I OSK 1580/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-06-28
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie pielęgnacyjnerentaniepełnosprawnośćopiekaustawa o świadczeniach rodzinnychTrybunał KonstytucyjnyNSAprawo materialnewykładnia przepisów

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza jego przyznanie, chyba że renta zostanie zawieszona.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie pobierającej rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Skarżący kasacyjnie argumentował, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 2/17 pozwala na pobieranie obu świadczeń. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, że choć wyrok TK zakwestionował wykluczenie opiekunów-rencistów, to nie dopuszcza równoczesnego pobierania renty i świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podkreślił, że możliwość wyboru świadczenia względniejszego wymaga zawieszenia pobierania renty.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M.R. od wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Głównym zarzutem skargi kasacyjnej było naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący powoływał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17), który stwierdził niezgodność tego przepisu z Konstytucją w zakresie, w jakim wykluczał opiekunów-rencistów. NSA, analizując sprawę, podkreślił, że choć wyrok TK zakwestionował wyłączenie opiekunów pobierających rentę, to nie dopuszcza równoczesnego pobierania renty i świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd wskazał, że możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez rencistę wymaga zawieszenia pobierania renty, co eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. W ocenie NSA, dopuszczenie równoczesnego pobierania obu świadczeń godziłoby w zasadę sprawiedliwości społecznej i równości. Sąd podkreślił, że wyrok TK dotyczył sytuacji, gdy niższe świadczenie rentowe eliminowało możliwość pobierania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, a nie sytuacji dublowania konkurencyjnych świadczeń. W związku z tym, że skarżący nie zawiesił pobierania renty, a jedynie podnosił argumenty prawne, NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, chyba że osoba uprawniona zawiesi pobieranie renty.

Uzasadnienie

Wyrok TK SK 2/17 zakwestionował wykluczenie opiekunów-rencistów, ale nie dopuszcza równoczesnego pobierania renty i świadczenia pielęgnacyjnego. Dopuszczenie takiej sytuacji godziłoby w zasadę sprawiedliwości społecznej i równości. Możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez rencistę wymaga zawieszenia pobierania renty.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (16)

Główne

uśr art. 17 § 5 lit. a

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Przepis ten, w świetle orzecznictwa NSA, nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli osoba uprawniona zawiesi pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Pomocnicze

uśr art. 17 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

uerfus art. 103 § 3

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Przepis umożliwiający zawieszenie prawa do renty.

uerfus art. 134 § 1 pkt 1

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty.

uerfus art. 134 § 2 pkt 2

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

ppsa art. 145 § 1 pkt 1 lit. a

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 174 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 183 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 183 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 182 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 193

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.r.o.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Konstytucja RP art. 71 § 1 zdanie drugie

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 32 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Odrzucone argumenty

Pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie wyklucza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nawet bez zawieszenia renty, w świetle wyroku TK SK 2/17.

Godne uwagi sformułowania

dublowanie konkurencyjnych świadczeń z systemu wsparcia społecznego, musi spotykać się z odmową zawieszenie prawa do renty eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr Istotą ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do rencisty jest [...] korelacja nie z samym prawem do renty, lecz z jego faktyczną realizacją - w postaci wypłaty tego świadczenia.

Skład orzekający

Jerzy Siegień

przewodniczący

Marek Stojanowski

sprawozdawca

Jolanta Rudnicka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście pobierania renty i świadczenia pielęgnacyjnego, konieczność zawieszenia renty."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnej sytuacji pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i świadczenia pielęgnacyjnego. Wymaga zawieszenia renty.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla wielu opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy jednocześnie pobierają rentę. Wyjaśnia, jak pogodzić te dwa świadczenia po wyroku TK.

Renta a świadczenie pielęgnacyjne: czy można pobierać oba? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1580/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-06-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Go 52/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2023-03-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 lit. a oraz 27 ust. 5 pkt 3 oraz art. 24 ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1 pkt 1 i art. 134 ust. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 184, art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 9 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Go 52/23 w sprawie ze skargi M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 grudnia 2022 r., nr SKO.Go/431-PP/2238/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 9 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Go 52/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę M.R. (dalej również: "wnioskodawca", "skarżący", "skarżący kasacyjnie", "strona") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim (dalej również: "organ odwoławczy", "organ II instancji", "SKO", "Kolegium") z 5 grudnia 2022 r., nr SKO.Go/431-PP/2238/22 w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł M.R. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, kwestionując go w całości i podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego, mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "ppsa") w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "uśr", "ustawa") przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem – J.R.
Podnosząc powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Złożono również wniosek o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "ppsa"), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
W analizowanej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 ppsa. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa).
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ppsa, ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W środku zaskarżenia sformułowano wyłącznie zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ppsa), a w szczególności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Skarżąca kasacyjnie nie stawia zarzutu dotyczącego błędnej akceptacji zaskarżonym wyrokiem stanu faktycznego, ustalonego przez organy, co czyni ów stan faktyczny wiążącym dla Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wobec powyższego, poczynione przez organy i następnie zaakceptowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim ustalenia w zakresie pobierania przez stronę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, zarówno w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (15 grudnia 2021 r.), jak i w dacie orzekania przez organy, oraz pomimo wystosowania przez Burmistrza S. (dalej również: "Burmistrz", "organ I instancji") – pismem z 4 lutego 2022 r. – wezwania do przedstawienia decyzji ZUS, zawieszającej świadczenie rentowe, bądź oświadczenia o rezygnacji z zawieszenia renty, są w sprawie wiążące.
Zdaniem autorki skargi kasacyjnej, dyspozycja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej również: "TK", "Trybunał") z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, prowadzi do konkluzji, że skarżący nie jest zobligowany do zawieszenia pobieranej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, by uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko takie zaprezentowali również profesjonalni pełnomocnicy strony w pismach z 31 sierpnia 2022 r. ("ODPOWIEDŹ NA PISMO Z DNIA 19.08.2022 r." - przed organem I instancji) i w odwołaniu od decyzji Burmistrza z 8 października 2022 r. Skarżący kasacyjnie konsekwentnie twierdzi, że następstwem przywołanego powyżej wyroku TK, jest konieczność odczytywania ww. normy uśr, w ten sposób, że "(...) zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy." (str. 3 skargi kasacyjnej).
Powyższe stanowisko i oparty na nim zarzut uznać trzeba za pozbawione słuszności.
Na wstępie wskazać należy, że wbrew twierdzeniom autorki skargi kasacyjnej, zarówno organy administracji, jak i Sąd I instancji dokonały w analizowanej sprawie prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Zastosowały przy tym, zgodnie z aktualnie obowiązującą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, dyrektywy tak wykładni systemowej jak i celowościowej, uwzględniając jednocześnie skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17.
Przechodząc do oceny powyższego zarzutu, przypomnieć wypada, że zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie zaś do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr prowadzić musi do wniosku, że osobom z ustalonym prawem do renty, nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego. W takim też znaczeniu norma ta była początkowo dekodowana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Aktualnie jednak linia orzecznicza uległa zmianie, nie ogranicza się bowiem jedynie do wykładni językowej, a przyznaje prymat głównie regułom dyrektyw wykładni systemowej i funkcjonalnej. Zauważono mianowicie, że poprzednia, literalna wykładnia opisywanej normy uśr prowadzi do nieuzasadnionego różnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającego na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, w przypadku, gdy wysokość pobieranego świadczenia jest niższa od świadczenia pielęgnacyjnego.
Przechodząc do oceny sformułowanego w środku zaskarżenia zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, poprzez błędne uznanie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, zauważyć trzeba, że ww. teza skargi kasacyjnej stoi w sprzeczności ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu wyroku WSA.
Autor skargi kasacyjnej zdaje się bowiem nie zauważać, że Sąd Wojewódzki rozważając, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną każdorazowo skutkuje decyzją odmowną, w przypadku posiadania przez stronę prawa do jednego ze świadczeń z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, wziął pod uwagę orzecznictwo sądów administracyjnych, które w analizowanej materii dostrzega potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej ww. normy z rezultatami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Przytoczył przy tym orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w opisywanej kwestii. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim przyjął więc, że zawieszenie prawa do renty eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Skoro zaś takie zawieszenie skutkuje wstrzymaniem wypłaty renty, jego konsekwencją będzie wyeliminowanie negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W trakcie prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego, dostrzeżono również, że skarżącemu umożliwiono wybór świadczenia względniejszego i wezwano go do przedstawienia decyzji organu rentowego w tym zakresie.
Z tej przyczyny twierdzenie skargi kasacyjnej, że skoro skarżący ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne, nie jest konkluzją i stanowiskiem Sądu I instancji. Zarzut skargi kasacyjnej został więc oparty na nieprawidłowym założeniu, co już z tej przyczyny pozbawia go waloru skuteczności.
W przywoływanym przez Sąd I instancji i skarżącego kasacyjnie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, który wszedł w życie 9 stycznia 2020 r. stwierdzono, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr "(...) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (pkt I). Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej." (pkt II). Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi, w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niedopuszczalne. Zauważył, że prowadzi ono do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego), jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. TK dostrzegł przy tym zróżnicowanie wysokości renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w zestawieniu z kwotą przysługującą stronie w ramach świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał zauważył również, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązania pośredniego, pozwalającego rozwiązać powyższy problem, dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Za sprzeczną z zasadą równości uznał przy tym jedynie sytuację, gdy samo przyznanie prawa do renty skutkuje odebraniem świadczenia.
Mając powyższe na względzie, zgodzić się należy z Sądem Wojewódzkim, że interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, także przy uwzględnieniu stanowiska wyrażonego w ww. wyroku TK – a wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej – nie pozwala na równoczesne pobieranie przez stronę konkurencyjnych świadczeń: rentowego i pielęgnacyjnego. Rozstrzygany przez Trybunał problem konstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr dotyczył bowiem sytuacji, gdy niższe świadczenie rentowe eliminowało możliwość pobierania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, a dublowanie konkurencyjnych świadczeń z systemu wsparcia społecznego, musi spotykać się z odmową.
Wyjaśnić w tym miejscu wypada, że dopuszczenie do sytuacji by tylko jedna z kategorii osób uprawnionych do świadczeń z art. 17 ust. 1 uśr w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr - jak wywodzi skarżąca kasacyjnie: opiekun niepełnosprawnego członka rodziny, legitymujący się prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy - miała dodatkową możliwość równoległego korzystania z prawa do pobierania obu świadczeń (renty i świadczenia pielęgnacyjnego), godziłoby w wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 ze zm., dalej: "Konstytucja", "Konstytucja RP", Ustawa Zasadnicza") zasadę sprawiedliwości społecznej, niwecząc tym samym skutek powyższego wyroku Trybunału, w postaci jej konkretyzacji wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasady równości w odniesieniu do opiekunów pozbawionych korzystania równolegle z systemu zabezpieczenia społecznego.
Ponownie w tym miejscu przywołania wymaga, wyrażone przez TK stanowisko, że sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do renty skutkuje odebraniem świadczenia, a to w analizowanej sprawie nie miało miejsca. Zasadnym było więc jest stwierdzenie, że otwarcie rencistom niezdolnym do pracy możliwości zachowania prawa do renty, przy jednoczesnym przyznaniu im świadczenia pielęgnacyjnego, oznaczałoby bezpodstawne uprzywilejowanie tych rencistów wobec osób w pełni zdolnych do pracy i niepodejmujących zatrudnienia lub z niego rezygnujących w celu sprawowania opieki, jak również wobec osób, które w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zawiesiły prawo do renty.
Słusznie również wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "stwierdzenie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt lit. a u.ś.r. wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wykreowało z dniem 9 stycznia 2020 r. (wejście w życie wyroku Trybunału) nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić ten wyrok Trybunału. Jakkolwiek kształtujące się w powyższym zakresie orzecznictwo sądowe nie było początkowo jednolite, to aktualnie nie budzi już wątpliwości, że w sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.f.u.s. W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego." – vide np. wyroki NSA: z dnia 2 marca 2022 r., I OSK 1623/21, czy z 12 marca 2024 r., I OSK 426/23.
W aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie przyjmuje się, że prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń konkurencyjnych: pielęgnacyjnego bądź emerytalno-rentowego. Źródła takiego uprawnienia upatrywać zaś należy właśnie w analizowanej normie uśr, odczytywanej z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej - gdyż regulacja art. 27 ust. 5 uśr, umożliwiająca pobieranie świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną – dotyczy jedynie zbiegu uprawnień do rożnych świadczeń objętych tą ustawą (uśr). Wyboru konkretnej formy pomocy wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty, na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm., dalej: "uerfus"). Zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 uerfus, zawieszenie prawa do renty skutkować będzie wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana stosowna decyzja organu rentowego (art. 134 ust. 2 pkt 2 uerfus).
Bezspornie, renta jest prawem niezbywalnym, jednak zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Istotą ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do rencisty jest bowiem, wynikająca z interpretacji ww. przepisu korelacja nie z samym prawem do renty, lecz z jego faktyczną realizacją - w postaci wypłaty tego świadczenia. Skoro zaś zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, eliminuje ono negatywną przesłankę, wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższą wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr skład orzekający w sprawie uznaje za słuszną. W tej sytuacji brak jest uzasadnionych podstaw do czynienia zarzutu naruszenia ww. normy przez Sąd Wojewódzki, który akceptując stanowisko organów administracji w zakresie przyczyn odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, oddalił skargę.
Przypomnieć w tym miejscu wypada, że poza sporem w sprawie pozostawały ustalenia faktyczne organów, obejmujące legitymowanie się przez wnioskującego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ustalonym prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz wypełnienie przez organy – zgodnie z przyjętą przez sądy administracyjne linią orzeczniczą – obowiązku informacyjnego poprzez wskazanie sytuacji prawnej strony i skierowanie wezwania do przedłożenia decyzji organu rentowego o zawieszeniu renty. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnych pełnomocników, dwukrotnie jednak poinformował organy, że w jego ocenie powyższe nie jest konieczne do uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W związku z tym słusznie organy administracji odmówiły stronie przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na negatywną przesłankę w postaci posiadania prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i jej pobierania, a Sąd I instancji oddalił jej skargę.
W konsekwencji, podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr uznać należało za niezasadny.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.
Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine ppsa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI