II SA/Lu 204/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2024-05-09
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad dzieckiemniepełnosprawnośćzaburzenia psychiczneprawo administracyjnepostępowanie administracyjneKodeks postępowania administracyjnegoUstawa o świadczeniach rodzinnychprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że organy nie zbadały wystarczająco dokładnie zakresu opieki nad niepełnoletnią córką z zaburzeniami psychicznymi.

Skarżąca ubiegała się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad córką z głębokim niedosłuchem i zaburzeniami psychicznymi. Organy obu instancji odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że zakres opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia i nie ma związku przyczynowego między rezygnacją z pracy a opieką. Sąd uchylił te decyzje, stwierdzając, że organy nie zbadały wystarczająco dokładnie specyfiki schorzeń psychicznych córki i ich wpływu na konieczność sprawowania stałej opieki, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego matce sprawującej opiekę nad pełnoletnią córką z głębokim niedosłuchem i zaburzeniami psychicznymi. Organy administracji uznały, że zakres sprawowanej opieki nie jest na tyle stały i intensywny, aby wykluczał możliwość podjęcia przez matkę zatrudnienia, a tym samym nie stwierdziły związku przyczynowego między rezygnacją z pracy a opieką nad córką. Sąd administracyjny uchylił decyzje organów, wskazując na istotne naruszenia przepisów postępowania. Sąd podkreślił, że organy zaniechały wyczerpującego zbadania i oceny zakresu opieki, szczególnie w kontekście nieprzewidywalnych zaburzeń psychicznych córki, które wymagają stałej i nieregularnej uwagi. Sąd zwrócił uwagę na potrzebę uwzględnienia dokumentacji medycznej, wpływu stanu psychicznego na codzienne funkcjonowanie córki oraz jej potrzeb w szkole. Wskazano, że organy skupiły się na rutynowych czynnościach, pomijając specyfikę sprawy, co doprowadziło do przedwczesnych wniosków o braku związku przyczynowego i możliwości podjęcia zatrudnienia przez matkę. Sąd nakazał organom ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wszystkich wskazanych okoliczności.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli opieka jest na tyle stała i intensywna, że całkowicie wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, a istnieje bezpośredni związek przyczynowy między rezygnacją z pracy a koniecznością sprawowania tej opieki.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy administracji nie zbadały wystarczająco dokładnie zakresu opieki nad córką z zaburzeniami psychicznymi, pomijając specyfikę jej stanu i wpływ na konieczność stałej, nieregularnej opieki, co mogło uniemożliwić podjęcie zatrudnienia przez matkę.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 119 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 153

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie zbadały wystarczająco dokładnie zakresu opieki nad córką z zaburzeniami psychicznymi. Organy pominęły specyfikę schorzeń psychicznych córki i ich wpływ na konieczność stałej opieki. Organy naruszyły zasady postępowania administracyjnego, w tym zasadę prawdy obiektywnej.

Godne uwagi sformułowania

zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia nie występuje związek przyczynowy między niepodejmowaniem, rezygnacją przez skarżącą z pracy zawodowej, a opieką nad dzieckiem opieka sprawowana przez skarżącą nad córką nie ma charakteru stałego nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki nie można wyprowadzać z faktu prowadzenia gospodarstwa rolnego wniosku, że każdy rolnik na tyle swobodnie dysponuje czasem pracy, że może godzić prowadzenie gospodarstwa rolnego z opieką nad osobą niepełnosprawną

Skład orzekający

Jacek Czaja

przewodniczący

Grzegorz Grymuza

sprawozdawca

Bartłomiej Pastucha

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w przypadkach osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz obowiązki organów w zakresie dokładnego badania stanu faktycznego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osoby z zaburzeniami psychicznymi, ale jego zasady dotyczące rzetelności postępowania i oceny dowodów mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest indywidualne podejście organów do wnioskodawców i uwzględnianie specyfiki schorzeń, zwłaszcza psychicznych, przy ocenie prawa do świadczeń socjalnych.

Czy problemy psychiczne dziecka uniemożliwiają matce pracę? Sąd wyjaśnia, jak urzędy powinny badać wnioski o świadczenia pielęgnacyjne.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Lu 204/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-05-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Bartłomiej Pastucha
Grzegorz Grymuza /sprawozdawca/
Jacek Czaja /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77, art. 80, art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2024 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 28 grudnia 2023 r., znak: SKO.41/5722/OS/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Lublin z dnia 16 sierpnia 2023 r. nr MOPR.D.ŚS.460.101600.2.2023.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzją z dnia 28 grudnia 2023 r., znak: SKO.41/5722/OS/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej także jako: Kolegium), po rozpoznaniu odwołania D. G. (dalej także jako: skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin (dalej także jako: Prezydent) z dnia 16 sierpnia 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką – P. G..
Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 7 czerwca 2023 r. skarżąca zwróciła się do Prezydenta z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką – P. G.. Do wniosku dołączyła m. in. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 30 stycznia 2023 r., zgodnie z którym P. G. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji (do 31 stycznia 2025 r.).
Decyzją z dnia 16 sierpnia 2023 r. Prezydent odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką, gdyż uznał, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia, chociażby w częściowym wymiarze czasu pracy. Organ I instancji uznał, że czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad córką nie zajmują takiej ilości czasu, aby strona – przy należytej organizacji opieki – nie mogła podjąć zatrudnienia. Prezydent uznał, że nie występuje związek przyczynowy między niepodejmowaniem, rezygnacją przez skarżącą z pracy zawodowej, a opieką nad dzieckiem.
Wskazaną na wstępie decyzją, Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta. Organ odwoławczy uzasadniając rozstrzygnięcie, przytoczył treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej jako: u.ś.r.).
Nie budzi wątpliwości organu II instancji, że skarżąca należy do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ jest matką sprawującą opiekę nad niezdolną do samodzielnej egzystencji pełnoletnią córką. P. G. jest panną. Córka skarżącej został zaliczona przez lekarza orzecznika ZUS, w orzeczeniu z dnia 30 stycznia 2023 r., do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji na okres do dnia 31 stycznia 2025 r.
Kolegium wskazało, że z treści złożonego przez skarżącą oświadczenia wynika zaś, że sprawuje opiekę nad córką, która jest osobą niepełnosprawną od urodzenia, jednakże – jak ustalił organ I instancji – skarżąca, pomimo niepełnosprawności córki istniejącej od urodzenia, pracowała zawodowo w okresie od dnia 12 października 2021 r. do dnia 31 października 2022 r. P. G. uczęszcza do szkoły.
Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że zakres sprawowanej opieki przez skarżącą nad córką sprowadza się do załatwiania spraw urzędowych, leczniczych, przygotowania posiłków, przypilnowania i motywowania do utrzymywania higieny osobistej i otoczenia, gdyż jak wskazano, córka skarżącej nie widzi potrzeby wykonywania takich czynności. Poza tym potwierdzono, że D. G. "pilnuje wizyt lekarskich i przejmowanych leków".
Kolegium doszło do przekonania, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że opieka sprawowana przez skarżącą nad córką nie ma charakteru stałego. Uznało, że P. G. takiej opieki nie potrzebuje.
Organ odwoławczy podkreślił, że córka strony porusza się samodzielnie, nie wymaga pomocy w czynnościach pielęgnacyjno-higienicznych. Z kolei przy pozostałych czynnościach (poza załatwianiem spraw urzędowych i leczniczych w nieokreślonym wymiarze czasowym) dziecko skarżącej wymaga jedynie pomocy, nie jest zaś całkowicie uzależnione w tym zakresie od osób trzecich. Co więcej część czynności wymienionych w harmonogramie, takich jak udział w zajęciach szkolnych, P. G. wykonuje samodzielnie. Kolegium uznało, że zakres opieki skarżącej obejmuje obowiązki, które można łączyć z zatrudnieniem i wykonać je poza godzinami pracy.
Organ odwoławczy stwierdził, że nie występuje związek pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (ustaniem zatrudnienia) a koniecznością sprawowania przez opieki nad niepełnosprawną córką. Zakres czynności wykonywanych przez skarżącą w rzeczywistości nie odbiega od czynności opiekuńczych jakie wykonają wobec sowich dzieci inne osoby wykonujące pracę zarobkową.
W skardze na decyzję Kolegium, D. G. wskazała, że u córki stwierdzono m. in. specyficzne zaburzenia artykulacji, zaburzenia ekspresji mowy, zaburzenia rozumienia mowy, mieszane zaburzenia zachowania i emocji, mieszane zaburzenia zachowania i emocji. Wskazała, że P. G. może dostać ataku paniki w sytuacjach pozornie błahych. Występują u niej zachowania agresywne, stosuje przemoc fizyczną wobec matki, odczuwa "irracjonalne zagrożenie życia i pojawiają się u niej somatyczne zachowania, jak drżenie ciała, omdlenia (...)". Wskazała, że dużo czasu zajmują zajęcia z logopedii, a córka szybko się zniechęca i ma problem ze skupieniem się.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.
Na wstępie należy wskazać, że skarga w przedmiotowej sprawie została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.).
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz p.p.s.a., wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa.
Istotę sporu w rozpoznawanej sprawie stanowi rozstrzygnięcie czy spełniona została kluczowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w postaci związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej przez skarżącą i niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad córką. Z argumentacji organów obu instancji wynika, że negatywną przesłanką uzasadniającą odmowę przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego stanowi zakres sprawowanej przez nią opieki nad córką. Organy zakwestionowały istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją, niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad P. G..
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m. in. matce, jeżeli sprawuje opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do jednoznacznego wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić pomoc ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 r., P 27/07, opubl. OTK-A 2008/6/107). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem osobom, których brak aktywności zawodowej wynika bezpośrednio i wyłącznie z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Jednocześnie należy pamiętać, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku matki względem córki, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z pracy zarobkowej w celu jej sprawowania.
Jak wskazuje się w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych, istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich środków finansowych dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy – poświęcając się dla najbliższych – rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem realizowanym przez ustawodawcę w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. W związku z powyższym musi istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki, w tym także jej zakresem.
Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego, lecz nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej – w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było bowiem zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą.
Należy podkreślić, że samo posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności, orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega ocenie w każdej sprawie (por. wyrok NSA z 16 lutego 2023 r., I OSK 1822/22).
Należy także zauważyć, że choć ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji pojęcia "sprawowanie opieki", to jednak z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tego przepisu, musi ona mieć charakter stały bądź długoterminowy. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki całkowicie wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. przykładowo: wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy ocenić czy ustalenia organów obu instancji co do zakresu sprawowanej przez skarżącego opieki nad córką były prawidłowe.
Córka skarżącej jest osobą pełnoletnią (ur. [...] r.), lecz, jak wskazała strona, od urodzenia jest niepełnosprawna. Niewątpliwie ustalony w sprawie zakres opieki w dużej mierze obejmuje zwykłe czynności życia codziennego, występujące w każdej rodzinie i możliwe do pogodzenia z pracą zarobkową (jak np. załatwianie spraw urzędowych, umawianie wizyt lekarskich). W sprawie nie budzi wątpliwości, co przyznaje sama skarżąca, że konieczność sprawowania stałej opieki nad córką nie jest determinowana w głównej mierze stanem fizycznym P. G., jako osoby niesłyszącej z obustronnym głębokim niedosłuchem, lecz z okoliczności wynikających z jej stanu psychicznego. Organy obu instancji całkowicie zaniechały zbadania i oceny okoliczności z tym związanych.
Należy w tym miejscu podkreślić, że przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy ma charakter zbyt ogólny i jego treść nie została dostosowana do szczególnego przypadku niniejszej sprawy. Nie wyjaśniono wyczerpująco i rzetelnie kwestii konieczności sprawowania opieki nad P. G. oraz jej zakresu, z uwzględnieniem specyfiki schorzeń występujących u P. G..
Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2023 r. wynika, że u P. G. występuje głęboki niedosłuch zmysłowo-nerwowy i z tego względu przeszła wszczepienie implantu ślimakowego. Jednakże orzeczenie to wskazuje również na wystąpienie zaburzeń lękowych i zachowań z agresją. Lekarz orzecznik stwierdził naruszenie sprawności psychofizycznej. W oświadczeniu z dnia 7 czerwca 2023 r. skarżąca wskazała m. in., że musi dbać o higienę osobistą córki, realizuje rehabilitację logopedyczną. Podniosła także, że u córki występuje obniżone tempo uczenia się, przetwarzania sekwencyjnego, a w szczególności "w sytuacji stresu, reaguje nieadekwatnie do sytuacji, wpada w histerię, krzyczy, bije, wypowiada groźby samobójcze". W kolejnym oświadczeniu z 19 lipca 2023 r. skarżąca wskazała, że P. G. jest pod stałą opieką psychiatry i przyjmuje leki. Wyjaśniła, że śpi razem z córką z uwagi na jej stany lękowe. Opinia z 29 maja 2023 r., sporządzona przez psychologa i wicedyrektora [...] w L., potwierdza, że P. G. nie radzi sobie z emocjami, w sytuacji stresu często reaguje nieadekwatnie do sytuacji (wpada w histerię, krzyczy, wypowiada groźby samobójcze). W czasie wywiadu środowiskowego ustalono, że P. G. "nie widzi potrzeby wykonywania toalety, zmiany ubrania, sprzątania". Wskazano, że ma lęki i wpada w histerię z błahego powodu, nie radzi sobie z emocjami, wypowiada groźby samobójcze. Zdarzały się sytuacje, że nauczyciel dzwonił do skarżącej, aby odebrała dziecko wcześniej ze szkoły lub przywiozła dla niej bieliznę na zmianę.
Powyższe okoliczności znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym dołączonym przez skarżącą wraz ze skargą do Sądu (m. in. zaświadczenie lekarza psychiatry, dokumentacja ze szpitala neuropsychiatrycznego). Warto zauważyć, że z dołączonej do akt karty pobytu pacjenta z 14 października 2018 r. wynika, że u P. G. wystąpiły tego dnia zaburzenia zachowania, była pobudzona i pobiła współlokatorkę oraz zdemolowała pomieszczenie.
W świetle powyższych okoliczności należy podkreślić, że standardowy harmonogram dnia nie będzie oddawał zakresu opieki skarżącej nad jej córką. Oczywistym jest bowiem, że konieczne jest uwzględnienie sytuacji wywołanych stanem psychicznym P. G., które mają charakter nieprzewidywalny i nieregularny. Obowiązkiem organów było zatem zweryfikowanie, jak często występują u córki skarżącej problemy natury psychicznej, jaki mają charakter i przebieg, w jaki sposób skarżąca sprawuje wówczas opiekę nad dzieckiem. Przydatna w tym zakresie może okazać się dokumentacja medyczna P. G. (związana z leczeniem u psychiatry).
K. jest także uwzględnienie, że córka skarżącej uczęszcza do szkoły dla osób niepełnosprawnych i wymaga kształcenia specjalnego. Z okoliczności sprawy wynika, że skarżąca niekiedy wykonuje czynności związane z opieką nad dzieckiem także w czasie, gdy P. G. przebywa w szkole. Nieodzowne jest zatem ustalenie, jak często skarżąca odbiera córkę wcześniej ze szkoły i z jakich względów.
Zasadne jest ustalenie, czy P. G. dba o swoją higienę i potrzeby fizjologiczne oraz czy kwestie te przekładają się na zakres obowiązków skarżącej również w czasie, gdy córka przebywa w szkole.
Zdaniem Sądu w realiach niniejszej sprawy stwierdzenie Kolegium o braku wystąpienia koniecznego związku przyczynowo-skutkowego w niniejszej sprawie jest co najmniej przedwczesne. W sprawie nie ustalono w sposób wyczerpujący i rzetelny, jak rzeczywiście wygląda codzienna opieka skarżącej nad córką – z uwzględnieniem nie tylko jej niepełnosprawności fizycznej, lecz także zaburzeń psychicznych.
Organy obu instancji skupiły się na takich aspektach życia skarżącej i jej córki, jak samodzielne poruszanie się, udział w zajęciach szkolnych, umawianie wizyt lekarskich, przyjmowanie leków, załatwianie spraw urzędowych. Całkowicie pominięto jednak specyfikę tej sprawy i problemy, z jakimi mierzy się rodzina skarżącej. Warto w tym miejscu podkreślić, że Kolegium przedwcześnie stwierdziło, że córka skarżącej sama dba o swoją higienę. Okoliczności sprawy wzbudzają wątpliwości w tym zakresie, ponieważ wskazują, że P. G. nie tylko wymaga motywacji, aby dbać o swoją higienę, lecz wymaga faktycznego wsparcia w tym zakresie.
Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przewidziany w art. 23 ust. 4aa u.ś.r. rodzinny wywiad środowiskowy stanowi narzędzie umożliwiające organowi administracji weryfikację wątpliwości co do stanu faktycznego będącego podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Przyjęte przez organ ustalenia stanowiące podstawę rozstrzygnięcia w sprawie, nie mogą wzbudzać wątpliwości w świetle okoliczności ustalonych w toku postępowania, zwłaszcza stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym. Występujące w niniejszej sprawie wątpliwości i rozbieżności między ustalonym stanem faktycznym a argumentacją organów dowodzą istotnego błędu Kolegium w ocenie stanu faktycznego sprawy. To natomiast czyni zasadnym zarzut naruszenia przez organ zasady prawdy obiektywnej z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. Uchybieniem tym jest dotknięta także decyzja Prezydenta. Należy w tym miejscu podkreślić, że organy obu instancji były zobowiązane prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.).
Należy także zauważyć, że organy nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący kwestii prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego oraz możliwości łączenia pracy w gospodarstwie z opieką nad córką. Prowadzenie gospodarstwa rolnego daje stosunkowo dużą swobodę dysponowania czasem. Nie można jednak wyprowadzać z tego faktu wniosku, że każdy rolnik na tyle swobodnie dysponuje czasem pracy, że może godzić prowadzenie gospodarstwa rolnego z opieką nad osobą niepełnosprawną, niezależnie od stanu zdrowia tej osoby i zakresu rzeczywiście wymaganej opieki (por. wyrok WSA w Lublinie z 21 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 935/23 i cyt. tam orzecznictwo). Organ I instancji wskazał również, że skarżąca była zatrudniona od 12 października 2021 r. do 31 października 2022 r. ([...]). Wymaga zatem zweryfikowania, czy skarżąca zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad córką.
W tym stanie sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta zostały wydane z istotnym naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, art. 8 § 1 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Konsekwencją tych naruszeń było zaniechanie przez organy obu instancji poczynienia kompleksowych ustaleń i dokonania oceny materiału dowodowego pod kątem ewentualnego ziszczenia się przesłanek, pozytywnych jak i negatywnych, warunkujących przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Wskazane powyżej uchybienia prowadzą do koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., a na podstawie art. 135 p.p.s.a. również decyzji ją poprzedzającej.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni powyżej przedstawione rozważania Sądu, stosownie do treści 153 p.p.s.a., w tym w szczególności będzie zobowiązany do ustalenia zakresu rzeczywistej codziennej opieki skarżącej nad córką, sposobu funkcjonowania osoby niepełnosprawnej w szkole, zweryfikowania stanu psychicznego P. G. oraz jego wpływu na zakres wymaganej opieki. Następnie organ I instancji dokona ponownej oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz będzie miał na uwadze konieczność ustalenia czy w świetle zgromadzonych w sprawie dowodów skarżącej przysługuje wnioskowane świadczenie. Organ zweryfikuje przyczyny rezygnacji przez skarżącą z pracy zarobkowej.
W związku z powyższym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI