II SA/LU 1440/03

II SA/Lu 1440/03 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2004-05-20
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2003-11-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jacek Czaja /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Fita
Maria Wieczorek
Symbol z opisem
603  Utrzymanie i ochrona dróg publicznych i innych dróg ogólnodostępnych, ruch na tych drogach, koleje, lotnictwo cywilne, p
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Ruch drogowy
Sygn. powiązane
OSK 1362/04 - Wyrok NSA z 2005-04-20
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Powołane przepisy
Dz.U. 1993 nr 55 poz 248
Ustawa z dnia 3 kwietnia 1993 r. Prawo o miarach.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2001 nr 63 poz 636
Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach.
Dz.U. 2000 nr 71 poz 838
Ustawa dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1271
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (spr.), Sędzia NSA Maria Wieczorek, Asesor WSA Małgorzata Fita, Protokolant Maria Filipek, po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. M. M. S. z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] października 2003 r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] września 2003 r. numer [...].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. k.p.a. (Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071), art. 13 ust. 2 pkt 3, ust. 2a i ust. 2b, art. 40b ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 71 z 2000 r., poz. 838 z późn. zm.) oraz § 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. Nr 32, poz. 262), Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy decyzję wydaną przez Naczelnika Urzędu Celnego Nr [...] z dnia [...] września 2003 r. w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd środka przewozowego po drogach publicznych bez właściwego zezwolenia, określonego przepisami prawa o ruchu drogowym.
W uzasadnieniu swojej decyzji Dyrektor Izby Celnej podniósł między innymi, iż według art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych, za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt. 3 (pojazdy zarejestrowane w kraju lub zagranicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach), bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu oraz za uiszczenie opłat, o których mowa w ust. 2 pkt 4, pobiera się kary pieniężne.
Ponadto stosownie do art. 40b ust. 1 tej ustawy, osoby upoważnione przez naczelnika urzędu celnego są uprawnione do kontroli pojazdów wykonujących międzynarodowy transport drogowy w zakresie masy, nacisków osi lub wymiarów określonych przepisami Prawa o ruchu drogowym. Z kolei art. 40b ust. 2 cyt. ustawy stanowi, że w razie przekroczenia dopuszczanej masy, nacisków osi lub wymiarów pojazdów, urzędy celne pobierają opłaty drogowe i kary pieniężne ustalone zgodnie z art. 13 ust. 2b.
Zdaniem organu odwoławczego z powyższych przepisów wynika, że pobór kar pieniężnych przez organy celne ma charakter obligatoryjny.
Dalej organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z § 5 Ministra infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, dopuszczalny nacisk dla osi składowej osi wielokrotnej przy rozstawie osi powyżej 1,30 m wynosi 80 kN. W przedmiotowej sprawie nacisk na piątą oś wyniósł w trakcie ważenia 99,02 kN, a więc o 19,02 kN więcej niż wynosi dopuszczalna norma.
Stosownie do art. 13 ust. 2b ustawy o drogach publicznych, wysokość kar pieniężnych, pieniężnych których mowa w ust. 2a, określa załącznik do ustawy. Według tego załącznika, za przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi na drogach, gdzie jest dopuszczony ruch pojazdów o naciskach osi 100 kN, dla osi składowej wielokrotnej przy rozstawie osi powyżej 1,30 m ponad 92 kN do 100 kN, kara pieniężna wynosi 4 200,00 zł.
Organ odwoławczy stwierdził, iż czynności ważenia dokonano wagą samochodową do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów, znak fabryczny [...], znak typu RPT 98 233, posiadającą ważne świadectwo legalizacji nr [...] z dnia [...] października 2001r., wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar. Wagi tego typu zostały zatwierdzone do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów przez Prezesa Głównego Urzędu Miar na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] września 1998 r.
Organ odwoławczy podniósł, że z protokołu stanowiącego załącznik do decyzji organu I instancji nie wynika, by w chwili dokonywania pomiaru waga sygnalizowała jakiekolwiek nieprawidłowości, a więc proces ważenia przebiegał prawidłowo, o czy m świadczy wydruk ważenia Nr [...] z dnia [...] września 2003 r. Jest to dowód o znaczeniu podstawowym dla ustalenia stanu faktycznego, ponieważ program komputerowy jest tak opracowany, że każda nieprawidłowość w toku ważenia byłaby zasygnalizowana, a proces ważenia zostałby przerwany. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszym przypadku.
Zdaniem organu odwoławczego okoliczność, iż masa całkowita pojazdu nie przekroczyła dopuszczalnej normy – na co powoływała się strona – jest bez znaczenia w niniejszej sprawie. Według organu odwoławczego, gdyby nastąpiło przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, to odwołujący się zostałby obciążony z tego tytułu dodatkową opłatą, niezależnie od opłaty za przekroczenie nacisku osi na jezdnię.
Organ odwoławczy podaje, że zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym, w dniu [...] września 2003 r. miał miejsce przejazd pojazdem, który miał wyższy od dopuszczalnego nacisk piątej osi a przebieg procesu pomiaru nacisków na osie był prawidłowy, co stanowiło podstawę do ustalenia i pobrania kary pieniężnej.
Skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła spółka "[...]", domagając się jej uchylenia.
W uzasadnieniu decyzji skarżący podniósł, że nie zgadza się z argumentacją organu odwoławczego dotyczącą art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, poz. 602 z późn. zm.). Według skarżącego powołane przepisy regulują pobieranie opłat za przejazdy po drogach publicznych. Tymczasem organ celny ustalił stan faktyczny już po zjechaniu z drogi publicznej, co podaje w uzasadnieniu. Według skarżącego zważywszy na rodzaj załadunku, ma to znaczenie w niniejszej sprawie.
Dalej skarżący podnosi w uzasadnieniu, iż w odwołaniu od decyzji organu I instancji, podał, że nie ma fizycznej możliwości innego umieszczenia zamrożonych półtusz wieprzowych, ponieważ ich ewentualne zawieszenie, które pozwoliłoby na jednakowy naciski na osie w momencie statycznego ważenia, stanowiłoby zagrożenie w ruchu drogowym. Dlatego, zdaniem skarżącego, mogło się zdarzyć, że po zjechaniu z drogi krajowej, ładunek nieznacznie przesunął się, co wykazało urządzenie pomiarowe jako przekroczenie dopuszczalnych norm. Skarżący podnosi, że zważywszy na stan nawierzchni na polskich przejściach granicznych, było to nawet prawdopodobne. Nie stanowi to jednak dowodu, że samochód przemieszczał się w takim stanie "po drodze na polskim obszarze celnym". Według skarżącego takie twierdzenie jest nieuprawnione. Dla zastosowania opłat przewidzianych treścią art. 13 ust. 2b ustawy o drogach publicznych konieczne jest niebudzące wątpliwości wykazanie, że pojazd był nienormatywny na drodze publicznej. Wobec braku takiej pewności, zastosowanie domniemania nie może stanowić podstawy pobrania kar pieniężnej.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim należy zauważyć, że zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1270), sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I – instancji nie mogą się ostać, bowiem zapadły z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Jest oczywiste, że wydanie decyzji w przedmiocie pobrania kary pieniężnej za przejazd środka przewozowego po drogach publicznych bez właściwego zezwolenia, wymaga prawidłowego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, co z kolei uzależnione jest od właściwego zebrania dowodów, a następnie ich wszechstronnego rozważenia i oceny, zgodnie z zasadami określonymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.
Jak to wynika z akt postępowania administracyjnego, jedynym dowodem jaki posłużył organowi administracji do poczynienia ustalenia faktycznego w zakresie przejazdu po drodze publicznej pojazdu – o naciskach osi przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach – był dowód z pomiaru wielkości fizycznej, a mianowicie obciążenia, jakie wywierały osie tego pojazdu na pomost wagi. Wynik owego pomiaru został uwidoczniony na dokumencie – wydruku komputerowym, wykonanym w trakcie ważenia, który między innymi zawiera dane o dacie i numerze ważenia, numerze pojazdu i jego masie. Pomiar obciążenia dokonany został – jak podnosi organ administracji – przy użyciu wagi samochodowej służącej do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdu, co do której Naczelnik Obwodowego Urzędu Miar w dniu [...] października 2001r. wydał stosowne świadectwo legalizacji. Nie przesądza to jednak o prawidłowości przeprowadzenia dowodu z pomiaru obciążenia, jakie wywierały osie pojazdu na pomost wagi, bowiem ów pomiar musi spełniać jeszcze inne wymogi przewidziane prawem, poza oczywistym wymogiem posłużenia się wagą posiadającą świadectwo legalizacji. Chodzi tu w szczególności o wymóg zachowania przewidzianej prawem procedury przy przeprowadzaniu pomiaru, co w przepisach ustawy z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach (Dz. U. z 2001r., nr 63, poz. 636 ze zm.) określone jest jako tzw. wymagania metrologiczne, którym powinny odpowiadać przyrządy pomiarowe podlegające prawnej kontroli metrologicznej, przy uwzględnieniu rodzajów dowodów tej kontroli, a także warunków właściwego stosowania i warunków technicznych ich użytkowania (art. 9 pkt 3 cyt. ustawy). Owe wymagania skonkretyzowane zostały w akcie wykonawczym do cyt. ustawy, a mianowicie w rozporządzeniu właściwego ministra, które – co sądowi wiadome jest z urzędu – wydane zostało dopiero w dniu 10 lutego 2004 r. (rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 lutego 2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu – Dz. U. z 2004r., nr 35, poz. 316). Rozporządzenie to weszło w życie z dniem 13 marca 2004 r., co oznacza, że pomiędzy wejściem w życie ustawy z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach ( 1 stycznia 2003r.), a dniem 13 marca 2004r. nie istniały prawnie wiążące przepisy metrologiczne, których stosowanie przez organ administracji, zarówno w dacie dokonania pomiaru jak i obecnie, ma charakter obligatoryjny, co wprost wynika z obowiązku nałożonego przez ustawodawcę (art. 1, art. 2 ust. 1 pkt 2, w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy Prawo o miarach).
Należy w tym miejscu zauważyć, że jakkolwiek Prezes Głównego Urzędu Miar w dniu 22 grudnia 2000r. wydał zarządzenie Nr 39 w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu (Dz. Urz. Miar i Probiernictwa Nr 6/2000, poz. 40), na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w przepisie art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993r. – Prawo o miarach (Dz. U. Nr 56, poz. 248 ze zm.), w jego brzmieniu obowiązującym do dnia 29 marca 2000r., to jednak okoliczność ta pozostaje bez wpływu na ocenę legalności działalności organów administracji w niniejszej sprawie z poniżej przytoczonych powodów.
W myśl przepisu art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej źródłami powszechnie obowiązującego prawa są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Stosownie zaś do art. 92 ust. 1 Konstytucji, rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu.
W świetle wyżej wskazanych norm konstytucyjnych, nie budzi wątpliwości to, że zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar Nr 39 z dnia 22 grudnia 2000 r. nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa. Ponadto, przyjmując nawet domniemanie legalności owego aktu prawnego (co jest zasadą prawa konstytucyjnego), zauważyć należy, że zarządzenie to miało charakter wewnętrzny i obowiązywało tylko jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu ten akt i nie mogło stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów (art. 93 ust. 1 i 2 Konstytucji). Co więcej, z mocy przepisu art. 47 ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie niektórych upoważnień ustawowych do wydawania aktów normatywnych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2000r., nr 120, poz. 1268) dokonana została nowelizacja art. 8 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. Prawo o miarach i upoważnienie do wydania przepisów wykonawczych przyznane zostało Radzie Ministrów – w drodze rozporządzenia. Następnie z mocy przepisu art. 11 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2001r., nr 154, poz. 1800) dokonana została kolejna nowelizacja art. 8 cyt. ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. Prawo o miarach i upoważnienie do wydania przepisów wykonawczych przyznane zostało ministrowi właściwemu do spraw gospodarki – w drodze rozporządzenia. Jakkolwiek w cyt. ustawie z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw zawarty został przepis przejściowy (art. 51), w myśl którego do czasu wydania przepisów wykonawczych na podstawie upoważnień zmienianych tą ustawą, zachowywały moc przepisy dotychczasowe, o ile nie były sprzeczne z tą ustawą, to jednocześnie ustawodawca dopuścił taką możliwość w określonym przedziale czasowym, a mianowicie nie dłużej niż do dnia 30 czerwca 2002r. Oznacza to, że na skutek zawartej w tym przepisie derogacji pośredniej, omawiane zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar, niezależnie od przytoczonych wyżej zarzutów rangi konstytucyjnej, musiało utracić swoją moc najpóźniej z upływem dnia 30 czerwca 2002r. Po tej więc dacie, aż do dnia wejścia w życie rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 lutego 2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu – tj. 13 marca 2004 r. – brak było jakichkolwiek przepisów metrologicznych, na podstawie których organy administracji mogłyby dokonywać pomiarów w zakresie niezbędnym do ustalenia opłaty drogowej określonej w art. 13 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r., nr 71 poz. 838 ze zm.).
Poza zasadniczym nurtem rozważań prawnych, wskazać także należy na inne istotne uchybienia organów administracji, które miały miejsce w niniejszej sprawie. Chodzi tu o w szczególności o kwestię wydania decyzji przez organ pierwszej instancji bez zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowania i bez umożliwienia – przed wydaniem decyzji –wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Organ administracji nie mógł odstąpić od tej zasady, gdyż brak było przesłanek określonych w § 2 art. 10 k.p.a. – załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną.
Ponadto decyzję organu pierwszej instancji doręczono kierowcy pojazdu, który nie był przedstawicielem strony, jak też ustanowionym pełnomocnikiem, co naruszało przepis art. 40 k.p.a.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że organy administracji publicznej obu instancji naruszyły podstawowe zasady postępowania administracyjnego, określone w przepisach art. art. 10 § 1, 40 § 1, 45 oraz art. 61 § 4, k.p.a.
Z tych też względów oraz na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1c oraz art. 135 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1271 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.