się bowiem jedynie 80 m2 się poza liniami zabudowy (przy powierzchni działki ok. 616 m2). W przypadku natomiast działki ew. Nr [...] (powierzchnia również ok. 616 m2) poza liniami zabudowy znalazło się jedynie 70 m2. Powyższe zostało zobrazowane stosownymi rysunkami graficznymi.
W ocenie Sądu, organ wystarczająco także wyjaśnił, wprowadzenie - na przedmiotowym terenie - lokalizacji usług w parterach. Jak podniósł, takie zagospodarowanie przyziemia służy kreowaniu przestrzeni, która ma być przyjazna dla jej użytkowników. W niniejszej sprawie, plan wprowadza realizację usług w parterach wzdłuż ważniejszych ciągów komunikacyjnych, które powinny uatrakcyjniać i stanowić uzupełnienie każdej jednostki urbanistycznej.
Organ trafnie wywodził, że za prawnie wadliwe ustalenia planu należy uznać te, które naruszają przepisy prawa oraz te, które stanowią wynik nadużycia przysługujących gminie uprawnień. To zaś oznacza, że każda ingerencja w sposób wykonywania prawa własności musi mieścić się w granicach wyznaczonych interesem publicznym (tj. ma odpowiednie uzasadnienie). W niniejszej sprawie, słusznie Rada Miasta [...] wskazała na prawidłowość rozwiązań urbanistycznych wyrażonych w zaskarżonej uchwale, uznając je za proporcjonalne, przemyślane a jednocześnie nie mające cech dowolności.
Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, tak przyjęte rozwiązania planistyczne nie przekraczają uprawnień organu w zakresie władztwa planistycznego.
Wobec powyższych konkluzji, pozbawione skuteczności prawnej okazały się zarzuty naruszenia przywołanych w skardze przepisów.
Podnoszone przez skarżących ograniczenie prawa własności w zakresie przez nich wskazanym, które wynika z uchwalenia planu, mieści się w granicach dopuszczonych prawem. Nie doszło do istotnego naruszenie ani istoty prawa własności ani zasad sporządzania planu miejscowego. Skarżący mają pełną orientację usytuowania ich nieruchomości, z której mogą nadal korzystać w sposób zgodny z przepisami ustaw, jak i zasadami współżycia społecznego, a także przysługujące im ww. prawo własności zbywać.
Mając na uwadze powyższe, Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - skargę oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI