II SA/Łd 1034/05

II SA/Łd 1034/05 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2006-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-10-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Stępień /przewodniczący sprawozdawca/
Grzegorz Szkudlarek
Renata Kubot-Szustowska
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Dnia 30 stycznia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), Sędziowie: Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska, Protokolant asystent sędziego Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2006 roku sprawy ze skargi A Spółki Akcyjnej w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi oddala skargę. -
Uzasadnienie
II SA/Łd 1034/05
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia [...] znak: [...] Prezydent Miasta Ł., działając na podstawie art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz.U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.) w związku z art. 102 i 110 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. - Prawo ochrony środowiska ( Dz.U. Nr 62, poz. 627 ze zm.), odrzucił zgłoszenie A S.A. o zanieczyszczeniu powierzchni ziemi na działkach nr 6/10, 6/12 i 6/14 przy ul. A 14 w Ł., będących własnością A S.A.
Odrzucając zgłoszenie organ I instancji stwierdził, że zostało ono złożone po terminie, gdyż zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw termin zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi lub gleby upływał 30 czerwca 2004r.
Podniósł, iż jest to termin prawa materialnego, do którego nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego o terminach.
Zgłoszenie zanieczyszczenia ziemi, dokonane przez A S.A. wpłynęło do Kancelarii Urzędu Miasta Ł. w dniu 2 lipca 2004r., a zatem po terminie wskazanym w ustawie.
Organ uznał, iż w rozpatrywanej sprawie nie ma znaczenia, czy pismo zawierające zgłoszenie zostało nadane w placówce pocztowej przed tym terminem, bowiem zgodnie z art. 61 § 3 KPA datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej, a nie data jego nadania.
Prezydent Miasta Ł. wskazał także na inne przesłanki uzasadniające odrzucenie zgłoszenia, twierdząc, iż nie dołączono do zgłoszenia wyników badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby, lecz uczyniono to znacznie później, już po upływie terminu na dokonanie zgłoszenia, a ponadto wyniki te nie dowodzą istnienia zanieczyszczenia ziemi i przekroczenia dopuszczalnej wartości.
Zarzucił ponadto, że wskazanie przez A S.A. –B. S.A., jako podmiotu odpowiedzialnego w rozumieniu art. 12 ust. 1 wymienionej wyżej ustawy wprowadzającej, za zanieczyszczenie gruntu na przedmiotowej działce, jest bezzasadne z uwagi na to, iż A S.A. jest następcą prawnym B S.A., a co za tym idzie nie może być mowy o innym podmiocie, jako sprawcy zanieczyszczenia.
W obszernym odwołaniu od powyższej decyzji A S.A. wniósł o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji, zgodnie z którym zgłoszenie zanieczyszczenia ziemi zostało dokonane po terminie wskazanym w art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej ustawę - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw.
Zdaniem spółki dokonanie czynności zgłoszenia na piśmie organowi administracji publicznej określonego ustawowo faktu nie może być uznane w świetle art. 61 § l k.p.a. za żądanie wszczęcia postępowania. Zgłaszający nie żąda bowiem ukształtowania stosunku prawnego, który dotyczyłby bezpośrednio jego praw i obowiązków wynikających z prawa materialnego. Skarżący wskazał, że uwzględnienie zgłoszenia nie wymaga decyzji ( art. 12 ust. 3 wskazanej ustawy ).
Decyzji wymaga natomiast jego odrzucenie, która jednak w sferze praw i obowiązków zgłaszającego nic nie zmienia. Stwierdził, że podstawą wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu jest stwierdzenie, iż zgłoszenie nie spełnia wymagań ustawowych, bądź budzi wątpliwości, co powoduje obowiązek wszczęcia postępowania administracyjnego, z jednoczesnym powiadomieniem o tym fakcie zgłaszającego.
W dalszej części odwołania skarżący podniósł, że stacja paliw od 1980r. do dnia 7 września 1999r. była we władaniu B, natomiast w decyzji organu I instancji brak jest jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia, wskazującego na okoliczność zanieczyszczenia ziemi w okresie po przejęciu stacji przez A S.A., t.j. w okresie między 8 września 1999r., a 30 września 2002r.
Skarżący stwierdził także, iż w rozpatrywanej sprawie A S.A. nie jest następcą B S.A. w sposób, który skutkuje jego odpowiedzialnością za zanieczyszczenie gruntu. Wyjaśnił, że A S.A. jest następcą prawnym pod tytułem ogólnym B S.A. Następstwo tego rodzaju, w rozumieniu prawa cywilnego, nie dotyczy praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego, bowiem dopuszczalność przejścia praw i obowiązków administracyjnych na inną osobę wymaga wyraźnego przepisu ustawy.
Skarżący wyjaśnił, że w dacie wykreślenia B S.A. z rejestru, to jest 7 września 1999r., obowiązywał przepis art. 463 § 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934r. - Kodeks handlowy ( Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.), nie obejmujący swoim zakresem sukcesji publicznoprawnej.
Zasada sukcesji uniwersalnej wprowadzona została dopiero w nowym Kodeksie spółek handlowych ( ustawa z dnia 15 września 2000r. - Kodeks spółek handlowych - Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.), która jednakże nie jest nieograniczona.
Przed wejściem w życie nowego Kodeksu spółek handlowych sukcesja była dopuszczalna jedynie wtedy, gdy przepis szczególny przewidywał taką ewentualność, a po jego wejściu w życie obowiązuje zasada sukcesji, chyba że przepis szczególny lub akt administracyjny wyłączają jej dopuszczalność.
Skarżący podniósł także, iż w dacie połączenia spółek B S.A. i A S.A. obowiązywał przepis 82 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1980r. o ochronie i kształtowaniu środowiska ( Dz.U. Nr 3., poz. 6 ze zm.), nakładający obowiązek rekultywacji ziemi na podmiot, który dokonał zanieczyszczeń.
Dopiero art. 102 ust. 1 ustawy - Prawo ochrony środowiska ( Dz.U. nr 62, poz. 627 ze zm. ) wprowadził zasadę odpowiedzialności władającego powierzchnią ziemi.
W końcowej części odwołania skarżący stwierdził, że wyrażony w decyzji organu I instancji zarzut nieprzedstawienia wyników badań potwierdzających istnienie zanieczyszczenia w dacie dokonania zgłoszenia jest bezpodstawny. Zdaniem skarżącej spółki do dokonania zgłoszenia o zanieczyszczeniu ziemi wystarczające było przeprowadzenie naocznych oględzin zanieczyszczonego terenu, potwierdzających fakt zanieczyszczenia oraz opis okoliczności wskazujących, że sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot, bez konieczności przeprowadzania badań laboratoryjnych.
Przepis art. 12 ust. 2 ustawy wprowadzającej ustawę - Prawo ochrony środowiska i ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw nie zawiera bowiem sposobu przeprowadzenia badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia środowiska, w związku z czym stosowany powinien być art. 75 kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiący zasadę równej mocy środków dowodowych.
Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]
W uzasadnieniu organ, wskazując na art. 12 ustawy o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw, wyjaśnił, że przyjęcie i odrzucenie zgłoszenia jest uzależnione od kumulatywnego spełnienia warunków ustawy. Warunki te są spełnione, jeżeli:
1/ zgłoszenia dokonuje podmiot do tego uprawniony i zobowiązany, czyli władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot;
2/ zgłoszenie nastąpiło w terminie do dnia 30 czerwca 2004r.
Kolegium stwierdziło, że w dacie wejścia w życie wskazanej wyżej ustawy z dnia 27 lipca 2001r., tj. w dniu 1 października 2001r. A S.A. był podmiotem władającym powierzchnią stacji paliw przy ul. A 14 w Ł.
Jednakże, w ocenie Kolegium, skarżąca spółka nie wykazała, że zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu zostało spowodowane przez inny podmiot, bowiem do zgłoszenia nie dołączono wyników badań potwierdzających tę okoliczność.
W zgłoszeniu wskazano jedynie, że sprawcą zanieczyszczenia był inny podmiot ( B ), stwierdzając, iż nieruchomość została przejęta w stanie zanieczyszczonym.
Odnosząc się do argumentacji skarżącego organ II instancji stwierdził, iż niezasadne jest twierdzenie o odrębności A S.A. i B S.A.
W szczególności nieuzasadniony jest argument, zgodnie z którym przejęcie B S.A. dotyczyło tylko praw i obowiązków o charakterze cywilnoprawnym. W ocenie Kolegium, z przepisów rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 27 czerwca 1934r. - Kodeks handlowy ( Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.), wniosek taki wcale nie wynika.
