II SA/Lu 140/20

II SA/Lu 140/20 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2020-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-03-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grażyna Pawlos-Janusz /przewodniczący sprawozdawca/
Jerzy Parchomiuk
Joanna Cylc-Malec
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
III OSK 4026/21 - Wyrok NSA z 2024-06-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2017 poz 1121
art. 29 ust. 3
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Protokolant Sekretarz sądowy Agata Jakimiuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r., Nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz R. S. kwotę [...]([...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] stycznia 2020 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także: Kolegium), po rozpoznaniu odwołania R. S. (dalej także: skarżący), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: k.p.a.) i art. 29 ust. 3 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121 ze zm.) w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r. poz. 2268 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z 14 listopada 2019 r., znak: [...], nakazującą skarżącemu i jego żonie A. S. – właścicielom działki nr ewid. [...], przy ul. [...] w C., wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, powstałym na skutek przeprowadzonych robót ziemnych związanych z budową budynku gospodarczo-garażowego.
Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach sprawy.
27 września 2016 r. J. K. i A. S. – właściciele działki nr ewid. [...] w C., złożyli wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych na ich działce, wskutek podniesienia terenu działki nr [...].
Decyzją z [...] listopada 2016 r., znak: [...], utrzymaną w mocy decyzją Kolegium z [...] stycznia 2017 r., znak: [...], organ pierwszej instancji odmówił zobowiązania skarżącego i jego żony do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie, wskazując, że nie naruszyli oni stanu wody ani kierunku odpływu wody na działce nr ewid. [...], a tym samym nie spowodowali szkód na działce nr [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 12 października 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 316/17, uchylił decyzje organów obu instancji, z uwagi na konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w celu prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.
Wyrokiem z 15 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 649/18, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Kolegium od tego wyroku. Podzielając stanowisko WSA w Lublinie, NSA podkreślił, że ustalenie stanu faktycznego sprawy niewątpliwie wymaga wykorzystania wiadomości specjalnych, to jest odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej i postępowań wodnoprawnych oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich badań, analiz i obliczeń.
W toku ponownie przeprowadzonego postępowania, w czerwcu 2019 r., sporządzona została, na zlecenie organu, opinia biegłego J. M..
Opierając się na treści tej opinii, organ pierwszej instancji decyzją z 11 lipca 2019 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 234 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, nakazał właścicielom działki nr ewid. [...] przywrócenie staniu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom – w terminie do 31 października 2019 r.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Kolegium decyzją z [...] września 2019 r., znak: [...], uchyliło w całości decyzję z [...] lipca 2019 r. i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Uzasadniając to rozstrzygnięcie Kolegium wskazało po pierwsze, że organ pierwszej instancji oparł swe rozstrzygnięcie na wadliwej podstawie prawnej, gdyż w sprawie miał zastosowanie art. 29 ust. 3 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne w związku z art. 545 ust. 4 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne. Po drugie, Kolegium stwierdziło, że decyzja ta jest niewykonalna z powodu nieprecyzyjnego zredagowania jej sentencji. Decyzją tą nakazano bowiem skarżącemu i jego żonie przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, podczas gdy nie można było nałożyć obu tych obowiązków jednocześnie. Po trzecie, zdaniem Kolegium, brak było podstaw do określenia w decyzji terminu wykonania nałożonego obowiązku.
Rozpoznając sprawę po raz kolejny, organ pierwszej instancji pismem z 10 października 2019 r. wezwał właścicieli działki nr [...] do wskazania urządzeń infrastruktury powierzchniowego odprowadzania wód deszczowych, które – ich zdaniem – mogą być wykonane zgodnie ze sztuką budowlaną w strefie granicznej działek nr nr [...] i [...] i których wykonanie zapobiegnie powstawaniu szkód.
Odpowiadając na to wezwanie w piśmie z 23 października 2019 r. skarżący wyjaśnił, że nie posiada wiedzy specjalistycznej z zakresu budownictwa, hydrologii i hydrografii i dlatego nie jest w stanie zająć merytorycznego stanowiska we wskazanej przez organ kwestii. Jednocześnie podniósł zarzuty dotyczące prawidłowości stanowiska wyrażonego w opinii biegłego oraz wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu hydrologii i hydrografii na okoliczność potencjalnej zmiany stanu wody na gruncie działki nr ewid. [...], z uwzględnieniem warunków alimentacji i spływu wód atmosferycznych.
W tym stanie sprawy, opisaną na wstępie decyzją z 14 listopada 2019 r. organ pierwszej instancji nakazał skarżącemu i jego żonie wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, powstałym na skutek przeprowadzonych robót ziemnych związanych z budową budynku gospodarczo-garażowego na działce nr [...], poprzez:
1) wykonanie siedmiu studni chłonnych służących do odprowadzania wód opadowych z powierzchni dachu budynku gospodarczo-garażowego, zgodnie z projektem budowlanym budynku gospodarczo-garażowego, zatwierdzonym decyzją Prezydenta Miasta C. z 1 sierpnia 2016 r., znak: [...],
2) wykonanie infrastruktury powierzchniowego odprowadzania wód deszczowych, to jest rynsztoku korytkowego w strefie granicznej działek nr [...] i nr [...], zgodnie ze sztuką budowlaną.
W uzasadnieniu tej decyzji organ przywołał szeroko treść opinii biegłego J. M., uznając, że nie nasuwa ona żadnych wątpliwości co do swej prawidłowości, a jej autor posiada niezbędne wiadomości specjalne i doświadczenie z zakresu hydrologii pozwalające na sporządzenie rzetelnej opinii w sprawie zmiany stosunków wodnych na gruncie. Dlatego też organ nie uwzględnił wniosku skarżącego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego.
W odwołaniu od tej decyzji skarżący zarzucił organowi błędną ocenę opinii biegłego. Opinia ta, zdaniem strony, jest nierzeczowa i pozostaje w sprzeczności z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy. Skarżący wskazał przy tym na uchybienia, jakimi obarczona jest opinia biegłego.
Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, Kolegium podzieliło w całości stanowisko w niej wyrażone. W ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji usunął uchybienia wytknięte w decyzji kasacyjnej Kolegium z 17 września 2019 r. Prawidłowo też organ pierwszej instancji oparł się w swym rozstrzygnięciu na sporządzonej w sprawie opinii biegłego. Organ odwoławczy podkreślił, że biegły ten posiadał wymagane kwalifikacje do jej wykonania, a zawarte w jego opinii ustalenia nie noszą cech dowolności i czynią zadość przepisom prawa. Cytując treść wspomnianej opinii, Kolegium wskazało, że w sprawie zachodziły przesłanki do wydania decyzji, o jakiej mowa w art. 29 ust. 3 Prawa wodnego z 2001 r. W tej sytuacji, zdaniem organu odwoławczego, nie było konieczności powoływania innego biegłego, gdyż wykonana opinia była wystarczająca na potrzeby postępowania.
W skardze do Sądu na decyzję Kolegium z 9 stycznia 2020 r., skarżący zarzucił naruszenie:
- art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez wybiórczą, aprioryczną, sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego w sprawie, polegającą na przyjęciu za miarodajną opinii biegłego J. M.;
- art. art. 11 i 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., poprzez brak wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy zapadłym rozstrzygnięciem a poprzedzającymi je decyzjami organów administracji publicznej;
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez zignorowanie uchybień, jakich dopuścił się organ pierwszej instancji, to jest nieprzeprowadzenie rozprawy administracyjnej, brak odniesienia się do zarzutów dotyczących opinii biegłego oraz zaniechanie wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Sąd uwzględnił skargę również z innych powodów niż w niej wyrażone, mając na uwadze treść art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), który zobowiązuje Sąd do rozpoznania całości rozstrzyganej sprawy sądowoadministracyjnej, biorąc pod uwagę wszelkie istniejące naruszenia prawa, nawet, gdy nie zostały one podniesione w skardze.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 12 października 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 316/17 oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 649/18, stwierdziły, że ustalenie, czy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy można mówić o tym, że nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie, w tym zmiana kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej, kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich wymagało wiadomości specjalnych.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił przy tym, że "przedmiotem opinii dotyczącej zakazów wynikających z art. 29 Prawa wodnego z 2001 r., skierowanych do właściciela gruntu powinny być wszelkie zagadnienia, do objaśnienia których konieczne są wiadomości specjalne, wiadomości fachowych, wykraczające poza zakres wiedzy prawniczej. Dowód z opinii biegłego w sprawach dotyczących stanu wody na gruncie jest dowodem szczególnego rodzaju i jego wartość wynika przede wszystkim z tego, że dowód ten powinien być przeprowadzony tylko wówczas, gdy do rozstrzygnięcia konieczne są wiadomości specjalne. Opinia biegłego w sprawach dotyczących stanu wody na gruncie pozwala na wykorzystanie osiągnięć wiedzy i doświadczenia zawodowego dla celów postępowania administracyjnego w sprawach dotyczących ochrony środowiska, w których szczególną rolę odgrywają osiągnięcia w zakresie nauki i techniki. Stosowanie nauki i techniki jest jednym z podstawowych założeń koncepcji prawa wodnego należącego do systemu prawa ochrony środowiska uwzględniającej zwiększającą się rolę norm technicznych (standardów) w ochronie prawnej środowiska. Zmiany w ochronie środowiska związane z postępem naukowo-technicznym nie kończą się na głębokich przemianach techniki i technologii. Są one jednocześnie powiązane z istotnymi przemianami w prawie ochrony środowiska. Wysoka dynamika rozwoju technik i przenikanie jej do prawa ochrony środowiska czyni uwzględnienie tych problemów w stosowaniu przepisów prawa wodnego jednym z najważniejszych zadań".
Stanowisko to, z mocy art. 170 p.p.s.a., wiąże organy administracji orzekające w sprawie oraz Sąd. Oznacza to, po pierwsze, że obowiązkiem organów obu instancji było dopuścić dowód z opinii biegłego, celem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego oraz po drugie, że podstawę materialnoprawną decyzji organów obu instancji winien stanowić art. 29 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, z uwagi na treść normy intertemporalnej zawartej w art. 545 ust. 4 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne.
Z tych względów nie ulega wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie ma prawidłowa ocena przeprowadzonego na zlecenie organu pierwszej instancji dowodu w postaci sporządzonej w czerwcu 2019 r. przez biegłego J. M. "Opinii hydrograficzno-hydrogeologiczną dotyczącej potencjalnej zmiany stanu wody na gruncie dz. nr ewid. [...], położonej w C. przy ul. [...], skutkującej ewentualnym wpływem na stan wody na gruncie dz. nr ewid. [...] położonej w C. przy ul. [...] z uwzględnieniem warunków alimentacji i spływu wód atmosferycznych".
Wskazać trzeba, że w świetle przepisu art. 29 ust. 1 Prawa wodnego z 2001 r. właściciel gruntu, o ile przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Ustęp 3 tego artykułu, w sytuacji, gdy spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, uprawnia właściwy organ do wydania decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.
Istotą postępowania na podstawie art. 29 cytowanej ustawy jest ustalenie, czy właściciel nieruchomości bądź jej użytkownik wieczysty naruszył stosunki wodne na określonym terenie, czy naruszenie to wywołało szkodę na gruntach sąsiednich oraz w razie twierdzącej odpowiedzi – jakie środki zaradcze można przedsięwziąć, aby te skutki zniwelować bądź przywrócić stan poprzedni.
Z powyższego wynika, że dla powstania odpowiedzialności administracyjnoprawnej, opartej na przesłankach z art. 29 ust. 3 powołanej ustawy, konieczne jest naruszenie zakazu wynikającego z ustępu pierwszego tego artykułu. Stwierdzenie, że spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, uprawnia właściwy organ do nakazania właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Istotne jest zarazem, że w świetle art. 29 ust. 3 Prawa wodnego z 2001 r., to obowiązkiem organów administracji, a nie biegłego, jest precyzyjne ustalenie stanu faktycznego sprawy celem ustalenia, czy w sprawie doszło do zmiany stanu wody na gruncie, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Niewątpliwie w celu wyjaśnienia, czy wykonane na gruncie określone prace doprowadziły do zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich, zasadne czy wręcz niezbędne jest dopuszczenie przez organ administracji dowodu z opinii biegłego. Ocena zmiany stosunków wodnych i skutków tej zmiany wymaga bowiem co do zasady wiadomości specjalnych i odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji i postępowań wodnoprawnych. Dopuszczając dowód z opinii biegłego organ musi mieć jednak na uwadze, że biegły nie jest powołany do ustalania stanu faktycznego sprawy, lecz do naświetlania i wyjaśniania okoliczności wskazanych przez organ administracji publicznej z punktu widzenia posiadanych przez niego wiadomości specjalnych. Jest on "pomocnikiem" organu w ustaleniu lub ocenie stanu faktycznego.
Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie zostały należycie wyjaśnione wszystkie istotne dla jej rozstrzygnięcia okoliczności, co oznacza, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem art. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a.
Należy zauważyć, że choć znaczna część uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji z 14 listopada 2019 r. składa się z obszernych cytatów treści tej opinii, to nie można uznać, że organ ten dokonał niewadliwej oceny tego dowodu.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżący w dniu 23 października 2019 r., a więc przed wydaniem decyzji organu pierwszej instancji, skierował do tego organu pismo, w którym – co niezwykle istotne – wskazał na nieścisłości i rozbieżności w treści powyższej opinii biegłego. Mianowicie zarzucił m.in., że:
- "w kwestionowanej opinii zabrakło analizy istotnego dla wyjaśnienia sprawy bezsprzecznego podniesienia poziomu działki [...] (wykazanego w toku postępowania administracyjnego), która pierwotnie odprowadzała wody opadowe w kierunku wschodnim, niwelacja działki przyczyniła się zatem do zatrzymywania wód w części zachodniej północnej i wschodniej działki powodując zaleganie wody" (k. 454 akt adm.);
- "nie uwzględniono negatywnego oddziaływania spływu wód opadowych na sąsiednią niżej położona działkę nr [...]" (k. 454 akt adm.);
- "biegły nie uwzględnił nadto obniżenia terenu działki [...] w kierunku północnym (działka [...]) [...]. Powołany specjalista określił wadliwie kierunek spływu wód opadowych, to jest tylko w kierunku działki [...]. [...] Wysokość poziomu gruntu bezpośrednio przy budynku na całej jego długości, zgodnie z opinią zawartą w projekcie i potwierdzoną przez biegłego, są zróżnicowane tylko o 5 cm i nie powodują przemieszczani się wód opadowych" (k. 454 akt adm.);
- "biegły nie wspomina w swojej opinii, że Państwo K. stanowisko w zakresie podwyższenia terenu i zalewania ich działki formułowali dostarczając w toku postępowania administracyjnego zdjęcia z 18 sierpnia 2014 r., [a więc sporządzone] na dwa lata przed rozpoczęciem budowy budynku gospodarczo-garażowego" (k. 454a akt adm.);
- "załączone fotografie nr [...] [...] zostały wykonane przed rozpoczęciem inwestycji prawdopodobnie w roku 2015, potwierdza to brak budynku na placu utrwalone w kadrze fotografii nr [...]" (k. 454a akt adm.);
- "biegły nie wspomina w swojej opinii, że budynek gospodarczo garażowy z zaprojektowanymi urządzeniami instalacji deszczowej staje się także barierę potencjalnego ograniczenia spływu wód z kierunku zachodniego" (k. 454a akt adm.);
- "niezrozumiała jest szczegółowa analiza działki [...], która jak sam [biegły] określił [...] nie miał[a] wpływu na kształtowanie stanu wód na terenie dz. nr [...] [...]. Wydaje się to sprzeczne z obiektywizmem, jak i niemerytoryczne, że przy braku wzajemnej zależności działek została ona podana analizie w pierwszej kolejności na trzech z czterech załączników [...]. Skoro z taką gorliwością biegły zajął się działkami oddalonymi od działki [...] około kilkuset metrów (przykład działka [...] [...]), to nasuwa się pytanie, dlaczego biegły nie przeprowadził analizy poziomów działek [...] i [...], bardzo istotnych dla wyjaśnienia sprawy ze względu na ich poziom gruntu [względem] działek [...] i [...];
- "w sposób wadliwy został przez biegłego określony obszar potencjalnego spływu wód opadowych z działki [...] na dz. [...]", [który według niego] wynosi około 750 m2. Zgodnie z załącznikiem [...] i wrysowanymi przez samego biegłego kierunkami spływu wód opadowych co najmniej połowa tego zaznaczonego obszaru (750 m2) nie ma możliwości odprowadzania wód opadowych w kierunku działki [...]. Oprócz tamującego odpływ budynku, również kierunków spływu wód opadowych jest skierowany w innym kierunku od działki [...]" (k. 453 akt adm.).
W tym samym piśmie skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu hydrologii i hydrografii na okoliczność potencjalnej zmiany stanu wody na gruncie działki nr ewid. [...], z uwzględnieniem warunków alimentacji i spływu wód atmosferycznych oraz poinformował, że nie ma możliwości wypowiedzenia się w zakresie wskazanym w wezwaniu organu z 10 października 2019 r., gdyż nie ma wiedzy specjalistycznej z zakresu budownictwa, hydrologii i hydrografii pozwalającej na zajęcie merytorycznego stanowiska w tej sprawie.
Nie budzi wątpliwości Sądu, że organ pierwszej instancji nie odniósł się do wspomnianych wyżej zastrzeżeń w treści uzasadnienia decyzji z 14 listopada 2019 r. Organ ten, jak wspomniano wyżej, ograniczył się w uzasadnieniu do przywołania szeroko treści opinii, nie skonfrontował jej jednak z opisanymi zarzutami. W sposób ogólnikowy natomiast organ odniósł się do innego pisma skarżącego i jego żony złożonego w dniu 26 kwietnia 2019 r. Uznając zaś za niezasadny wniosek strony o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu hydrologii i hydrografii, organ stwierdził jedynie, że biegły J. M. swą "opinię sporządził na podstawie zlecenia z dnia 23 kwietnia 2019 r. Określił w niej zagadnienia istotne dla sprawy, odpowiedział na zadane w zleceniu pytania. W ocenie organu, biegły posiada niezbędne wiadomości specjalne i doświadczenie z zakresu hydrologii pozwalające na sporządzenie rzetelnej opinii w przedmiotowej sprawie".
Z powyższego wynika, że organ pierwszej instancji nie zebrał wyczerpująco całego materiału dowodowego, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. art. 7, 8, 77 § 1, 78, 80 i 107 § 3 k.p.a. W świetle tych przepisów organ był zobowiązany do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas organ ten mógłby ocenić, czy kwestia dokonanej przez właścicieli działki nr [...] zmiany kierunku spływu wód została wyjaśniona i udowodniona.
Wskazanych spornych kwestii, mających podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy nie wyjaśniło również Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Jest to tym bardziej zaskakujące, że skarżący wyraźnie zwrócił na nie uwagę organowi drugiej instancji w złożonym przezeń odwołaniu z 2 grudnia 2019 r., w którym przywołał raz jeszcze te same, co w piśmie z 23 października 2019 r. zarzuty dotyczące opinii biegłego (zob. k. 476-480). Kolegium nie odniosło się w istocie do tych zarzutów, albowiem ograniczyło się w tym zakresie do wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – tak, jak to uczynił organ pierwszej instancji – kwalifikacji merytorycznych autora sporządzonej opinii z czerwca 2019 r. oraz przywołania dosłownego fragmentu konkluzji tej opinii, z którego wynika, że: "zmiana stanu wody na gruncie dz. nr [...], szczególnie w strefie przygranicznej na kierunku W-E, w okresie intensywnych opadów skutkuje podtapianiem terenu i budynku mieszkalnego dz. [...] pomiędzy ogrodzeniem a zachodnim licem budynku. Jest to skutek zmiany gradientów hipsometrycznych w obrębie działek na kierunku W-E, odpowiednio wynoszących I=0,015 (dz. [...]) i I=0,006 (dz. nr [...]) oraz bariery spływowej jaką stanowi budynek".
Podkreślenia wymaga, że organ ocenia opinię biegłego swobodnie na podstawie zasad wiedzy, nie jest zatem związany tą opinią. Może ją przyjąć, jeśli uzna ją za trafną, ale może ją całkowicie lub częściowo zdyskwalifikować i przyjąć odmienną, własną, opartą na nauce lub doświadczeniu. Organ nie może ograniczyć się w uzasadnieniu decyzji do powołania się na konkluzję zawartą w opinii biegłego, lecz obowiązany jest sprawdzić, na jakich przesłankach biegły oparł swoją konkluzję i skontrolować prawidłowość rozumowania biegłego (E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, Warszawa 1970, s. 178 i 179). Co istotne przy tym, dowód z opinii biegłego podlega ocenie organu – tak jak każdy dowód – z zastosowaniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. (zob. wyrok NSA z 5 października 2009 r., sygn. akt I OSK 1444/08).
Oczywiste jest więc, że sam fakt legitymowania się przez wskazanego wyżej biegłego wymaganymi kwalifikacjami zawodowymi uprawniającymi go do sporządzenia opinii na potrzeby postępowania administracyjnego w sprawie niniejszej, nie uzasadniał uznania sporządzonej przez niego opinii za prawidłową. Obowiązkiem organów obu instancji było dokonanie wnikliwej analizy przesłanek, na jakich biegły oparł swoją opinię oraz skontrolowanie, czy opinia ta została logicznie uzasadniona.
Nie budzi wątpliwości Sądu, że organy orzekające w sprawie bezzasadnie uchyliły się od tego obowiązku. Tym samym organy te naruszyły powołane przepisy art. art. 7, 8, 77 § 1, 78, 80 i 107 § 3 k.p.a., a Kolegium także art. art. 15, 136 i 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Wobec niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych mających znaczenie dla sprawy, co najmniej przedwczesne było również stanowisko organów, iż stan sprawy uzasadniał wydanie decyzji nakazującej skarżącemu i jego żonie wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, na podstawie oraz art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne z 2001 r.
Uchybienia te niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem podniesione przez skarżącego zarzuty dotyczące opinii biegłego, z uwagi na swój merytoryczny charakter, wymagały skonfrontowania ich ze stanowiskiem autora tej opinii. Oczywiste jest, że biegły powinien był wypowiedzieć się na ten temat, wyjaśniając, czy dostrzeżone przez skarżącego nieścisłości i rozbieżności w treści powyższej opinii były uzasadnione, czy też nie. Przecież to właśnie biegły, jako osoba posiadająca wymaganą wiedzę fachową z zakresu koniecznego dla rozstrzygnięcia tej sprawy mógł i powinien był w pierwszej kolejności zweryfikować trafność tych zarzutów oraz przedstawić swój tok rozumowania. Bezsprzecznie organy administracji ani Sąd orzekający w sprawie takiej wiedzy nie posiadają, na co wyraźnie zwrócono uwagę w powołanych wyżej wyrokach sądów administracyjnych obu instancji, wydanych w niniejszej sprawie. Dopiero więc w razie uzyskania wyczerpującego stanowiska biegłego co do zastrzeżeń odnoszących się do prawidłowości sporządzonej przezeń opinii z czerwca 2019 r., możliwe byłoby dokonanie przez organy oceny przydatności tego dowodu dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Organy administracji obu instancji uchyliły się do rozwikłania tych wątpliwości, dlatego też podjęte przez nie decyzje są co najmniej przedwczesne.
Mając powyższe na uwadze, Sąd zobowiązany był uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" oraz art. 135 p.p.s.a.
Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji, stosownie do art. 153 p.p.s.a., uwzględnią dokonaną przez Sąd ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku. Obowiązkiem organów będzie również wyczerpujące odniesienie się do wszystkich zarzutów strony skarżącej podnoszonych w postępowaniu. Organy wezmą w szczególności pod uwagę, że co do zasady, zgodnie z art. 78 § 1 k.p.a., żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, zwłaszcza, gdyby okazało się, że okoliczność ta nie została jednoznacznie rozstrzygnięta w oparciu o przeprowadzone dotychczas dowody. Nie oznacza to, że bezwzględnie obowiązkiem organów orzekających w rozpoznawanej sprawie jest dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu hydrologii i hydrografii. Organy te winny jednak rozważyć, czy przeprowadzone dotychczas dowody pozwalają na wyjaśnienie, w sposób niebudzący wątpliwości, czy zachodziły uzasadnione podstawy do nakazania właścicielom działki nr ewid. [...] wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, powstałym na skutek zmiany stanu wód na gruncie.
O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 205 § 2 w zw. z art. 200 p.p.s.a.
Z tych wszystkich względów, Sąd orzekł, jak w sentencji.