II SA/SZ 905/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w SzczecinieSzczecin2022-12-15
NSAAdministracyjneŚredniawsa
pomoc społecznaklęska żywiołowazasiłek celowybudynek gospodarczystratybudżet państwapostępowanie administracyjneuznanie administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające przyznania zasiłku celowego na zniszczony budynek gospodarczy, wskazując na błędy proceduralne i brak należytego ustalenia stanu faktycznego przez organy administracji.

Skarżący domagał się zasiłku celowego na zniszczony budynek gospodarczy po klęsce żywiołowej. Organy administracji odmówiły, powołując się na zmienione zasady dotyczące przeznaczenia budynku (nie na cele produkcji rolnej). Sąd uchylił te decyzje, stwierdzając, że organy nie ustaliły prawidłowo stanu faktycznego, nie odniosły się do argumentów skarżącego i błędnie zinterpretowały przepisy dotyczące zasiłku, który może być przyznany niezależnie od dochodu.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania skarżącemu S. K. zasiłku celowego z rezerwy celowej budżetu państwa na przeciwdziałanie skutkom klęski żywiołowej (wichury), który poniósł straty w budynku gospodarczym (oborze) i mieszkalnym. Wójt Gminy odmówił przyznania świadczenia, powołując się na nowe zasady Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, które wykluczały pomoc dla budynków gospodarczych wykorzystywanych w działalności rolniczej na cele rynkowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skarżący zarzucił organom nierozpoznanie istoty sprawy i oparcie rozstrzygnięcia na niewłaściwym stanie prawnym i faktycznym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił obie decyzje, uznając, że organy naruszyły przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a.). Sąd wskazał, że organy nie ustaliły prawidłowo, czy budynek był przeznaczony wyłącznie na własne potrzeby, a nie na cele produkcji rolnej. Ponadto, zasady przyznawania pomocy ze środków rezerwy celowej nie stanowią źródła prawa powszechnie obowiązującego, a skarżący nie został o nich poinformowany. Sąd podkreślił również, że zasiłek celowy może być przyznany niezależnie od dochodu, a sugestia organu o dobrej sytuacji finansowej skarżącego była nieuzasadniona i nie wynikała z przepisów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli budynek gospodarczy służył zaspokojeniu niezbędnych potrzeb bytowych rodziny, np. do hodowli niewielkiej liczby zwierząt na własne potrzeby. Organy administracji nie wykazały, że budynek był wykorzystywany wyłącznie na cele produkcji rolnej na sprzedaż.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy nie ustaliły prawidłowo stanu faktycznego w zakresie przeznaczenia budynku gospodarczego. Zasady przyznawania pomocy nie wykluczają przyznania zasiłku, jeśli budynek służył zaspokojeniu potrzeb bytowych rodziny, nawet jeśli był to budynek inwentarski.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 119

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.s. art. 40 § 1-3

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Pomocnicze

Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

u.p.s. art. 7

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 80

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

k.p.a. art. 104

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie ustaliły prawidłowo stanu faktycznego w zakresie przeznaczenia budynku gospodarczego. Organy naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, nie prowadząc należytego postępowania dowodowego i nie odnosząc się do zarzutów skarżącego. Zasiłek celowy może być przyznany niezależnie od dochodu. Zasady udzielania pomocy ze środków rezerwy celowej nie stanowią źródła prawa powszechnie obowiązującego i nie były znane skarżącemu w momencie składania wniosku.

Godne uwagi sformułowania

sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną kontrola sądowej legalności zaskarżonej decyzji akty te nie odpowiadają prawu decyzje organu oparte na przepisie art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego Podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności kontrola decyzji uznaniowych jest kontrolą ograniczoną, nie obejmuje celowości wyboru przez organ administracji publicznej takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, ale ogranicza się do zbadania, czy wybór ten nie nosi cech dowolności obowiązkiem organu odmawiającego przyznania pomocy jest wyjaśnienie okoliczności wskazujących, że w konkretnym przypadku przesłanki do przyznania żądanej formy pomocy nie nastąpiły zasady udzielania pomocy finansowej [...] określonych pismem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 kwietnia 2022 r., które nie stanowią źródła prawa powszechnie obowiązującego

Skład orzekający

Renata Bukowiecka-Kleczaj

przewodniczący sprawozdawca

Katarzyna Sokołowska

sędzia

Patrycja Joanna Suwaj

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zasiłków celowych z rezerwy celowej budżetu państwa, zasady prowadzenia postępowań uznaniowych przez organy administracji, kontrola sądowa decyzji uznaniowych, znaczenie zasad przyznawania pomocy niebędących źródłem prawa."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznych zasad przyznawania pomocy po klęskach żywiołowych, które mogą ulegać zmianom. Nacisk na procedury administracyjne i ustalenie stanu faktycznego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego przez organy administracji i jak sądy administracyjne kontrolują ich działania, zwłaszcza w sprawach uznaniowych. Pokazuje też, że nawet w obliczu klęski żywiołowej, formalne kryteria mogą decydować o przyznaniu pomocy.