Zgodnie z art. 465 § 3 tego rozporządzenia, z chwilą wykreślenia spółki przejętej spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej, przy czym chodzi tu także o prawa i obowiązki o charakterze publicznoprawnym.
Kolegium stwierdziło ponadto, iż w rozpatrywanej sprawie skarżący nie dochował terminu zgłoszenia przewidzianego w art. 12 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska (...).
Organ wyjaśnił, że termin ten jest nieprzywracalnym terminem prawa materialnego, a więc nie stosuje się do niego przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego o terminach.
Zgodnie z przywołanym artykułem zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi należało dokonać do dnia 30 czerwca 2004r., natomiast A S.A. dokonała zgłoszenia 2 lipca 2004r. ( prezentata Urzędu Miasta Ł. Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa ), a zatem po terminie wskazanym w ustawie.
Kolegium stwierdziło, że zgodnie z art. 61 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego zgłoszenie jest wnioskiem, które wszczyna postępowanie administracyjne w dacie doręczenia żądania organowi.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A S.A. wniósł o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia[...] oraz decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]
Zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania poprzez błędne przyjęcie, że złożone przez skarżącego w trybie art. 12 ust. l ustawy o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw zgłoszenie należy uznać za pismo wszczynające na żądanie strony postępowanie administracyjne, co uzasadniać ma zastosowanie w sprawie art. 61 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego i w konsekwencji uznanie, iż zgłoszenie zostało przez skarżącego dokonane po terminie, tj. po dniu 30 czerwca 2004r.
Zdaniem skarżącego dokonanie czynności zgłoszenia na piśmie organowi administracji publicznej określonego ustawowo faktu nie może być uznane w świetle art. 61 § l kodeksu postępowania administracyjnego za żądanie strony wszczęcia postępowania. Zgłaszający nie żąda bowiem ukształtowania stosunku prawnego, który dotyczyłby bezpośrednio jego praw i obowiązków wynikających z prawa materialnego.
Uwzględnienie zgłoszenia nie następuje w formie decyzji, której wymaga dopiero jego odrzucenie. Zdaniem Spółki w przypadku stwierdzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchybienia terminu organ ten winien uchylić decyzję Prezydenta Miasta Ł., a postępowanie, jako bezprzedmiotowe, umorzyć.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.
Organ uznał zawarte w skardze argumenty za niezasadne.
Zdaniem Kolegium zgłoszenie o zanieczyszczeniu ziemi powinno być traktowane tak, jak każde podanie w postępowaniu administracyjnym. Z procesowego punktu widzenia jest ono zatem wnioskiem, o którym mowa w art. 61 Kodeksu postępowania administracyjnego, który wszczyna postępowanie administracyjne w dacie doręczenia żądania organowi. Postępowanie to może, choć nie musi, zakończyć się decyzją, o ile bowiem są spełnione warunki ustawy - starosta dokona rejestracji zgłoszenia, w przeciwnym wypadku zgłoszenie odrzuci decyzją.
Kolegium uznało za bezzasadny pogląd skarżącego o obowiązku wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie odrzucenia zgłoszenia.
Podkreślono, że umorzenie postępowania wchodzi w rachubę w razie jego bezprzedmiotowości, co oznacza brak jednego z elementów stosunku administracyjnoprawnego ( strony, przedmiotu postępowania bądź podstawy prawnej do orzekania w konkretnym przypadku w drodze decyzji ).
Żadna z przyczyn bezprzedmiotowości nie zachodziła w niniejszej sprawie. Przeciwnie, przepis art. 12 ust. 4 ww. ustawy wyraźnie przewiduje możliwość odrzucenia zgłoszenia, w drodze decyzji, jeżeli nie są spełnione warunki ustawy. Do tych warunków należy m.in. zachowanie ustawowego terminu do dokonania zgłoszenia, które powinno zostać wniesione do dnia 30 czerwca 2004r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art. 1 § 2 wymienionej ustawy ).
Podobne unormowanie zawiera ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ), powoływana dalej w skrócie jako p.p.s.a.
Stosownie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując przewidziane ustawą środki.
Artykuł 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia ( art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ).
Stwierdzenie wydania decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa wchodzi z kolei w rachubę, o ile zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).
Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżone rozstrzygnięcie naruszało prawo, w stopniu określonym w cytowanym przepisie.
W przedmiotowej sprawie jako podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organy powołały art. 12 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz.U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.).
