II SA/BD 842/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BydgoszczyBydgoszcz2024-03-12
NSAAdministracyjneWysokawsa
pomoc społecznaschronisko dla bezdomnychodpłatnośćdochódkryterium dochodoweustawa o pomocy społecznejdecyzja administracyjnaprawo samorządowebezdomność

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę bezdomnego na decyzję ustalającą odpłatność za pobyt w schronisku, uznając prawidłowość wyliczeń organów i brak podstaw do kwestionowania przepisów o pomocy społecznej.

Skarżący, osoba bezdomna, zakwestionował decyzję ustalającą odpłatność za pobyt w schronisku dla bezdomnych, zarzucając naruszenie Konstytucji, dyskryminację i nieprawidłowe wyliczenie opłaty. Sąd administracyjny uznał, że organy prawidłowo ustaliły dochody skarżącego i zastosowały przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz uchwały rady gminy, zgodnie z którymi odpłatność za pobyt w schronisku jest obowiązkowa, nawet dla osób poniżej kryterium dochodowego, z górnym limitem zależnym od dochodu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy rozpoznał skargę W. W., osoby bezdomnej, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy D. C. ustalającą odpłatność za pobyt w schronisku dla bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Skarżący zarzucał naruszenie Konstytucji poprzez stworzenie bariery finansowej uniemożliwiającej dostęp do pomocy społecznej i leczenia, dyskryminację oraz nieprawidłowe wyliczenie opłaty i jej wsteczne zastosowanie. Sąd analizował przepisy ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 97 ust. 1a, który wyłącza osoby bezdomne z ustawowego zwolnienia od opłat, nawet jeśli ich dochód nie przekracza kryterium dochodowego, nakładając jedynie górny limit odpłatności (30% lub 50% dochodu). Sąd uznał, że organy prawidłowo ustaliły dochody skarżącego (renta z ZUS wraz z potrąceniami niealimentacyjnymi) i zastosowały uchwałę rady gminy, która w przypadku dochodu powyżej 200% kryterium dochodowego, nakłada 100% odpłatności. Sąd podkreślił, że decyzja ustalająca odpłatność nie jest uznaniowa, a przepis art. 97 ust. 1 ups nie przewiduje obowiązku negocjowania wysokości opłaty, lecz jedynie zakresu usług. Sąd oddalił również zarzut dotyczący wstecznego działania prawa, wskazując, że obowiązek ponoszenia opłaty powstaje z mocy prawa z dniem umieszczenia w ośrodku, a decyzja jedynie konkretyzuje ten obowiązek. W konsekwencji, sąd uznał skargę za niezasadną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, ustalenie odpłatności jest zgodne z przepisami ustawy o pomocy społecznej i uchwałą rady gminy, które przewidują obowiązek ponoszenia odpłatności przez osoby bezdomne, nawet jeśli ich dochód nie przekracza kryterium dochodowego, z górnym limitem zależnym od dochodu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ustawa o pomocy społecznej (art. 97 ust. 1a) wyłącza osoby bezdomne z ustawowego zwolnienia od opłat, a uchwała rady gminy precyzuje zasady odpłatności, które organy są zobowiązane stosować. Przepisy te nie pozostawiają organom luzu decyzyjnego w zakresie obniżania opłaty poniżej ustalonego poziomu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

ups art. 97 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

Opłatę za pobyt w ośrodkach wsparcia ustala podmiot kierujący w uzgodnieniu z osobą kierowaną, uwzględniając zakres usług. Nie ma jednak obowiązku uzgadniania wysokości opłaty, a jedynie zakresu usług.

ups art. 97 § 1a

Ustawa o pomocy społecznej

W przypadku osoby bezdomnej skierowanej do schroniska dla osób bezdomnych albo schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi, opłata nie może być wyższa niż 30% (schronisko) lub 50% (schronisko z usługami opiekuńczymi) dochodu osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód nie przekracza kryterium dochodowego. Osoby te są wyłączone z ustawowego zwolnienia od ponoszenia opłat.

Pomocnicze

ups art. 97 § 5

Ustawa o pomocy społecznej

Szczegółowe zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia ustala rada gminy lub powiat w drodze uchwały.

ups art. 8 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

Określa kryterium dochodowe dla osób samotnie gospodarujących i rodzin.

ups art. 8 § 3

Ustawa o pomocy społecznej

Definiuje dochód, uwzględniając m.in. potrącenia niealimentacyjne.

ups art. 51 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

Określa zakres usług świadczonych w ośrodkach wsparcia.

Pusa art. 1

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

ppsa art. 3

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy prawidłowo ustaliły dochody skarżącego. Organy prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz uchwały rady gminy dotyczące odpłatności za pobyt w schronisku. Obowiązek ponoszenia opłaty powstaje z dniem umieszczenia w schronisku, a decyzja jedynie konkretyzuje ten obowiązek. Zwrot 'w uzgodnieniu z osobą kierowaną' dotyczy zakresu usług, a nie wysokości opłaty.

Odrzucone argumenty

Naruszenie Konstytucji poprzez stworzenie bariery finansowej w dostępie do pomocy społecznej. Dyskryminacja skarżącego jako osoby niepełnosprawnej, bezdomnej i w trudnej sytuacji finansowej. Nieprawidłowe wyliczenie odpłatności za pobyt w schronisku. Naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz poprzez obciążenie kosztami pobytu od daty wcześniejszej niż wydanie decyzji. Brak uzgodnienia wysokości opłaty ze skarżącym.

Godne uwagi sformułowania

Osoby bezdomne, skierowane do schroniska dla bezdomnych, zostały zatem wyłączone z ustawowego zwolnienia od ponoszenia opłat za udzieloną pomoc społeczną, nawet jeżeli osiągany przez nie dochód nie przekracza kryterium dochodowego. Ustawodawca wyszedł z założenia, że osoby bezdomne, którym udzielono pomocy poprzez miejsce w schronisku dla bezdomnych, mają zapewnione wszelkie potrzeby bytowe, co uzasadnia możliwość zobowiązania ich do zwrotu wydatków za tę formę pomocy. Użyty w powołanym przepisie zwrot 'w uzgodnieniu z osobą kierowaną' nie może być interpretowany jako obowiązek uzgodnienia wysokości opłaty pomiędzy organem a osobą kierowaną. Uzgodnienie wysokości opłaty pomiędzy organem a osobą skierowaną stałoby bowiem w sprzeczności z istotą decyzji administracyjnej jako aktu charakteryzującego się między innymi władczością i jednostronnością. Powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w ośrodku wsparcia, w tym również w schronisku dla bezdomnych, jest połączone z takim zdarzeniem prawnym, jak umieszczenie danej osoby w takim ośrodku.

Skład orzekający

Katarzyna Korycka

przewodniczący sprawozdawca

Renata Owczarzak

sędzia

Jarosław Wichrowski

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odpłatności za pobyt w schroniskach dla osób bezdomnych, wyłączenie z ustawowego zwolnienia od opłat, zasada niedziałania prawa wstecz w kontekście decyzji ustalających odpłatność, charakter prawny decyzji ustalającej odpłatność oraz zakres pojęcia 'uzgodnienie' w art. 97 ust. 1 ups."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osób bezdomnych i stosowania przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz lokalnych uchwał rady gminy. Interpretacja art. 97 ust. 1a ups może być odmienna w zależności od konkretnego brzmienia uchwały rady gminy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie problemu bezdomności i dostępu do pomocy społecznej, a także interpretacji przepisów dotyczących odpłatności za świadczenia. Pokazuje, jak prawo reguluje sytuacje osób w trudnej sytuacji życiowej.

Czy bezdomni muszą płacić za schronisko więcej niż zarabiają? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bd 842/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-03-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Wichrowski
Katarzyna Korycka /przewodniczący sprawozdawca/
Renata Owczarzak
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 marca 2024 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w schronisku dla bezdomnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] Wójt Gminy D. C., działając w oparciu m.in. o art. 97 ust. 1 i 5 ustawy z dni 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej jako "ups"), ustalił skarżącemu W. W. odpłatność za świadczenie przyznane decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2022 r., tj. pobyt w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi w G. prowadzonym przez [...] im[...], w wysokości 100% wartości świadczenia, co w przeliczeniu daje [...] zł za dobę od dnia [...] marca 2022 r. (pkt 1); określił miesięczną kwotę odpłatności za dane świadczenie, jako stanowiącą iloczyn kwoty [...]zł za dobę i liczby dni pobytu w m-cu w schronisku (pkt 2); orzekł o konieczności uiszczenia odpłatności za okres od [...] marca 2022 r. do [...] marca 2022 r. w wysokości [...] zł do dnia [...] kwietnia 2022 r. na wskazany rachunek G. O. P. S. w D. (pkt 3); oraz o konieczności uiszczania odpłatności za kolejne miesiące pobytu w schronisku w okresach miesięcznych w terminie do 10 dnia każdego miesiąca za poprzedni miesiąc na wskazany rachunek bankowy (pkt 4). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że jak ustalono w toku postępowania, W. W. za miesiąc luty 2022 r. uzyskał dochód w wysokości [...] zł, co wynika z uzyskanej w dniu [...] kwietnia 2022 r. informacji z ZUS, a dochód ten stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w ośrodku wsparcia w okresie od [...] marca do [...] marca 2022 r. Wskazał jednocześnie na zapisy umowy nr [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. zawartej pomiędzy Gminą, a K. G. [...], z której wynika, że kwota dobowego pobytu wynosi [...] zł oraz zapisy uchwały Rady Gminy D. C. nr [...] z dnia [...] listopada 2019 r. w sprawie ustalenia szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia (dalej powoływanej jako "uchwała nr [...]"), w której ustalono, że w przypadku osób, które przekraczają kryterium dochodowe w wysokości 776 zł, odpłatność za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych uzależniona jest od wysokości otrzymywanego dochodu w stosunku do kryterium dochodowego wyrażonego w procentach, w tym w szczególności w przypadku gdy dochód przekracza 200% (tj. 1552,01 zł) kryterium dochodowego – odpłatność ustala się w wysokości 100% uzyskiwanego dochodu. W związku z powyższym Wójt stwierdził, że odpłatność skarżącego za pobyt w ośrodku od dnia [...] marca 2022 r. wynosi 100%, tj. [...] zł za dobę. Wskazał ponadto, że po rewaloryzacji świadczenia otrzymywanego przez skarżącego z ZUS w marcu 2022 r. do wysokości [...] zł odpłatność za kolejne miesiące w dalszym ciągu wynosić będzie 100%. Wyjaśnił również szczegółowy sposób wyliczenia płatności za marzec 2022 r. w wysokości [...] zł (kwotę odpłatności za pełny miesiąc, tj. [...] zł podzielono przez 31 dni miesiąca marca i pomnożono razy 15 dni pobytu skarżącego w miesiącu marcu 2022 r. w schronisku).
Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, w którym wskazał, że nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem oraz odmawia zapłaty zarówno kwoty wyliczonej za marzec jak i dalszych kwot.
Po rozpoznaniu ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał mające zastosowanie w sprawie przepisy i stwierdził, że organ I instancji prawidłowo je zinterpretował i prawidłowo wyliczył wysokość odpłatności za pobyt skarżącego w schronisku dla bezdomnych.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy domagając się ponownego przeanalizowania sprawy pod kątem łamania Konstytucji polegającego na: uniemożliwieniu dostępu do opieki społecznej oraz do leczenia poprzez stworzenie bariery finansowej niemożliwej do realizacji przez obywatela; a także dyskryminacji jako osoby niepełnosprawnej, bezdomnej i pozostającej w trudnej sytuacji finansowej. Podkreślił przy tym, że jego dochód w wysokości [...] zł jest niższy niż opłata [...] zł wyliczona za miesiąc pobytu w schronisku dla bezdomnych. Podniósł, że organy źle wyliczyły odpłatność za pobyt w schronisku w marcu 2022 r., podkreślając przy tym, że prawo nie działa wstecz, wobec czego niezasadnie obciążono go kosztami pobytu w schronisku od [...] marca dopiero w decyzji z dnia [...] kwietnia. Wskazał także, że organy poświadczyły nieprawdę wskazując, że kwota odpłatności podlegała negocjacjom ze skarżącym, podczas gdy w rzeczywistości nikt, nigdy nie podjął nawet próby takiej negocjacji.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej powoływanej jako "ppsa"), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem analizy Sądu w niniejszej sprawie jest poprawność ustalenia przez organy skarżącemu W. W. opłaty za pobyt w schronisku dla bezdomnych z usługami opiekuńczymi, którą zakwestionował on w kontekście jej wysokości, sposobu jej ustalenia (tj. bez przeprowadzenia z nim negocjacji w tym zakresie) oraz okresu za jaki opłatę tę ustalono (tj. za objęcie decyzją wymierzającą opłatę okresu sprzed jej wydania).
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W pierwszej kolejności z uwagi na przedmiot niniejszej sprawy, który dotyczy ustalenia opłaty za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych, należy podkreślić, że wydatki przeznaczone na pomoc społeczną, co do zasady, podlegają zwrotowi, stosownie do treści art. 96 ups. W przypadku osób skierowanych do schroniska dla bezdomnych zasada ta została zaakcentowana jeszcze mocniej przez treść art. 97 ust. 1a w zw. z art. 97 ust. 1 ups. Zgodnie bowiem z art. 97 ust. 1 ups opłatę za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach chronionych ustala podmiot kierujący w uzgodnieniu z osobą kierowaną, uwzględniając przyznany zakres usług. Osoby nie ponoszą opłat, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. Stosownie jednak do art. 97 ust. 1a ups w przypadku osoby bezdomnej skierowanej do schroniska dla osób bezdomnych albo schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi nie ma zastosowania art. 97 ust. 1 zdanie drugie ups w brzmieniu: Osoby nie ponoszą opłat, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. W przypadku osoby bezdomnej skierowanej do schroniska dla osób bezdomnych albo schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, opłata nie może być wyższa niż 30% dochodu osoby samotnie gospodarującej lub dochodu na osobę w rodzinie osoby skierowanej do schroniska dla osób bezdomnych, a w przypadku schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi nie może być wyższa niż 50% tego dochodu. Osoby bezdomne, skierowane do schroniska dla bezdomnych, zostały zatem wyłączone z ustawowego zwolnienia od ponoszenia opłat za udzieloną pomoc społeczną, nawet jeśli nie przekraczają kryterium dochodowego wskazanego w art. 8 ust. 1 ups.
Przepis art. 97 ust. 1a obowiązuje od dnia 4 października 2019 r., a został dodany ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690). Uzasadnieniem rządowego projektu powyższej ustawy w kontekście dodania art. 97 ust. 1a była funkcja edukacyjna, mająca na celu przeciwdziałanie uzależnianiu się osób bezdomnych od całkowicie darmowego schronienia oraz uświadamianie odpowiedzialności (również finansowej) za własne życie. Ustawodawca wyszedł więc z założenia, że osoby bezdomne, którym udzielono pomocy poprzez miejsce w schronisku dla bezdomnych, mają zapewnione wszelkie potrzeby bytowe, co uzasadnia możliwość zobowiązania ich do zwrotu wydatków za tę formę pomocy, nawet jeżeli osiągany przez nie dochód nie przekracza kryterium dochodowego. Ustawodawca narzucił zatem jedynie górną granicę wysokości opłaty za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych (na poziomie maksymalnie 30% lub 50% dochodu osoby samotnie gospodarującej) i to tylko w przypadku jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. Pozostałe szczegółowe zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach chronionych w ramach zadań własnych ustala natomiast zgodnie z art. 97 ust. 5 ups rada gminy lub rada powiatu w drodze uchwały. Delegacja wyrażona we wskazanym przepisie nie zawiera co prawda żadnych wytycznych wskazujących na czynniki czy kryteria, które powinny być uwzględnione przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, ustalający szczegółowe zasady ponoszenia odpłatności, jednak jak wskazuje się w orzecznictwie uchwała rady gminy winna tak kształtować zasady odpłatności, by uwzględniały one zakres świadczonych usług i ich koszty, a także sytuację dochodową osoby korzystającej z danej formy świadczenia, uzależniając od niej poziom partycypacji w kosztach udzielanej pomocy (zob. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 97 – LEX).
W kontekście mających zastosowanie w sprawie regulacji wskazać należy ponadto, że przytoczony już powyżej przepis art. 97 ust. 1 ups stanowi o ustaleniu opłaty przez podmiot kierujący w uzgodnieniu z osobą kierowaną, uwzględniając przyznany zakres usług. Przy czym, w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w doktrynie zostało przesądzone, że opłata, o której mowa w art. 97 ust. 1 ups jest ustalana w drodze decyzji administracyjnej (por. wyroki: NSA z 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1705/15; WSA w Warszawie z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1125/19 – dostępne na stronie: https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query; S. Nitecki, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, Wrocław 2013, s. 681). Ponadto wyrażono pogląd, który skład orzekający podziela, że decyzja wydawana na podstawie art. 97 ust. 1 ups nie jest decyzją uznaniową (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 791/19 – dostęp jw.). Za taką kwalifikacją owej decyzji, w ocenie składu orzekającego, przemawia konstrukcja analizowanego przepisu, z którego nie można wyprowadzić uznania administracyjnego w zakresie określenia wysokości opłaty. Użyty w powołanym przepisie zwrot " w uzgodnieniu z osobą kierowaną" nie może być interpretowany jako obowiązek uzgodnienia wysokości opłaty pomiędzy organem a osobą kierowaną. Uzgodnienie wysokości opłaty pomiędzy organem a osobą skierowaną stałoby bowiem w sprzeczności z istotą decyzji administracyjnej jako aktu charakteryzującego się między innymi władczością i jednostronnością. Dodać należy, że powołany zwrot nie jest wyrażeniem zbędnym w procesie wykładni - co czyniłoby zaprezentowaną wykładnię wadliwą w świetle dyrektywy wykładni "per non est" - bowiem jak trafnie wskazuje NSA w wyroku z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1705/15 uzgodnienie to wiąże się z zakresem usług, który może być różny. Powołany zwrot o uzgodnieniu odnosi się zatem do ustalenia zakresu usług wskazanych w art. 51 ust. 1 ups, z których chce korzystać skierowany przed wydaniem decyzji w sprawie, a nie do umownego ustalenia wysokości opłaty, co jak wyżej wskazano, przeczyłoby istocie decyzji określającej wysokość opłaty (zob. wyrok NSA z 30 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1307/20 – dostępny jw.).
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy bezspornym jest, że skarżący wnioskiem z dnia [...] marca 2022 r. zwrócił się do organu o pomoc w postaci umieszczenia go w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi, czego konsekwencją było skierowanie go przez Wójta decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2022 r. do schroniska dla bezdomnych z usługami opiekuńczymi w G. prowadzonego przez [...] na okres od dnia [...] marca 2022 r. do [...] grudnia 2022 r. Umieszczenie skarżącego w schronisku dla bezdomnych – z uwagi na odpłatny charakter tego świadczenia – wiązało się zatem z koniecznością ustalenia przez organ wysokości opłaty za pobyt w schronisku dla bezdomnych. W tym celu, biorąc pod uwagę treść wskazanych powyżej regulacji ups mających zastosowanie w sprawie, organ zobligowany był w pierwszej kolejności do ustalenia sytuacji dochodowej skarżącego oraz zakresu i kosztów świadczonych usług, a następnie na podstawie uzyskanych danych, do wyliczenia i ustalenia stosownej opłaty.
Jak wynika z akt administracyjnych, organ w toku postępowania, ustalił w szczególności, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą i utrzymuje się ze świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a jego dochody za luty 2022 r. wynoszą [...] zł, a za marzec 2022 r. - [...] zł. Powyższe kwoty - przy uwzględnieniu, że potrącenia niealimentacyjne uznaje się za dochód skarżącego w rozumieniu art. 8 ust. 3 ups - obrazuje znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy pismo ZUS z dnia [...] kwietnia 2022 r. (k. 20 akt adm.), gdzie wskazano na wysokość świadczeń wypłaconych skarżącemu za miesiące luty i marzec 2022 r. z wyszczególnieniem na konkretne pozycje na podstawie, których skarżący je otrzymał (tj.: renta brutto, dodatek pielęgnacyjny, świadczenie uzupełniające oraz potrącenia niealimentacyjne, pomniejszone o potrącenia na składkę na ubezpieczenie zdrowotne). Mając zatem na uwadze, że suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, a więc dochód z lutego 2022 r. stanowiący podstawę do ustalenia płatności za pobyt w ośrodku wsparcia w marcu (w okresie od [...] marca) - wyniósł [...] zł, Wójt odwołał się do zapisów uchwały nr [...] ustalającej szczegółowe zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia na terenie danej gminy, a konkretnie do § 2 ust. 2 załącznika do uchwały nr [...], w którym wskazano, że osoby, których dochód przekracza wysokość kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ups (tj. [...] zł) ponoszą odpowiedzialność za pobyt w ośrodku wsparcia na zasadach określonych w tabeli. W tabeli tej wskazano w szczególności, że jeśli dochód osoby wyrażony w stosunku % do kryterium dochodowego wynosi powyżej 200% (tj. [...] zł) to wysokość odpłatności wyrażona w % dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 100%. W związku z tym, jak wskazał Wójt, skoro skarżący w lutym 2022 r. uzyskał dochód w wysokości powyżej 200% kwoty kryterium dochodowego ([...] zł), to wysokość odpłatności za pobyt w schronisku wynosi 100%. Przy czym, jak wyjaśnił organ, zgodnie z umową zawartą pomiędzy Gminą D. , a K. G. [...] w G. – której kserokopię na wezwanie Sądu organ przedłożył do akt sprawy (k. 134-139 akt sądowych) - kwota dobowego pobytu w schronisku wynosi [...] zł. Wobec tego, stosownie do § 3 ust. 1-3 załącznika do uchwały nr [...] odpłatność za miesiąc marzec 2022 r., w którym to miesiącu skarżący przebywał w ośrodku w dniach od [...], wyliczona została poprzez podzielenie kwoty odpłatności za cały miesiąc, tj. [...] zł przez 31 dni marca 2022 r., co dało kwotę [...]zł, którą pomnożono następnie przez 15 dni pobytu skarżącego w schronisku w miesiącu marcu i co dało wynik [...] zł – jako kwoty, którą skarżący zobligowany jest uiścić za pobyt w schronisku w dniach [...].03.2022 r. W analogiczny sposób organ, dokonał wyliczenia wysokości opłaty za kolejne miesiące, począwszy od kwietnia, mając przy tym na uwadze, że od miesiąca marca 2022 r. dochód skarżącego wzrósł o [...] zł w związku z waloryzacją, co jednak nie zmienia tego iż odpłatność za pobyt w schronisku w dalszym ciągu wynosić będzie 100%.
Przedstawione powyżej ustalenia dokonane przez organ w toku postępowania administracyjnego - dotyczące dochodów skarżącego, wysokości odpłatności w procentach jaką winien on ponosić z uwagi na wysokość swoich dochodów, a także wyliczenia konkretnej wysokości opłaty nałożonej na skarżącego uwzględniającej koszt dobowego pobytu w konkretnym schronisku dla bezdomnych, w którym został on umieszczony - Sąd uznaje za prawidłowe i podziela je w całości. Organ I instancji prawidłowo ustalił konieczny dla rozstrzygnięcia stan faktyczny sprawy, a więc przede wszystkim wysokość dochodów jakie uzyskuje skarżący, oraz prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy ups oraz obowiązującej uchwały nr [...], które wyznaczają jasne i jednoznaczne zasady ponoszenia odpłatności za pobyt osoby bezdomnej w schronisku dla bezdomnych i nie pozostawiają organom w tym zakresie jakiegokolwiek luzu decyzyjnego. Za nieuzasadnione uznać należy więc zarzuty skarżącego w zakresie naruszenia Konstytucji poprzez nieprawidłowe ustalenie wysokości opłaty, tworzenie bariery finansowej oraz dyskryminacji go jako osoby bezdomnej, w trudnej sytuacji finansowej. Podkreślić należy przy tym raz jeszcze, że świadczenie w postaci miejsca w schronisku dla bezdomnych nie jest nieodpłatne, a wręcz przeciwnie - ustawodawca wyszedł z założenia, że osoby bezdomne, którym udzielono pomocy poprzez miejsce w schronisku dla bezdomnych, mają zapewnione wszelkie potrzeby bytowe, co uzasadnia możliwość zobowiązania ich do zwrotu wydatków za tę formę pomocy i ustanowił w tym celu stosowne regulacje, które obligują organy do rozstrzygania tych spraw w drodze decyzji. Związane jest to przede wszystkim z funkcją edukacyjną oraz przeciwdziałaniem uzależnianiu się osób bezdomnych od całkowicie darmowego schronienia oraz uświadamianie odpowiedzialności (również finansowej) za własne życie. W związku z powyższym i odnosząc się do argumentacji skarżącego, wskazać należy również, że wobec obowiązujących przepisów, bez wpływu na wynik sprawy oraz możliwość obniżenia wysokości płatności za pobyt w ośrodku pozostaje okoliczność, że kwota odpłatności za miesiąc pobytu w schronisku dla bezdomnych w rzeczywistości może przewyższać dochód osoby bezdomnej, którym faktycznie dysponuje ona w danym miesiącu, na co skarżący wskazał w skardze, podkreślając że jego dochodem jest renta w wysokości [...] zł, a miesięczna odpłatność za pobyt w schronisku to [...] zł. Wskazać należy jednak, że dochodem w rozumieniu art. 8 ust. 3 ups są również potrącenia niealimentacyjne, z którymi mamy do czynienia w przypadku skarżącego, a które de facto pomniejszają faktycznie wypłacaną mu co miesiąc kwotę świadczeń z ZUS. Okoliczność ta pozbawiona jest jednak znaczenia prawnego, gdyż organy wobec jednoznacznych przepisów ustawy oraz obowiązującego aktu prawa miejscowego, niepozostawiających im luzu decyzyjnego w zakresie możliwości obniżenia w skrajnych przypadkach opłaty za pobyt w ośrodkach wsparcia, nie są uprawnione do dostosowywania opłaty do każdego konkretnego przypadku, tak jak chciałby tego skarżący.
Podsumowując tę część rozważań wskazać należy zatem, że organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie, podejmując konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy czynności i ustalając w ten sposób dochody skarżącego, a następnie prawidłowo wyliczając wysokość opłaty jaką winien on ponosić za poszczególne okresy pobytu w ośrodku dla osób bezdomnych (tj. za okres [...] marca 2022 r. oraz za kolejne miesiące pobytu). Stanowisko to zasadnie wyraził również organ odwoławczy, utrzymując w mocy i podzielając rozstrzygnięcie Wójta.
Przechodząc do następnego zarzutu skargi, tj. kwestii braku uzgodnienia ze skarżącym wysokości przedmiotowej opłaty, zaakcentować należy raz jeszcze, że przepis na podstawie którego organy ustalają wysokość przedmiotowej opłaty, tj. art. 97 ust. 1 ups nie zawiera kompetencji do uzgodnienia wysokości opłaty pomiędzy organem a osobą kierowaną. Uzgodnienie, na które wskazuje ww. przepis odnosi się bowiem tylko i wyłącznie do ustalenia zakresu usług, o których mowa w art. 51 ust. 1 ups, a nie do umownego ustalenia wysokości opłaty za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych. Przeczyłoby to bowiem istocie decyzji określającej wysokość opłaty. Prawidłowa interpretacja ww. przepisu prowadzi do wniosku, że nie daje on możliwości "miarkowania" opłaty, nie przyznaje wydającemu decyzję uprawnienia do działania w ramach uznania administracyjnego, ani też nie przewiduje uwzględniania przy ustalaniu odpłatności sytuacji osobistej kierowanego do ośrodka wsparcia. Jedynym kryterium wskazanym w przepisie jest przyznany zakres usług (zob. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 791/19 – dostępny jw.) Przy czym, w okolicznościach sprawy skarżący wystąpił z wnioskiem o umieszczenie go w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi i tam też został umieszczony, zgodnie ze swoim wnioskiem. Nie wnosił on jednak o żadne dodatkowe, konkretnie sprecyzowane usługi, a jedynie wskazał ogólnie na typ ośrodka w jakim chce być umieszczony. Podnoszone przez niego zarzuty nie odnoszą się zresztą do nieuzgodnienia z nim zakresu usług, a jedynie do nieuzgodnienia wysokości opłaty – czego jak już wyjaśniono powyżej obowiązujące przepisy nie przewidują. W związku z powyższym, Sąd uznał, że również ten zarzut nie zasługuje na uwzględnienie.
Odnieść należy się także do ostatniego z zarzutów sformułowanych przez skarżącego, w którym zakwestionował on obciążenie go kosztami pobytu w schronisku od [...] marca 2022 r. w decyzji wydanej dopiero dnia [...] kwietnia 2022 r., podnosząc przy tym, że prawo nie działa wstecz. W tym miejscu wyjaśnić należy jednak, że powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w ośrodku wsparcia, w tym również w schronisku dla bezdomnych, jest połączone z takim zdarzeniem prawnym, jak umieszczenie danej osoby w takim ośrodku. Zobowiązanie do ponoszenia opłaty istnieje więc począwszy od dnia powstania tego obowiązku. W okolicznościach sprawy obowiązek ten zaistniał zatem w dniu [...] marca 2022 r. wraz z wydaniem decyzji o skierowaniu skarżącego do schroniska dla osób bezdomnych i umieszczeniem go w schronisku, co jak wynika z akt administracyjnych sprawy, miało miejsce w tym samym dniu. Ustalenie opłaty decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r. mogło zatem obejmować okres sprzed wydania decyzji, bowiem decyzja ta - wydana w późniejszym czasie z uwagi na konieczność poczynienia ustaleń potrzebnych dla wyliczenia wysokości opłaty - konkretyzowała jedynie obowiązek, który powstał już z mocy prawa z dniem zaistnienia zdarzenia jakim było umieszczenie skarżącego w schronisku – tj. z dniem [...] marca 2022 r. Tym samym, Sąd nie podzielił powyższego zarzutu skarżącego uznając, że organ był uprawniony do wydania decyzji konkretyzującej zaistniały z mocy prawa obowiązek uiszczenia opłaty za pobyt w schronisku dla bezdomnych, obejmującej okres od dnia [...] marca 2022 r.
Podsumowując wskazać należy, że analizując niniejszą sprawę Sąd nie stwierdził aby wydane w sprawie decyzje naruszały normy prawa procesowego lub materialnego w zakresie, który skutkowałby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Podniesione w skardze zarzuty ocenił zaś jako niezasługujące na uwzględnienie z powodów wyżej wskazanych.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ppsa orzekł o oddaleniu skargi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI