II SA/Lu 1197/03

II SA/Lu 1197/03 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2004-06-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2003-09-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Wiesława Achrymowicz
Witold Falczyński /przewodniczący/
Wojciech Kręcisz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
art.25 ust.2
Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art.151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Asesor WSA Wiesława Achrymowicz, Asesor WSA Wojciech Kręcisz (spr.), Protokolant referent Beata Basak, po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień dla wdów. oddala skargę
Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzja z dnia [...]lipca 2003 r. [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 w związku z art. 127 § 3 kpa oraz art. 20 ust. 3 w związku z art. 25 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późniejszymi zmianami po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku A.M. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2000 r. nr [...] o pozbawieniu uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż A.M. nabyła uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie w ZBOWiD, a podstawą ich nabycia był fakt udziału jej męża w walkach o utrwalanie władzy ludowej podczas służby w Wojskim Polskim. W związku z tym kierownik Urzędu kierując się dyspozycją przepisu art. 25 ust. 2 pkt. 2 ustawy o kombatantach decyzją z dnia [...] października 2000 r. pozbawiła A.M. uprawnień, a następnie decyzją z dnia [...] lipca 2001 r. utrzymał swoja wcześniejszą decyzję w mocy, którą to decyzję wyrokiem z dnia [...] lutego 2003 r. uchylił Naczelny Sąd Administracyjny zalecając przy ponownej weryfikacji dokładne wyjaśnienie podnoszonych przez stronę okoliczności w postaci udziału jej męża w ruchu oporu oraz współpracy z podziemiem poakowskim w okresie powojennym.
Jak wskazano w uzasadnieniu decyzji, wykonując zalecenie NSA, pismem z dnia 6 czerwca 2003 r. strona wezwana została do przedłożenia dokumentów potwierdzających działalność jej męża wyszczególnioną w art. 1-4 ustawy o kombatantach, a w szczególności współpracę z Armią Krajową. W odpowiedzi strona nadesłała pismo z dnia 25 czerwca 2003 r., w którym podtrzymywała okoliczność, iż jej mąż współpracował z organizacjami podziemnymi.
Odwołując się do dyspozycji przepisu art. 1 ust. 2 pkt. 5 ustawy o kombatantach, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, za działalność kombatancką nie została uznana w rozumieniu ustawy współpraca z organizacją niepodległościową, co aktualnie eksponuje strona postępowania administracyjnego. Ponadto wskazano, iż okoliczność ta podnoszona przez stronę nie została udokumentowana, a przedstawiane przez stronę wyjaśnienia czynią ją niewiarygodną. Wskazując na dowody zebrane w aktach sprawy podniesiono, iż wynika z nich, że mąż wnioskodawczyni pełniąc służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a zatem w jednostce aparatu bezpieczeństwa spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa, brał bezpośredni udział w walkach z oddziałami niepodległościowego podziemia (tj. z oddziałami Zrzeszenia wolność i Niezawisłość oraz Narodowego Zjednoczenia Wojskowego). Jednocześnie podniesiono, iż w aktach sprawy brak jest dowodów i informacji stanowiących podstawę do uznania, iż mąż wnioskodawczyni w okresie wojny działał w ruchu oporu oraz że jego zwolnienie z szeregów Wojska Polskiego było w jakikolwiek sposób związane z jego współpracą z podziemiem (wskazano, iż po zakończeniu służby wojskowej w latach 1954-1956 pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej). Odwołując się do tego rodzaju ustaleń faktycznych, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, iż mąż wnioskodawczyni uzyskał uprawnienia kombatanckie w b. ZBOWiD wyłącznie z tytułu udziału w walkach o utrwalanie władzy ludowej., a nabył je pełniąc służbę w Wojsku Polskim w okresie po 30 czerwca 1947 r. i podczas tej służby nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt. 6 ustawy o kombatantach. Wobec tego, według Kierownika Urzędu mąż wnioskodawczyni nie prowadził żądnej działalności, ani nie podlegał represjom w rozumieniu art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 cytowanej ustawy, co skutkuje uznaniem braku podstaw do potwierdzenia jego działalności kombatanckiej i w konsekwencji do potwierdzenia wnioskodawczyni jej uprawnień przysługujących jej jako wdowie po kombatancie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano również, iż uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie nie mają pierwotnego charakteru. Są to uprawnienia pochodne i zależą od istnienia uprawnień pierwotnych, a istnienie stanu, w którym sam kombatant byłby pozbawiony uprawnień jest podstawą do pozbawienia uprawnień przysługujących wdowie po takim kombatancie.
Od tej decyzji A.M. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Uzasadniając swoje żądanie, skarżąca, jak należy sądzić z treści uzasadnienia skargi, formułowała zarzut niesprawiedliwości tejże decyzji. Uzasadniając go podnosiła, iż wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jej mąż miał wszelkie możliwości ku temu, aby współpracować z organizacjami niepodległościowymi, albowiem, jak podnosiła skarżąca służył on w Wydziale Informacji, gdzie miał dostęp do wszelkich danych i informacji, które właśnie przekazywał oddziałom organizacji niepodległościowych uprzedzając je o działaniach służb bezpieczeństwa. Niezależnie od tego, skarżąca odwoływała się do okoliczności w postaci swojej współpracy i współpracy jej rodziny z organizacjami niepodległościowymi podnosząc, iż względy natury obiektywnej uniemożliwiają jej potwierdzenie tych okoliczności, albowiem osoby, które mogłyby o tym zaświadczyć już nie żyją. W tym kontekście, skarżąca wyrażała swoje niezadowolenie z treści rozstrzygnięcia pozbawiającego ją uprawnień kombatanckich po zmarłym mężu, co jest dla niej bardzo dotkliwe z uwagi na sytuację materialną i zdrowotną.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosił o oddalenie skargi. Podnosił, iż brak jest podstaw, izby uznać, że mąż wnioskodawczyni w okresie wojny działał w ruchu oporu, a wskazywana przez wnioskodawczynie współpraca jej męża z podziemiem podczas służby w LWP nie została udokumentowana. Ponadto, podniesiono, iż w świetle przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego współpraca z organizacją niepodległościową nie stanowi działalności kombatanckiej. Wskazano też, iż w świetle wyniku postępowania weryfikacyjnego zmarły mąż skarżącej uprawnienia kombatancki nabył wyłącznie z tytułu działalności w charakterze "uczestnika walk o utrwalenie władzy ludowej" podczas służby w KBW, co świadczy o tym, iż uprawnienia kombatanckie, w związku z ich pochodnym, a nie pierwotnych charakterem nie przysługują także wdowom po tych kombatantach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
W przekonaniu Sądu, kontrola zaskarżonej decyzji zgodnie z zasadami wyrażonymi na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje podstaw ku temu, iżby zasadnie można było uczynić zadość żądaniu skarżącej A.M. i uchylić zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W tym kontekście podkreślić należy, iż sąd administracyjny kontroluje zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem – zasada legalności – co w naturalny sposób, gdy zważyć na treść przepisu art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. determinuje zakres kognicji sądu w rozpoznawanej sprawie. Tym samym nie sposób, czyniąc zadość oczekiwaniom i żądaniom skarżącej zawartym w skardze, zwłaszcza zaś w jej uzasadnieniu dokonywać kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim sąd administracyjny nie jest do niej uprawniony. Nie zwalnia to oczywiście Sądu w zakresie kontroli zaskarżonego aktu z realizacji dyspozycji przepisu art. 134 § 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W tym względzie, bowiem, w kontekście dokonywanej kontroli zaskarżonej decyzji, formułowanych w stosunku do niej zarzutów, zasadnie należy odwołać się do treści przepisu art. 134 § 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w świetle, którego Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przywołany przepis ma podstawowe znaczenie dla określenia zakresu kognicji Sądu. W jego świetle, prawem a także obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji niezależnie od tego, czy dany konkretny zarzut został w skardze sformułowany. Oznacza to, iż Sąd nie jest związany i skrępowany sposobem sformułowania skargi, przywołanymi w niej argumentami, podnoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Jest natomiast związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona. Tym samym granice rozpoznania skargi są z jednej strony wyznaczane przez kryterium legalności działań administracji publicznej, z drugiej zaś przez całokształt tylko prawnych aspektów i tylko tego stosunku administracyjno prawnego, który został objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.
W świetle powyższego orzekając w granicach sprawy i odnosząc się do wszystkich zarzutów skarżącej, Sąd doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja prawa nie narusza, czyni zadość obowiązującym wymaganiom prawnym i nie sposób zasadnie bronić tezy, iżby można było skutecznie zarzucić wydającemu ją organowi, iż procedował naruszając obowiązujące przepisy postępowania, czy też z naruszeniem przepisów prawa materialnego, jak również wbrew zaleceniom wynikającym z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lutego 2003 r.
W przekonaniu Sądu, organ administracji publicznej – Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych procedował w prawidłowy sposób i prawidłowo również stosował przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W tym względzie brak jest podstaw, iżby zasadnie można było kwestionować rozstrzygnięcie zapadła w sprawie, zwłaszcza zaś jego materialnoprawną podstawę to jest przepis art. 25 ust. 2 pkt. ustawy, z dyspozycji, którego wynika, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowe". Przepis ten (wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r., w sprawie sygn. akt SK 4/02, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż jest on zgodny z przepisami art. 2, 19 i 32 Konstytucji), stanowiąc samodzielną i odrębną podstawę do orzekania o pozbawieniu uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej (por. wyrok NSA z 5 czerwca 2001 r., sygn. akt v SA/ 2824/00; wyrok NSA z 21 czerwca 2002 r., sygn. akt V SA/2541/01) w jasny i jednoznaczny sposób określa przesłanki skutkujące utratą uprawnień kombatanckich. Konfrontując je z dokonanymi w sprawie ustaleniami faktycznymi, uwzględniającymi również wytyczne zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dn13 lutego 2003 r., zasadnie należy przyjąć, iż wyłączną podstawą uzyskania przez zmarłego męża uprawnień kombatanckich był tytuł w postaci działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". O zasadności tego stanowiska i wypływającej z niego oceny przekonują dowody z dokumentów zawarte w aktach sprawy (deklaracja członkowska L.M. – k.9; orzeczenie ZBOWiD przyznające przynależności do organizacji i uznające spełnianie warunków do uzyskania uprawnień kombatanckich – k.10; życiorys L.M. – k.12; zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień potwierdzające, iż mąż wnioskodawczyni służył w jednostce wojskowej, "która brała udział w walce z reakcyjnym podziemiem" – k.16; wniosek L.M. adresowany do ZBOWiD– k.17). Tym samym, w świetle dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych i z powołaniem się na nie, nie sposób zasadnie wywodzić, iżby Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaskarżoną decyzją naruszył prawo.
Podkreślić też należy, iż uwzględniając wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 13 lutego 2003 r. w postępowaniu weryfikacyjnym rozpoznał i rozstrzygnął w przedmiocie wniosku (zarzutu) wnioskodawczyni podnoszącej okoliczność współpracy jej zmarłego męża z organizacjami niepodległościowymi, a to w kontekście rozważenia istnienia przesłanek uzasadniających zachowanie uprawnień kombatanckich z innych tytułów. Na tę właśnie okoliczność wnioskodawczyni wezwana została do wyjaśnienia podnoszonych przez nią okoliczności i twierdzeń mających świadczyć o współpracy jej męża z podziemnymi organizacjami niepodległościowymi, jak również do wskazania dowodów mających okoliczności te potwierdzać. Odnosząc się do tej kwestii wnioskodawczyni złożyła pisemne wyjaśnienia na te okoliczności podtrzymując w nich twierdzenia o współpracy jej męża w czasie, gdy służył w Wojsku Polskim z podziemnymi organizacjami niepodległościowymi podając, iż współpraca ta polegała na przekazywaniu tym organizacjom istotnych informacji, zwłaszcza informacji mających uprzedzać ich członków przez aresztowaniami, czy też innymi akcjami podejmowanymi przez organy bezpieczeństwa (wnioskodawczyni w swoim piśmie wspominała również i o swoim udziale w tejże współpracy), podnosząc jednocześnie, iż na podawane okoliczności nie jest w stanie przedstawić żadnych dowodów, albowiem osoby, które mogłyby o tym zaświadczyć już nie żyją.
Według Sądu, Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych słusznie uznał, iż twierdzenia wnioskodawczyni nie dokumentują w należyty i wiarygodny sposób podawanych przez nią okoliczności, tj. zwłaszcza jego współpracy z podziemnymi organizacjami niepodległościowymi.
Konfrontując stanowisko skarżącej (wnioskodawczyni) z ustaleniami faktycznymi, jakie przeprowadzone zostały w sprawie w toczącym się postępowaniu weryfikacyjnym, jak również z treścią przepisów art. 1-4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, nie sposób zasadnie uczynić zadość żądaniom i oczekiwaniom A.M.. Brak jest, bowiem jakichkolwiek podstaw ku temu, iżby przyjąć, że opisywana przez nią współpraca jej zmarłego męża z podziemnymi organizacjami podziemnymi mieściła się w normatywnym zakresie pojęcia: "działalności kombatanckiej", "działalności równorzędnej z działalnością kombatancką", "okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnych z działalnością kombatancką", czy też w końcu "represji". W przedmiotowej sprawie, istotne znaczenie ma pojęcie "działalności kombatanckiej" (art. 2 ustawy) – nota bene, w tym względzie ustawodawca nie operuje cechą tejże działalności wyrażającą się pod postacią "współpracy", a odwołuje się do cechy w postaci "służby" i "uczestnictwa" - zwłaszcza zaś, gdy uwzględnić enumeratywne wyliczenie przez ustawodawcę wszelkiej tego rodzaju działalności, działalność wskazaną w pkt. 5 ust. 2 art. 1 ustawy, tj. "pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych [...] w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej." W świetle tego przepisu, abstrahując oczywiście od wyżej przywołanych już ocen i wniosków, z których wynika brak jakiegokolwiek wiarygodnego dowodu na okoliczność współpracy L.M. z podziemnymi organizacjami niepodległościowymi, poza oczywiście twierdzeniami samej wnioskodawczyni, podkreślić należy, iż kryterium i przesłanką decydującą o tytule do przyznania uprawnień kombatanckich jest "służba", nie zaś jakakolwiek "współpraca". Z pojęciem "służby" nierozerwalnie wiążą się takie kreujące ją elementy, jak przysięga, przynależność organizacyjna, podporządkowanie służbowe. Ponadto, jak podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 września 1999 r. w sprawie sygn. akt V SA/296/99, orzekając w podobnej rodzajowo sprawie i wyrażając pogląd adekwatny również w sprawie niniejszej, "
jest aktem świadomym, objętym wolą osoby, która ją pełni. [...] świadomość i wola dotyczą bezpośredniego celu walki [...]". Wobec tego, nie dość, że brak jest podstaw do uznania, iż zmarły mąż wnioskodawczyni pełnił służbę w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych – poza sporem jest, iż ta przesłanka nie ziściła się – to ponadto konfrontując wyżej przywoływane dowody z dokumentów potwierdzających, iż był on "uczestnikiem walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" i że z tego wyłącznie tytułu nabył uprawnienia kombatanckie z przepisem art. 1 ust. 2 pkt. 5 in fine ustawy określającego cele stawiane przez podziemne formacje wojskowe lub organizacje niepodległościowe – "niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej" – wyraźnie widoczna jest sprzeczność tychże celów; podczas, gdy pierwszy z nich jawi się jako przesłanka pozbawienia uprawnień kombatanckich, drugi warunkuje ich nabycie. W przekonaniu Sądu, jest to kolejny argument potwierdzający zasadność wyżej przywoływanego stanowiska, iż zaskarżona decyzja prawa nie narusza.
Nie budzi też żadnych wątpliwości, iż uprawnienia wdów po kombatantach nie mają charakteru pierwotnego. Mają one charakter pochodny i zależą od istnienia uprawnień pierwotnych. Zgodnie z afirmowanym przez Sąd orzekający, poglądem wyrażonym w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2002 r. w sprawie sygn. akt III RN 57/02 "Uprawnienia wdowy po kombatancie, jakkolwiek pochodne od statusu jej męża, powinny być oceniane z uwzględnieniem jej osobistej sytuacji prawnej", co prowadzi do wniosku, iż "Analiza ustawy o kombatantach przemawia za przyjęciem poglądu, że przy uprawnieniach pochodnych niezbędne jest ustalenie, iż zmarły kombatant zachowałby uprawnienia kombatanckie gdyby żył"; stanowisko to koresponduje również z poglądem wyrażonym w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996 r., sygn. akt III AZP 32/95, w świetle, którego ziszczenie się przesłanek na podstawie, którym sam kombatant byłby pozbawiony uprawnień kombatanckich, jest podstawą do pozbawienia uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie.
Stąd też, zasadnie należy stwierdzić, iż w świetle przeprowadzonych ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji orzekającej o pozbawieniu uprawnień przysługujących wdowie pozostałej po kombatancie i determinujących jej prawnomaterialną podstawę, jak również wobec pochodnego charakteru tychże uprawnień i uzależnienia ich od istnienia uprawnień pierwotnych, nie sposób uczynić zadość żądaniom i oczekiwaniom skarżącej A.M.. Podnoszone przez nią zarzuty i argumenty nie mogą, bowiem skutecznie podważyć trafności zaskarżonej decyzji. Nie narusza ona, bowiem prawa i wydana została z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa materialnego oraz stosownie do obowiązujących zasad i przepisów postępowania.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.