II SA/Lu 140/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Lublinie oddalił skargę wnuka na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad babcią, uznając, że obowiązek ten w pierwszej kolejności spoczywa na jej córkach.
Skarżący wnuk domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią, która posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, wskazując, że babcia ma dwie córki, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i tym samym nie spełniono warunków do przyznania świadczenia wnukowi. WSA w Lublinie oddalił skargę, podkreślając, że obowiązek alimentacyjny i opiekuńczy w pierwszej kolejności spoczywa na najbliższych krewnych (córkach), a dopiero w dalszej kolejności, w określonych sytuacjach, na dalszych krewnych, takich jak wnuk.
Sprawa dotyczyła skargi G. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Bychawy odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią K. T., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (niekonstytucyjny) oraz na fakt, że babcia ma dwie córki (M. G. i C. F.), które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wykluczało przyznanie świadczenia wnukowi zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję, podkreślając, że świadczenie pielęgnacyjne dla wnuka mogłoby być przyznane tylko w sytuacji, gdyby córki nie były w stanie zaspokoić obowiązku alimentacyjnego lub sprawować opieki. Skarżący wnuk zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, argumentując, że stan zdrowia córek (jedna ma umiarkowany stopień niepełnosprawności, druga opiekuje się teściową) uniemożliwia im sprawowanie opieki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę. Sąd uznał, że organy prawidłowo zastosowały przepisy, wskazując, że obowiązek alimentacyjny i opiekuńczy w pierwszej kolejności spoczywa na osobach spokrewnionych w pierwszym stopniu (córkach). Sąd podkreślił, że nawet jeśli córki nie mogą sprawować osobistej opieki, mogą zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu poprzez dostarczenie środków finansowych na pokrycie kosztów opieki przez osoby trzecie. Sąd odwołał się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 128, 129, 132 k.r.o.) oraz utrwalonego orzecznictwa, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne dla dalszych krewnych jest warunkowane brakiem możliwości sprawowania opieki lub zaspokojenia potrzeb przez bliższych krewnych, chyba że ci ostatni sami są znacząco niepełnosprawni. Sąd uznał, że nie wykazano, aby córki babci legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza, że to na nich ciąży obowiązek. Sąd nie znalazł podstaw do przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego w zakresie możliwości partycypacji córek w kosztach utrzymania matki, uznając, że organy prawidłowo odmówiły przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie pielęgnacyjne wnukowi nie przysługuje, jeśli babcia ma dwie córki, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ponieważ obowiązek alimentacyjny i opiekuńczy w pierwszej kolejności spoczywa na tych córkach.
Uzasadnienie
Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 17 ust. 1a) oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 128, 129, 132) wskazują, że obowiązek alimentacyjny i opiekuńczy wobec osoby niepełnosprawnej w pierwszej kolejności spoczywa na osobach spokrewnionych w pierwszym stopniu (dzieciach). Świadczenie pielęgnacyjne dla dalszych krewnych (wnuków) może być przyznane tylko w sytuacji, gdy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nie żyją, zostały pozbawione praw rodzicielskich, są małoletnie, legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub nie są w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi. W sytuacji, gdy córki nie mogą sprawować osobistej opieki, mogą zaspokoić obowiązek alimentacyjny poprzez dostarczenie środków finansowych na pokrycie kosztów opieki przez osoby trzecie.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (9)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom (niż matka/ojciec, opiekun faktyczny, rodzina zastępcza spokrewniona) na których ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeśli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności z odpowiednimi wskazaniami.
u.ś.r. art. 17 § 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala ją.
Pomocnicze
k.r.o. art. 128
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania.
k.r.o. art. 129 § § 1
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych, obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.
k.r.o. art. 132
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Równość wobec prawa.
Konstytucja RP art. 71 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do ochrony zdrowia i pomocy społecznej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Obowiązek alimentacyjny i opiekuńczy w pierwszej kolejności spoczywa na osobach spokrewnionych w pierwszym stopniu (córkach), a nie na dalszych krewnych (wnukach), chyba że córki nie żyją, są pozbawione praw rodzicielskich, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obowiązek alimentacyjny może być realizowany nie tylko poprzez osobistą opiekę, ale także poprzez dostarczenie środków finansowych na pokrycie kosztów opieki przez osoby trzecie.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. w zw. z art. 132 k.r.o. oraz w zw. z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące przyjęciem, że niepełnosprawność córki w stopniu umiarkowanym oraz faktyczne sprawowanie przez drugą córkę opieki nad teściową nie stanowią okoliczności uniemożliwiających im sprawowanie opieki nad matką i realizację zobowiązań alimentacyjnych. Naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 107§ 3 k.p.a.) poprzez wadliwą ocenę materiału dowodowego i nieuwzględnienie ustaleń, że córki nie mogą faktycznie opiekować się matką. Naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) poprzez odstąpienie od podjęcia czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i ustalenia, czy córki dysponują możliwościami dostarczenia środków na sfinansowanie opieki nad matką.
Godne uwagi sformułowania
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Na gruncie przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r., Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.; dalej: "k.r.o."), a dokładnie art. 129 § 1, jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych, obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Przedstawiona regulacja prawna nie budzi wątpliwości interpretacyjnych pod względem językowym, a niewątpliwie wykładnia językowa jest punktem wyjścia w procesie interpretacji przepisów prawa. W kontekście rozpatrywanej sprawy, zwrócenia uwagi wymaga, że regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Powyższe prowadzi więc do konkluzji, że także zastosowane w tym przypadku dyrektywy systemowe i celowościowe potwierdzają rezultat wykładni językowej, sprowadzający się do przyjęcia, iż osobom, o których mowa w art.17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, chyba, że osoby te legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obowiązek alimentacyjny może polegać nie tylko na osobistych staraniach, ale także na pokrywaniu niezbędnych wydatków potrzebnych na sfinansowanie pomocy przez osoby trzecie. Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałoby niczym nieuzasadnione przerzucenie na Państwo (a w istocie na podatników) wydatków związanych z opieką na niepełnosprawną osobą, w sytuacji gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego, w oparciu o wspomniany art. 128 i następne k.r.i.o.
Skład orzekający
Jerzy Parchomiuk
przewodniczący
Grzegorz Grymuza
sprawozdawca
Marcin Małek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności warunków przyznawania go dalszym krewnym (wnukom) w sytuacji, gdy istnieją bliżsi krewni (córki) zobowiązani do opieki i alimentacji."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z ustawą o świadczeniach rodzinnych i Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym. Interpretacja przepisów dotyczących obowiązku alimentacyjnego i jego realizacji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu świadczeń pielęgnacyjnych i obowiązków rodzinnych, ale jej rozstrzygnięcie opiera się na standardowej interpretacji przepisów, bez przełomowych wniosków.
“Czy wnuk może dostać świadczenie pielęgnacyjne na babcię, gdy żyją jej córki? Sąd wyjaśnia obowiązki rodziny.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Lu 140/22 - Wyrok WSA w Lublinie Data orzeczenia 2022-05-31 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-02-17 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie Sędziowie Grzegorz Grymuza /sprawozdawca/ Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/ Marcin Małek Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane I OSK 2106/22 - Wyrok NSA z 2023-12-14 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 329 art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2022 poz 329 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Marcin Małek Protokolant Referent Agnieszka Komajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2022 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 27 grudnia 2021 r., nr SKO.41/4625/OS/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat B. C. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) z tytułu podatku od towarów i usług. Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzja z dnia 27 grudnia 2021r. nr SKO.41/4625/OS/2021, po rozpatrzeniu odwołania G. G. (dalej także jako: "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Bychawy z dnia 10 listopada 2021 r., nr OPS-II.SR.4603.23.2.2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią. Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny. W dniu 12 października 2021r., skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad babcią K. T., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lublinie z dnia 17 lipca 2018 r., nr [...] zaliczającym ją do grona osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 4 lipca 2018 r. Organ I instancji ustalił, że K. T. ma dwie córki: M. G. i C. F. oraz że niepełnosprawną babcią opiekuje się wnuk – G. G.. Z akt sprawy wynika, że M. G. nie opiekuje się matką z uwagi nazły stan zdrowia i legitymowanie się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zaś C. F. opiekuje się T. F. - swoją teściową niezdolną do samodzielnej egzystencji. Decyzją z dnia 10 listopada 2021 r. organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na zaistnienie dwóch negatywnych przesłanek uzasadniających odmowę, a mianowicie powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki po ukończeniu 18 roku życia, tj. art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako: "u.ś.r.") oraz fakt, że babcia skarżącego ma osoby spokrewnione w pierwszym stopniu (dwie córki), które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc brak spełnienia warunku z art. 17 ust. 1 a u.ś.r., uprawniającego do przyznania wnioskowanego świadczenia wnukowi. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od powyższego rozstrzygnięcia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 27 grudnia 2021r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że przesłanki przyznania wnukowi świadczenia pielęgnacyjnego zaistniałyby tylko wtedy, jeżeli dzieci babci nie byłyby w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu lub gdy uzyskanie od nich na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwie lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Kolegium podkreśliło, że nie może automatycznie wykluczyć wnuka z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Jednakże byłoby to możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której dzieci babci skarżącego nie byłyby w stanie wypełnić swoich obowiązków alimentacyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższe rozstrzygniecie skarżący wskazał na następujące zarzuty: I. naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. w zw. z art. 132 k.r.o. oraz w zw. z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem przez organ II instancji, że niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym M. G. oraz faktyczne sprawowanie przez C. F. wyłącznej opieki nad niezdolną do samodzielnej egzystencji T. F. nie stanowią obiektywnych okoliczności uniemożliwiających córkom K. T. sprawowania opieki nad matką i realizacji wobec niej zobowiązań alimentacyjnych, co skutkowało bezpodstawnym pozbawieniem prawa do świadczenia opiekuńczego wnuka K. T. G. G.; II. naruszenie przepisów postępowania: 1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 107§ 3 k.p.a. poprzez wadliwą ocenę zgormadzonego materiału dowodowego i nieuwzględnienie w decyzji poczynionych przez organy obu instancji ustaleń, że obie córki K. T. nie są w stanie faktycznie opiekować się matką, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż stanowiło jedną z podstaw utrzymania w mocy wadliwej decyzji organu I instancji; 2. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez odstąpienie od podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i ustalenia, czy M. G. i C. F. dysponują możliwościami dostarczenia środków na sfinansowanie opieki nad matką K. T., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w tym zakresie organy obu instancji nie czyniły żadnych ustaleń, a organ II instancji wskazał, że przyznanie świadczenia wnukowi możliwe jest wyłącznie w przypadku wykazania braku możliwości sprawowania opieki bezpośredniej przez córki nad K. T., ale też dostarczenia środków na sfinansowanie tej opieki, zatem brak ustaleń w tym zakresie stanowił jedną z podstaw utrzymania w mocy wadliwej decyzji organu I instancji. W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zobowiązanie organu I instancji do ponownej oceny stanu faktycznego sprawy oraz rozpoznania wniosku skarżącego z uwzględnieniem interpretacji przepisów prawa art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. norm prawnych zawartych w art. 123 k.r.o. oraz art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Ewentualnie w przypadku uwzględnienia wyłącznie zarzutów naruszenia prawa procesowego, wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i nakazanie organowi I instancji przeprowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność, czy C. F. i M. G. są w stanie partycypować w kosztach utrzymania matki lub sprostać osobistej opiece nad nią. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2022 r. Dz. U. poz. 329 – dalej p.p.s.a) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do jednej z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. WSA w Lublinie, z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19 wyrok z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19; wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 174/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 1 lutego 2022 r., II SA/Lu 20/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r., II SA/Lu 185/22; CBOSA). Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1a w/w ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na gruncie przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r., Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.; dalej: "k.r.o."), a dokładnie art. 129 § 1, jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych, obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. W myśl zaś art. 132 k.r.o., obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Warunki wprowadzone w art. 17 ust. 1a u.ś.r. również uzależniają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od tego, czy istnieją inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, mogące sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, jako zobowiązane na gruncie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do alimentacji w pierwszej kolejności, wyprzedzają przy tym w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osoby spokrewnione w stopniu dalszym, chyba że są one małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przedstawiona regulacja prawna nie budzi wątpliwości interpretacyjnych pod względem językowym, a niewątpliwie wykładnia językowa jest punktem wyjścia w procesie interpretacji przepisów prawa. Ponadto analizowana regulacja nie budzi także wątpliwości ze względów systemowych, bowiem pozostaje w korelacji z zasadami określającymi pierwszeństwo obowiązku alimentacyjnego z przyjętymi w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Podobnie, jak w przypadku art. 132 k.r.o., osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, mają prawo do świadczenia, gdy nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu. Również w przypadku drugiej przesłanki z art. 132 k.r.o. istnieje zbieżność pomiędzy przepisami omawianej ustawy a przepisami kodeksu. Oba akty przewidują bowiem powstanie prawa do świadczenia i obowiązku alimentacyjnego, gdy osoba zobowiązana w bliższej kolejności nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Należy również wskazać, że w art. 128 k.r.o. ustawodawca definiuje obowiązek alimentacyjny jako obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Co do zasady więc obowiązek alimentacyjny ma wymiar finansowy i materialny. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom podejmującym faktyczną i osobistą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec czego w tym przypadku ustawodawca uzależnił prawo do niego dla osób spokrewnionych w dalszym stopniu od tego, czy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niepełnosprawność jest niewątpliwie okolicznością mogącą wyłączać możliwość sprawowania opieki nad inną osobą niepełnosprawną, co czyni tę przesłankę zbieżną z przesłanką z art. 132 k.r.o., dotyczącą sytuacji, gdy osoba zobowiązana nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi (dostarczania środków utrzymania). Z akt niniejszej sprawy nie wynika, aby skarżący legitymował się orzeczeniem sądu powszechnego, zobowiązującym go do świadczeń alimentacyjnych na rzecz babci, a skoro tak, to nie było podstaw, aby w postępowaniu administracyjnym przesądzać, że skonkretyzował się jego obowiązek alimentacyjny w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W kontekście rozpatrywanej sprawy, zwrócenia uwagi wymaga, że regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby spokrewnione w stopniu dalszym, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Ograniczenie dostępu do świadczenia w oparciu o kryteria zobiektywizowane nie może zaś zostać uznane za naruszenie zasady równości i sprawiedliwości społecznej. Zapewnia ono bowiem dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej i jako takie nie ma także charakteru dyskryminującego. Nie można zatem zgodzić się ze skarżącym, że wykluczenie wnuka z kręgu osób upoważnionych do świadczenia, gdy członkowie rodziny spokrewnieni w pierwszym stopniu nie mogą wykonywać opieki z innych powodów niż stwierdzona orzeczeniem niepełnosprawność w stopniu znacznym, narusza standardy Konstytucji RP. Co do zasady wnuk osoby niepełnosprawnej nie został bowiem wykluczony, natomiast ustawowo wprowadzono kryteria warunkujące uzyskanie świadczenia, odnoszące się przy tym nie personalnie do osoby spokrewnionej w dalszej linii, lecz do stanu rodziny jako całości. To właśnie bowiem sytuacja rodziny jako całości, związana z jej wielkością lub stanem zdrowia kolejnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy (zob. wyroki NSA: z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2392/20 i z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 371/21, CBOSA). Powyższe prowadzi więc do konkluzji, że także zastosowane w tym przypadku dyrektywy systemowe i celowościowe potwierdzają rezultat wykładni językowej, sprowadzający się do przyjęcia, iż osobom, o których mowa w art.17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, chyba, że osoby te legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej zaś sprawie nie wykazano, aby osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z niepełnosprawną wymagającą opieki (dwie córki), legitymowały się takim orzeczeniem, co oznacza, że to na nich ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej matki. Odnosząc się do zarzutów skarżącego, dotyczących wadliwej oceny materiału dowodowego, poprzez nieuwzględnienie przez organ okoliczności, że córki osoby wymagającej opieki nie mogą faktycznie sprawować tej opieki, to Sąd zauważa, że obowiązek alimentacyjny może polegać nie tylko na osobistych staraniach, ale także na pokrywaniu niezbędnych wydatków potrzebnych na sfinansowanie pomocy przez osoby trzecie. Według wyjaśnień skarżącego, córka niepełnosprawnej – C. F. nie może podjąć się opieki nad matką z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad teściową, również wymagającą stałej opieki. Jednakże jak zwrócił uwagę skarżący w odwołaniu od decyzji I instancji, teściowa C. F. również ma córkę, która jak wynika z oświadczenia skarżącego nie może podjąć się opieki, ponieważ przebywa za granicą. W tym miejscu wypada przypomnieć że – jak podkreślono to już wyżej – obowiązek alimentacyjny wobec rodziców mają w pierwszej kolejności dzieci, a nie synowa, czy zięć. Skoro teściowa C. F. ma córkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a nie może podjąć się faktycznej opieki nad matką z uwagi na pracę, to zadośćuczynić temu obowiązkowi może również w inny sposób, np. przeznaczając środki finansowe na pokrycie niezbędnych wydatków potrzebnych na sfinansowanie pomocy przez osoby trzecie. Dopuszczalna jest bowiem każda postać świadczeń alimentacyjnych która zabezpieczy w należyty sposób interesy uprawionego. Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałby niczym nieuzasadnione przerzucenie na Państwo (a w istocie na podatników) wydatków związanych z opieką na niepełnosprawną osobą, w sytuacji gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego, w oparciu o wspomniany art. 128 i następne k.r.i.o. (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 26 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Ke 306/21 czy wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 1008/20, wszystkie przytaczane orzeczenia dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd poglądy te w pełni podziela i pomimo, że nie kwestionuje faktycznego sprawowania przez skarżącego opieki nad babcią i jego zaangażowania oraz poświęcenia, to jednak zwraca uwagę, że nie można nie dostrzegać, że to córki osoby wymagającej opieki są w pierwszej kolejności zobowiązane do pomocy matce. W kontekście powyższych uwag, zupełnie niezasadny jest wniosek skarżącego o przeprowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność, czy C. F. i M. G. są w stanie partycypować w kosztach utrzymania matki. W takim zaś przypadku Sąd nie znalazł podstaw do uznania, że zaistniały okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny wnuka względem babci z pominięciem krewnych osoby wymagającej opieki, spokrewnionych w pierwszym stopniu w linii prostej. Wobec powyższego, mając na uwadze stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy należy uznać, że organy słusznie odmówiły skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI