II SA/Lu 1161/03

II SA/Lu 1161/03 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2004-06-29
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2003-09-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jerzy Drwal /sprawozdawca/
Krystyna Sidor /przewodniczący/
Wojciech Kręcisz
Symbol z opisem
618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 46 poz 543
art.136, 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art.145 par.1 pkt.1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Asesorzy WSA Jerzy Drwal (spr.), Wojciech Kręcisz, Protokolant referent stażysta Agnieszka Kocot, po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi L. A. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości oraz wypłaty odszkodowania za nieruchomość I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Nr [...] z dnia [...]. które nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku II. zasądza od Wojewody na rzecz L. A. K. kwotę 30 zł (trzydzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania
Uzasadnienie
Decyzją Nr [...] z dnia [...] czerwca 2003 r. – wydaną na podstawie art. 104 i 105 § 1 kpa – Prezydent Miasta umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości oraz ustalenia i wypłaty odszkodowania /rekompensaty/ za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną przy ul. K..
Powyższa decyzja została wydana po rozpatrzeniu skargi L.K. na bezczynność Prezydenta Miasta w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Wyrokiem z dnia 11 marca 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie /w sprawie o sygn. akt II SAB/Lu 67/02/, zobowiązał organ do wydania decyzji w tej sprawie w terminie jednego miesiąca od doręczenia wyroku.
Rozstrzygając w sprawie zwrotu nieruchomości, organ umorzył postępowanie kierując się następującymi motywami:
Przedłożone przez skarżącego dokumenty, mające świadczyć o zasadności zgłoszonego wniosku o zwrot nieruchomości /bądź wypłaty odszkodowania/, nie potwierdzały słuszności tego rodzaju roszczenia.
W świetle zaświadczenia z Państwowego Biura Notarialnego z dnia 24 lutego 1976 r., skarżący nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości z uwagi na okoliczność, że w księdze wieczystej w dziale II tytuł własności uregulowany był w odniesieniu do zabudowanej domem działki /bez wskazywania obszaru/ na rzecz innych osób, będących współwłaścicielami /bez określenia udziałów każdego z nich/.
Dołączone do akt sprawy, postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] października 1998 r. /w sprawie o sygn. akt [...]/ oraz z dnia [...] października 1999 r. /w sprawie o sygn. akt [...]/ - stwierdzały nabycie praw do spadku po D.A.K., A.K., M.M. oraz A.M. – ale nie potwierdzały, że L.K. przysługuje prawo własności działki Nr 81 /poprzednio oznaczonej Nr 59/.
Organ sygnalizował, że nieruchomość ta, stanowiąca obecnie działkę gruntu Nr 31/1, została skomunalizowana na rzecz Gminy L., zaznaczając jednocześnie, że przed Sądem Rejonowym II Wydział Cywilny w sprawie o sygn. akt [...] – z wniosku B.H.M. – toczy się postępowanie o zasiedzenie nieruchomości o zwrot, której właśnie występował L.K.
Po rozpoznaniu odwołania L.K. podnoszącego, że podstawę jego roszczeń stanowi nakaz eksmisji wydany w 1969 r. /pomimo braku formalnego wywłaszczenia/, Wojewoda decyzją Nr[...] z dnia [...] sierpnia 2003 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, że w świetle dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, działka Nr 31/1 o pow. 1,2387 ha wraz z innymi działkami stanowiła własność Skarbu Państwa, czego dowodem był wpis z dnia 24 kwietnia/ 9 maja 1857 r. do księgi wieczystej "Dobra Rządowe", w dziale II – prawa własności tych dóbr, obejmujących między innymi Miasteczko [...] uregulowanego na rzecz Skarbu Królestwa Polskiego.
Organ argumentował, że przeprowadzona w oparciu o plan [...] /dawna nazwa miasteczka, a później przedmieścia K./, zatwierdzony w 1832 r. przez Komisję Rządową Spraw Wewnętrznych, Duchownych i Oświecenia Publicznego /przechowywany przez Archiwum Państwowe– Zespół Plany Miasta L. oraz Plan Regulacji Magistratu m. L./ - identyfikacja gruntów państwowych w rejonie ulicy K., wykazała, że nieruchomości te stanowiły grunty wchodzące w skład dawnego [...].
W ocenie organu, przedmiotowa nieruchomość stanowi od dawna głównie istniejące ulice: K., P., S., B.G., N., T., O., T. oraz place publiczne jak S.R., a także inne niezabudowane place i nieistniejące już ulice np. część dawniej istniejącego odcinka ul. O. oraz bez nazwy – bocznej ulicy T. Organ argumentował, że działka Nr 31/1 została skomunalizowana – decyzją Nr [...] Wojewody z dnia [...] maja 1999 r. – na rzecz Gminy L., której prawo własności ujawniono w księdze wieczystej Nr [...].
Zdaniem organu przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty spadkowe nie są dowodami prawa własności do nieruchomości, a decyzji o eksmisji nie uznaje się za akt na podstawie którego prawo do gruntu mogłoby być przeniesione na inną osobę.
W przedmiocie żądania zamiennego, to jest rekompensaty za bezprawne użytkowanie przez wiele lat nieruchomości, organ przyjął, że nie może być ono uwzględnione z uwagi na brak unormowań w tej kwestii w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego L.K. zarzucił, iż decyzja Wojewody godzi w poczucie sprawiedliwości i zasady współżycia społecznego oraz narusza prawo.
Uzasadniając zarzut naruszenia prawa, skarżący wskazał, że przedłożono dokumentację świadczącą o możliwości zwrotu nieruchomości, a decyzja w swej istocie legalizuje stan wywołany wcześniejszymi decyzjami /o eksmisji oraz o komunalizacji nieruchomości/.
Nie precyzując przysługujących mu praw do przedmiotowej nieruchomości, skarżący dowodził, że dostępny materiał dowodowy /w tym dokumenty o charakterze archiwalnym – np. akt notarialny Nr Rep [...] zawarty w 1929 r./ nie potwierdzał słuszności rozstrzygnięcia organu, który w sposób niewłaściwy ocenił zgłoszony wniosek rewindykacyjny o zwrot gruntu bądź też wypłatę odszkodowania /rekompensaty/ za utracone 29 lat temu mienie – w wyniku wydanej decyzji eksmisyjnej, skutkującej oczywistym pozbawieniem prawa własności.
W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wnosił o jej oddalenie, uznając zarzuty skarżącego za bezpodstawne, bowiem skarżący nie udokumentował prawa własności przedmiotowej nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta narusza prawo. Dokonując kontroli decyzji zarówno organu I jak i II instancji, do czego Sąd jest uprawniony na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ stanowiącego, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, sprawowaną pod względem zgodności z prawem, należy stwierdzić, że występują uzasadnione podstawy do kwestionowania zapadłego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości.
Powołana w decyzji organu I instancji podstawa prawna rozstrzygnięcia, to jest przepis art. 105 § 1 kpa regulujący kwestię umorzenia postępowania z powodu bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, prowadziła do wniosku, że skarżącemu nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości, albowiem nie udowodnił, że był on właścicielem utraconego gruntu, a czego nie odzwierciedlały przedłożone przez niego dokumenty.
Zdaniem Sądu wręcz przeciwnie, analiza tylko niektórych dokumentów w postaci np. zaświadczenia z Państwowego Biura Notarialnego w powiązaniu z wynikami przeprowadzonego i zakończonego postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, świadczyła, że skarżący może być osobą uprawnioną do występowania z roszczeniem o zwrot nieruchomości.
Stosownie do zaświadczenia Nr L.dz. 723/1976 Państwowego Biura Notarialnego z dnia 24 lutego 1976 r. wydanego na podstawie księgi wieczystej "[...]", tytuł własności działki położonej w L. – K. był uregulowany w dziale II na rzecz wymienionych w nim osób, w tym M.M., syna S. , jako współwłaścicieli /bez określenia w jakich częściach/.
W świetle postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] października 1998 r. w sprawie o sygn. akt [...], spadek po D.K. zmarłej w 1995 r., na podstawie ustawy nabyli mąż A.K. w ¼ części oraz dzieci: L.K., E.K., A.F, K.P. po 3/16 części każde z nich, natomiast spadek po A.K. zmarłym w 1998 r. nabyły dzieci: K.P., A.F., E.K. i L.K.
Według figurującego w aktach sprawy o sygn. akt [...]postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] października 1999 r. spadek po A.M. zmarłej w 1964 r., na podstawie ustawy nabyli: mąż M.M. w ¼ części oraz dzieci: K.L., K.R., M.B.M., D.A.K. i B.H.M. po 3/28 części oraz wnuki: Z.Z., K.K., Z.M. i G.M. po 3/84 części z wyłączeniem udziału spadkodawczyni w majątku objętym do chwili jej śmierci wspólnotą ustawową, udział ten przypada dzieciom: K.L., D.K. i B.MK.R., M.M. po 1/7 części raz wnukom: Z.Z., K.K., Z.M., M.M., R.M. i G.M. po 1/21 części, natomiast spadek po M.M. zmarłym w 1965 r. na podstawie ustawy nabyły dzieci: K.L. K.R., M.M., D.K. i B.M. po 1/7 części oraz wnuki: Z.Z., K.K., Z.M., M.M., R.M i G.M. po 1/21 części. Wobec znajdujących się w aktach sprawy zaświadczeń Trzeciego Urzędu Skarbowego, z których wynikało jednoznacznie, że przypadający L.K. udział po D.K. w majątku spadkowym, w postaci niezabudowanej nieruchomości o pow. 384 m2 położonej przy ul. K. – wynosił 3/16 części /zaświadczenie Nr P-4/076/2/481/01 z dnia 24 sierpnia 2001 r./, zaś należny mu udział po A.K. w majątku spadkowym, w postaci tej samej niezabudowanej nieruchomości – wynosił ¼ części /zaświadczenie Nr P-4/076/2/482/01 z dnia 27 sierpnia 2001 r./ - roszczenia skarżącego znajdowałyby dodatkowe potwierdzenie.
Dysponując dowodami rozpoznający sprawę organ, ocenił, że skarżący powinien przedstawić tytuł własności nieruchomości przy ulicy K. bądź też dowód, że nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji o wywłaszczeniu.
Zdaniem Sądu wobec wyraźnego wniosku skarżącego o zwrot nieruchomości /lub wypłacenia rekompensaty z tytułu bezprawnego korzystania z nieruchomości/ należało dokonać oceny zgłoszonego żądania w świetle przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. Nr 46, poz. 543/. Dlatego też decyzja organu o umorzeniu postępowania powinna była zawierać materialnoprawną podstawę uzasadniającą bezprzedmiotowość postępowania. Takiej podstawy organ jednak nie wskazał.
Zgodnie z art. 136 ust. 1 cyt. ustawy, nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot nieruchomości.
Orzekający organ nie wykluczył jednoznacznie, że w przeszłości nie miało miejsca wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości
Stosownie do art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczną, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowaniu terenu, a cel ten nie został zrealizowany.
Dopuszczalny jest również zwrot części nieruchomości, w świetle art. 137 ust. 2 ustawy. Zagadnienie zwrotu części nieruchomości niestety nie było przedmiotem analizy organu.
W myśl art. 136 ust. 3 ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
W świetle akt sprawy L.K. był spadkobiercą po D.K.. Ta zaś była spadkobiercą po M.M. i A.M.. M.M. figurował jako jeden ze współwłaścicieli nieruchomości, położonej przy ul. K. – według zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego wystawionego na podstawie księgi wieczystej "[...]". W aktach sprawy były informacje o pozostałych spadkobiercach. Ważnym zagadnieniem było zatem ustalenie czy wszyscy spadkobiercy oprócz L.K. złożyli wniosek o zwrot nieruchomości.
W trakcie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 29 czerwca 2004 r., skarżący L.K. wyjaśnił, że jego udział wyniósłby ¼ z 1/6 części należącej do jego matki.
Z akt sprawy wynika, że przed Sądem Rejonowym II Wydział Cywilny w sprawie o sygn. akt [...] toczy się postępowanie z wniosku B.H.M. o zasiedzenie nieruchomości o pow. 415 m2 przy ul. K. O trwającym postępowaniu organ I instancji sygnalizował w uzasadnieniu decyzji, nie oczekując jednak na wyniki tego postępowania. Podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie w dniu 29 czerwca 2004 r. skarżący wyjaśnił ponadto, że jest uczestnikiem postępowania w sprawie o zasiedzenie nieruchomości, a postanowienie w tej sprawie zostanie ogłoszone w dniu 6 lipca 2004 r.
W tej sytuacji, organ ponownie rozpoznając sprawę powinien w uzupełniającym postępowaniu dowodowym, uwzględnić ustalenia poczynione przez Sąd w postępowaniu o zasiedzenie nieruchomości.
Ponadto szerszej analizie organ podda okoliczności nabycia w 1929 r. nieruchomości przez M.M., syna S. Skarżący zwracał uwagę na fakt zawarcia takiej umowy a akt notarialny Nr [...] z dnia [...]września 1929 r. załączono do akt sprawy.
W trakcie ponownego rozpoznawania sprawy zwrotu nieruchomości, organ będzie miał na uwadze treść art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w myśl którego, zwrotowi mogą podlegać nieruchomości wywłaszczone, niezależnie od czasu kiedy nastąpiło odjęcie prawa własności.
Warunkiem niezbędnym do zwrotu nieruchomości jest aby wywłaszczenie miało miejsce pod rządami ustawy o charakterze wywłaszczeniowym.
Do akt sprawy nie dołączono orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości, której zwrotu domaga się skarżący. Powoduje to, że nie można było ustalić czy nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. A zatem bez poczynienia ustaleń w tym zakresie, nie można było mówić o bezprzedmiotowości postępowania w tej sprawie.
Wydaje się, że są niezbędne poszukiwania w specjalistycznych organach i urzędach, dysponujących zbiorami dokumentów /nawet archiwalnych/ w celu odszukania orzeczenia o wywłaszczeniu. Wywłaszczeniowego charakteru nie miała decyzja o eksmisji figurująca w aktach sprawy.
Ze swej istoty decyzja Prezydium Miejskiej Rady Narodowej uchybieniami w utrzymaniu obiektu lub lokalu – wydana na podstawie art. 58 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. – Prawo budowlane /Dz.U. Nr 7, poz. 36/ oraz § 62 i 70 pkt 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 27 lipca 1961 r. w sprawie państwowego nadzoru budowlanego nad budową, rozbiórką i utrzymaniem obiektów budownictwa powszechnego /Dz.U. Nr 38, poz. 197/ - po komisyjnym stwierdzeniu, przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady Narodowej , w dniu 24 maja 1969 r. nieodpowiedniego stanu technicznego budynku mieszkalnego składającego się z dwunastu izb, usytuowanego na działce Nr 81, położonej przy ulicy K./ - nakazująca wymienionym w niej osobom, będących właścicielami obiektu budowlanego /K. R., B., B., K., Z., M., R., G.M., D.K. i Z.Z. – usunięcie zagrożenia ze względu na stan obiektu poprzez wykwaterowanie w trybie natychmiastowym – J.S., L.M., Z.G., D.K., K.L., Z.W., H.M. i H.M.-C. z zajmowanych przez nich lokali – nie mogła być potraktowana jako orzeczenie organu, wywołujące skutki przewidziane w ustawie wywłaszczeniowej.
Należy podkreślić, że sam skarżący wyjaśniał w swoich pismach kierowanych do Urzędu Miejskiego, że wywłaszczenia nie było, co jednak nie zwalniało organu od próby odszukania decyzji wywłaszczeniowej.
W rozpoznawanej ponownie sprawie organ powinien wyjaśnić czy nie zachodzi sprzeczność pomiędzy zaświadczeniem z Państwowego Biura Notarialnego z dnia 24 lutego 1976 r., stwierdzającym prawo własności nieruchomości przysługujące wymienionym w nim osobom fizycznym /w tym M.M./, czy też aktem notarialnym z 1929 r., a ustaleniami organu dokonanymi w oparciu o księgę wieczystą "Dobra Rządowe", że przedmiotowa nieruchomość w XIX wieku należała do "Dóbr Rządowych" – Skarbu Królestwa Polskiego.
Wobec wydania przez Wojewodę decyzji o komunalizacji nieruchomości objętej wnioskiem o jej zwrot, akta sprawy dotyczącej postępowania związanego z wydaniem decyzji komunalizacyjnej będą pomocne w wyjaśnieniu rozpoznawanej sprawy zwrotu nieruchomości, przy czym przedmiotowa decyzja jako istotny dowód powinna być załączona do akt.
W aktach sprawy brakowało takiej decyzji, aczkolwiek orzekający organ uzasadniając rozstrzygnięcie bazował na jej sentencji.
Wydaje się, że niezbędna będzie także analiza wpisów w dostępnych księgach wieczystych /badanie ksiąg hipotecznych/ w przypadku występujących niezgodności danych wynikających z tych ksiąg, przeprowadzona w powiązaniu z wypisami z prowadzonych rejestrów gruntów /ewidencją gruntów/, które należy dołączyć do akt sprawy.
Oceniając przebieg postępowania administracyjnego w tej sprawie, Sąd uznał, że organ nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego /wbrew dyspozycji art. 77 § 1 kpa/.
Mając powyższe na uwadze, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta podlegały uchyleniu przez Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270/.
Stosownie do art. 152 cyt. ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie uchylonych decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku.
Orzeczenie o zwrocie kosztów uzasadniał przepis art. 200 wyżej wymienionej ustawy.