II SA/Lu 129/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Lublinie uchylił decyzje odmawiające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku, uznając, że organ odwoławczy błędnie ustalił datę początkową świadczenia.
Skarżąca R.S. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednocześnie rezygnując z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wójt odmówił przyznania świadczenia, a SKO uchyliło tę decyzję, przyznając świadczenie od daty wygaśnięcia poprzedniego zasiłku. WSA uchylił obie decyzje, uznając, że świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane od daty złożenia wniosku, zgodnie z wolą skarżącej i przepisami prawa.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej R.S., która złożyła wniosek o jego przyznanie wraz z oświadczeniem o rezygnacji z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wójt Gminy Hrubieszów odmówił przyznania świadczenia, powołując się na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (czas powstania niepełnosprawności), co zostało uznane za niekonstytucyjne przez TK. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu uchyliło decyzję Wójta i przyznało świadczenie pielęgnacyjne, jednakże od daty wygaśnięcia specjalnego zasiłku opiekuńczego (1 listopada 2022 r.), a nie od daty złożenia wniosku (7 lutego 2022 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał skargę za zasadną. Sąd podkreślił, że argumentacja Wójta oparta na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Kluczowym problemem stała się kwestia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego. Sąd stwierdził, że Kolegium błędnie rozwiązało problem zbiegu świadczeń, przyznając świadczenie dopiero od daty wygaśnięcia poprzedniego zasiłku, zamiast od daty złożenia wniosku. Sąd wskazał, że skarżąca złożyła prawidłowo wypełniony wniosek wraz z oświadczeniem o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z zasiłku, co powinno pozwolić organom na rozstrzygnięcie problemu zbiegu świadczeń od razu. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję SKO oraz decyzję Wójta, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane od daty złożenia wniosku, jeśli wnioskodawca złożył oświadczenie o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego, nawet jeśli decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego zapada po wygaśnięciu okresu pobierania zasiłku.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organ odwoławczy błędnie ustalił datę początkową świadczenia pielęgnacyjnego, ignorując oświadczenie skarżącej o wyborze świadczenia i rezygnacji z zasiłku. Prawo do świadczenia powinno być ustalone od miesiąca złożenia wniosku, a organy powinny podjąć kroki w celu rozwiązania problemu zbiegu świadczeń, np. poprzez uchylenie lub stwierdzenie wygaśnięcia decyzji o zasiłku.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (13)
Główne
u.ś.r. art. 17 § ust. 1b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie uzależniania prawa do świadczenia od okresu powstania niepełnosprawności. Nie można oprzeć odmowy przyznania świadczenia na tej części przepisu.
u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednakże w przypadku zbiegu uprawnień, osobie uprawnionej przysługuje wybór świadczenia.
u.ś.r. art. 24 § ust. 2
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
u.ś.r. art. 27 § ust. 5 pkt 2 i 3
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
W przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 32
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 155
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 162 § § 1 pkt 1
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego. Naruszenie prawa materialnego tj. art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia.
Godne uwagi sformułowania
nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwóch lub więcej wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczeń, jednakże stronie przysługuje prawo wyboru z którego z nich chce skorzystać. Nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Decyzja o skróceniu okresu, na który przyznano świadczenie uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, która winna zapaść na skutek dokonania przez stronę wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r, może zostać wydana z mocą wsteczną, co umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. - od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
Skład orzekający
Jerzy Parchomiuk
przewodniczący
Jerzy Drwal
sprawozdawca
Brygida Myszyńska-Guziur
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu uprawnień ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym, interpretacja art. 24 ust. 2 i art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, oraz skutki wyroku TK w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz sposobu złożenia wniosku i oświadczenia przez stronę.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia, jakim jest świadczenie pielęgnacyjne, i wyjaśnia kluczowe kwestie proceduralne związane z jego przyznaniem w sytuacji zbiegu uprawnień, co jest częstym problemem dla wielu opiekunów.
“Świadczenie pielęgnacyjne od ręki? Sąd wyjaśnia, jak uzyskać je od daty wniosku, nawet gdy pobierasz inny zasiłek.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Lu 129/23 - Wyrok WSA w Lublinie Data orzeczenia 2023-03-23 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-02-10 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie Sędziowie Brygida Myszyńska-Guziur Jerzy Drwal /sprawozdawca/ Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 111 art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 32, art. 24, art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j. Dz.U. 2023 poz 259 art. 145, art. 200, art. 205, art. 135 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2022 poz 2000 art. 155, art. 162 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 marca 2023 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 6 grudnia 2022 r., znak: SKO.851/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Hrubieszów z dnia 21 marca 2022 r., znak: GOPS.4042.5.1.2022.mb; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu na rzecz R. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. . Uzasadnienie Wnioskiem z dnia 7 lutego 2022 r. (data wpływu) R. S. (dalej także jako: skarżąca) zwróciła się do Wójta Gminy Hrubieszów (dalej także jako: Wójt) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. We wniosku wskazała, że w przypadku wydania decyzji przyznającej ww. świadczenie pielęgnacyjne z dniem jej wydania wnosi o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzją z dnia 21 marca 2022 r. Wójt odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. tj. z uwagi na czas powstania niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu (dalej także jako: Kolegium) decyzją z dnia 6 grudnia 2022 r. uchyliło powyższą decyzję w całości i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem – S. K. na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa ze względu na to, że zgodność z Konstytucją RP tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. roku sygn. akt K 38/13. Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane od dnia 1 listopada 2022 r. tj. od dnia, kiedy wygasło R. S. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a tym samym nie występował zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z akt sprawy wynika bowiem, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługiwał Pani R. S. do dnia 31 października 2022 r. W skardze na powyższą decyzję podniesiono następujące zarzuty: ← naruszenia prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego; ← naruszenie prawa materialnego tj. art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy, a ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej jako: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Z uwagi na to, że uchybieniami dotknięta jest także decyzja wydana w I instancji, należało uchylić również i tą decyzję, działając na mocy art. 135 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że Kolegium zasadnie zakwestionowało decyzję Wójta z dnia 21 marca 2022 r. Argumentacja organu I instancji w zakresie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022 r., poz. 615, dalej jako: u.ś.r.) jest wadliwa ze względu na to, że zgodność z Konstytucją RP tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (Dz. U. 2014, poz. 1443). Wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak – jak prawidłowo wskazało Kolegium – w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. m. in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. I OSK 786/21, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19; wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie m. in.: z dnia 28 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 682/22, z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 603/22). Istota zawisłego przed Sądem sporu sprowadza się natomiast do oceny, która data powinna być początkowa dla ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego – moment złożenia wniosku czy też upływ okresu, na który skarżąca miała przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy. W rozpoznawanej sprawie bezspornie pojawił się problem zbiegu świadczeń, wynikający z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. W świetle tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Dopełnieniem tej regulacji jest art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Zbieg świadczeń w rozpoznawanej sprawie, wynika z faktu, że w dacie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne skarżąca miała przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. (decyzja Wójta z dnia 9 listopada 2021 r. – k. 7 akt admin.). Kolegium rozwiązało problem zbiegu świadczeń w ten sposób, że wydając decyzję w dniu 6 grudnia 2022 r. przyznało świadczenie od dnia, w którym wygasło prawo do tego zasiłku tj. od dnia 1 listopada 2022 r. Rozstrzygnięcie Kolegium w tym zakresie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, pozostaje bowiem w sprzeczności z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W sprawie pozostało bowiem nierozpoznane oświadczenie o rezygnacji z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji, gdy była to – w ocenie organu II instancji – jedyna negatywna przesłanka przyznania świadczenia od dnia złożenia wniosku. Należy zauważyć, że Kolegium w istocie nie rozstrzygnęło konfliktu świadczeń, a jedynie ustaliło wnioskowane świadczenie od chwili, gdy problem ten już nie zachodził. Nie budzi wątpliwości Sądu, że Kolegium przesunęło początkową datę przyznania świadczenia poza termin, na który wcześniej przyznano konkurencyjne świadczenie, aby uniknąć sytuacji, w której okresy te występują jednocześnie (nakładają się na siebie). Jednakże problem zbiegu świadczeń na kanwie niniejszej sprawy należało rozpoznać inaczej. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez osobę sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wyklucza możliwość jednoczesnego pobierania przez tę osobę świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże ustawodawca uregulował sytuację zbiegu uprawnień m. in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, wskazując, że w takiej sytuacji przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Wykładnia powyższego przepisu, prowadząca do bezwzględnego pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jest niezgodna z aksjologią konstytucyjną. Ratio legis omawianej regulacji wyraża się w tym, aby uniemożliwić osobom uprawnionym równoczesne pobieranie świadczeń, które pełnią tą samą funkcję, co dotyczy m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 u.ś.r. Istotą i funkcją obydwu tych świadczeń jest zrekompensowanie opiekunowi utraty dochodów, w związku z rezygnacją z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W związku z tym, zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa, nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwóch lub więcej wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczeń, jednakże stronie przysługuje prawo wyboru z którego z nich chce skorzystać. Strona ma również prawo do zmiany zdania w tym zakresie, w związku z czym ustalenie prawa do jednego z wymienionych w omawianym przepisie o świadczeń nie wyklucza, w przypadku zmiany okoliczności i spełnienia warunków ubiegania się o przyznania innego świadczenia. Warunkiem jednak jego wypłaty jest rezygnacja z dotychczas otrzymywanego świadczenia (zob. przykładowo: wyroki WSA w Lublinie z 13 lutego 2018 r., II SA/Lu 949/17; z 20 lutego 2018 r., II SA/Lu 1062/17; z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19; z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19, z 20 lutego 2020 r., II SA/Lu 41/20; z 29 kwietnia 2020 r., II SA/Lu 150/20; z 28 października 2020 r., II SA/Lu 332/20 oraz powoływane tam orzecznictwo). Mając na uwadze okoliczności sprawy należy stwierdzić, że skarżąca złożyła prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 7 lutego 2022 r. (data wpływu), który zawierał również oświadczenie o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z konkurencyjnego świadczenia. W ocenie Sądu, powyższe oświadczenie nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości co do tego, że skarżąca dokonała wyboru świadczenia pielęgnacyjnego oraz wyraziła wolę rezygnacji z otrzymywanego dotychczas specjalnego zasiłku opiekuńczego. Odmiennej oceny nie uzasadnia warunkowy charakter tego oświadczenia. Nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Strona podejmowałaby bowiem istotne ryzyko ekonomiczne i pozostawałaby w uzasadnionym stanie obawy co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego (por. wyroki NSA: z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1676/18; z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1676/18; opubl. w CBOSA). Organy nie mogą wymagać od opiekunów osób niepełnosprawnych, aby w niepewnej sytuacji co do prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wobec braku decyzji w tym przedmiocie), rezygnowali wcześniej z pobierania przyznanego zasiłku, stanowiącego jedyne źródło dochodu (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 974/18; wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 czerwca 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 403/19, opubl. w CBOSA). Tym samym, zdaniem Sądu, sposób sformułowania przez skarżącą oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz wyborze w to miejsce świadczenia pielęgnacyjnego, był jak najbardziej dopuszczalny. Skarżąca wyraziła wystarczająco jednoznaczne oświadczenie dające organom możliwość rozwiązania problemu zbiegu świadczeń w chwili wniesienia wniosku, a nie dopiero na etapie postępowania przed organem odwoławczym czy też w związku z upływem czasu, na jaki przyznano konkurencyjne świadczenie. W niniejszej sprawie gdyby organ nie pozostawał w błędnym przekonaniu co do występowania negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. był władny wyeliminować decyzję w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, szczególnie wobec oświadczenia skarżącej o rezygnacji z tego świadczenia w sytuacji, gdy będzie to jedyna negatywna przesłanka. Uwzględniając powyższe rozważania, za błędne uznać należy stanowisko będące podstawą zaskarżonej decyzji, że skoro w niniejszej sprawie organ I instancji – wadliwie uznając, że przypadku skarżącej zachodzi inna, niż opisana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – nie doprowadził do uchylenia decyzji z 9 listopada 2021 r., przyznającej stronie specjalny zasiłek opiekuńczy, to przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego stało się możliwe dopiero wraz z wygaśnięciem ww. decyzji spowodowanym upływem wyznaczonego w niej okresu świadczeniowego. Kolegium powinno było rozważyć nie tylko datę końcową pobierania świadczenia konkurencyjnego, lecz także czy istnieje możliwość przyznania świadczenia od dnia złożenia wniosku. Pobieranie świadczenia konkurencyjnego w postaci specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego nie ma charakteru nieusuwalnego, nie jest zatem wystarczające oczekiwanie przez organ na upływ terminu wskazanego w decyzji w tym przedmiocie. W tym zakresie doniosłe znaczenie ma rozstrzygnięcie w zakresie oświadczenia skarżącej o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, które zostało złożone razem z wnioskiem, w czasie jego pobierania, a decyzja w tym przedmiocie może wywoływać skutki wstecz. W niniejszej sprawie Kolegium nie uwzględniło oświadczenia skarżącej o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego, biorąc pod uwagę wyłącznie fakt zaprzestania pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego dopiero od dnia 1 listopada 2022 r. Takie działanie organu odwoławczego spowodowało, że naruszone zostało prawo strony do uzyskania korzystniejszego świadczenia począwszy od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie. Podkreślić trzeba, że w państwie prawa nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, zwłaszcza gdy – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie – dokonała wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie korzystniejsze. Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, obowiązujące przepisy dają organom orzekającym w tego typu sprawach różne instrumenty prawne, pozwalające rozstrzygnąć ten problem i to w taki sposób, który nie naruszy słusznych interesów beneficjenta. Sądy administracyjne najczęściej wskazują w tym zakresie dwa instrumenty prawne: po pierwsze, uchylenie decyzji przyznającej zasiłek na podstawie art. 155 k.p.a. (ewentualnie art. 32 ust. 1 u.ś.r.) z jednoczesnym przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego – w jednej lub dwóch decyzjach. Drugim rozwiązaniem jest stwierdzenie wygaśnięcia decyzji przyznającej zasiłek na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz przyznanie – w odrębnej, wydanej w tym samym czasie decyzji – świadczenia pielęgnacyjnego (por. przykładowo wyrok NSA z 21 lutego 2019 r., I OSK 4020/18). Oba poglądy Sąd uznaje za prawidłowe. Należy podkreślić, że na przeszkodzie w usunięciu z obrotu prawnego decyzji z 9 listopada 2021 r. przyznającej skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie stoi fakt, że decyzja ta dotyczy zamkniętego już okresu zasiłkowego. Choć okres wypłacania zasiłku został już zakończony, decyzja ta jest aktem pozostającym w obrocie prawnym. Nie ma żadnego przepisu, z którego wynikałoby, że moc prawna tego rodzaju decyzji wygasa ex lege, po zakończeniu okresu wypłacania zasiłku. Po rozpoznaniu oświadczenia skarżącej i ewentualnym uchyleniu (albo stwierdzeniu wygaśnięcia) decyzji zasiłkowej przy przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za ten sam okres konieczne będzie dokonanie stosownych rozliczeń, uwzględniających fakt, że skarżąca pobrała już zasiłek za cały okres zasiłkowy, w tym obejmujący okres, na który ma być przyznane następnie świadczenie pielęgnacyjne Powyżej przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2508/20, w którym wskazano, że w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia wykluczającego możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Nie jest możliwe zmodyfikowanie art. 24 ust. 2 u.ś.r., w tym w szczególności przez zmianę terminu początkowego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast bez wpływu na przytoczoną wykładnię przepisów pozostaje fakt, że decyzje z zakresu świadczeń rodzinnych mają charakter decyzji konstytutywnych, tj. kreujących określone uprawnienie, a nie tylko je potwierdzających. Zauważyć bowiem należy, że decyzje konstytutywne mają co do zasady moc na przyszłość, co nie wyklucza, że mogą one również mieć moc wsteczną. Decyzja o skróceniu okresu, na który przyznano świadczenie uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, która winna zapaść na skutek dokonania przez stronę wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r, może zostać wydana z mocą wsteczną, co umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. - od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (por. też wyroki: NSA z dnia 4 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 59/22, z dnia 31 stycznia 2023 r., sygn. IWSA m. in. z dnia 16 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 21/23). Z powyższych rozważań płynie konkluzja, że decyzja Kolegium w części przyznającej skarżącej świadczenie dopiero od dnia 1 listopada 2022 r. została wydana z naruszeniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r. poprzez błędne rozwiązanie problemu zbiegu praw do specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy naruszył tym samym również art. 24 ust. 2 u.ś.r., z którego jednoznacznie wynika, iż decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostaje ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ma data złożenia kompletnego wniosku. W ocenie Sądu konieczne było uchylenie decyzji Kolegium w całości, bez tego nie byłoby możliwe prawidłowe załatwienie sprawy po uprawomocnieniu się wyroku Sądu. Rozwiązanie problemu zbiegu praw do świadczeń wymaga podjęcia działań przez organ I instancji (nadania prawidłowego biegu procesowego oświadczeniu skarżącej o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego). Kolegium nie jest w stanie tego problemu rozwiązać. Stąd konieczność uchylenia w całości decyzji wydanych w rozpoznawanej sprawie przez organy obu instancji. Rozstrzygnięcie Sądu skutkuje koniecznością ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ I instancji zgodnie z oceną prawną przedstawioną w niniejszych wywodach. Należy zatem uwzględnić przedstawione wyżej uwagi i wnioski, a datę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uzależnić od treści rozstrzygnięcia w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z tych wszystkich względów Sąd, stwierdzając mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przez Kolegium przepisów prawa materialnego, na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, o czym rzeczono w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Zawarte w punkcie drugim Sąd zawarł orzeczenie o zwrocie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, które w niniejszej sprawie ograniczają się do wynagrodzenia reprezentującego skarżącego pełnomocnika w wysokości 480 zł, znajduje uzasadnienie w art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI