II SA/Lu 1232/03

II SA/Lu 1232/03 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2004-09-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-09-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jacek Czaja /sprawozdawca/
Jerzy Marcinowski
Marek Zalewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
619  Stosunki pracy i stosunki służbowe, sprawy z zakresu inspekcji pracy
Hasła tematyczne
Służba celna
Sygn. powiązane
I OSK 224/05 - Wyrok NSA z 2005-11-08
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 156 poz 1641
Ustawa z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (spr),, Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Protokolant asystent sędziego Jowita Dudek, po rozpoznaniu w dniu 16 września 2004 r. sprawy ze skargi J. C. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie kary dyscyplinarna wydalenia ze służby oddala skargę.
Uzasadnienie
Orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...], oznaczonym numerem [...], Dyrektor Izby Celnej, działając na podstawie art. 437 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego w związku z art. 97 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o służbie celnej, po rozpatrzeniu odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego Naczelnika Urzędu Celnego nr [...] z dnia [...] - utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne.
W obszernym uzasadnieniu tego orzeczenia organ odwoławczy stwierdził, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż ukarany swoim zachowaniem w dniu [...] stycznia 2003 r. naruszył obowiązek godnego zachowania poza służbą tj. obowiązek określony w art. 32 ust. 1 pkt 5 ustawy o służbie celnej. Czyn ten polegał na tym, że ukarany w dniu [...] stycznia 2003 r. przekraczał granicę z Białorusi do Polski, przez przejście graniczne w T., w charakterze pasażera samochodem marki Audi 100 o nr rej. [...], przy czym w pojeździe tym, w wyniku powtórnej kontroli celnej, ujawniono towary w postaci wyrobów alkoholowych i tytoniowych, niezgłoszone do odprawy celnej. J. C. wsiadając do w/w samochodu w celu przekroczenia granicy wykazał się niedbalstwem, nie zachowując należytej staranności, gdyż nie przewidział, iż w ten sposób naraża się na możliwość podróżowania z osobami, które usiłowały wprowadzić na polski obszar celny towary niezgłoszone do odprawy celnej. J. C. godząc się na podróżowanie z osobami, które mogły być potencjalnymi osobami wprowadzającymi na polski obszar celny towary w sposób nielegalny, decydując się na to ryzyko, powinien liczyć się z konsekwencjami, jakie mogą z tego wyniknąć. Zdaniem organu odwoławczego, nie bez znaczenia jest także fakt, że J. C. mógł mieć wpływ na to, iż odprawa celna dokonywana przez funkcjonariuszy celnych, którzy znali ukaranego jako kolegę z pracy, była mniej wnikliwa. Ponadto organ odwoławczy zauważył, że jak wynika z wyjaśnień ukaranego złożonych w postępowaniu dyscyplinarnym, ukarany znał z widzenia Z. O. i P. M., a znajomość ta wynikała z faktu, iż kilkakrotnie dokonywał on odpraw celnych z udziałem tych osób. Potwierdzeniem tego jest wydruk z bazy danych, z którego wynika, że funkcjonariusz celny J. C. od dnia [...].04.2002r. do dnia [...].07.2002 r. dziewięć razy dokonywał kontroli celnej samochodu osobowego marki Audi 100 nr rej. [...]. Z wyjaśnień ukaranego ponadto wynika, że kilkanaście razy przekraczał on granicę wspólnie ze Z. O. a kilkakrotnie z P. M. Dyrektor Izby Celnej podniósł także, że nie może tolerować przekraczania granicy przez funkcjonariuszy celnych z podróżnymi usiłującymi dokonać przemytu, gdzie do podstawowych obowiązków funkcjonariusza celnego należy zwalczanie i ściganie przestępstw i wykroczeń w zakresie ustalonym kodeksem karnym skarbowym.
W ocenie organu odwoławczego, ukarany w przypadku przekraczania granicy, dla zachowania bezstronności, winien podróżować własnym samochodem, co nie naraziłoby go na konieczność towarzyszenia osobom dokonującym nielegalnego wprowadzenia towarów na polski obszar celny.
Od powyższego orzeczenia dyscyplinarnego skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł J. C., domagając się uchylenia zaskarżonych orzeczeń I i II instancji i umorzenie postępowania oraz przywrócenie skarżącego do pracy na dotychczas zajmowanym stanowisku.
Skarga zarzuca:
- obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 32 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, poprzez uznanie, iż J. C. naruszył nakaz godnego zachowania się poza służbą w ten sposób, że poruszał się jako przypadkowy pasażer samochodem osobowym, w którym podczas wtórnej kontroli ujawniono "przemyt";
- obrazę przepisów postępowania poprzez odstąpienie od przeprowadzenia konfrontacji pomiędzy skarżącym, Z. O. i funkcjonariuszem celnym, który odprawiał samochód Audi;
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu, iż pomiędzy skarżącym a Z. O. i P. M. istniała bliska znajomość lub zażyłość;
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść, wyrażający się w poglądzie, że J. C. wsiadając do samochodu Audi nie zachował szczególnej ostrożności, przez co naruszył obowiązek służbowy godnego zachowania się poza służbą.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest bezzasadna.
Przede wszystkim należy podnieść, że w myśl przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz.1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Owa kontrola obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę – art. 3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm.).
W przypadku funkcjonariusza celnego takim przepisem szczególnym jest art. 74 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r.o Służbie Celnej (t.j: Dz.U.z 2004r., nr 156, poz. 1641), który stanowi, iż od orzeczeń dyscyplinarnych wydanych w postępowaniu odwoławczym lub postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na zasadach określonych w odrębnych przepisach.
W okolicznościach niniejszej sprawy, kontrola, o której mowa w art. 1 § 1 cyt. ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne nie narusza prawa.
Zauważyć należy, że zgodnie z przepisem art. 32 ust. 1 cyt. ustawy o Służbie Celnej, funkcjonariusz celny jest obowiązany między innymi godnie zachowywać się w służbie oraz poza nią. Natomiast stosownie do art. 62 ust. 1 tej ustawy funkcjonariusze celni ponoszą odpowiedzialność dyscyplinarną za naruszenie obowiązków służbowych, w tym oczywiście za naruszenie zasady godnego zachowywania się w służbie oraz poza nią.
Jak wynika z treści decyzji organu pierwszej instancji, czyn stanowiący delikt dyscyplinarny skarżącego polegał na tym, że w dniu [...] stycznia 2003 r. przekraczał on granicę państwa, podróżując z Białorusi do Polski, przez przejście graniczne w T., w charakterze pasażera samochodem marki Audi 100 o nr rej. [...], przy czym w pojeździe tym, w wyniku powtórnej kontroli celnej, ujawniono towary bez znaków skarbowych akcyzy, a mianowicie 1396 paczek papierosów marki "Pall Mall", 100 litrów alkoholu w nieoryginalnych opakowaniach oraz 24 butelki o poj. 1 litra wódki marki "Korn".
W świetle tego zarzutu rozstrzygniecie sprawy sprowadza się w pierwszym rzędzie do oceny, czy ów zarzut wyczerpuje znamiona deliktu dyscyplinarnego w rozumieniu przepisu art. 62 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej?
Na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej.
Zauważyć trzeba, że problem uczciwości i wiarygodności osób pełniących służbę publiczną jest w Polsce wyjątkowo istotny. Stąd osoby pełniące taką służbę poddane są specyficznym rygorom, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w sprawie K 1/04 (wyrok z 19 października 2004r.). Co więcej, jeśli chodzi o funkcjonariuszy służby celnej, to zdaniem Trybunału Konstytucyjnego ich status prawny wyróżnia się na tle innych służb mundurowych, a specyfika ich pracy uzasadnia dopuszczalność wprowadzenia bardziej rygorystycznych wymogów zatrudniania. Jak zauważył Trybunał Konstytucyjny, działania służby celnej kształtują autorytet państwa, stąd wyjątkowo wysokie wymogi wobec etyki postępowania jej funkcjonariuszy.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zachowanie skarżącego w dniu [...] stycznia 2003r., polegające na przekraczaniu granicy państwa samochodem przewożącym przemycane towary, pozostawało w rażącej sprzeczności z wymogiem wiarygodności skarżącego, jako osoby pełniącej służbę publiczną, co w konsekwencji negatywnie wpłynęło na kształtowanie autorytetu państwa. Podkreślić należy, że nie chodzi tu o zarzut współdziałania skarżącego z "przemytnikami", co jest zagadnieniem wykraczającym poza ramy niniejszego postępowania – zakreślone granicami zarzutu w postępowaniu dyscyplinarnym – chodzi tu bowiem o możliwość postawienia zarzutu skarżącemu w zakresie li tylko jego postępowania związanego z przekroczeniem granicy w dniu [...] stycznia 2003r. Postępowanie to, jak każda aktywność człowieka, było zachowaniem celowym, a więc zmierzającym do osiągnięcia celu, do którego dążył skarżący – przekroczenia granicy Polski. Jednakże obok realizacji tego celu miało miejsce urzeczywistnienie znamion typu czynu dyscyplinarnego, na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo, że możliwość popełnienia tego czynu skarżący mógł przewidzieć (zob. art. 9 § 2 kodeksu karnego). W tym miejscu przytoczyć należy pogląd A. Zolla, który zauważa, że zakres i poziom wymagań wynikający z obowiązku zachowania ostrożności wynika z jednej strony z konieczności zapewnienia maksymalnego bezpieczeństwa dla dóbr prawnych uczestniczących w obrocie społecznym, z drugiej strony reguły ostrożności nie mogą uniemożliwiać społecznie pożytecznego obrotu (A. Zoll [w:] K. Buchała, A. Zoll, Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz. Tom I, Zakamycze, 1998, Nb 22 do art. 9).
Odnosząc tę tezę do oceny zachowania skarżącego, stwierdzić należy, że o ile samo przekraczanie granicy państwa przez celnika nie uzasadnia zarzutu dyscyplinarnego, to już przekraczanie tej granicy wspólnie z "przemytnikami" taki zarzut w pełni uzasadnia. Chodzi tu bowiem o niezachowanie ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, a przecież od funkcjonariusza celnego można wymagać wyjątkowej ostrożności przy przekraczaniu granicy z osobami postronnymi, skoro jednym z jego podstawowych obowiązków służbowych jest rozpoznawanie, zapobieganie i wykrywanie przestępstw i wykroczeń związanych z przywozem i wywozem towarów oraz ściganie ich sprawców (art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy o Służbie Celnej). Każdy więc funkcjonariusz celny, godząc się na przekroczenie granicy z osobami trzecimi, a w szczególności podróżując z tymi osobami jednym pojazdem, powinien przewidywać, iż w konkretnych okolicznościach może to być sprzeczne z wymaganą w tych okolicznościach ostrożnością.
Zauważyć należy, że w świetle postawionego zarzutu, prawnie obojętna jest podnoszona przez skarżącego okoliczność, jakoby przemycane towary były ukryte w taki sposób i w takich miejscach, że skarżący nie mógł nawet przypuszczać, iż towary te znajdują się w samochodzie. Jak już wyżej wspomniano, zarzut jaki można przedstawić skarżącemu dotyczy niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, a skorzystanie z cudzego samochodu w celu przekroczenia granicy przez celnika przesądza o braku takiej ostrożności. Jest przecież oczywiste, że towary nielegalnie wprowadzane na polski obszar celny mogą być starannie ukryte, zaś czynności pobieżnego oglądu samochodu i zapytania kierowcy "czy nie przemyca towarów", w żadnej mierze nie odpowiadają wymogowi ostrożności. Takie zachowanie świadczyć może, co najmniej, o rażącej naiwności i nieudolności funkcjonariusza celnego lub o świadomym zaakceptowaniu przez niego ryzyka podróży w takich okolicznościach, albo nawet o współdziałaniu z osobami nielegalnie wprowadzającymi towary na polski obszar celny.
Z tych też względów zarzut obrazy przepisu prawa materialnego tj. art. 32 ust. 1 pkt 5 cyt. ustawy o Służbie Celnej uznać należy za bezzasadny.
Także zarzut obrazy przepisów postępowania, poprzez odstąpienie od przeprowadzenia konfrontacji pomiędzy skarżącym, Z. O. i funkcjonariuszem celnym, który odprawiał samochód Audio, nie zasługuje na uwzględnienie. Zauważyć trzeba, że jakkolwiek organ odwoławczy wyraził przypuszczenie, iż obecność w pojeździe J. C. mogła mieć wpływ na dokonanie przez funkcjonariuszy celnych, którzy znali go jako kolegę z pracy, odprawy celnej w sposób mniej wnikliwy, to stwierdzenie takie należy jedynie do sfery ocen i nie miało odzwierciedlenia w ustaleniach faktycznych. Innymi słowy, okoliczność ta nie musiała być przedmiotem dowodu (czy też nawet konfrontacji – jak domagał się tego skarżący), bowiem organ odwoławczy nie czynił w tym zakresie ustaleń, a w konsekwencji nie opierał się na takim ustaleniu wydając zaskarżone orzeczenie.
Analogicznie należy ocenić zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na przyjęciu, iż pomiędzy skarżącym, a Z. O. i P. M. istniała bliska znajomość lub zażyłość.
Wystarczy w tym miejscu przywołać stosowne ustalenia organu odwoławczego, który – wbrew zarzutom skargi – stwierdził, że z orzeczenia dyscyplinarnego organu pierwszej instancji nie wynika, jakoby przy uznaniu ukaranego winnym naruszenia obowiązku godnego zachowania poza służbą, wzięto pod uwagę stopień znajomości pomiędzy J. C. a Z. O. i P.M. Skoro w zaskarżonej decyzji brak jest ustaleń w tym zakresie, to postawiony zarzut uznać należy za całkowicie bezpodstawny.
Z tych też względów oraz na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1271 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.