II SA/LU 1440/03

OSK 1362/04 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2005-04-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-09-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Barbara Adamiak /sprawozdawca/
Izabella Kulig - Maciszewska
Leszek Włoskiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Sygn. powiązane
II SA/Lu 1440/03 - Wyrok WSA w Lublinie z 2004-05-20
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 185 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 71 poz 838
art. 13 ust. 2a, art. 13 ust. 2b, art. 40b ust. 1
Ustawa dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 87 ust. 1, art. 93
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Włoskiewicz, Sędziowie NSA Barbara Adamiak (spr.), Izabella Kulig-Maciszewska, Protokolant Łukasz Celiński, po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 maja 2004 r. sygn. akt 3/II SA/Lu 1440/03 w sprawie ze skargi Zakładu Mięsnego "M." Spółka z o.o. z siedzibą w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 15 października 2003 r. (...) w przedmiocie kary pieniężnej 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie; 2) zasądza od Zakładu Mięsnego "M." Spółka z o. o. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w B. 340 złotych /trzysta czterdzieści/ tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
OSK 1362/04
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 15 października 2003 r., (...), na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071/, art. 13 ust. 2 pkt 3, ust. 2a i ust. 2b, art. 40b ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. 2000 nr 71 poz. 838 ze zm./ oraz par. 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia /Dz.U. nr 32 poz. 262/, Dyrektor Izby Celnej w B., utrzymał w mocy decyzję wydaną przez Naczelnika Urzędu Celnego w K. (...) z dnia 12 września 2003 r. w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd środka przewozowego po drogach publicznych bez właściwego zezwolenia, określonego przepisami prawa o ruchu drogowym.
W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Izby Celnej w B. podniósł między innymi, iż według art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych, za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3 /pojazdy zarejestrowane w kraju lub zagranicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach/, bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu oraz za uiszczenie opłat, o których mowa w ust. 2 pkt 4, pobiera się kary pieniężne.
Ponadto, stosownie do art. 40b ust. 1 tej ustawy, osoby upoważnione przez naczelnika urzędu celnego, są uprawnione do kontroli pojazdów wykonujących międzynarodowy transport drogowy w zakresie masy, nacisków osi lub wymiarów określonych przepisami Prawa o ruchu drogowym. Z kolei art. 40b ust. 2 cyt. ustawy stanowi, że w razie przekroczenia dopuszczalnej masy, nacisków osi lub wymiarów pojazdów, urzędy celne pobierają opłaty drogowe i kary pieniężne ustalone zgodnie z art. 13 ust. 2b.
Zdaniem organu odwoławczego z powyższych przepisów wynika, że pobór kar pieniężnych przez organy celne ma charakter obligatoryjny.
Dalej organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z par. 5 Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, dopuszczalny nacisk dla osi składowej osi wielokrotnej przy rozstawie osi powyżej 1,30 m, wynosi 80 kN. W przedmiotowej sprawie nacisk na piątą oś wyniósł w trakcie ważenia 99,02 kN, a więc o 19,02 kN więcej niż wynosi dopuszczalna norma.
Stosownie do art. 13 ust. 2b ustawy o drogach publicznych, wysokość kar pieniężnych, o których mowa w ust. 2a, określa załącznik do ustawy. Według tego załącznika, za przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi na drogach, gdzie jest dopuszczony ruch pojazdów o naciskach osi 100 kN, dla osi składowej wielokrotnej przy rozstawie osi powyżej 1,30 m ponad 91 kN do 100 kN, kara pieniężna wynosi 4.200 zł.
Organ odwoławczy stwierdził, iż czynności ważenia dokonano wagą samochodową do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów, (...), posiadającą ważne świadectwo legalizacji (...) z dnia 31 października 2001 r., wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w S. Wagi tego typu zostały zatwierdzone do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów przez Prezesa Głównego Urzędu Miar na mocy decyzji (...) z dnia 14 września 1998 r.
Organ odwoławczy podniósł, że z protokołu stanowiącego załącznik do decyzji organu I instancji nie wynika, by w chwili dokonywania pomiaru, waga sygnalizowała jakiekolwiek nieprawidłowości, a więc proces ważenia przebiegał prawidłowo, o czym świadczy wydruk ważenia (...) z dnia 21 września 2003 r. Jest to dowód o znaczeniu podstawowym dla ustalenia stanu faktycznego, ponieważ program komputerowy jest tak opracowany, że każda nieprawidłowość w toku ważenia byłaby sygnalizowana, a proces ważenia zostałby przerwany. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszym przypadku.
Zdaniem organu odwoławczego okoliczność, iż masa całkowita pojazdu nie przekroczyła dopuszczalnej normy - na co powoływała się strona - jest bez znaczenia w niniejszej sprawie. Według organu odwoławczego, gdyby nastąpiło przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, to odwołujący się zostałby obciążony z tego tytułu dodatkową opłatą, niezależnie od opłaty za przekroczenie nacisku osi na jezdnię.
Organ odwoławczy podał, że zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym, w dniu 12 września 2003 r. miał miejsce przejazd pojazdem, który miał wyższy od dopuszczalnego nacisk piątej osi, a przebieg procesu pomiaru nacisków na osie był prawidłowy, co stanowiło podstawę do ustalenia i pobrania kary pieniężnej.
Skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła Spółka Zakłady Mięsne "M.", domagając się jej uchylenia.
W uzasadnieniu decyzji skarżący podniósł, że nie zgadza się z argumentacją organu odwoławczego dotyczącą art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. nr 98 poz. 602 ze zm./. Według skarżącego, powołane przepisy regulują pobieranie opłat za przejazdy po drogach publicznych. Tymczasem organ celny ustalił stan faktyczny już po zjechaniu z drogi publicznej, co podaje w uzasadnieniu. Według skarżącego zważywszy na rodzaj załadunku, ma to znaczenie w niniejszej sprawie.
Dalej skarżący podnosi w uzasadnieniu, iż w odwołaniu od decyzji organu I instancji podał, że nie ma fizycznej możliwości innego umieszczenia zamrożonych półtusz wieprzowych, ponieważ ich ewentualne zawieszenie, które pozwoliłoby na jednakowe naciski na osie w momencie statycznego ważenia, stanowiłoby zagrożenie w ruchu drogowym. Dlatego - zdaniem skarżącego - mogło się zdarzyć, że po zjechaniu z drogi krajowej, ładunek nieznacznie przesunął się, co wykazało urządzenie pomiarowe jako przekroczenie dopuszczalnych norm. Skarżący podnosi, że zważywszy na stan nawierzchni na polskich przejściach granicznych, było to nawet prawdopodobne. Nie stanowi to jednak dowodu, że samochód przemieszczał się w takim stanie "po drodze na polskim obszarze celnym". Według skarżącego takie twierdzenie jest nieuprawnione. Dla zastosowania opłat przewidzianych treścią art. 13 ust. 2b ustawy o drogach publicznych konieczne jest niebudzące wątpliwości wykazanie, że pojazd był nienormatywny na drodze publicznej. Wobec braku takiej pewności, zastosowanie domniemania nie może stanowić podstawy pobrania kary pieniężnej.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w B. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, wyrokiem z 20 maja 2004 r., po rozpoznaniu skargi Zakładu Mięsnego "M." Spółka z o.o. z siedzibą w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z 15 października 2003 r. (...) w przedmiocie kary pieniężnej, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w K. z 12 września 2003 r. (...). W uzasadnieniu sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji - nie mogą się ostać, bowiem zapadły z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Jest oczywiste, że wydanie decyzji w przedmiocie pobrania kary pieniężnej za przejazd środka przewozowego po drogach publicznych bez właściwego zezwolenia, wymaga prawidłowego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, co z kolei uzależnione jest od właściwego zebrania dowodów, a następnie ich wszechstronnego rozważenia i oceny, zgodnie z zasadami określonymi w przepisach art. 7, 77 par. 1 i 80 Kpa.
Jak wynika z akt postępowania administracyjnego, jedynym dowodem, jaki posłużył organowi administracji do poczynienia ustalenia faktycznego w zakresie przejazdu po drodze publicznej pojazdu - o naciskach osi przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach - był dowód z pomiaru wielkości fizycznej, a mianowicie obciążenia, jakie wywierały osie tego pojazdu na pomost wagi. Wynik owego pomiaru został uwidoczniony na dokumencie - wydruku komputerowym, wykonanym w trakcie ważenia, który między innymi zawiera dane o dacie i numerze ważenia, numerze pojazdu i jego masie.
Pomiar obciążenia dokonany został - jak podnosi organ administracji - przy użyciu wagi samochodowej służącej do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdu, co do której Naczelnik Obwodowego Urzędu Miar w S. w dniu 31 października 2001 r. wydał stosowne świadectwo legalizacji. Nie przesądza to jednak o prawidłowości przeprowadzenia dowodu z pomiaru obciążenia, jakie wywierały osie pojazdu na pomost wagi, bowiem ów pomiar musi spełniać jeszcze inne wymogi przewidziane prawem, poza oczywistym wymogiem posłużenia się wagą posiadająca świadectwo legalizacji. Chodzi tu w szczególności o wymóg zachowania przewidzianej prawem procedury przy przeprowadzeniu pomiaru, co w przepisach ustawy z dnia 11 maja 2001 r.- Prawo o miarach /Dz.U. 2001 nr 63 poz. 636 ze zm./ określone jest jako tzw. wymagania metrologiczne, którym powinny odpowiadać przyrządy pomiarowe podlegające prawnej kontroli metrologicznej, przy uwzględnieniu rodzajów dowodów tej kontroli, a także warunków właściwego stosowania i warunków technicznych ich użytkowania /art. 9 pkt 3 cyt. ustawy/. Owe wymagania skonkretyzowane zostały w akcie wykonawczym do cyt. ustawy, a mianowicie w rozporządzeniu właściwego ministra, które - co sądowi wiadome jest z urzędu - wydane zostało dopiero w dniu 10 lutego 2004 r. /rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 lutego 2004 r. w sprawie wymaga metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu - Dz.U. 2004 nr 35 poz. 316/. Rozporządzenie to weszło w życie z dniem 13 marca 2004 r., co oznacza, że pomiędzy wejściem w życie ustawy z dnia 11 maja 2001 r. - Prawo o miarach /1 stycznia 2003 r./, a dniem 13 marca 2004 r. nie istniały prawnie wiążące przepisy metrologiczne, których stosowanie przez organ administracji, zarówno w dacie dokonania pomiaru jak i obecnie, ma charakter obligatoryjny, co wprost wynika z obowiązku nałożonego przez ustawodawcę /art. 1, art. 2 ust. 1, pkt 2 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy Prawo o miarach/.
Należy w tym miejscu zauważyć, że jakkolwiek Prezes Głównego Urzędu Miar w dniu 22 grudnia 2000 r. wydał zarządzenie Nr 39 w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu /Dz.Urz. Miar i Probiernictwa 2000 nr 6 poz. 40/, na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w przepisie art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. - Prawo o miarach /Dz.U. nr 56 poz. 248 ze zm./, w jego brzmieniu obowiązującym do dnia 29 marca 2000 r., to jednak okoliczność ta pozostaje bez wpływu na ocenę legalności działalności organów administracji w niniejszej sprawie z poniżej przytoczonych powodów.
W myśl przepisu art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, źródłami powszechnie obowiązującego prawa są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Stosownie zaś do art. 92 ust. 1 Konstytucji, rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu.
W świetle wyżej wskazanych norm konstytucyjnych, nie budzi wątpliwości to, że zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar Nr 39 z dnia 22 grudnia 2000 r. nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa. Ponadto, przyjmując nawet domniemanie legalności owego aktu prawnego /co jest zasadą prawa konstytucyjnego/, zauważyć należy, że zarządzenie to miało charakter wewnętrzny i obowiązywało tylko jednostki organizacyjne podległe organowi wydającemu ten akt i nie mogło stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów /art. 93 ust. 1 i 2 Konstytucji/. Co więcej, z mocy przepisu art. 47 ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie niektórych upoważnień ustawowych do wydawania aktów normatywnych oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 120 poz. 1268/ dokonana została nowelizacja art. 8 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. - Prawo o miarach i upoważnienie do wydania przepisów wykonawczych przyznane zostało Radzie Ministrów - w drodze rozporządzenia. Następnie z mocy przepisu art. 11 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 154 poz. 1800/ dokonana została kolejna nowelizacja art. 8 cyt. ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. - Prawo o miarach i upoważnienie do wydania przepisów wykonawczych przyznane zostało ministrowi właściwemu do spraw gospodarki - w drodze rozporządzenia. Jakkolwiek w cyt. ustawie z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw, zawarty został przepis przejściowy/art. 51/, w myśl którego do czasu wydania przepisów wykonawczych na podstawie upoważnień zmienianych tą ustawą, zachowywały moc przepisy dotychczasowe, o ile nie były sprzeczne z tą ustawą, to jednocześnie ustawodawca dopuścił taką możliwość w określonym przedziale czasowym, a mianowicie nie dłużej niż do dnia 30 czerwca 2002 r. Oznacza to, że na skutek zawartej w tym przepisie derogacji pośredniej, omawiane zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar, niezależnie od przytoczonych wyżej zarzutów rangi konstytucyjnej, musiało utracić swoją moc najpóźniej z upływem dnia 30 czerwca 2002 r. Po tej więc dacie, aż do dnia wejścia w życie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 lutego 2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu - tj. 13 marca 2004 r. - brak było jakichkolwiek przepisów metrologicznych, na podstawie których organy administracji mogłyby dokonywać pomiarów w zakresie niezbędnym do ustalenia opłaty drogowej określonej w art. 13 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. 2000 nr 71 poz. 838 ze zm./.
Poza zasadniczym nurtem rozważań prawnych, wskazać także należy na istotne uchybienia organów administracji, które miały miejsce w niniejszej sprawie. Chodzi tu w szczególności o kwestię wydania decyzji przez organ pierwszej instancji bez zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu i bez umożliwienia - przed wydaniem decyzji - wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań /art. 10 par. 1 Kpa/. Organ administracji nie mógł odstąpić od tej zasady, gdyż brak było przesłanek określonych w par. 2 art. 10 Kpa - załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną.
Ponadto decyzję organu pierwszej instancji doręczono kierowcy pojazdu, który nie był przedstawicielem strony, jak też ustanowionym pełnomocnikiem, co naruszało przepis art. 40 Kpa.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że organy administracji publicznej obu instancji naruszyły podstawowe zasady postępowania administracyjnego, określone w przepisach art. art. 10 par. 1, 40 par. 1, 45 oraz art. 61 par. 4 Kpa.
Z tych też względów oraz na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1c oraz art. 135 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ w zw. z art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./ Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.
Dyrektor Izby Celnej w B. wniósł od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości.
Zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 13 ust. 2a i ust. 2b ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. 2000 nr 71 poz. 838 ze zm./, związku z art. 8 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 03 kwietnia 1993 r. Prawo o miarach /Dz.U. nr 55 poz. 248/ w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 marca 2001 r. przez niewłaściwe zastosowanie ww. przepisów, polegające na błędnym przyjęciu związku pomiędzy ustaleniami faktycznymi poczynionymi w toku przedmiotowego postępowania, a normą prawną zawartą w naruszonych przepisach prawa,
2. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 145 par. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ w związku z art. 7, 77 i 80 Kpa oraz art. 40b ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. 2000 nr 71 poz. 838 ze zm./ poprzez przyjęcie, iż uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Na tej podstawie wnosił o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, bądź uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie,
2. zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodził, że w obowiązującym na terenie RP konstytucyjnym porządku prawnym, pozostaje w obrocie prawnym przepis art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych, zgodnie z którym za przejazd po drogach publicznych pojazdów z ładunkiem, bez ładunku o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach lub bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu, pobiera się kary pieniężne. Wykładnia językowa ww. przepisu pozwala na jednoznaczną interpretację tego przepisu, polegającą na nałożeniu przez ustawodawcę na właściwe organy administracyjne, w tym wypadku celne - bezwzględnego obowiązku prawnego polegającego na nałożeniu kary pieniężnej w razie zaistnienia chociaż jednej z okoliczności, wyspecyfikowanej w wyżej przytoczonym przepisie. Oznacza to, że niezastosowanie się organu do dyspozycji art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych, spowodowałoby naruszenie przez kompetentne organy państwa na terenie obowiązywania ww. ustawy obowiązującego porządku prawnego.
Stwierdzenie, czy dany pojazd zarejestrowany w kraju, czy zagranicą z ładunkiem, czy bez ładunku o masie i naciskach na jedną oś pojazdu o wymiarach przekraczających czy też nie przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach spełnia przyjęte normy, wymaga specjalistycznych urządzeń odpowiadających przyjętym kryteriom. Oznacza to, że pomiar /tak jak w przedmiotowej sprawie/ nacisków na oś pojazdu winien odbywać się na urządzeniach spełniających wymagania prawne przyjęte dla tego rodzaju urządzeń w obowiązującym porządku prawnym. A co za tym idzie należy podkreślić to, ażeby mówić o realizacji obowiązku ustawowego w postaci pobierania kar pieniężnych od pojazdów nienormatywnych w ramach powyższego konstytucyjnych źródeł prawa, należy również stwierdzić posiadanie przez specjalistyczne urządzenia /w tym przypadku wagi/ parametrów odpowiadających wymogom prawnym, zawartym w aktach prawnych będących źródłami powszechnie obowiązującego prawa. Tak też jest w niniejszej sprawie, bowiem stanowisko WSA w Lublinie, w zaskarżonym wyroku statuujące zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar Nr 39 z dnia 22 grudnia 2000 r. poza źródłami powszechnie obowiązującego prawa w rozumieniu art. 92 ust. 2 Konstytucji, jest błędne. Faktem bezspornym jest, że owo zarządzenie wydano na podstawie art. 8 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 03 kwietnia 1993 r. Prawo o miarach, jak również to, że powyższy przepis nowelizowany był dwukrotnie. Pierwsza nowelizacja odbyła się ustawa z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie niektórych upoważnień ustawowych do wydawania aktów normatywnych oraz zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 120 poz. 1268/, która w art. 47 upoważniła Radę Ministrów w drodze rozporządzenia do określenia wymagań technicznych i metrologicznych, jakim powinny odpowiadać "specjalistyczne wagi", a druga ustawą z dnia 21 grudnia 2001 r. /Dz.U. nr 154 poz. 1800/, która w art. 11 zmieniła upoważnienie przyznane Radzie Ministrów na rzecz Ministra właściwego do spraw gospodarki, które to organy takiego rozporządzenia nie wydały.
Należy jednak stwierdzić, że ustalenia WSA w Lublinie w zaskarżonym wyroku dla prawidłowego rozpoznania przedmiotowej sprawy były błędne, co skutkowało naruszeniem przepisów ustawy o drogach publicznych, a mianowicie Sąd całkowicie pominął fakt, że do dnia 30 marca 2001 r. pozostawał w obrocie prawnym art. 8 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 03 kwietnia 1993 r. Prawo o miarach, który upoważniał Prezesa Głównego Urzędu Miar do wydania zarządzenia określającego wymagania, jakim powinny odpowiadać przyrządy pomiarowe podlegające kontroli metrologicznej, warunki właściwego stosowania tych przyrządów oraz okresy ważności dowodów kontroli, a także metod sprawdzania zgodności właściwości przyrządów pomiarowych z wymaganiami przepisów. Tak więc powyższe zarządzenie Nr 39 z 22 grudnia 2000 r. posiadało delegację ustawową, a co za tym idzie zostało wydane w związku z jej wykonaniem /tej delegacji/. Treść przedmiotowego zarządzenia koresponduje z treścią zakresu spraw przekazanych do uregulowania oraz uwzględnia wytyczne ustawowe dotyczące treści aktu wykonawczego.
Stosownie do art. 241 ust. 6 Konstytucji RP, który mówi, że w okresie 2 lat od dnia wejścia w życie Konstytucji RP, Rada Ministrów ustali, które z uchwał Rady Ministrów oraz zarządzeń ministrów lub innych organów administracji rządowej, podjęte lub wydane przed dniem wejścia w życie Konstytucji - wymagają - stosownie do warunków określonych w art. 87 ust. 1 i art. 92 Konstytucji - zastąpienia ich przez rozporządzenia wydane na podstawie ustawy. Na podstawie art. 75 ust. 2 ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie niektórych upoważnień ustawowych do wydawania aktów normatywnych oraz zmianie niektórych ustaw stwierdzić należy, że zarządzenie Prezesa GUMiW Nr 39 z dnia 22 grudnia 2000 r. nadal zachowało swoją ważność. Art. 75 ust. 2 ww. ustawy mówi, że z dniem wejścia w życie tej ustawy tj. 30 marca 2001 r. tracą moc akty normatywne m.in. organów administracji rządowej, jeżeli zawierają normy prawne o charakterze powszechnie obowiązującym lub wewnętrznym z wyjątkiem rozporządzeń. W M.P. z 31 grudnia 2001 r. zostało zamieszczone obwieszczenie Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2001 r. /M.P. 2001 nr 47 poz. 782/ zawierające wykaz aktów prawnych, które utraciły moc obowiązującą z chwilą wejścia w życie ww. ustawy. Nie zostało wymienione w tym obwieszczeniu przedmiotowe zarządzenie Nr 39.
Poza tym art. 78 ww. ustawy stanowił, że akty prawne wydane na podstawie upoważnień ustawowych zmienianych tą ustawą, zachowują moc do czasu ich zastąpienia przez akty prawne wydane na podstawie tej ustawy.
Podobne stanowisko zostało wyrażone w art. 29 ustawy - Praw o miarach z dnia 11 maja 2001 r., która obowiązuje od dnia 1 stycznia 2003 r., zgodnie z którym ... do czasu wejścia w życie przepisów wykonawczych, prawna kontrola metrologiczna odbywa się na podstawie przepisów dotychczasowych, nie dłużej niż rok od dnia wejścia w życie ustawy, w praktyce oznacza to, że okres obowiązywania zarządzenia skończył się dnia 1 stycznia 2004 r.
W demokratycznym państwie prawa, akty prawne legitymujące konstytucyjny porządek prawny posiadają swój byt prawny polegający na ich obowiązywaniu przez ściśle określony czas tj. od momentu wejścia w życie do momentu jej uchylenia.
Oznacza to, że stosunki prawne powstałe na gruncie zaistniałych w danym czasie i na danym terytorium stanów faktycznych w trakcie jego obowiązywania, w tym przypadku zarządzenia Nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar, pozostają w mocy.
Zakład Mięsny "M." sp. z o.o. z siedzibą w M. wniosła o oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna jest zasadna, a zawarty w niej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania jest oczywiście słuszny. Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej należy uznać zasadność zawartego w nich twierdzenia, że dowody będące podstawą wydania decyzji przez Naczelnika Urzędu Celnego w K. oraz Dyrektora Izby Celnej w B., nie budzą zastrzeżeń zarówno w zakresie ich wiarygodności jak i poprawności formalnej.
Jak wynika z akt sprawy, waga używana na przejściu granicznym w K. posiada IIII klasę techniczną, co - zdaniem Sądu I instancji - dyskwalifikuje ją jako urządzenie, które może być stosowane do dokonywania wyliczeń na potrzeby oceny pojazdów z punktu widzenia uznania ich za pojazdy nienormatywne, w szczególności zaś uzyskane dzięki niej dane nie mogą być podstawą do wymierzenia kar administracyjnych. Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z danymi zawartymi w świadectwie legalizacji przedmiotowej wagi, wystawione przez Naczelnika Urzędu Miar w S., przedmiotowa waga posiada IIII klasę dokładności przy tzw. obciążeniu statycznym. W tym miejscu należy zaznaczyć brak tożsamości między powoływanym podziałem wag ze względu na wymagania metrologiczne na klasę 1 i 2, a podziałem wag nieautomatycznych na klasy 2, 3 i 4 ogólnego przeznaczenia. Między dwoma wspomnianymi podziałami zachodzi relacja podporządkowania i w konsekwencji wszystkie wagi, które da się zakwalifikować do pierwszej grupy są wagami klasy 2, 3 lub 4 zgodnie z drugim stosowanym rozróżnieniem.
Wniosek taki można wprost wyprowadzić z relacji przepisów zawartych w załączniku do zarządzenia Nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. W myśl ust. 1 par. 1 powyższego aktu, ze względu na wymagania metrologiczne wagi dzieli się na dwie klasy dokładności: 1 i 2, jednocześnie ust. 2 tego paragrafu stanowi, że wagi te winny odpowiadać postanowieniom dotyczącym przepisów metrologicznych o wagach nieautomatycznych klasy dokładności 2,3 i 4 ogólnego przeznaczenia. Rozważania te należy prowadzić zdając sobie w pełni sprawę, że przepisy przytoczonego zarządzenia nie stanowią prawa powszechnie obowiązującego i nie mogą być podstawą wydania decyzji, lecz mają jedynie wymiar wewnętrzny. Zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowej oraz rozporządzenia. Natomiast w myśl art. 93 ustawy zasadniczej, uchwały Rady Ministrów oraz zarządzenia Prezesa Rady Ministrów i ministrów, mają charakter wewnętrzny i obowiązują tylko jednostki organizacyjne podległe organowi wydającemu te akty, a jednocześnie nie mogą one stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów, przy czym akty te podlegają kontroli, co do ich zgodności z powszechnie obowiązującym prawem.
W świetle powyższych regulacji nie ulega wątpliwości, że powoływane zarządzenie Nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z 22 grudnia 2000 r. - w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu /Dz.Urz. Miar i Probiernictwa 2000 nr 6 poz. 40/ wydanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. - Prawo o miarach /Dz.U. nr 56 poz. 248 ze zm./ nie mogło stanowić podstawy wydania decyzji administracyjnej. Z akt sprawy wynika jednak, że organy celne wydając decyzje administracyjne i wymierzając przedmiotowe kary, nie stosowały przepisów zarządzenia. Zarządzenie Prezesa mogło stanowić jedynie o regulacji dotyczącej klasy wag, które są zainstalowane na przejściach granicznych, ze względu na wymagania metrologiczne i jako wewnętrzna regulacja zobowiązywać pracowników do zaliczenia wagi do danej klasy. Podstawą wydania skarżonych decyzji były przepisy art. 13 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 21 marca 1985 r. - o drogach publicznych /Dz.U. 2000 nr 71 poz. 838 ze zm./, zaś wysokość wymierzonej kary administracyjnej pozostaje w zgodzie ze stawkami określonymi w załączniku do powołanej ustawy, przewidzianymi za przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi na drogach, gdzie dopuszczony jest ruch pojazdów o naciskach osi do 100 kN. Niezrozumiałe są zatem wywody sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku, co do zarządzenia, które nie stanowiło podstawy wydanych decyzji i organ nawet w uzasadnieniu tych decyzji nie powołał się na zawarte w nim regulacje.
Odnosząc się do podnoszonego w uzasadnieniu wyroku faktu naruszenia w toku postępowania administracyjnego art. 10 par. 1, 40 par. 1 i par. 2, 45 oraz 61 par. 4 Kpa należy podkreślić, że nie można uznać, aby strona postępowania administracyjnego była pozbawiona czynnego w nim udziału, czy też możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów czy materiałów. Wskazane uchybienia w zakresie doręczenia decyzji, z całą pewnością nie miały w przedmiotowej sprawie wpływu na treść rozstrzygnięcia, ani nie stanowiły podstawy do wznowienia postępowania. Doręczenie decyzji organów celnych obu instancji nastąpiło i tym samym - strona miała pełną możliwość udziału w postępowaniu.
W świetle powyższych okoliczności należy uznać, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny winien dokonać oceny zaskarżonych decyzji w oparciu o przepisy prawa, na podstawie którego zostały wydane skarżone decyzje /art. 13 ust. 2a i 2b ustawy o drogach publicznych oraz przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia/.
Organy orzekające w sprawie nie mogły stosować przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 lutego 2004 r. - w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu /Dz.U. nr 35 poz. 316/, gdyż weszły one w życie 13 marca 2004 r. czyli po dacie wydania przedmiotowych decyzji.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 par. 1 oraz art. 203 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ - orzekł jak w sentencji.