Stosownie do treści art. 12 ust. 1 wskazanego aktu, władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot, jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004r.; w tym przypadku przepisów art. 102 ust. 1-3 Prawa ochrony środowiska nie stosuje się.
Do zgłoszenia należy załączyć odpowiednio wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby lub dokumentację, potwierdzającą niekorzystne przekształcenie ukształtowania terenu oraz opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot ( ust. 2 ).
Zgodnie z art. 12 ust. 3 cytowanej ustawy właściwy starosta uwzględnia zgłoszenie w rejestrze określonym w art. 110 Prawa ochrony środowiska, z zastrzeżeniem ust. 4.
Starosta może odrzucić, w drodze decyzji, zgłoszenie w ciągu roku od jego dokonania, jeżeli nie są spełnione warunki ustawy; ostateczna decyzja w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia powoduje, iż nie powoduje ono skutków prawnych, o których mowa w ust.1 ( ust. 4 ).
Przepis ten zezwala zatem na zwolnienie się niektórych podmiotów od obowiązku usunięcia zanieczyszczeń i rekultywacji gruntu, określonego w przepisach ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. - Prawo ochrony środowiska ( Dz.U. Nr 62, poz. 627 ze zm.).
Celem tej ustawy jest kompleksowe uregulowanie zasad ochrony środowiska i zasad odpowiedzialności za dokonywane zniszczenia. Jej unormowania stanowią uszczegółowienie zasad ustanowionych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, która w art. 74 ust. 2 stanowi, iż ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych, natomiast w art. 86, że każdy jest obowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie.
Ustawa ta w art. 102 ust. 1 wprowadza zasadę, iż to władający powierzchnią ziemi, na której występuje zanieczyszczenie gleby lub ziemi, jest obowiązany do przeprowadzenia ich rekultywacji.
Jednocześnie w ust. 2 art. 102 ustawy Prawo ochrony środowiska wprowadza się wyjątek od tej zasady, gdyż władający może się uwolnić od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, iż zanieczyszczenie gleby lub ziemi, dokonane po dniu objęcia przez niego władania, spowodował inny wskazany przez niego podmiot. Wówczas obowiązek rekultywacji spoczywa na tym podmiocie.
Ust. 4 tego przepisu dotyczy sytuacji, w których rekultywacji dokonuje starosta.
Stanowiący podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przepis art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz.U. nr 100, poz. 1085 ze zm. ) daje kolejną możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności za zanieczyszczenie ziemi władającemu gruntem, który w terminie do dnia 30 czerwca 2004r. zgłosi fakt zanieczyszczenia dokonanego przed dniem wejścia w życie ustawy przez inny podmiot i okoliczność tę odpowiednio wykaże.
Ten wyjątek doznaje więc dodatkowego ograniczenia w czasie. Ustawodawca przewidział bowiem możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności tylko do dnia 30 czerwca 2004r. Zainteresowani mieli zatem niespełna trzy lata na wykazanie, iż zanieczyszczenia zostały dokonane przez inny podmiot. Co do zasady zatem wyjątek ten, z woli ustawodawcy, jest traktowany restrykcyjnie. Przemawia to dodatkowo za interpretowaniem go w sposób ścisły.
Prawdą jest, że zastosowana przez organy I i II instancji interpretacja podmiotu uprawnionego do skorzystania z tego unormowania znacznie zawęża pole jego działania, ale należy pamiętać, iż rozważamy kwestię odstępstwa od zasady odpowiedzialności. Istotą zaś odstępstw od zasady jest ich wyjątkowy charakter, nakazujący z istoty interpretację jeśli nie zawężającą, to z całą pewnością nie rozszerzającą.
Organ odwoławczy w pierwszej kolejności poddał rozważaniom problem, czy dokonujący zgłoszenia jest innym podmiotem niż ten, który dokonał zanieczyszczenia.
Spór dotyczy interpretacji pojęcia "inny podmiot" w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska (...), w szczególności, czy zgłaszający jest następcą prawnym poprzedniego użytkownika stacji w zakresie praw publicznych i czy następca prawny jest innym podmiotem.
Sąd w składzie rozstrzygającym przedmiotową sprawę podziela pogląd organów orzekających, iż następca prawny nie może skorzystać z dobrodziejstwa art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. oraz, iż A jest następcą prawnym spółki B także w sferze obowiązków publicznoprawnych, a więc iadministracyjnoprawnych.
Jak wynika z § 1 aktu notarialnego z dnia 19 maja 1999r., uchwałą Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy C Spółka Akcyjna, Spółka ta ( zwana dalej w skrócie D S.A.) - spółka przejmująca - na podstawie art. 463 pkt 1 Kodeksu handlowego połączyła się z B S.A. z siedzibą w W. - spółka przejęta - przez przeniesienie całego majątku B na C S.A. z siedzibą w P. Zwyczajne Walne Zgromadzenie podjęło także uchwałę o zmianie nazwy firmy na B S.A., która to nazwa została zmieniona w miesiącu kwietniu 2000r. na A S.A. z siedzibą w P. Wykreślenie z rejestru B S.A. z siedzibą w W. nastąpiło w dniu 7 września 1999r.
W myśl art. 465 § 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934r. - Kodeks handlowy ( Dz.U. nr 57, poz. 502 ze zm. ) - z chwilą wykreślenia spółki przejętej, spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej. W razie wykreślenia z rejestru (rejestrów) spółek przejętych, ustaje całkowicie ich byt prawny, a realizowane połączenie spółek staje się definitywne. Z tą chwilą majątek czynny i bierny spółek przejętych przechodzi - w drodze sukcesji uniwersalnej - na spółkę przejmującą. Skutek ten następuje ex lege. Przez "sukcesję uniwersalną" rozumie się tego rodzaju następstwo prawne ("pod tytułem ogólnym"), że "następca prawny wstępuje w ogół praw stanowiących cały lub co najmniej prawnie wyodrębniony majątek swego poprzednika." Następstwo pod tytułem ogólnym dochodzi do skutku w sytuacjach wyraźnie prawem przewidzianych, np. przy przekształceniach osób prawnych. ( por. np. A. Szajkowski [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, J. Szwaja: Kodeks handlowy. Komentarz, C.H. Beck Warszawa 1998, s. 1162 i n., s.1170 ).
Chwila wykreślenia spółki przejętej z rejestru jest zatem momentem, w którym następuje przeniesienie praw i obowiązków spółki przejętej na spółkę przejmującą w drodze sukcesji uniwersalnej. Pogląd ten był już prezentowany na gruncie Kodeksu handlowego, także w zakresie łączenia się spółek akcyjnych ( por. S. Sołtysiński, A. Szajkowski, J Szwaja: Kodeks handlowy. Komentarz, C.H. Beck Warszawa 1997, s. 1414 / art. 285 / i s. 1163 / art. 465 /, T.Dziurzyński, Z. Fenichel, M. Honzatko, Kodeks handlowy z komentarzem, s. 316 ).
Na gruncie art. 465 § 3 Kodeksu handlowego ukształtowana została linia orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którą sukcesja uniwersalna, w tym przewidziana w art. 463 i nast. Kodeksu handlowego, wywołuje skutki także w sferze praw i obowiązków publicznoprawnych.
W wypadku bowiem zaistnienia następstwa prawnego o charakterze sukcesji generalnej, co ma miejsce w przypadku połączenia spółek na podstawie art. 463 Kodeksu handlowego, następuje przejęcie przez spółkę przejmującą ogółu praw i obowiązków, w tym również obowiązków o charakterze publicznoprawnym ( por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 27 listopada 1995r. SA/Gd 2508/94, POP 1997/5/169, z dnia 11 lutego 2003r. I SA/Łd 955/01, ONSA 2004/1/29 - glosa aprobująca: B. Draniewicz, Pr. Spółek 2004/9/54, wyrok z dnia 29 sierpnia 2000r. SA/Bk 957/99, LEX nr 44746 ).
Kwestia sukcesji w zakresie prawa administracyjnego wydaje się nie budzić wątpliwości pod rządami ustawy z dnia 15 września 2000r. - Kodeks spółek handlowych ( Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm. ).
Nietrafny jest przy tym, w ocenie sądu, pogląd skarżącej spółki, iż zasadę sukcesji uniwersalnej wprowadza art. 494 § 2 k.s.h. Zasadę sukcesji generalnej przewiduje bowiem art. 494 § 1, który stanowi, iż spółka przejmująca albo spółka nowo zawiązana wstępuje z dniem połączenia we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej albo spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki.
Wskazany przez skarżącą przepis precyzuje, ale nie w sposób wyczerpujący, niektóre uprawnienia z szeroko pojętego prawa administracyjnego. Zarówno jednak brzmienie § 2 art. 494 k.s.h., jak i jego usytuowanie po przepisie wprowadzającym zasadę generalnej sukcesji, nie zezwalają na uznanie go za zasadniczą podstawę odpowiedzialności na gruncie prawa administracyjnego.
