II SA/LU 1432/03

II SA/Lu 1432/03 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2005-01-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-11-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Ewa Ibrom /przewodniczący sprawozdawca/
Jerzy Drwal
Wojciech Kręcisz
Symbol z opisem
632  Pomoc społeczna
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 393/05 - Wyrok NSA z 2005-11-22
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 64 poz 414
art.3, art.4 ust.1, art.31, art.32, art.43 ust.4
Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej - t.j.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art.7, 77 par.1, 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom – sprawozdawca, Sędziowie Asesor WSA Jerzy Drwal, Asesor WSA Wojciech Kręcisz, Protokolant Referent Agnieszka Kocot, po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat M.S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
II SA/Lu 1432/03
U Z A S A D N I E N I E
Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, wydaną z upoważnienia Rady Miasta, odmawiającą J.S. przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na sfinansowanie opłaty stałej za pobyt syna M. w Miejskim Przedszkola Nr [...]. Data decyzji sprostowana została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wobec oczywistej omyłki, postanowieniem z dnia [...] r. (w miejsce pierwotnie wpisanej daty: "10 października 2003 r." wpisano datę "22 października 2003 r.", zgodnie z rzeczywistą datą wydania decyzji).
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił ustalenia organu pierwszej instancji co do wysokości dochodów rodziny skarżącego i wskazał, że dochód rodziny znacznie przekracza kryterium uprawniające do przyznania zasiłku celowego na podstawie przepisu art. 32 ust.1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. Uznał ponadto, że organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, odmawiając skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku celowego. Organ pierwszej instancji nie dopatrzył się w sprawie takich okoliczności, które wskazywałyby na istnienie przypadku szczególnie uzasadnionego. Rodzina skarżącego otrzymuje pomoc, w szczególności przyznana ona została na sfinansowanie wyżywienia syna w przedszkolu oraz sfinansowanie obiadów dwójki pozostałych dzieci. Zakres pomocy nie może być w tej sytuacji rozszerzony o kolejny zasiłek. Należy bowiem uwzględnić także możliwości finansowe pomocy społecznej.
Od decyzji tej skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wniósł J.S., domagając się przyznania zasiłku na sfinansowanie opłaty stałej za pobyt syna w przedszkolu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wobec tego, że postępowanie nie zostało zakończone przed dniem 1 stycznia 2004 r., sprawa niniejsza podlegała rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie przepisów ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.).
Postanowieniem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata.
Pełnomocnik skarżącego popierał skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zmianami), obowiązującej w dacie wydawania decyzji, ani przepisów postępowania.
Stosownie do przepisu art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia.
Pomocy społecznej na zasadach określonych w ustawie udziela się osobom i rodzinom, w szczególności z powodu ubóstwa, niepełnosprawności, długotrwałej choroby, potrzeby ochrony macierzyństwa, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego (art. 3 ustawy).
W myśl przepisu art. 4 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwot wskazanych w tym przepisie, jeżeli jednocześnie występuje przynajmniej jedna z okoliczności, o jakich mowa w art. 3 ustawy.
W przypadku rodziny skarżącego, jak prawidłowo ustaliły organy administracji, kryterium dochodowe zostało przekroczone i to znacznie. Zgodnie z powołanym przepisem, w dacie wydawania decyzji prawo do świadczeń przysługiwało, gdy dochód na pierwszą osobę w rodzinie nie przekraczał kwoty 418 zł, na drugą i dalsze osoby w rodzinie powyżej 15 lat – kwoty 294 zł, natomiast na każdą osobę poniżej 15 lat - kwoty 210 zł. Przy zastosowaniu powyższych kryteriów łączny dochód rodziny skarżącego, uprawniający do świadczeń z pomocy społecznej, nie może przekraczać kwoty 1342 zł. Tymczasem dochód rodziny skarżącego przekracza kwotę [...] zł, co wynika z kwestionariusza wywiadu środowiskowego i dołączonych do niego dokumentów.
Prawidłowa jest w tej sytuacji ocena organów obu instancji, że brak podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na pokrycie kosztów pobytu syna w przedszkolu (art. 32 ustawy). Zasiłek ten może być bowiem przyznany jedynie w przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 4 ust. 1 i art. 3 ustawy. Zaskarżona decyzja jest więc w tym zakresie zgodna z prawem.
Zaskarżona decyzja nie narusza także przepisu art. 31 a ustawy o pomocy społecznej.
W myśl powołanego przepisu w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie, nie spełniającej kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. 1, może być przyznany bezzwrotny specjalny zasiłek celowy.
Konstrukcja tego przepisu wskazuje na zastosowanie instytucji uznania administracyjnego, które pozwala organowi administracji na wybór rozstrzygnięcia. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa z najbardziej właściwy. O tym jaka ma być treść wydawanej decyzji decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania decyzji konkretnej treści. Cechą specyficzną tego zagadnienia jest to, że decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości (por.: I. Bogucka, "Państwo prawne a problem uznania administracyjnego", Państwo i Prawo 1992 r., z.10, s.32 i nast.). Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądowej. Obowiązujące przepisy nie przewidują swobodnego uznania organów administracji. Kontrola decyzji uznaniowych jest jednak ograniczona. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 maja 2002 r. (SA/Sz 2548/00, nie publ.), kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów.
Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego.
Przepis art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, zasadę prawdy obiektywnej. Zasada ta oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością.
Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona.
Zebranie całego materiału dowodowego to zebranie dowodów dotyczących wszystkich mających znaczenie prawne dla sprawy faktów. Organ administracji publicznej obowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy.
Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności.
Dokonując oceny dowodów organ powinien kierować się wiedzą oraz zasadami życiowego doświadczenia. Rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z prawidłami logiki.
Organy administracji publicznej są więc na podstawie przytoczonych przepisów zobowiązane do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego i jego wszechstronnej oceny, które pozwolą na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. Organ drugiej instancji jest bowiem zobowiązany ponownie rozpoznać sprawę rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji (art.136 i 138 k. p. a.).
W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie naruszyły wskazanych reguł postępowania. Ustaliły bowiem dokładnie stan faktyczny i wyjaśniły wszystkie okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy. Przede wszystkim zaś dokonały niezbędnych ustaleń co do sytuacji rodziny skarżącego, co pozwoliło na ocenę, czy rodzina ta znajduje się w położeniu uzasadniającym uznanie, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 31 a ustawy.
Ocena sytuacji osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej być pełna, tylko bowiem taka ocena pozwala na udzielenie pomocy odpowiedniej do potrzeb, uwzględniającej także cele ogólne pomocy społecznej. W myśl przepisu art. 43 ust. 3 ustawy decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia może być wydana po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego (rodzinnego) lub jego aktualizacji, dokonywanej nie rzadziej niż co 6 miesięcy. Wywiad ten przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin (art. 43 ust. 4). Sposób przeprowadzenia wywiadu oraz szczegółowy jego zakres określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 września 2001 r. w sprawie wywiadu środowiskowego (rodzinnego) oraz rodzajów dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej (Dz. U. Nr 114, poz. 1220), obowiązujące w dacie wydania decyzji.
Odmowa udzielenia skarżącemu dalej idącej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na sfinansowanie opłaty stałej za pobyt syna skarżącego w przedszkolu nastąpiła po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, a więc po zebraniu niezbędnych danych dotyczących aktualnej sytuacji materialnej rodziny skarżącego. Wywiad rodzinny przeprowadzony został zgodnie z wymogami wskazanych przepisów.
Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 2 ust. 3 i 4 ustawy). Przepisy ustawy nie nakazują więc przyznania osobie ubiegającej się o pomoc społeczną świadczeń przez nią żądanych, lecz nakazują rozważenie wszystkich okoliczności w celu przyznania świadczeń odpowiednich do potrzeb danej osoby i uwzględniających zarówno cele pomocy, jak i możliwości jej udzielenia przez organ administracji.
Uzasadniając swoje decyzje organy obu instancji wskazały na zakres pomocy udzielonej rodzinie skarżącego. Decyzją z dnia [...] r. organ pierwszej instancji przyznał rodzinie skarżącego pomoc w postaci zasiłku celowego na pokrycie kosztów wyżywienia syna M.S. w przedszkolu w okresie od września do grudnia 2003 r., natomiast dwiema decyzjami z dnia [...] r. przyznał rodzinie dalszą pomoc polegającą na sfinansowaniu obiadów szkolnych dzieci: A.S. i E.L. również w okresie od września do grudnia 2003 r.
Zakres pomocy przyznanej rodzinie jest więc stosunkowo duży i uwzględnia potrzeby tej rodziny, wynikające z jej sytuacji materialnej i niepełnosprawności obojga rodziców oraz syna M. Nie ulega wątpliwości, że rodzina ta, z uwagi na niepełnosprawność rodziców i syna M., który ma znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, wymaga stałej pomocy Państwa. Należy jednak zauważyć, że rodzina skarżącego nie jest tej pomocy pozbawiona. Zarówno skarżący, jak i jego żona otrzymują renty i zasiłki pielęgnacyjne, rodzinie przyznane są też zasiłki rodzinne i zasiłek pielęgnacyjny dla syna M..
Ponadto przeprowadzone przez organ pierwszej instancji postępowanie nie wykazało, by rodzina skarżącego znajdowała się w dacie wydawania decyzji w szczególnie trudnej sytuacji, spowodowanej nadzwyczajnymi okolicznościami. Przeciwnie, z wywiadu wynika, że rodzina dokonała w ciągu ostatnich dwóch lat zakupu pralki, telewizora i komputera, na raty, co wskazywałoby na pewną stabilność sytuacji materialnej rodziny i nieistnienie szczególnych, wyjątkowych okoliczności, nakazujących przyznanie dalszej pomocy finansowej, mimo przekroczenia kryterium dochodowego.
Odmawiając przyznania specjalnego zasiłku celowego na sfinansowanie opłaty stałej za przedszkole organ administracji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, uwzględniły bowiem wskazane wyżej przepisy ustawy i przeprowadziły postępowanie zgodnie z regułami, wynikającymi z kodeksu postępowania administracyjnego, rozważając wszystkie okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu pierwszej instancji zostały należycie uzasadnione, zgodnie z wymogami określonymi w przepisie art.107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego. Brak w tej sytuacji podstaw do uwzględnienia skargi.
Z tych względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 oraz § 18 ust.1 pkt 1 litera "c" i § 19 i 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).