Czy straty po klęsce żywiołowej zawsze oznaczają pomoc? Sąd wyjaśnia, dlaczego organy zawiodły w sprawie rolnika.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Sz 905/22 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2022-12-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Katarzyna Sokołowska
Patrycja Joanna Suwaj
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 134 par. 1, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 a i c, art. 119 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 40 ust. 1-3
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego S. K. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...], Wójt Gminy S., na podstawie art. 104 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, art. 17 ust. 1 pkt 6, art. 40 ust. 2 i 3, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268), odmówił S. K. przyznania zasiłku celowego finansowanego ze środków rezerwy celowej budżetu państwa na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, poszkodowanych w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęsk żywiołowych.
Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że na wniosek strony z dnia [...] lutego 2022 r., zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego w związku z wystąpieniem zdarzenia noszącego znamiona klęski żywiołowej dla osób lub rodzin, które poniosły straty w gospodarstwach domowych (budynkach mieszkalnych, podstawowym wyposażeniu gospodarstw domowych) do [...] zł.
Powołując się na art. 40 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, organ wskazał, że zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej – niezależnie od dochodu. Dodał, że zasady udzielania pomocy w momencie złożenia wniosku w ww. zakresie zostały określone w piśmie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 czerwca 2022 r. i zgodnie z nimi, ze środków rezerwy celowej budżetu państwa na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, pomoc finansowa może być udzielona w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, poszkodowanych w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęsk żywiołowych. Pomoc udzielana jest na wniosek osoby uprawnionej, tj. prowadzącej w dniu wystąpienia zdarzenia kęskowego, gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym zniszczonym lub uszkodzonym w wyniku tego zdarzenia. Podstawą do określenia wysokości przyznawanej pomocy jest rodzinny wywiad środowiskowy, który przeprowadza się na podstawie art. 107 ustawy o pomocy społecznej.
Zdaniem organu, z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że strona jest rolnikiem zajmującym się m.in. hodowlą bydła. Pomoc we wnioskowanej przez skarżącego formie może być przyznana jedynie w przypadku oszacowania procentu zniszczeń lub uszkodzeń na poziomie 5 %. Przy czym, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że procentowy udział uszkodzenia/ zniszczenia budynku gospodarczego, będącego jego własnością został oszacowany na poziomie 22 %.
Z uwagi na to, że zostały spełnione wymagane kryteria udzielenia pomocy w zakresie przyznania pomocy finansowej na zdarzenia mające znamiona klęski żywiołowej, wniosek strony został przekazany Wojewodzie w dniu 11 marca 2022 r. Jednakże w trakcie rozpatrywania sprawy przez Wojewodę zostały zmienione przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji warunki udzielania pomocy ze środków rezerwy celowej budżetu państwa. Jak wynika z pkt 3 zasad z 20 kwietnia 2022 r., pomoc ta przeznaczona jest dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, które poniosły stratę w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęsk żywiołowych m.in. w budynkach mieszkalnych (przez które rozumie się także budynki gospodarcze służące zaspokojeniu niezbędnych potrzeb bytowych rodzin lub osób samotnie gospodarujących, w tym budynki inwentarskie – przeznaczone do np. hodowli niewielkiej liczby zwierząt gospodarskich celem pozyskiwania żywności na własne potrzeby). Pomoc nie przysługuje w przypadku innego przeznaczenia budynku gospodarczego (inwentarskiego), np. w ramach działalności rolniczej na cele produkcji rolnej przeznaczonej do sprzedaży rynkowej lub związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Kierując się powyższymi zasadami Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji negatywnie oceniło wniosek skarżącego w tej sprawie, a tym samym Wojewoda [...] odmówił przyznania środków finansowych z rezerwy celowej budżetu państwa (pismo z [...] maja 2022 r.).
W odwołaniu od powyższej decyzji S. K. zarzucił jej:
