II SA/Lu 1214/13

II SA/Lu 1214/13 - Postanowienie WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2014-12-31
Data wpływu
2013-12-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Marcin Małek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
I OZ 283/15 - Postanowienie NSA z 2015-04-02
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Umorzono postępowanie w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych
Odmówiono ustanowienia radcy prawnego
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 199, art. 246 par.. 1 pkt 1 i 2, art. 245 par. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego p o s t a n a w i a 1. umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić ustanowienia radcy prawnego.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 12 listopada 2014 r. skarżący W. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W zakresie żądania oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z małżonką oraz teściową, która aktualnie znajduje się pod opieką jego dzieci. Źródłem utrzymania członków rodziny są: emerytura skarżącego [...] zł netto, emerytura jego małżonki – [...] zł netto oraz emerytura teściowej w kwocie [...] zł netto.
Odnośnie posiadanego majątku skarżący wskazał na działkę o pow. 872 m2 zabudowaną domem jednorodzinnym o powierzchni 164,50 m2 i budynkami gospodarczymi (warsztat) o powierzchni 99,53 m2. Ponadto skarżący posiada udział wielkości 1/12 części w nieruchomościach gruntowych (4 działki) o pow. 6600 m2.
W zakresie stałych miesięcznych wydatków wskazali: rata kredytu hipotecznego – [...] zł, rata kredytu gotówkowego bank PKO – [...] zł, rata kredytu gotówkowego GT Bank – [...] zł, karta kredytowa Bank PKO – [...] zł, karta kredytowe Agricole Bank – [...] zł, karta kredytowa Polbank – [...] zł, rata pożyczki PROVIDENT – [...] zł, rata pożyczki PROMETEUSZ – [...] zł, a nadto podatek od nieruchomości, media oraz zakup lekarstw (dane zawarte w aktach sprawy I SA/Lu 969/14).
Wskazując na powyższe podniósł, nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Dodał, że czasami wspomagają go dzieci. Ponadto otrzymuje wsparcie na zakup lekarstwa z Wojskowego Biura Emerytalnego w kwocie ok. 400-600 zł (dane zawarte w aktach sprawy I SA/Lu 969/14). W chwili obecnej nie ma najemców na mieszkanie i warsztat, co dodatkowo generuje koszty.
Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:
W punkcie wyjścia należy odnotować, że zakres wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy został przez niego oznaczony w pkt 4 druku urzędowego formularza wniosku PPF i w tym kształcie jest wiążący dla rozpoznającego wniosek. Intencją wnioskującego jest więc uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Tak zakreślone żądanie nie może jednak zostać rozpatrzone w całości. Zważyć bowiem należy, że wnioskujący, który zaskarżył decyzję wydaną w postępowaniu administracyjnym dotyczącym udzielenia wsparcia w ramach pomocy społecznej zwolniony jest od kosztów sądowych z mocy ustawy. Zgodnie bowiem z art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako p.p.s.a.) strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów był w rozpatrywanej sprawie zbędny i nie może być rozpoznany: niepodobna przecież wnioskodawcy ani przyznać tego, co i tak przysługuje mu z mocy ustawy, ani tym bardziej tego odmówić, oddalając jego wniosek. Pozostaje jedynie uznanie postępowania w przedmiocie prawa pomocy w tym zakresie za bezprzedmiotowe. Takie postępowanie podlega zaś umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., który w stosunku do postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy trzeba stosować na zasadzie analogii (pkt 1 sentencji).
W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadzało się do zbadania podstaw ustanowienia pełnomocnika z urzędu, tj. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W tym natomiast zakresie ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a).
Mając powyższe na uwadze w zestawieniu z sytuacją dochodową lub majątkową skarżącego należało stwierdzić, że nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego związanych z ustanowieniem radcy prawnego z urzędu. Dokonując powyższej oceny referendarz sądowy poddał analizie nie tylko wniosek strony złożony do akt niniejszej sprawy, lecz również dokumenty i oświadczenia złożone do sprawy o sygn. akt I SA/Lu 969/14.
Rozpocząć należy od podkreślenia, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8 oraz dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, niepubl.).
Oznacza to, że prawo pomocy może zostać przyznane wyłącznie osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 niepubl.).
Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy.
Jak wskazano na wstępie skarżący utrzymuje się z wcale nie małych dochodów. Mianowicie łączna miesięczna wysokość dochodu trzyosobowego gospodarstwa domowego skarżącego wynosi około [...] zł netto. Poza stosunkowo wysokimi dochodami, skarżący posiadają szereg nieruchomości znacznej wartości (nieruchomość gruntowa, duży dom jednorodzinny wraz z przystosowanymi na prowadzenie warsztatu pomieszczeniami gospodarczymi wyposażonymi w specjalistyczny sprzęt, stanowiący obecnie w części przedmiot sprzedaży. Skarżący otrzymują również pomoc finansowa na zakup niezbędnych lekarstw (od 400 do 500 zł).
W tej sytuacji trudno skarżącego uznać za osobę ubogą, a tylko takie mogą liczyć na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Nie ma przy tym żadnego znaczenia, że znaczną część dochodów skarżącego pochłania spłacenia rat pożyczek, kredytów i regulowanie opłat za obsługę kart kredytowych. Wskazać bowiem należy, że brak jest podstaw aby zobowiązania cywilne (np. wobec banków) czy inne zobowiązania publicznoprawne (np. podatek od nieruchomości) przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów zainicjowanego przez stronę postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06). Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Innymi słowy niedopuszczalnym jest by skarżący spłacał inne ciążące na nim zobowiązania (np. wobec banków), a jednocześnie żądał by na tej podstawie koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Zaakceptowanie takiej sytuacji prowadziłoby do powstania sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.).
Ponadto dodania wymaga, że udział profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie jest potrzebny. W tym zakresie należy wskazać, że zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 8 kwietnia 2013 r. I FZ 70/13, Sąd (referendarz sądowy) decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., a więc brakiem środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. – wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. W myśl zaś art. 6 p.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi i kontroluje sprawę w jej całokształcie.
Zapadłe orzeczenie oznacza, że skarżący jest w niniejszym postępowaniu sądowym zwolniony od kosztów sądowych. Koszty ustanowienia pełnomocnika, z uwagi na posiadany przez niego majątek i dochody obowiązany jest jednak pokryć we własnym zakresie.
Mając na uwadze wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.