Porównanie treści obecnie obowiązującego art. 494 § 1 kodeksu spółek handlowych i art. 465 § 3 kodeksu handlowego jest dodatkowym argumentem przemawiającym za tezą, iż także pod rządami kodeksu handlowego można mówić o zasadzie sukcesji uniwersalnej na gruncie prawa administracyjnego.
Reasumując tę część rozważań sąd przyjmuje, iż A jest następcą prawnym B S.A. także w zakresie prawa publicznego, zaś następca prawny nie jest innym podmiotem, o którym mowa w art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. przepisów wprowadzających z uwagi na to, iż przejmuje ogół praw i obowiązków poprzednika.
Skarżący, jako spółka przejmująca, poza wejściem w obowiązki poprzednika, przejął także cały jego majątek. Gdyby przyjąć, że A nie jest następcą prawnym B w sferze prawa publicznego, pomimo przejęcia majątku firmy, cała odpowiedzialność za zniszczenia gruntu spadłaby na organy samorządu terytorialnego ( art.102 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo ochrony środowiska ).
Podmiot, który hipotetycznie, gdyż nie zostało to odpowiednio wykazane, dokonał zanieczyszczenia, nie istnieje. Z pewnością nie było wolą ustawodawcy doprowadzenie do takiego rozwiązania. Zważywszy na zasięg działalności stacji paliw zarządzanych przez B, przejętych następnie przez A , sytuacja taka ze społecznego punktu widzenia nie znajduje uzasadnienia.
To kolejny argument przemawiający za wąską wykładnią pojęcia "innego podmiotu".
Należy również pamiętać, iż celem regulacji zawartej w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska ( Dz.U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.), było dostosowanie prawodawstwa krajowego do uregulowań prawa wspólnotowego, w związku ze spodziewaną akcesją do Unii Europejskiej i Wspólnot Europejskich.
Zgodnie natomiast z treścią art. 174 ust. 2 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Gospodarczą ( zwanego dalej TWE ) polityka Wspólnoty w dziedzinie ochrony środowiska naturalnego ma na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony, z uwzględnieniem zróżnicowania sytuacji w poszczególnych regionach Wspólnoty. Opiera się ona na zasadzie rozważnego działania oraz zapobiegania szkodom, a także na zasadzie naprawienia, w pierwszej kolejności u źródła, szkód w środowisku, jak również na regule "zanieczyszczający płaci".
Uznać należy zatem, iż jedynie brak związku prawnego, organizacyjnego i funkcjonalnego "zanieczyszczającego" z dokonanym zanieczyszczeniem pozwalałby na uznanie zgłaszającego za "inny podmiot" w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw.
W sytuacji natomiast następstwa prawnego A S.A. w P. w stosunku do Spółki Akcyjnej B z siedzibą w W., wskazanej przezeń jako sprawcy zanieczyszczenia powierzchni ziemi, prawnie nieskuteczne jest zgłoszenie zanieczyszczenia, w celu zwolnienia się z obowiązku rekultywacji terenu.
Przyjęcie tezy proponowanej przez skarżącą prowadziłoby bowiem do konkluzji, że każda zmiana organizacyjna osoby prawnej, w następstwie której traci ona osobowość prawną ( przejęcie, połączenie ), nie związana z jej likwidacją, wyłącza odpowiedzialność za dokonane zanieczyszczenie powierzchni ziemi lub gleby.
Tego rodzaju teza jest natomiast nie do pogodzenia z działaniem racjonalnego ustawodawcy, którego celem, wyrażonym w ustawie Prawo ochrony środowiska, było wprowadzenie daleko idącej i zinstytucjonalizowanej ochrony środowiska.
Skarżący nie mógł zatem skorzystać z uregulowania przewidzianego w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. ( Dz.U. Nr 100 poz.1084 ze zm. ).
W tej sytuacji Prezydent Miasta Ł. trafnie odrzucił zgłoszenie na podstawie art. 12 ust. 4 powołanej ustawy, jako pochodzące od nieuprawnionego podmiotu.
Organy rozstrzygające w niniejszej sprawie podniosły ponadto zarzut niedochowania terminu, o którym mowa w art. 12 ust. 1 wskazanej ustawy, który to przepis nakazywał dokonać zgłoszenia do dnia 30 czerwca 2004r.
Organy obu instancji uznały, iż termin ten jest terminem prawa materialnego, do którego ma zastosowanie przepis art. 61 k.p.a.
W myśl art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej.
W przedmiotowej sprawie okolicznością niesporną jest, iż w dniu 30 czerwca 2004r. skarżący nadał pismo ze zgłoszeniem, o którym mowa w art. 12 ust. 1 ww. ustawy w urzędzie pocztowym, natomiast organowi zostało ono doręczone w dniu 2 lipca 2004r.
W ocenie sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, termin zakreślony w przepisie art. 12 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2001r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska (...) niewątpliwie rodzi skutki materialnoprawne. Zgłaszający może bowiem nabyć określone w ustawie uprawnienie w postaci wpisu do rejestru, zwalniającego od zobowiązań związanych z rekultywacją gruntu. Uchybienie terminowi uniemożliwia skuteczne skorzystanie z dobrodziejstwa art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001r.
Dla zachowania terminu z art. 12 ustawa wymaga dokonania zgłoszenia, połączonego z wykazaniem okoliczności związanych z powstaniem zanieczyszczeń ( wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby oraz opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą zanieczyszczeń był inny podmiot ).
Na podstawie zgłoszenia organ bądź dokonuje wpisu do rejestru, bądź wszczyna postępowanie zakończone wydaniem decyzji o odrzuceniu zgłoszenia. Zgłoszenie stanowi zatem rodzaj pisma, wniosku.
Jest to więc czynność o charakterze procesowym. Dlatego też sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, reprezentuje pogląd, iż dla zachowania powyższego terminu wystarczające jest - stosownie do treści art. 57 § 5 k.p.a. -złożenie pisma, zawierającego zgłoszenie, w polskiej placówce pocztowej.
Nie jest natomiast konieczne, by pismo przed upływem terminu wpłynęło do organu.
Analogicznie - bieg terminu przedawnienia, czy upływ terminu zawitego w prawie cywilnym, choć z natury rzeczy materialnoprawny, ulega przerwaniu na skutek czynności procesowej, jaką jest wytoczenie powództwa ( złożenie pozwu ) - art. 123 § 1 pkt 1 k.c.
Nie ma natomiast wątpliwości, iż datą złożenia pozwu jest nadanie pisma, zawierającego jego osnowę, w polskim urzędzie pocztowym, nie zaś data jego wpływu do właściwego sądu.
Art. 61 § 3 k.p.a., zgodnie z którym datą wszczęcia postępowania jest dzień doręczenia organowi żądania, reguluje - w ocenie sądu - inną kwestię.
Ma ona znaczenie przede wszystkim dla określenia, od kiedy strona nabywa prawo do czynnego udziału w sprawie, gdy jest ona wszczynana na wniosek oraz z uwagi na to, iż od tej daty rozpoczynają bieg terminy załatwienia sprawy ( por. np. M.Jaśkowska, A.Wróbel: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2000, str. 388 oraz B.Adamiak, J.Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz C.H.Beck, W-wa 1996 ).
Dla ustalenia daty wszczęcia postępowania nie ma znaczenia data nadania pisma w polskim urzędzie pocztowym, ma ona jednak znaczenie dla zachowania terminu do dokonania czynności ( por. B.Adamiak, J.Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H.Beck, W-wa 1996, str. 340 ). Tak więc trafnie argumentuje skarżący, że do oceny zachowania terminu określonego w art. 12 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2001r. będzie miał zastosowanie przepis art. 57 § 5 k.p.a.
Uwagi te jednak nie mają wpływu na ocenę zasadności zaskarżonych decyzji, sąd uznał bowiem rozstrzygnięcie za trafne z innych względów.
Okoliczności wskazane wyżej powodują ponadto, iż nie zachodzi, w ocenie sądu, konieczność rozważania skutków niedołączenia do zgłoszenia wymaganych wyników badań, potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby dokonanych przez inny podmiot ( art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw ). Wykluczenie możliwości uznania poprzednika prawnego za inny podmiot w rozumieniu art. 12 ust. 1 wskazanej ustawy czyni bowiem bezprzedmiotowym ustalanie, czy w jakim trybie należało dowieść, iż sprawcą zanieczyszczenia powierzchni ziemi była B S.A.
Reasumując, sąd uznał skargę za bezpodstawną i dlatego też ją oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ).