II SA/LU 177/23

II SA/Lu 177/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-05-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Brygida Myszyńska-Guziur /sprawozdawca/
Grzegorz Grymuza
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art 17b ust. 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) Protokolant Referent Elwira Szymaniuk-Szkodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2023 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 7 grudnia 2022 r., znak: SKO.4004.ŚW/1215/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
K. R. (dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni"), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 7 grudnia 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem złożonym w dniu 18 stycznia 2022 r. skarżąca wystąpiła do Wójta Gminy Borki o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką – J. R., legitymującą się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 5 listopada 2020 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Decyzją z dnia 12 października 2022 r. Wójt Gminy Borki, odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia, ze względu na niezaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego (art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: "u.ś.r.") oraz niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. – momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Organ I instancji nie dał wiary oświadczeniu strony o nieprowadzeniu działalności rolniczej gdyż jest ona producentem rolnym i pobiera dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, które przysługują wyłącznie rolnikom, którzy faktycznie prowadzą działalność rolniczą. Wójt podkreślił, że nie kwestionuje, że wnioskodawczyni fizycznie nie pracuje w gospodarstwie rolnym i że opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, ale podkreślił, że prowadzenie gospodarstwa rolnego to też zarządzenie nim. Organ I instancji stwierdził, że do 30 listopada 2020r. K. R. pracowała także zawodowo (przez 24 lata), a obecnie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Odnośnie do pozostałych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji stwierdził, że strona faktycznie opiekuje się niepełnosprawną matką i nie otrzymuje wsparcia w tej opiece ze strony trojga rodzeństwa.
W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 7 grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych mających zastosowanie w sprawie oraz wskazał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozostawia wątpliwości co do tego, że strona nie spełnia warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy, którym jest - w przypadku rolnika - zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Podkreślono, że strona jest rolnikiem i nie złożyła oświadczenia, o którym mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r.
Kolegium wskazało, że z zaświadczenia Wójta Gminy Borki z dnia 23 lutego 2022 r. wynika, iż wnioskodawczyni jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 2,3800ha oraz współwłaścicielką gruntów w 1/2 części o pow. 1,1000 ha, czyli łącznie posiada 2,93ha (2,38ha+1/2 z 1,1000ha). Zdaniem Kolegium skarżąca niewątpliwie jest w posiadaniu gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o podatku rolnym, do której odsyła art. 3 pkt 6 u.ś.r. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy o podatku rolnym za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Organ odwoławczy podał także, że z informacji Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 9 września 2022 r. wynika, że strona jest wpisana do ewidencji producentów rolnych i posiada numer identyfikacyjny oraz w 2021 r. pobrała płatności bezpośrednie do gruntów rolnych do pow. 4,14ha, a także w dniu 8 kwietnia 2022 r. złożyła wniosek o płatności na 2022 r. deklarując grunty o pow. 4,14ha. W ocenie Kolegium okoliczność pobrania dopłat w 2021 r. i wystąpienia z wnioskiem o ich przyznanie na 2022r. przeczy oświadczeniu wnioskodawczyni z dnia 2 września 2022 r., złożonemu, bez rygoru odpowiedzialności karnej, o nieprowadzeniu działalności rolniczej natomiast potwierdza to, co podała w oświadczeniu z dnia 16 grudnia 2021 r. (na formularzu wniosku o świadczenie pielęgnacyjnego), złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Wskazano, że w tym ostatnim oświadczeniu nie wykazała, aby jako rolnik zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i oświadczyła, że "nie zaprzestała jako małżonek rolnika lub domownik rolnika prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym".
Kolegium podniosło, że strona oświadczyła na piśmie z dnia 2 września 2022 r., że oddała gospodarstwo rolne w dzierżawę na podstawie ustnej umowy zawartej w dniu 30 września 2010r. i oświadczenie to potwierdził dzierżawca. Jednakże skoro to skarżąca jest beneficjentem dopłat do gruntów rolnych i to nie tylko własnych i będących współwłasnością (własnych posiada 2,93ha, a do dopłat zgłasza 4,14 ha), a nie dzierżawca, jako producent rolny, to umowy tej zdaniem Kolegium nie może uznać za dowód na zaprzestanie prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego na gruncie ustawy o świadczeniach i rodzinnych. W ocenie organu odwoławczego podnoszona w odwołaniu okoliczność, że otrzymywane dopłaty skarżąca zgodnie z umową przekazuje dzierżawcy, czego z kolei nie potwierdził dzierżawca, nie zmienia faktu, że to skarżąca jest producentem rolnym. Korzystanie przez stronę z dopłat do gruntów rolnych świadczy o tym, że nadal prowadzi ona gospodarstwo rolne, a oświadczenie o nieprowadzeniu prowadzenia gospodarstwa rolnego z dnia 2 września 2022 r., złożone bez rygoru odpowiedzialności karnej, złożyła tylko dla potrzeb postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17b ust. 2 u.ś.r.)
W ocenie Kolegium strona nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 b ust. 1 pkt 1 ustawy, gdyż, jako rolnik, nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Prowadzenie gospodarstwa rolnego (choćby tylko poprzez zarządzanie nim) jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych i tylko całkowita rezygnacja z tej formy aktywności na rzecz opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uzasadniać może ewentualne przyznanie wnioskowanego świadczenia, o ile oczywiście spełnione zostałyby inne warunki jego przyznania i nie zachodziły przesłanki negatywne.
Kolegium nie zakwestionowało, że niepełnosprawna w stopniu znacznym J. R. wymaga opieki i pomocy innej osoby, gdyż ma 85 lat i choruje na cukrzycę typu II, nadciśnienie, miażdżycę, ma problemy z kręgosłupem, dokuczają jej zawroty głowy. Skarżąca wspiera matkę w codziennej egzystencji - mierzy ciśnienie dwa razy dziennie i poziom cukru trzy razy dziennie, podaje insulinę w zastrzykach raz dziennie (rano), pomaga w czynnościach higienicznych i przebieraniu się, przygotowuje i podaje posiłki, podaje leki, umawia wizyty lekarskie i w nich towarzyszy, w razie potrzeby pomaga w poruszaniu się, wychodzi z matką na spacer, wywiązując się nie tylko ze swojego obowiązku alimentacyjnego wynikającego z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale także z obowiązku moralnego jednakże Kolegium stwierdziło, że okoliczności te nie są wystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponadto zdaniem Kolegium należy wziąć pod uwagę, że obowiązkiem alimentacyjnym wobec J. R. obciążony jest w takim samym stopniu brat skarżącej – S. R. oraz siostry – J. B. i H. O. Z materiału dowodowego nie wynika, aby rodzeństwo skarżącej zostało zwolnione wobec matki z obowiązku alimentacyjnego orzeczeniem sądu i nie można w ocenie Kolegium wykluczyć, że wspólnie i w porozumieniu, ewentualnie przy wsparciu usług opiekuńczych, mogłoby tak zorganizować opiekę nad matką, aby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie poza rolnictwem, zwłaszcza, że opieka sprawowana przez skarżącą ogranicza się do typowych czynności życia codziennego, które wykonywane są przez większość dzieci wobec starszych rodziców. W osobistej opiece mógłby pomóc zwłaszcza brat skarżącej – S. R., który mieszka po sąsiedzku i siostra H. O., która jest na emeryturze, a więc dysponuje wolnym czasem i nie mieszka aż tak daleko od matki, bo w odległości około 13km, natomiast siostra J. B., która mieszka w Niemczech, być może zdaniem Kolegium mogłaby pomoc finansowo, np. poprzez sfinansowanie usług opiekuńczych.
Odnośnie do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., Kolegium stwierdziło, że organ I instancji zastosował ten przepis w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, który wszedł w życie 23 października 2014r., że przepis art. 17 ust. Ib ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
W ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji, stosując w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. w jego literalnym brzmieniu po ogłoszeniu powołanego wyżej wyroku Trybunału, naruszył dyspozycję art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, a także art. 6 k.p.a. Obowiązkiem organu było rozpatrzenie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść normy zawartej w art. 17 u.ś.r., z pominięciem zastrzeżenia z art. 17 ust.1 tej ustawy. Kolegium stwierdziło jednak, że naruszenie, o którym mowa, nie ma jednak wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż strona nie spełnia warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17b ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy, którym jest - w przypadku rolnika - zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego.
W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżąca wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych zarzuciła naruszenie:
I. prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.
- art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 b u.ś.r. i niezasadne uznanie, że nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego,
- art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez błędne uznanie, że brak jest związku między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez błędne uznanie, że niepełnosprawną J. R. mogą zająć się jeszcze jej pozostałe jej dzieci podczas gdy organ administracji nie jest uprawniony, aby decydować za zobowiązanych alimentacyjnie w równym stopniu, o podziale obowiązku alimentacyjnego w stosunku do niepełnosprawnej matki.
II. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie za niewiarygodne jej oświadczenie odnośnie zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej.
W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że oświadczyła na piśmie z dnia 2 września 2022r. , iż oddała gospodarstwo rolne w dzierżawę na podstawie ustnej umowy zawartej dniu 30 września 2010r., co zostało potwierdzone przez dzierżawcę. Zdaniem strony Kolegium nie obaliło jej oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej innym dowodem. Sam fakt, że otrzymuje ona dopłaty bezpośrednie nie oznacza automatycznie, iż prowadzi działalność rolniczą lub zarządza gospodarstwem.
Strona nie zgodziła się również ze stanowiskiem Kolegium odnośnie do uczestniczenia jej rodzeństwa w opiece nad niepełnosprawną matką. Powołując się na stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 listopada 202 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 800/22 i z dnia 28 lutego 2022 r. sygn. II SA/Rz 118/22 oraz wyrok NSA z dnia 24 lutego 2022 r. sygn. I OSK 1059/21 podniosła, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Zwróciła uwagę, że Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 129 k.r.io. nie zakazuje podziału umownego obowiązku alimentacyjnego, co oznacza, że jeżeli jedno ze zstępnych przejmuje w całości ten obowiązek na siebie, pozostali zobowiązani do alimentacji są zwolnieni z tego obowiązku. Taka sytuacja ma miejsce w jej sprawie i organ nie ma prawa ingerować w ten podział lub go podważać.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Kwestie związane z przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej reguluje art. 17 u.ś.r., który w ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób
o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji
i edukacji.
W pierwszej kolejności należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.
W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że orzeczeniem Lekarza Orzecznika KRUS z dnia 5 listopada 2020 r. J. R. uznana została za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Taki stan odpowiada definicji normatywnej znacznego stopnia niepełnosprawności dla potrzeb ustawy o świadczeniach rodzinnych - art.3 pkt 21. Skarżąca również niewątpliwe znajduje się w kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem ciąży na niej, w myśl przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny wobec matki – J. R. Kwestia ta nie była zresztą podważana przez organy orzekające w sprawie.
Sporna między organem a skarżącą jest natomiast kwestia rezygnacji skarżącej z pracy w gospodarstwie rolnym z uwagi na konieczność opieki nad matką.
Jak wynika z art. 17b ust. 1 u.ś.r., w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Ust. 2 art. 17b natomiast stanowi, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Wskazać należy, że taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Prawo nie przewiduje innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej.
W rozpoznawanej sprawie Kolegium zasadnie dokonało weryfikacji oświadczenia skarżącej o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym. Jak wynika z prawidłowych ustaleń organów skarżąca wpisana do jest ewidencji producentów rolnych (posiada numer identyfikacyjny) i z tytułu prowadzenia działalności rolniczej korzysta z płatności bezpośrednich oraz co jest istotne złożyła wniosek o przyznanie płatności po złożeniu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.
Podkreślić należy, że przesłanką uzyskania dopłat bezpośrednich z funduszy unijnych nie jest sama własność gospodarstwa, lecz jego rzeczywiste prowadzenie przez rolnika.
Stosownie do art. 2 pkt 14 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r., poz. 1775 ze zm.) użyte w ustawie określenia "rolnik" oznaczają rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a/ rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli rolnik jest osobą fizyczną lub prawną bądź grupą osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 1 lit. c/ rozporządzenia nr 1307/2013) oznacza: produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub - prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.
Sąd podziela argumentację organów co do kwestii oddania gospodarstwa w dzierżawę. Strona oświadczyła na piśmie z dnia 2 września 2022r., że oddała gospodarstwo rolne w dzierżawę na podstawie ustnej umowy zawartej w dniu 30 września 2010 r. i oświadczenie to potwierdził dzierżawca, jednakże to skarżąca a nie dzierżawca jest beneficjentem dopłat do gruntów rolnych, do których zgłasza areał 4,14 ha – tj. więcej niż jest właścicielką i współwłaścicielką. W ocenie Sądu korzystanie przez skarżącą z dopłat do gruntów rolnych świadczy o tym, że nadal prowadzi ona gospodarstwo rolne, a oświadczenie o nieprowadzeniu prowadzenia gospodarstwa rolnego z dnia 2 września 2022 r., złożone bez rygoru odpowiedzialności karnej, złożyła tylko dla potrzeb postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W tym kontekście zupełnie chybiony jest zarzut pełnomocnika skarżącej, że organ dokonał błędnej i dowolnej oceny oświadczenia skarżącej o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Biorąc pod uwagę z jednej strony cele, jakie przyświecały ustawodawcy tworzącemu przesłanki wsparcia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego (świadczenie ma stanowić formę wsparcia dla osób, które muszą zrezygnować z aktywności zawodowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny), z drugiej przesłanki przyznawania dopłat bezpośrednich (realne prowadzenie gospodarstwa rolnego, a nie tylko jego własność), nie da się znaleźć racjonalnego uzasadnienia dla pogodzenia sprzeczności wyrażającej się w tym, że skarżąca zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym, a jednocześnie w składa wnioski o dofinansowanie i pobiera dopłaty bezpośrednie do prowadzonej działalności rolniczej. W szczególności należy podkreślić, że skarżąca złożyła wniosek o dopłaty na 2022 r. po złożonym wniosku o przyznanie wnioskowanego świadczenia.
W świetle powyższych ustaleń należy uznać, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad matką, co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Niezależnie od powyższego trzeba podkreślić, że jak zasadnie zwrócił uwagę NSA w uchwale 7 sędziów z 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12 (ONSAiWSA 2013/3/40, Lex nr 1230181), na która powołał się także organ, rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.
Należy podkreślić, że zarówno Kolegium, jak Sąd nie kwestionuje sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, niemniej jednak jak wyżej wskazano, nie można uznać, że strona spełnia przesłanki z art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w tym gospodarstwie.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wskazać należy, że w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, iż jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki rodzicem. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Podkreślić należy, że stosownie do treści art. 129 § 2 k.r.o., krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża, co należy podkreślić, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Natomiast zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Okoliczności te mają znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. (por. wyroki WSA w Krakowie: z 26 kwietnia 2021 r., III SA/Kr 1065/20; z 28 stycznia 2022 r. III SA/Kr 1386/21 i III SA/Kr 1418/21; z 25 lutego 2022 r. III SA/Kr 1480/21; z 29 marca 2022 r., III SA/Kr 1601/21; z 30 maja 2022 r., III SA/Kr 128/22; z 3 czerwca 2022 r., III SA/Kr 372/22; z 23 czerwca 2022 r., III SA/Kr 39/22). Ustawodawca wskazując katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawił organom dowolności w przyznawaniu tego świadczenia, dowolnością tą nie dysponują także osoby z kręgu rodziny, które nie mogą wybrać spośród zobowiązanych do alimentacji jednej osoby i wskazać ją jako uprawnionego do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Z powołanych przepisów wynika wprost, że w sytuacji, w której osoby zobowiązane do alimentacji z różnych przyczyn nie świadczą opieki nad osobą jej wymagającą, mogą swój obowiązek alimentacyjny realizować nie poprzez starania osobiste, a poprzez przykładowo opłacenie osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że skarżąca ani w toku postępowania administracyjnego, ani w skardze nie wskazała okoliczności, które mogłyby uzasadniać zwolnienie rodzeństwa z obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Nie zostało zatem wykazane, że rodzeństwo skarżącej nie tylko nie jest w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki poprzez sprawowanie osobistej opieki lub finansowanie pomocy w opiece nad niepełnosprawną matką, ale również aby skarżąca nie była w stanie uzyskać od rodzeństwa, zwrotu przypadającej na nich części świadczeń alimentacyjnych, w sytuacji gdyby istotnie spełniła je wobec matki w części obciążającej rodzeństwo, stosownie do treści powołanego art. 140 § 1 k.r.o. Jeżeli z jakichś uzasadnionych powodów rodzeństwo skarżącej nie może osobiście poświęcać czasu na sprawowanie opieki nad matką, wyręczając choćby z niektórych czynności skarżącą, to obowiązek ten może przybrać również formę np. wspólnego opłacania usług opiekuńczych, zwłaszcza że rodzeństwo skarżącej to osoby dorosłe, które pracują lub są na emeryturze. Należy także podkreślić, że przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałby niczym nieuzasadnione przerzucenie na Państwo (a w istocie na podatników) wydatków związanych z opieką na niepełnosprawną osobą, w sytuacji gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego, w oparciu o art. 128 i następne k.r.o. (por. wyrok WSA w Kielcach z 26 maja 2021 r., II SA/Ke 306/21; wyrok WSA w Krakowie z 2 marca 2021 r., III SA/Kr 1008/20).
Mając powyższe na uwadze, Kolegium prawidłowo odmówiło skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na niespełnienie przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić trzeba, że postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanych w sprawie decyzji zostało przeprowadzone przez organy obu instancji zgodnie z wymogami art. 6, art. 8, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. Ustalony w sprawie stan faktyczny, na podstawie kompletnego materiału aktowego sprawy należy ocenić jako prawidłowy. W uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. organ wyjaśnił wszystkie przesłanki natury faktycznej i prawnej, które zadecydowały o jej wydaniu.
Z tych względów, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na postawie art. 151 p.p.s.a.