II SA/Lu 136/23

II SA/Lu 136/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-05-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Brygida Myszyńska-Guziur
Grzegorz Grymuza /sprawozdawca/
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2118/23 - Wyrok NSA z 2024-08-13
I OSK 2116/23 - Wyrok NSA z 2024-08-13
II SA/Lu 160/23 - Wyrok WSA w Lublinie z 2023-06-20
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151;
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust.1 pkt 4; ust.1b; ust. 5 pkt 2 lit.a;
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marzena Okoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2023 r. sprawy ze skargi D. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 5 grudnia 2022 r. znak: SKO.4004.ŚW/997/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Sygn. akt II SA/Lu [...]
UZASADNIENIE
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej decyzją z dnia 5 grudnia 2022 r., znak: SKO.4004/ŚW/997/22 po rozpatrzeniu odwołania D. F. (dalej jako: "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Piszczac z dnia 25 sierpnia 2022 r., nr GOPS.4702.50.2022.MR. w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.
Wnioskiem z dnia 27 lipca 2022 r. (data wpływu do organu), skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy Piszczac o ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem S. F., legitymującym się Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. P. z dnia [...] r., nr [...], zaliczającym go do grona osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, datowanym od 21 października 2005 r. Do wniosku skarżąca załączyła szereg dokumentów dotyczących stanu zdrowia jej matki (żony S. F.) oraz kserokopię decyzji Nr GOPS.4703.23.2021.MR przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy od 1 listopada 2021r. do 31 października 2022 r. w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. W treści wniosku skarżąca zawarła oświadczenie, że w razie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Decyzją z dnia 25 sierpnia 2022 r., Wójt Gminy Piszczac odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na dwie negatywne przesłanki: powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki po ukończeniu 18 roku życia, tj. art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej jako: "u.ś.r.") oraz pozostawanie niepełnosprawnego ojca w związku małżeńskim i nielegitymowanie się przez współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.).
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej decyzją z dnia 5 grudnia 2022 r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Kolegium nie podzieliło stanowiska organu w kwestii stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazując, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, badanie, czy ustalony stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., powinno odbywać się przy uwzględnieniu zakresu, w jakim art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, a więc z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności.
Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że żona niepełnosprawnego nie dysponuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co prowadzi do uznania, że powyższa okoliczność wypełnia dyspozycję przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. i stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Organ, powołał się także na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. I OPS 2/22, z której wynika, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, osobie innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wnosząc skargę do sądu, pełnomocnik skarżącej zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie:
1) art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r., Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.; dale jako: "k.r.i.o.") oraz art. 23 k.r.i.o. i art. 27 k.r.i.o. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a u.ś.r. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że córce, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;
2) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność, iż osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek z uwagi na swój stan zdrowotny niepotwierdzony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może zająć się mężem, stanowi negatywną przesłankę do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;
3) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez ich błędną wykładnię, tj. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że żona niepełnosprawnego S. F. jest w stanie się nim opiekować, gdyż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności podczas, gdy okoliczność ta nie została szczegółowo zbadana i nie zostały w tym zakresie podjęte żadne działania zmierzające do ustalenia jej rzeczywistej sytuacji zdrowotnej.
Mając powyższe na uwadze, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył, co następuje:
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259; dalej jako "p.p.s.a."), wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do jednej z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.
Argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16, CBOSA). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. wyrok WSA w Lublinie z 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 55/19; wyrok z 28 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 87/19; wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 174/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 1 lutego 2022 r., II SA/Lu 20/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r., II SA/Lu 185/22; CBOSA).
Sąd podziela zatem trafność oceny organu odwoławczego w odniesieniu do wyeliminowania powyższej negatywnej przesłanki odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo jednak powyższych wywodów, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była zasadna.
Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie pozostaje bowiem legalność odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce osoby wymagającej opieki w sytuacji, gdy osoba ta ma współmałżonka, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Stan faktyczny sprawy nie jest sporny. Organy nie zakwestionowały ani stanu zdrowia ojca skarżącej - S. F., który jest niewątpliwie niepełnosprawny w znacznym stopniu i wymaga pomocy osób drugich, ani też faktu, że skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem. Bezsporne jest również, że S. F. pozostaje w związku małżeńskim z B. F., która nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.
Punktem wyjścia dla zbadania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji była zatem prawidłowość zastosowania przez organy prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., w kontekście wystąpienia negatywnej przesłanki uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Na gruncie niniejszej sprawy kluczowe znaczenie ma podjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 14 listopada 2022 r. (sygn. I OPS 2/22), uchwała, której punkt drugi stanowi, że "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.)".
Uchwała ta wiąże sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyrok NSA z 27 listopada 2020 r., II GSK 3773/17, CBOSA).
Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. przesądził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do odejścia od literalnej wykładni omawianych przepisów. Podkreślił, że przyjęcie kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności nie jest kryterium arbitralnym. Zastosowanie tej przesłanki – nie zaś uzależnienie oceny od każdorazowej analizy stanu faktycznego przez organy administracji – nie narusza wartości związanych z państwem prawnym. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności jako kryterium przejścia uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy jest związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą.
Pogląd ten był dominujący również we wcześniejszym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki NSA: z 20 listopada 2020 r., I OSK 1304/20; z 11 sierpnia 2020 r., I OSK 599/20; wyroki WSA w Lublinie: z 10 listopada 2022 r., II SA/Lu 352/22, z 27 września 2022 r., sygn. II SA/Lu 421/22). U jego źródeł legło przekonanie, że ani organ, ani Sąd nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji w pierwszej kolejności rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki.
W orzecznictwie sądowym niejednokrotnie wskazywano, że ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się rodzina, co nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 kwietnia 2023 r., I OSK 2365/21; wyroki WSA w Warszawie: z 20 kwietnia 2023 r. I SA/Wa 321/23; z 13 kwietnia 2023 r., VIII SA/Wa 108/23; CBOSA).
Reasumując, związany dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnią prawa materialnego wyrażoną we wskazanej wyżej uchwale, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stwierdza, że wystąpiła określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. negatywna przesłanka przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem, ponieważ ojciec skarżącej ma męża, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W związku z powyższym żadnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy nie ma argumentacja skargi dotycząca obiektywnego braku możliwości sprawowania opieki nad ojcem skarżącej przez jego żonę z uwagi na jej zły stan zdrowia. Należy przy tym zauważyć, że pogląd wyrażony w powołanym w skardze wyroku WSA w Gliwicach z 25 sierpnia 2021 r., (II SA/Gl 629/21), był wprawdzie prezentowany przez część składów sędziowskich sądów administracyjnych, jednak miało to miejsce przed podjęciem przez NSA wyżej omówionej uchwały. Istnienie w obrocie prawnym uchwały NSA skutkuje tym, że w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki ma współmałżonka, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma znaczenia faktyczna niezdolność tego małżonka do sprawowania opieki.
Podkreślić przy tym należy, że Kolegium, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, nie uchybiło przepisom prawa materialnego, na które powołuje się pełnomocnik skarżącej w skardze. Jednocześnie organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, a przy tym uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.
W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.