II SA/Lu 20/24

II SA/Lu 20/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-03-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jacek Czaja /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II OSK 1927/24 - Wyrok NSA z 2025-09-11
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1186
art. 103 ust. 2, art. 48, art. 49f, art. 49g
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 8, art. 77
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Referent Kinga Kościejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2024 r. sprawy ze skargi G. M. i K. M. na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z [...] listopada 2023 r., znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. L. z [...] lipca 2023 r., znak: [...]; II. zasądza od Inspektor Nadzoru Budowlanego na rzecz G. M. i K. M. (solidarnie) kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzją z [...] listopada 2023 r. Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej także jako: LWINB) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. L. z [...] lipca 2023 r., odmawiającą nakazania Z. i D. M., zam. B. , rozbiórki budynku gospodarczego o wymiarach zewnętrznych 36,12 m x 6,5 m, zlokalizowanego na dz. nr ewid. [...], położonej w miejscowości B. , gm. D.. Budynek ten usytuowany jest ścianą pełną murowaną bez otworów przy granicy z działką nr ewid. [...].
Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Organ I instancji uzasadniając swoją decyzję wskazał, że według oświadczenia Z. M. sporny obiekt budowlany powstała w latach 1987 – 1994, a inwestorem był jego ojciec – A. M., który nie pozostawił mu żadnej dokumentacji świadczącej o legalnej realizacji obiektu; ponadto wskazał, że w czasie budowy działki [...] i [...] stanowiły jedną działkę o numerze [...], której właścicielem był A. M.. Podział działki nastąpił w 1992 r. Natomiast K. i G. M. oświadczyli, że budowa obiektu rozpoczęła się w 1994-1995 r. przez poprzedniego właściciela dz. [...] i [...] – A. M.; ich zdaniem budowa zakończyła się w 1997 r.
PINB zwrócił się do Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii o przekazanie zdjęć lotniczych dla dz. [...] i działek sąsiednich z 1980 r. do 1995 r. i późniejszych. W odpowiedzi uzyskał dwa zdjęcia lotnicze – z 2 sierpnia 1983 r. i z 30 czerwca 1997 r. Organ stwierdził, że na pierwszym zdjęciu nie ma spornego budynku, ale jest widoczny na zdjęciu z 1997 r.
W toku postępowania organ I instancji ustalił, że Urząd Gminy D. i Starostwo Powiatowe w J. L. nie posiadają w zasobach archiwalnych pozwolenia na budowę dotyczącego spornego obiektu. Archiwum Państwowe w K., Oddział w S. wskazało, że wskazanej dokumentacji nie odnaleziono – również wśród akt Urzędu Rejonowego w J. L. z lat 1990-1998 oraz akt Urzędu Gminy w D. z lat 1973-1990.
PINB powołał się na postanowienie Sądu Rejonowego w J. L. z 21 września 2021 r., sygn. I [...] z wniosku Z. M. o stwierdzenie zasiedzenia dz. [...] i [...] zajętych na gruncie pod stodołę i garaże. Sąd przeprowadził postępowanie dotyczące czasu powstania spornego obiektu i stwierdził, że rozpoczęcie budowy miało miejsce w 1992 r., a zakończono ją około 1995 r.
Organ uznał, że nie można od właściciela działki wymagać, aby legitymował się pozwoleniem na budowę, gdyż na gruncie przepisów Prawa budowlanego z 1974 r. nie było obowiązku archiwizacji dokumentacji dotyczących budowy.
PINB stwierdził, że sporny budynek powstał pod rządami ustawy Prawo budowlane z 24 października 1974 r. (Dz. U. nr 38, poz. 229 ze zm.). Organ przychylił się do stanowiska Sądu Rejonowego w J. L., że budynek powstał w latach 1992 r. - 1995 r. Uznał także, że nie można w sposób jednoznaczny udowodnić, że powstał w sposób nielegalny. Organ I instancji wskazał, że nie nakazał rozbiórki obiektu, gdyż nie zaistniały przesłanki z art. 37 ust. 1 ustawy z 24 października 1974 r. Prawo budowlane.
Organ odwoławczy zlecił PINB uzupełnienie materiału dowodowego w zakresie: przeprowadzenia oględzin, dołączenia do akt sprawy wypisów i wyrysów z zapisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego – aktualnego i obowiązującego w czasie realizacji, a także uzyskania informacji w zakresie postępowania I [...], toczącego się przed Sądem Rejonowym w J. L.. Z protokołu oględzin z 5 października 2023 r. wynika, że stan obiektu nie uległ zmianie. LWINB uzyskał także informację, że działka o nr ewid. [...], położona w miejscowości B., gm. D., nie jest objęta miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego Gminy D., natomiast w latach 1990 – 1997 wskazane była objęta miejscowym planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego Gminy D., zatwierdzonym uchwałą Gminnej Rady N. w D. nr XXI/65/88 z dnia 19 maja 1988 r. Została oznaczona symbolem MR-MN – adaptacja istniejącej zabudowy zagrodowej i jednorodzinnej z możliwością wymiany budynków na nowe (zabudowa plombowa o powierzchni 1,2 ha dla 9 działek) oraz w terenach oznaczonych RP - uprawy polowe. Z informacji Urzędu Gminy D. wynika, że budowa budynku gospodarczego na dz. nr [...], położonej w miejscowości B. gm. D., nie stoi w sprzeczności z ustaleniami obowiązującego w czasie jej budowy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, ani nie jest sprzeczna z aktualnymi materiałami Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy D.. Organ uzyskał także informację, ze postępowanie przed Sądem Rejonowym w J. L. w sprawie o sygn. akt I [...] nie zostało zakończone.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji wskazał, że przepisy Prawa budowlanego z 1974 r., obowiązujące w okresie spornej budowy wprowadzały generalną zasadę, że roboty budowlane, z wyjątkiem rozbiórek, można rozpocząć po uzyskaniu pozwolenia na budowę. Z. z jego uzyskania zostały obiekty i roboty wskazane w § 44 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego, wydanego na podstawie art. 28 ust. 4 Prawa budowlanego z 1974 r. Budowa budynku gospodarczego nie została wymieniona w tym przepisie, a zatem inwestycja taka była objęta obowiązkiem uprzedniego uzyskania pozwolenia na budowę.
LWINB wskazał, że kwestią kluczową było ustalenie czy budynek gospodarczy wybudowano na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, czy też powstał w warunkach samowoli budowlanej. LWINB zaakceptował stanowisko organu I instancji, że budynek zrealizowano bez wymaganego pozwolenia, gdyż Z. i D. M. nie podważyli stanowiska PINB w tym zakresie, a ponadto w zbiorach archiwalnych nie odnaleziono żadnej dokumentacji dotyczącej spornego budynku. Organ II instancji wskazał, że "nie znajduje podstaw do zakwestionowania stanowiska PINB w J. L., że przedmiotowy budynek gospodarczy wybudowano bez wymaganego pozwolenia. Biorąc pod uwagę fakt, że pp. Z. i D. małż. M. nie podważyli twierdzenia organu, wykazując, że pozwolenie zostało wydane (nie okazali pozwolenia, nie wskazali nawet okoliczności, które dawałyby możliwości uznania tego za kwestię otwartą), a także fakt, że w zasobach archiwalnych nie udało się odnaleźć pozwolenia, tut. organ podziela stanowisko organu I instancji, co do braku pozwolenia na budowę".
Organ odwoławczy zgodził się z PINB, że za podstawę orzekania w niniejszej sprawie należało przyjąć przepis art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r., powołał przy tym art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego w aktualnym brzmieniu.
Organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte i było prowadzone w sprawie spornego obiektu wybudowanej w latach 1992 - 1995 r. Taki okres budowy został wskazany przez PINB w J. L., co potwierdził Sąd Rejonowy w J. L. w postanowieniu z 21 września 2021 r., dołączonym do akt sprawy.
Skargę na powyższą decyzję wnieśli G. M. i K. M. (dalej jako: skarżący), podnosząc następujące zarzuty:
I. Naruszenie przepisów prawa materialnego – niewłaściwe zastosowanie przepisów ustawy Prawo budowlane i rozpatrzenie na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane z 24 października 1974 r., zamiast rozpatrzenia sprawy na podstawie art.48 lub 51 ww. ustawy z 7 lipca 1994 r., gdyż czasookres budowy tego obiektu obejmuje lata 1994, rozpoczęcie, i 1997 r., zakończenie budowy bez stosownego pozwolenia na budowę oraz prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
II. Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało wpływ na rozstrzygnięcia sprawy tj. art. 7, art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnej i obiektywnej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz wadliwe dokonanie ustaleń faktycznych niezgodnie z zasadami logiki oraz na podstawie luźnych oświadczeń i wyjaśnień bez pouczenia o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Wszystkie te naruszenia ze strony organu administracji publicznej zostaną szczegółowo opisane w uzasadnieniu odwołania.
W związku z powyższym skarżący wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie kluczowe znaczenia miało ustalenie czasu realizacji i zakończenia budowy spornego obiektu. Kwestia ta determinuje zastosowanie odpowiednich przepisów do oceny, czy doszło do samowoli budowlanej i jakie są jej konsekwencje prawne. Natomiast stwierdzenie daty zakończenia budowy pozwala na określenie przepisów właściwych, na podstawie których może dojść do likwidacji samowoli budowlanej.
Aktualnie obowiązująca ustawa w art. 103 ust. 2 p.b. wskazuje, że art. 48 p.b., dotyczący samowoli budowlanej, nie ma zastosowania do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe tj. ustawę z 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. poz. 229 ze zm., dalej jako: p.b. z 1974 r.) w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy Prawo budowlane z 1994 r. Natomiast jeżeli zakończenie budowy nastąpiło po 31 grudnia 1994 r., to zastosowanie mają przepisy aktualnie obowiązującej ustawy (która weszła w życie 1 stycznia 1995 r.). Czas zakończenia robót budowlanych wyznacza zatem właściwe przepisy dotyczące legalizacji obiektu.
Organ I instancji stwierdził, że sporny obiekt powstał w latach 1992 – 1995. Przyjął w tym zakresie ustalenia poczynione przez Sąd Rejonowy w J. L., w sprawie o sygn. akt I [...] z wniosku Z. M. o zasiedzenie części działek [...] i [...], a wyrażone w uzasadnieniu postanowienia z 21 września 2021 r, którym oddalono wniosek o stwierdzenie zasiedzenie.
W tym zakresie, a więc co do ustalania czasu powstania obiektu, organy naruszyły art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a. Oceniając, na ile organy dopełniły obowiązków wynikających z zasady prawdy obiektywnej, trzeba brać pod uwagę możliwości dowodowe, którymi dysponują organy administracyjne. W sprawach dotyczących "starych" budynków precyzyjne ustalenie czasu realizacji jest często niemożliwe. Jednakże istota uchybienia organów w niniejszej sprawie tkwi w powieleniu stanowiska zaprezentowanego przez sąd powszechny na potrzeby ustalenia innych okoliczności sprawy.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na kwestie zasadniczo odróżniające postępowanie cywilne od administracyjnego. W postępowaniu cywilnym obowiązuje zasada rozkładu ciężaru dowodu. Ciężar dowodu na gruncie sprawy o stwierdzenie zasiedzenia jest specyficznie rozłożony, ponieważ wnoszący o stwierdzenie zasiedzenia musi wykazać okoliczności uzasadniające stwierdzenie przesłanek zasiedzenia. Natomiast w postępowaniu administracyjnym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 k.p.a.), stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmując wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 k.p.a.). W postępowaniu administracyjnym organ dąży do ustalenia prawdy (obiektywnej) i to na nim, co do zasady, spoczywa ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
W postępowaniu, prowadzonym przez Sąd Rejonowy w J. L. w sprawie zasiedzenia najistotniejsze znaczenia miało ustalenie, kiedy rozpoczęło się posiadanie spornej części nieruchomości. Data ta wyznaczała bowiem początek biegu terminu zasiedzenia. W toku niniejszego postępowania istotne było precyzyjne wykazanie, że budowa obiektu zakończyła się najpóźniej 31 grudnia 1994 r. lub w czasie obowiązywania aktualnie obowiązującej ustawy tj. od 1 stycznia 1995 r. Ponadto należało ustalić, w jakim okresie realizowano budynek gospodarczy. Przepisy prawa materialnego zakreślały zatem inne ramy postępowania wyjaśniającego, a doniosłe w nim znaczenie miały odmienne okoliczności.
Wskazane powyżej różnice między postępowaniem cywilnym a administracyjnym nie pozwalają na proste powielenie ustaleń poczynionych przez sąd powszechny przez organ prowadzący postępowanie administracyjne. Należy zatem stwierdzić, że w sposób nieprawidłowy określono czas powstania spornego budynku gospodarczego, posługując się ustaleniami nieprzydatnymi w zakresie stwierdzenia tej okoliczności na gruncie postępowania administracyjnego.
Należy także zauważyć, że ustalony w ten sposób czas powstania obiektu nie przesądza kwestii czy w sprawie należy stosować przepisy prawa budowlanego z 1974 r. czy też w aktualnym brzmieniu. Datą wyznaczającą granicę między stosowaniem tych ustaw jest 1 stycznia 1995 r., gdy ustawa p.b. weszła w życie. Stwierdzenie, że obiekt powstał w latach "1992-1995" nie pozwala na rozstrzygnięcie tej kwestii – zwłaszcza, że organ I instancji wskazywał, że budowę zakończono około 1995 r.
W związku z nieprawidłowym tokiem postępowania organów obu instancji w zakresie ustalenia czasu powstania obiektu, szczególnie daty zakończenia budowy – mając na uwadze, że jest to kwestia kluczowa dla rozstrzygnięcia sprawy – Wojewódzki Sąd Administracyjny z urzędu pozyskał z Sądu Rejonowego w J. L. akta spraw o sygn. akt I Ns [...] i I C [...], następnie z urzędu przeprowadził dowód z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy I Ns [...], dołączonych do akt sądowych na k. 81-89 (tj. aktów notarialnych z 6 czerwca 1995 r., 31 lipca 1992 r., 20 lipca 1978 r.).
Sądowi z urzędu wiadomo, że równolegle organ prowadził postępowanie w sprawie budynku stodoły o wymiarach zewnętrznych 33,5 m na 13 m, znajdującego się na dz. nr ewid. [...], [...] i [...], położonych w miejscowości B., gm. D.. Budynek jest usytuowany ścianą pełną, murowaną bez otworów przy granicy z dz. nr ewid. [...] i [...]. Decyzją z [...] listopada 2023 r., znak [...], LWINB utrzymał w mocy decyzję PINB, odmawiającą nakazania [...] i D. M. rozbiórki tego obiektu. G. i K. M. wnieśli skargę na powyższe rozstrzygnięcie, która została zrejestrowana w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie pod sygn. akt II SA/Lu 19/24.
Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla sprawy, ponieważ w toku postępowania przyjęto, że obiekty powstały w tym samym czasie.
Z dokumentów dołączonych przez Sąd do akt sprawy wynika, że A. M. i jego dzieci Z. M., W. B. oraz M. B., zawarli umowę darowizny, w formie aktu notarialnego 6 czerwca 1995 r. Umowę sporządzono w Kancelarii Notarialnej w J. L. przed notariuszem L. M., Repertorium A nr [...]. Z aktu tego wynika, że: "na działce nr [...] w [...] znajdują się: dom i stodoła". Oświadczenie to jest wiarygodne, gdyż zostało sporządzone przed notariuszem, a ponadto strony umowy nie miały spornych interesów – co pozwala na ustalenie stanu faktycznego na dz. nr [...] w czasie zawarcia umowy. Reasumując powyższe informacje należy wskazać, że 6 czerwca 1995 r. na działce nr [...] znajdowały się tylko dwa obiekty tj. dom i stodoła.
Stan zagospodarowania działek można ustalić także na podstawie zdjęć lotniczych z 2 sierpnia 1983 r. i 30 czerwca 1997 r. (oba znajdują się w aktach sprawy organu I inst. – [...]: k. 44-42). Ze zdjęcia lotniczego wykonanego w 1983 r. wynika, że na działce znajdują się dwa obiekty – dom i stodoła, ale jest to inna stodoła niż będąca przedmiotem postępowania. Ma bowiem inne wymiary i jest inaczej zlokalizowana. Prowadzi to do wniosku, że opisana w akcie notarialnym stodoła to inny obiekt niż będący przedmiotem niniejszego postępowania. Na podstawie tego dokumentu można zatem stwierdzić, że w chwili zwarcia umowy z 6 czerwca 1995 r., budowa spornej stodoły nie została zakończona. Nie ma racjonalnych argumentów, które przemawiałyby za tym, że budowa stodoły zakończyła się przed datą sporządzenia aktu notarialnego z 1995 r., a obiekt ten nie został w nim opisany.
W świetle zgromadzonego materiału dowodowego należy przyjąć, że budowa obory nie zakończyła się przed datą sporządzania aktu notarialnego z 6 czerwca 1995 r., a jest to istotny argument, który należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznawaniu sprawy. Jest to także ważny argument przemawiający za tym, że data ta wyznacza początek okresu prowadzenia prac budowlanych, także w zakresie budynku gospodarczego. Natomiast wskazane zdjęcia lotnicze jasno dowodzą, że sporny budynek gospodarczy oraz stodoła z pewnością istniały 30 czerwca 1997 r.
Należy podkreślić, że budynek gospodarczy, będący przedmiotem niniejszej sprawy, w przeciwieństwie do stodoły – której dotyczy postępowanie o sygn. akt II SA/Lu 19/24 – nie jest zlokalizowany na dz. nr [...], zatem akt notarialny z 1995 r. nie ma w tym zakresie doniosłego znaczenia. Jednakże nie można tracić z pola widzenia, że w toku postępowania przyjęto założenie, że obiekty te tj. budynek gospodarczy i stodoła, były realizowane w tym samym czasie. Stwierdzenie to należy zweryfikować w toku postępowania administracyjnego. Jeżeli jednak jest prawdziwe, to ustalenie czasu powstania stodoły, pozwala na określenie daty realizacji obiektu gospodarczego. W tym miejscu należy zauważyć, że skarżący już w piśmie z 1 lipca 2022 r. wskazywali, że obiekty te powstawały w tym samym czasie. W takim stanie rzeczy, przyjmując, że 6 czerwca 1995 r. budowa stodoły nie została zakończona, należy także uznać, że nie została zakończona realizacja budynku gospodarczego.
Ustalenie daty zakończenia budowy obiektu gospodarczego wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Wskazane powyżej rozważania stanowią istotny, lecz nieprzesądzający, argument przemawiający za przyjęciem, że budowa obiektu gospodarczego zakończyła się po 31 grudnia 1994 r., czyli pod rządami aktualnie obowiązującej ustawy Prawo budowlane, a ponadto, że jest to data wyznaczająca początek prac budowlanych.
Niewątpliwie w niniejszej sprawie należy przyjąć, że budynek gospodarczy istniał z pewnością 30 czerwca 1997 r., gdyż można go dostrzec na zdjęciu lotniczym z tej daty.
W tym miejscu należy podkreślić, że organy administracyjne ponownie prowadząc postępowanie będą zobligowane do zgromadzenia materiału dowodowego i dokonania jego oceny w celu ustalenia czasu realizacji obiektu. Organ powinien dążyć do ustalenia prawdy obiektywnej i określić czas powstania obiektu w sposób dokładny, na zasadach określonych w przepisach k.p.a. Jednakże precyzyjne ustalenie czasu realizacji spornego obiektu, który powstał w ubiegłym wieku, może okazać się niemożliwe. W kontekście stwierdzenia, że doszło do realizacji samowoli budowlanej, trzeba zauważyć, że organ w warunkach konkretnej sprawy może uznać ustalenie dokładnej daty realizacji obiektu za zbędne, jeżeli w szerzej zakreślonym terminie, nie uległy zmianie istotne przepisy prawa budowlanego tj. obiekt w każdym stanie prawnym wymagałby uzyskania pozwolenia na budowę.
W toku postępowania organ ustalał czy inwestor był zobowiązany do uzyskania pozwolenia na budowę lub dokonania zgłoszenia, a także czy dopełnił wymogów formalnych w tym zakresie. Kwestia ta będzie wymagała ponownej weryfikacji z uwzględnieniem prawidłowo ustalonego czasu powstania obiektu. Wypada jednak zauważyć, że z informacji z 3 lipca 2023 r. uzyskanej z Archiwum Państwowego w Kielcach, Oddział w Sandomierzu wynika, że nie odnaleziono dokumentów potwierdzających legalną realizację budynku gospodarczego położonego na dz. nr ewid. [...] (ewentualnie [...]) w miejscowości B. gm. D., w szczególności sprawdzono akta Urzędu Rejonowego w J. L. z lat 1990-1998 i akta Urzędu Gminy D. z lat 1973-1990.
Jeżeli w toku postępowania organ ustali, że budowa obiektu zakończyła się po 31 grudnia 1994 r. i stwierdzi, że w sprawie zachodzą podstawy do przeprowadzenia postepowania legalizacyjnego, konieczne będzie uwzględnienie aktualnie obowiązujących przepisów. Podkreślić należy, że ustawa wprowadziła szczególny tryb legalizacji starych obiektów. Naruszenie prawa budowlanego w postaci zrealizowania obiektu w warunkach samowoli budowlanej nie przedawnia się. Ustawodawca przyjął jednak, że w przypadku obiektów istniejących od dawna, które przez wiele lat nie wzbudzały wątpliwości organów, jak i osób trzecich, zasadne jest wprowadzenie szczególnego, uproszczonego procesu legalizacji.
Zgodnie z art. 49f p.b., w przypadku stwierdzenia budowy obiektu budowlanego lub jego części bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia - jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat, organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne.
W toku takiego postępowania organ ustala czy zachodzi stan zagrożenia życia lub zdrowia ludzi (art. 49f ust. 3 p.b.). Zgodnie z art. 49g p.b. w ramach uproszczonego postępowania legalizacyjnego organ nadzoru budowlanego nakłada, w drodze postanowienia, obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych w terminie nie krótszym niż 60 dni od dnia jego doręczenia. Do dokumentów legalizacyjnych, o których mowa w ust. 1, należą: oświadczenie, o którym mowa w art. 32 ust. 4 pkt 2 (pkt 1); geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza obiektu budowlanego (pkt 2); ekspertyza techniczna sporządzona przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane, wskazująca, czy stan techniczny obiektu budowlanego: nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz pozwala na bezpieczne użytkowanie obiektu budowlanego zgodne z dotychczasowym lub zamierzonym sposobem użytkowania (pkt 3 lit. a-b).
Strona jest zatem zobligowana złożyć oświadczenie, pod rygorem odpowiedzialności karnej, o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Oświadczenie to jest weryfikowane tylko wtedy, gdy wzbudza wątpliwości organu. W niniejszej sprawie zachodzi sytuacja szczególna, ponieważ wymóg ten dotyczy obiektu już istniejącego, który powstał ponad dwadzieścia lat temu, częściowo na cudzym gruncie. Fakt, że obiekt istniał przez tak znaczny okres i długo nie wzbudzał wątpliwości właścicieli nieruchomości sąsiednich (aktualnie dz. nr [...] i [...]), może wskazywać, że stan ten był przez nich akceptowany.
Na tym etapie postępowania doniosłe znaczenie będzie miało ustalenie, kto był właścicielem nieruchomości w czasie właściwym do wyrażenia ewentualnej zgody na realizację inwestycji. Konieczne będzie rozważenie, czy obiekt został wybudowany za zgodą ówczesnego właściciela. Inwestor może zrealizować inwestycję, gdy uzyska zgodę właściciela nieruchomości. Zgoda może być wyrażona nawet ustnie. Jeżeli w sprawie zostanie stwierdzone, że inwestorowi przysługiwało w dacie realizacji obiektu prawo dysponowania nieruchomością na cele budowlane, to następne cofnięcie zgody czy też niewyrażenie zgody przez aktualnych właścicieli nie ma doniosłego znaczenia w sprawie.
Ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane będą do prawidłowego zgromadzenia materiału dowodowego. Należy ustalić i wyjaśnić stan faktyczny w zakresie okoliczności istotnych dla sprawy w zakresie wskazanym w treści uzasadnienia.
W niniejszej sprawie należało stwierdzić, że organy obu instancji nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w sposób rzetelny i wyczerpujący. Zaniechały ustalenia czasu realizacji budynku gospodarczego. Ponadto doszły do błędnego przekonania, że w sprawie ma zastosowanie art. 103 ust. 2 p.b., zgodnie z którym do postępowania legalizacyjnego należy stosować przepisy ustawy poprzednio obowiązującej.
W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ zastosuje się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonych w orzeczeniu. Kluczowe ustalenia faktyczne muszą bazować na wnioskowaniu na podstawie rzetelnych informacji, głównie dokumentów, ocenianych w oparciu o zasady logiki i doświadczenia życiowego. W realiach niniejszej sprawy wartościowym dowodem są akty notarialne, dotyczące sprzedaży i darowizn nieruchomości skarżących, jak i D. M. oraz Z. M.. W aktach tych w sposób wiarygodny opisano stan faktyczny znajdujący się na działkach, co pozwala na odtworzenie, jakie obiekty znajdowały się na nieruchomościach, będących przedmiotem czynności prawnych. Warto podkreślić, że dokumentacja ta został już zgromadzona przez Sąd Rejonowy we wskazanych powyżej postępowaniach. Należy także zbadać możliwość uzyskania dostępu do ksiąg wieczystych i wcześniej prowadzonych zbiorów dokumentów dotyczących wszystkich nieruchomości, na których jest zlokalizowana sporna zabudowa. Ponadto organ dołączy do akt sprawy zdjęcie lotnicze z 2 sierpnia 1983 r. Ewentualnie organ rozważy zasadność przesłuchania świadków i stron na okoliczność faktów istotnych dla tej sprawy. Wypada jednak podkreślić, że nie są to najbardziej wiarygodne źródła informacji o faktach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Obiekt powstał ponad dwadzieścia lat temu, zatem pamięć świadków może być zawodna, ponadto należy wziąć pod uwagę, że mogą podawać informacje korzystne dla jednej ze stron.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od organu zwrot na rzecz skarżących kwoty 500 zł tytułem uiszczonego wpisu.