1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia sprowadzający się do uznania, że uszkodzony budynek, którego dotyczył jego wniosek, nie jest budynkiem inwentarskim, gdy tymczasem prawidłowa ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego winna prowadzić do odmiennych wniosków,
2. naruszenie prawa poprzez oparcie rozstrzygnięcia o dokument nie będący źródłem prawa i niewskazany jako podstawa prawna rozstrzygnięcia,
3. naruszenie prawa poprzez wydanie decyzji w oparciu o niewłaściwie ustalony stan prawny i faktyczny.
Zdaniem skarżącego, ani dokument Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, ani dokument Wojewody Z. nie są źródłami prawa powszechnie obowiązującymi i nie mogą być podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Ponadto, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wnioskowana przez stronę pomoc przeznaczona jest dla rodzin i osób samotnie gospodarujących, które poniosły stratę w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęsk żywiołowych m.in. w budynkach mieszkalnych. Przez budynek mieszkalny rozumie się przy tym także budynek gospodarczy służący zaspokajaniu niezbędnych potrzeb bytowych rodziny lub osób samotnie gospodarujących, w szczególności budynek inwentarski, tj. przeznaczony do hodowli niewielkiej liczby zwierząt gospodarskich mający na celu pozyskiwanie żywności na własne potrzeby. Skarżący podkreślił, że taki właśnie charakter miał zniszczony budynek. Hodował w nim kilkanaście sztuk bydła przeznaczonego na własne potrzeby.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 40 ust. 2 - 3 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Zdaniem tego organu, w czasie składania przez Gminę S. wniosku (w zakresie pomocy finansowej na remont i odbudowę budynku gospodarczego) z dnia [...] marca 2022 r. obowiązywały inne zasady udzielania dotacji, zaś ze stanowiska Wojewody Z. z dnia [...] kwietnia 2022 r. wynika, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji zatwierdziło nowe zasady udzielania ze środków rezerwy celowej budżetu państwa na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, pomocy finansowej w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej. Według tych zasad, pomoc nie przysługuje w przypadku przeznaczenia budynku gospodarczego - w ramach działalności rolniczej, produkcji rolnej, ponieważ nie wykorzystuje się tego budynku tylko i wyłącznie na własne potrzeby.
Nie kwestionując faktu, że w dniach wskazanych w odwołaniu w miejscowości W. gm. S. doszło do wichury noszącej znamiona klęski żywiołowej, która spowodowała straty, Kolegium podkreśliło, że pomoc społeczna nie ma stanowić odszkodowania ze strony Państwa z tytułu doznanych strat, ma zaś służyć poszkodowanym w najcięższych dla nich sytuacjach życiowych, kiedy ich podstawowe potrzeby egzystencjalne nie mogą być przez nich zaspokojone we własnym zakresie. Pomoc w postaci zasiłku celowego z art. 40 ust. 2 ustawy ma służyć obywatelowi w najcięższych sytuacjach życiowych.
W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, S. K., reprezentowany przez adwokata, zarzucił jej:
1. nierozpoznanie istoty sprawy, a w szczególności zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji,
2. rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o kryterium, które nie było przedmiotem postępowania przed organem I instancji,
3. naruszenie zasady równości poprzez warunkowanie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego od sytuacji majątkowej skarżącego.
Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
Zdaniem skarżącego, Kolegium w żaden sposób nie odniosło się do zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wójt Gminy S. odmówił skarżącemu przyznania zasiłku celowego z tego powodu, że w jego ocenie, skarżący wprawdzie spełniał wszelkie kryteria do otrzymania takiej pomocy w dacie wystąpienia zdarzenia i złożenia przez niego wniosku, to jednak w późniejszym czasie doszło do zmiany kryteriów przyznawania takiej pomocy. Kryteria te odnosiły się jednak do rodzaju budynku, który uległ uszkodzeniu a nie sytuacji majątkowej skarżącego. Tego też dotyczyło odwołanie. Organ I instancji nie prowadził postępowania dowodowego w zakresie sytuacji majątkowej skarżącego a tym bardziej nie ona była podstawą odmowy zasiłku. Sytuacja finansowa skarżącego w ogóle nie była kryterium branym pod uwagę przez organ I instancji w zakresie ustalenia prawa do świadczenia. Kolegium skoncentrowało się zatem na kwestii, która nie była przedmiotem oceny przez organ I instancji i nie miała wpływu na treść decyzji.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2022 r., poz. 329 - dalej "p.p.s.a.").
Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także z mocy art. 135 p.p.s.a. poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, doprowadziła Sąd do uznania, że akty te nie odpowiadają prawu.
Przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy S., odmawiającą skarżącemu przyznania zasiłku celowego finansowanego ze środków rezerwy celowej budżetu państwa na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, poszkodowanych w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęsk żywiołowych.
Podstawę materialnoprawną decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268).
Zgodnie z art. 40 ust. 1 wspomnianej ustawy, zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego.
Zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (ust. 2). Zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1 i 2, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (art. 40 ust. 3 ww. ustawy).
W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że w wyniku zdarzenia noszącego znamiona klęski żywiołowej (orkan Eunice), doszło do zniszczenia dachu należącego do skarżącego budynku gospodarczego – obory oraz uszkodzenia dachu na budynku mieszkalnym. Procentowy udział uszkodzenia/ zniszczenia budynku ustalono na 22,5 %.
Zdaniem organu I instancji, z uwagi na powyższe zostały spełnione wymagane kryteria udzielenia pomocy w zakresie przyznania pomocy finansowej na zdarzenia mające znamiona klęski żywiołowej. Jednakże mając na względzie zmianę warunków udzielania pomocy ze środków rezerwy celowej budżetu państwa organ ten uznał, że pomoc ta skarżącemu nie przysługuje z uwagi na przeznaczenie budynku inwentarskiego objętego wnioskiem na cele produkcji rolnej przeznaczonej do sprzedaży rynkowej. W ocenie organu, przyznanie zasiłku na wskazany wyżej cel byłoby możliwe wówczas gdyby budynek służył zaspokojeniu niezbędnych potrzeb bytowych, przeznaczony był np. do hodowli niewielkiej liczby zwierząt gospodarskich w celu pozyskiwania żywności na własne potrzeby.
Z kolei zdaniem skarżącego, w jego przypadku zachodzi taka właśnie sytuacja bowiem zniszczony budynek służył hodowli kilkunastu sztuk bydła przeznaczonego na własne potrzeby.
Organ odwoławczy do powyższego argumentu nie odniósł się w żaden sposób, natomiast stwierdził, że zasiłek celowy nie stanowi odszkodowania, "nie ma zatem zasadności udzielenia pomocy finansowej w związku ze stratami powstałymi w wyniku wichury, polegającymi na uszkodzeniu całkowitym poszycia dachowego w budynku gospodarczym oraz uszkodzeniu poszycia dachowego z blachodachówki w budynku mieszkalnym na powierzchni 30 m2". Dodatkowo Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, że wnioskowana pomoc nie przysługuje w wypadku przeznaczenia budynku gospodarczego w ramach działalności rolniczej produkcji rolnej, ponieważ "nie wykorzystuje się tego budynku tylko i wyłącznie na własne potrzeby".
Zdaniem Sądu, z przyczyn, o których będzie mowa poniżej, stanowisko to należy uznać za co najmniej przedwczesne.
Podkreślenia wymaga, że decyzje organu oparte na przepisie art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, co zasadniczo oznacza, że organ ma możliwość, lecz nie obowiązek, przyznania zasiłku celowego osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej.
W przypadku takich rozstrzygnięć kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie - czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r., I OSK 1535/08).
Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny sprowadza się tym samym w pierwszej kolejności do ustalenia przestrzegania przez organ przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych w świetle przesłanek wynikających z prawa materialnego. Kontrola wiąże się z oceną, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji naruszono przepisy postępowania administracyjnego, a jeśli je naruszono, to czy w taki sposób, że mogło mieć to istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dokonuje natomiast oceny wydanego rozstrzygnięcia z punktu widzenia słuszności, czy sprawiedliwości, lecz sprawdza tylko, czy organ w sposób prawidłowy przeprowadził proces wydania decyzji uznaniowej, czy uwzględnił wszystkie przepisy, czy materiał dowodowy został zebrany w całości, czy pojęcia nieostre zostały prawidłowo zinterpretowane, czy nie pominięto istotnych elementów przy ustalania stanu faktycznego oraz czy wybrał rozwiązanie przewidziane przepisem prawa materialnego. Pogląd ten jest utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 12 października 2011 r., sygn. I OSK 474/11 Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że "sądowa kontrola decyzji uznaniowych jest kontrolą ograniczoną, nie obejmuje celowości wyboru przez organ administracji publicznej takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, ale ogranicza się do zbadania, czy wybór ten nie nosi cech dowolności. Przedmiotem oceny sądu jest kwestia, czy organ zebrał w sprawie cały materiał dowodowy i dokonał wyboru sposobu jej rozstrzygnięcia po wszechstronnym rozważeniu okoliczności sprawy, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego".
Oceniając prawidłowość kwestionowanych decyzji pod tym kątem, należy uznać, że zarówno decyzja organu I, jak i II instancji naruszają art. 7, at. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
W ocenie Sądu, obowiązkiem organu odmawiającego przyznania pomocy jest wyjaśnienie okoliczności wskazujących, że w konkretnym przypadku przesłanki do przyznania żądanej formy pomocy nie nastąpiły. W rozpoznawanej sprawie okoliczności takich w istocie nie przedstawiono. Organy nie poczyniły prawidłowych ustaleń i przyjęły, że budynek gospodarczy uszkodzony w wyniku klęski żywiołowej nie był przeznaczony do hodowli niewielkiej liczby zwierząt gospodarskich na własne potrzeby lecz w ramach działalności gospodarczej – na cele produkcji rolnej. Zaznaczyły, jednocześnie, że przesłanką do przyznania wnioskowanego zasiłku jest przeznaczenie budynku na cele hodowli zwierząt na własne potrzeby. Powyższa okoliczność nie wynika jednak w żadnym razie z dokumentacji zgromadzonej przez organy. Niezależnie od tego, że wymóg taki nie wynika z przepisów ustawy o pomocy społecznej lecz z "Zasad udzielania pomocy finansowej, ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 – Pomoc społeczna, rozdział 85278 – Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerwy celowej na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych" określonych pismem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 kwietnia 2022 r., które nie stanowią źródła prawa powszechnie obowiązującego, podkreślić należy, że skarżący już w odwołaniu zawarł argumentację, z której wynika, że przedmiotowy budynek przeznaczony był na cele hodowli zwierząt na własne potrzeby.
Nie ulega przy tym wątpliwości, że wskazane wyżej wymogi wynikające z pisma z dnia [...] kwietnia 2022 r. nie były znane skarżącemu w dniu składania wniosku tj. [...] lutego 2022 r. Z tego względu nie zawarł on w tymże wniosku informacji w powyższym zakresie, zaś organy pomimo zmiany wspomnianych zasad nie poczyniły żadnych kroków celem zaktualizowania tych danych. Powyższe doprowadziło do sytuacji, w której odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego zasiłku z uwagi na okoliczność (przeznaczenia budynku na cele produkcji rolnej), która w żaden sposób nie wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego.
Jednocześnie za niezrozumiałą należy uznać sugestię Kolegium, co do braku podstaw do przyznania zasiłku z uwagi na dobrą sytuację finansową rodziny skarżącego. Pomijając okoliczność, że przepis art. 40 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej jednoznacznie stanowi o możliwości przyznania zasiłku celowego osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej niezależnie od dochodu, to Kolegium w istocie nie wyjaśniło z jakich względów uważa, że sytuacja finansowa rodziny skarżącego uniemożliwia przyznanie wnioskowanego zasiłku. Stan klęski żywiołowej jest niewątpliwie sytuacją nagłą i nieprzewidywalną wobec czego także osoba posiadająca majątek w postaci zwierząt hodowlanych i budynków gospodarczych może mieć poważne trudności ze znalezieniem w bardzo krótkim czasie znacznych środków na naprawę zniszczonego czy uszkodzonego w wyniku takiego zdarzenia budynku.
Organ I instancji okoliczności tej nie brał przy tym pod uwagę, zaś Kolegium jedynie lakonicznie stwierdziło, że "ustawodawca kierując się pojęciem najcięższych sytuacji życiowych miał na uwadze podstawowe potrzeby egzystencjonalne, których obywatel nie jest w stanie zaspokoić w obliczu poniesionych strat". Organ odwoławczy nie odniósł przy tym swojego stanowiska do konkretnej sytuacji rodziny skarżącego i nie wyjaśnił dlaczego uważa, że w tym wypadku nie mamy do czynienia z tego rodzaju potrzebami.
Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organy mając na uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną powinny należycie ustalić, czy w sprawie zachodzą przesłanki z art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.
Niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym na wniosek organu, któremu strona nie sprzeciwiła się (stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI