II SA/Lu 1118/23

II SA/Lu 1118/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-03-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-12-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jacek Czaja /sprawozdawca/
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/
Maciej Gapski
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1842
art. 15zzzzzn2
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
Dz.U. 2024 poz 572
art. 58
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Maciej Gapski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 marca 2024 r. sprawy ze skargi F. S., M. S. i H. O. na postanowienie Wojewody z dnia [...] listopada 2023 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie postanowieniem z 9 listopada 2023 r. Wojewoda (dalej jako: Wojewoda), po rozpoznaniu zażalenia F. S., M. S. i H. O. (dalej także jako: skarżący) utrzymał w mocy postanowienie Starosty L. z 20 września 2023 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej dawnymi nr [...], [...], [...], [...] i [...], położonej w L. przy ul. [...], w obszarze aktualnych działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] (obr. 18, ark. 3) oraz nr [...] (obr. 18, ark. 4).
Postanowienie zapadło w następującym stanie sprawy.
R. S. zwrócił się wnioskiem z 12 maja 2020 r. o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Postanowieniem Wojewody z 28 września 2020 r. Starosta L. (dalej także jako: Starosta) został wyznaczony do prowadzenia sprawy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej dawnymi nr [...], [...], [...], [...] i [...], położonej w L. przy ul. [...], w obszarze aktualnych działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] (obr. 18, ark. 3), oraz nr [...] (obr. 18, ark. 4). Do powyższego wniosku przyłączyli się pozostali uprawnieni: 28 sierpnia 2020 r. – H. O., a M. S. (reprezentowana przez H. O.) i F. S. – 2 października 2020 r.
Pismem z 3 marca 2021 r. Starosta powiadomił skarżących o uchybieniu terminu oraz pouczył ich o terminie i sposobie złożenia wniosku o przywróceniu terminu do wniesienia wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości zgodnie z art. 15zzzzzn2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020, poz. 1842 ze zm.; dalej jako: ustawa Covid).
Wnioskiem z 18 marca 2021 r. skarżący zwrócili się o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot ww. nieruchomości. Starosta postanowieniem z 29 marca 2021 r. przywrócił im termin do wystąpienia z powyższym wnioskiem.
Decyzją z 26 stycznia 2023 r. Starosta rozpoznał wniosek o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Wojewoda, po rozpoznaniu odwołania skarżących oraz P. L. (dalej także jako: Prezydent), uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. W treści uzasadnienia wskazał na konieczność uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości i obowiązek rozpoznania go z uwzględnieniem kryterium braku winy z art. 58 § 1 k.p.a.
Pismem datowanym na 2 sierpnia 2023 r. skarżący, reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika, uzupełnili wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Wyjaśnili, że H. O. (będąca również pełnomocnikiem M. S.), przez cały 2020 r. leczyła się onkologicznie, natomiast F. S. sprawował nad nią stałą opiekę. Zły stan zdrowia nie pozwolił stronom dotrzymać wyznaczonych ustawowo terminów. Powołały się również na fakt, że M. S. na stałe zamieszkuje w [...]. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu podniesiono również, że w 2020 r. i latach następnych panowała globalna epidemia Covid-19, która spowodowała szereg obostrzeń i panująca w tym czasie atmosfera oraz komunikaty płynące z mediów, "podsycane" dodatkowo wprowadzaniem kolejnych obostrzeń, prowadziły do sytuacji, w której w szczególności osoby przewlekle chore oraz osoby, które się nimi opiekowały starały się zapobiec zakażeniu. Dlatego H. O. oraz opiekujący się nią F. S. do minimum ograniczali kontakt z otoczeniem, ograniczając się jedynie do podejmowania niezbędnych aktywności w tym w szczególności związanych z leczeniem H. O., aby ograniczyć możliwość zakażenia wirusem, bowiem mogłoby to stanowić bezpośrednie zagrożenie dla jej życia i zdrowia.
Postanowieniem z 20 września 2023 r. Starosta odmówił przywrócenia terminu do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Uznał, że skarżący nie uprawdopodobnili braku winy w uchybieniu terminu.
Utrzymując powyższe postanowienie w mocy, Wojewoda wskazał, że nieruchomości, których dotyczy wniosek zostały nabyte na rzecz Skarbu Państwa w drodze umów z 14 lipca 1975 r., 15 marca 1978 r. i 31 grudnia 1979 r. Zgodnie z przepisami ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, mógł zostać złożony do 14 maja 2020 r. Wobec zawieszenia biegu terminów spowodowanego obowiązywaniem przepisów szczególnych, w okresie stanu zagrożenia epidemicznego oraz stanu epidemii Covid-19, wnioski o zwrot należało złożyć do 24 lipca 2020 r. Organ odwoławczy nie zakwestionował ustaleń Starosty w zakresie stwierdzenia uchybienia terminowi na złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Stwierdził ponadto, że skarżący nie uprawdopodobnili braku winy w uchybieniu terminowi.
Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazał, że w okolicznościach konkretnej sprawy argumentami świadczącymi o braku winy w uchybieniu terminu w okresie stanu epidemii, mogą być kwestie związane z tym stanem (w tym np. fakt zachorowania przez stronę na Covid-19 i przebywanie z tego powodu na kwarantannie), jednak okoliczności te winny zostać każdorazowo przez stronę wskazane. Zdaniem Wojewody przedstawiona sytuacja nie pozwala na stwierdzenie takiej choroby, nagłego pogorszenia stanu zdrowia H. O. w okresie biegu terminu do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, które usprawiedliwiłyby niedochowanie przez nią i jej opiekuna terminu. Organ uznał za wiarygodne twierdzenie, że H. O. leczyła się onkologicznie, ale nie dał wiary stanowisku, że z tego względu nie było możliwe dochowanie terminu. Organ zauważył również, że F. S. złożył wniosek później niż H. O.. Uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu nie może ograniczać się jedynie do twierdzeń strony.
W skardze na powyższe postanowienie skarżący wskazali na:
1. naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. - poprzez brak wszechstronnego zebrania i rozważenia materiału dowodowego w sprawie, a także poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, to jest obowiązku dążenia do prawdy obiektywnej oraz ustalenia okoliczności mających znaczenie w tym także uznania zgromadzonych dowodów, co w istocie doprowadziło do bezpodstawnego uznania przez organ II instancji w ślad za stanowiskiem zaprezentowanym przez organ I instancji, iż skarżący nie i uprawdopodobnili, że uchybienie terminu nastąpiło bez ich winy w sytuacji, gdy skarżący w sposób szczegółowy i wyraźny uprawdopodobniły brak winy w uchybieniu terminu w związku z czym organ zobowiązany był do jego przywrócenia - co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
2. naruszenie art. 6 i S k.p.a. tj. zasady praworządności oraz zasady zaufania obywateli do organów władzy publicznej, poprzez brak praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia wbrew przepisom prawa z zaniechaniem szczegółowego zbadania zaistniałego w sprawie stanu faktycznego oraz przeprowadzenia należytej kontroli postanowienia wydanego przez organ I instancji - co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
3. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.c. w związku z art. 6, art. 7, art. 9, art. 11 i art. 77 k.p.a - poprzez niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej - co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
4. naruszenie art. 80 k.p.a. - poprzez dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego i bezpodstawne uznanie przez organ II instancji w ślad za stanowiskiem zaprezentowanym przez organ I instancji, iż wskazane przez skarżących okoliczności nie są wystarczające do uznania przez Starostę L., iż skarżący uprawdopodobnili, że uchybienie terminu nastąpiło bez ich winy w sytuacji, gdy strony w sposób szczegółowy i wyraźny uprawdopodobniły brak winy w uchybieniu terminu w związku z czym organ zobowiązany był do jego przywrócenia - co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
5. naruszenie art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a., tj. przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, poprzez brak prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego - co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
6. naruszenie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 124 k.p.a. - poprzez niewyjaśnienie w sposób budzący zaufanie do organów administracji uzasadnienia faktycznego zaskarżonego postanowienia - co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
7. art. 15 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.c. - poprzez ograniczenie się przez Wojewodę wyłącznie do pobieżnej kontroli postanowienia organu I instancji, z zaniechaniem ponownego rozpoznania sprawy, w tym bez należytego rozpatrzenia podnoszonych przez Skarżycach zarzutów i argumentacji zawartej w odwołaniu, jak również bez przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, co skutkowało bezpodstawnym utrzymaniem w mocy zaskarżonego postanowienia Starosty L. - co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
8. naruszenie art. 58 § 1 k.p.a. oraz art. 15zzzzzn2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - poprzez jego nieuzasadnione niezastosowanie i w konsekwencji bezpodstawne wydanie przez organ II instancji postanowienia o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia organu I instancji w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu w sytuacji, gdy Skarżący w sposób jednoznaczny uprawdopodobnili, iż uchybienie terminu do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nastąpiło bez ich winy w związku z czym organ zobowiązany był do jego przywrócenia.
W związku z powyższym skarżący wnieśli o uchylenie postanowienia Wojewody i poprzedzającego go postanowienia Starosty oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
W sprawie nie ma żadnych wątpliwości, że skarżący złożyli wniosek o zwrot wywłaszczonych nieruchomości z uchybieniem terminu, który upłynął w okresie obowiązywania stanu epidemii (24 lipca 2020 r.). Skarżący złożyli wnioski o zwrot wywłaszczonych nieruchomości w czasie trwania tego stanu tj. 28 sierpnia 2020 r. i 2 października 2020 r., i w tym okresie został złożony wniosek o przywrócenie terminu, co nie było kwestionowane.
Zgodnie z art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy Covid, który wszedł w życie 16 grudnia 2020 r., w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu Covid-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów m. in., od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej (pkt 1), do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki (pkt 2), których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie (pkt 4), zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony (pkt 5) organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.
Należy wyjaśnić, że ustawodawca w sposób jednoznaczny, mając na uwadze przyczynę i cel wprowadzenia art. 15zzzzzn2 ustawy Covid, wskazał, że obejmuje on wszystkie zdarzenia (działania obywateli podjęte z uchybieniem terminów określonych w ust. 1), które miały miejsce w całym okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu Covid-19. Chociaż przepisy przejściowe nie przewidywały działania tego przepisu z mocą wsteczną, to w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywano, że "należy dopuścić założenie, że terminy, którym uchybiono przed wejściem w życie omawianego przepisu, ale w okresie obowiązywania stanu epidemii, mogą zostać przywrócone w trybie tego przepisu" (por. wyrok NSA z 30 marca 2023 r., sygn. akt I GSK 1432/22 i cyt. tam orzecznictwo). Przyjęto zatem, że organ ma obowiązek zastosowania tego przepisu, jeżeli obowiązywał w chwili wydania rozstrzygnięcia.
W treści omawianego przepisu ustawodawca określił przedział czasowy, w którym zachodzące fakty rodzą skutki prawne przewidziane w tym przepisie. Jest to okoliczność wymagająca podkreślenia, ponieważ ustawodawca określił w przepisie czasowe granice, w których dane zdarzenia rodzą skutki prawne. Tylko wtedy, gdy ustawodawca w żaden sposób nie określa początku tego terminu, przyjmuje się założenie, że faktami rodzącymi skutki prawne są fakty zachodzące od momentu wejścia w życie przepisu, które te skutki przewidział.
Zdaniem Sądu analizowany przepis dotyczy każdego uchybienia terminu określonego w ust.1 powyższego przepisu, które nastąpiło w okresie obowiązywania stanu epidemii. Niezależnie od tego, czy czynności dokonano w czasie, gdy przepis obowiązywał, ale również niezależnie od tego, czy termin na jej dokonanie upłynął przed jego wejściem w życie. Istotne jest, aby zdarzenia te miały miejsce w okresie epidemii Covid-19, a przepis obowiązywał w chwili wydania rozstrzygnięcia przez organ. Za taką wykładnią art. 15zzzzzn2 ustawy Covid przemawia jednoznaczny wynik wykładni językowej, uzupełnionej o wynik wykładni celowościowej.
Podkreślić trzeba, że tzw. "wsteczne działanie ustawy" nie jest co do zasady wyłączone, podlega jednak istotnym ograniczeniom. W prawie administracyjnym, inaczej niż w cywilnym i karnym, kwestia retroaktywności prawa nie została wprost uregulowana. Należy jednak podkreślić, że co do zasady prawo nie powinno działać wstecz (lex retro non agit) i jest to ogólna zasada prawa (reguła), której istota sprowadza się do zagwarantowania stabilności prawa i zaufania do władzy publicznej. Tej zasady nie narusza zatem taka wykładnia przepisów, która daje obywatelowi szersze uprawnienia i – w wyjątkowej sytuacji wywołanej pandemią – prowadzi do najpełniejszego zabezpieczenia interesu obywatela. Zasada ta ma chronić obywateli, nie powinna zatem znajdować zastosowania tam, gdzie działa na ich niekorzyść.
W szczególności należy podkreślić, że ustawodawca w art. 15zzzzzn2 ustawy Covid wprost posłużył się sformułowaniem "w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu Covid-19". Redakcja przepisu wskazuje, że czasem zakreślonym przez ustawodawcę wprost (literalnie) był okres obowiązywania stanu epidemii. Hipotezą art. 15zzzzzn2 ustawy Covid objęto zatem wszystkie terminy, których bieg upłynął w okresie obowiązywania tego stanu, o ile strona uchybiła terminowi w okresie obowiązywania stanu epidemii. Ustawodawca wystarczająco wyraźnie wskazał na możliwość stosowania art. 15zzzzzn2 ustawy Covid do zdarzeń, które miały miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii Covid-19 w samej treści przepisu i nie ma konieczności poszukiwania przepisów wprost wskazujących, że przepis może być stosowany z mocą wsteczną tj. od chwili wprowadzenia stanu epidemii Covid-19.
Retroakcja może zostać ustanowiona poprzez bezpośrednie powiązanie skutków prawnych z faktami (również przeszłymi), odpowiednio w tym celu opisanymi w hipotezie przepisu. Taka sytuacja zaistniała w przypadku art. 15zzzzzn2 ustawy Covid.
Ustawodawca nakazał, aby organ badał czy do uchybienia doszło w okresie obowiązywania stanu epidemii. Redakcja przepisu, chociaż specyficzna, wskazuje, że intencją ustawodawcy było objęcie hipotezą normy wszystkich zdarzeń, które miały miejsce w czasie trwania tego stanu.
Zdaniem Sądu należy położyć szczególny nacisk na wyjątkowe okoliczności uchwalenia powyższej ustawy, której niebudzącej wątpliwości celem było uchronienie obywateli przed negatywnymi konsekwencjami pandemii, na skutek której doszło do istotnego ograniczenia dostępu do organów publicznych i sądów, podmiotów powołanych do udzielania pomocy prawnej, współdziałania w ochronie praw i wolności (takich jak np. profesjonalni pełnomocnicy), czy działalności operatora pocztowego. Jest okolicznością powszechnie znaną, że z uwagi na pandemię dostęp obywateli do tych podmiotów był utrudniony. Terminowość podejmowania działań przez strony jest niezwykle ważnym czynnikiem wpływającym na stabilność obrotu prawnego. Jednakże ustawodawca – dostrzegając, że w wyjątkowych okolicznościach pandemii należy ten rygoryzm łagodzić – wprowadzał różne rozwiązania w celu ochrony obywateli przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu w tym okresie.
Należy także podkreślić, że dokonując wykładni ustawy Covid nie można tracić z pola widzenia, że została ona uchwalona w szczególnym okresie i była wielokrotnie nowelizowana, w reakcji na aktualne problemy społeczne, związane z przebiegiem epidemii. W konsekwencji ustawa nie zawiera spójnych, jasnych przepisów i została zredagowana w sposób dość chaotyczny. W takiej sytuacji należy w szczególności kierować intencją ustawodawcy, a zatem celem wprowadzenia konkretnych przepisów.
W świetle powyższych rozważań należy stanąć na stanowisku, że omawiany przepis dotyczy także takich przypadków, w których bieg terminu upłynął przed wejściem w życie art. 15zzzzzn2 ustawy Covid.
Stanowisko, zgodnie z którym art. 15zzzzzn2 ustawy Covid może mieć zastosowanie tylko do tych terminów, których bieg nie zakończył się do dnia 16 grudnia 2020 r. wynika z zawężającej wykładni prawa, niemającej wystarczającego uzasadnienia ani w samej treści przepisu, ani w treści całej ustawy Covid czy ustawy, która wprowadziła powyższy przepis. Jest także rażąco sprzeczne z celem wprowadzenia ustawy Covid.
Aktualnie nie budzi wątpliwości w orzecznictwie, że intencją ustawodawcy było objęcie zakresem art. 15zzzzzn2 ustawy Covid wszystkich przepisów, w tym również prawa materialnego, które regulują relacje pomiędzy obywatelem a organami państwa.
Samo złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w trybie art. 15zzzzzn2 ustawy Covid nie przekłada się na obowiązek jego uwzględnienia. Gdyby taka była intencja ustawodawcy, wyraziłby to wprost, jako obowiązek przywrócenia terminu. Przepis ten jedynie modyfikuje tryb postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu w przypadku jego uchybienia w okresie stanu epidemii, jednak jednocześnie nie zawiera samodzielnej podstawy do rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu – ani do uwzględnienia takiego wniosku, ani też do odmowy przywrócenia terminu. Z tego względu przepis ten nie funkcjonuje samodzielnie i nie może być stosowany w oderwaniu od przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2023 r., poz. 775, dalej jako: k.p.a.), w tym od określonych w nim warunków przywracania terminów, które nie zostały zmodyfikowane ani zniesione przepisem art. 15zzzzzn2 ustawy Covid. Należy podkreślić, że z treści tego przepisu nie sposób wywieźć, że już sam fakt obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu Covid-19 oraz związane z tym ograniczenia, stanowią ustawową przesłankę do przywrócenia uchybionego terminu. Okoliczności te niewątpliwie były przyczyną poszerzenia (w art. 15zzzzzn2 ustawy Covid) katalogu terminów podlegających przywróceniu oraz wprowadzenia dodatkowych - korzystnych dla stron reguł ich przywracania, w tym zwłaszcza obowiązku zawiadamiania stron o uchybieniu terminu oraz wydłużenia z 7 do 30 dni terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, jednak nie sposób uznać, że zniosły one również obowiązek uprawdopodobnienia przez stronę braku winy w uchybieniu terminu – jako warunku jego przywrócenia. Z tych względów organy, rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu uchybionego w okresie stanu epidemii, nie są zwolnione są od obowiązku oceny, czy strona uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminu (por. m. in. wyrok NSA z 28 lipca 2023 r., sygn. akt I GSK 1173/22; wyrok WSA w Lublinie z 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 309/23). Sąd w niniejszym składzie nie podziela odmiennego stanowiska zaprezentowanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 22 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 65/23.
Stosując wyżej przedstawione stanowisko do okoliczności niniejszej sprawy zauważyć należy, że skarżący złożyli wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości oznaczonej dawnymi numerami [...], [...], [...], [...] i [...] położonej w L., przy ul. [...] w obszarze aktualnych dz. [...], [...], [...], [...] oraz nr [...]. Wniosek nie zawierał uzasadnienia. W toku postępowania organ I instancji przywrócił skarżącym termin na wniesienie powyższego wniosku, a następnie wydał decyzję z 26 stycznia 2023 r. w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Wojewoda uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania decyzją z 4 kwietnia 2023 r., podkreślając, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Starosta będzie zobowiązany m. in. do wyznaczenia spadkobiercom S. i J. S. terminu do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu o wskazanie okoliczności świadczących o braku ich winy w uchybieniu terminu. Dopiero po uzupełnieniu wniosku w tym zakresie, organ rozpatrzy wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, uwzględniając przy tym kryterium braku winy z art. 58 § 1 k.p.a. Stanowisko Wojewody było w tym zakresie prawidłowe.
Ustawodawca nie wymaga udowodnienia, ale jedynie uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na to, że do uchybienia terminu doszło z przyczyn niezawinionych przez stronę (art. 58 § 1 k.p.a.). Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym wobec dowodu, nie wymaga wykazania pewności istnienia jakiegoś faktu, a jedynie odpowiedniego stopnia jego prawdopodobieństwa. Na stronie spoczywa ciężar uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, jednak kierując się tą zasadą należy mieć na uwadze faktyczne możliwości wykazania przez stronę wywodzonych okoliczności.
Przywrócenie terminu może nastąpić tylko wtedy, gdy osoba zainteresowana nie dokonała czynności w terminie z uwagi na obiektywnie istniejącą przyczynę, której nie mogła usunąć. Przywrócenie terminu uzasadniają takie okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminowi spoczywa na stronie postępowania, która występuje z prośbą o jego przywrócenie. Organ powinien jedynie ocenić przedstawione przez nią okoliczności w świetle przesłanek z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. Uprawdopodobnienie oznacza wykazanie za pomocą dowolnych środków, że wskazane przez stronę zdarzenie mogło zaistnieć, co jednak nie może opierać się wyłącznie na samych twierdzeniach strony, zwłaszcza, gdy są one w opozycji do istniejących w sprawie dowodów lub są nielogiczne, sprzeczne z doświadczeniem życiowym.
Skarżący, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wskazali, że M. S. mieszka w [...] i była reprezentowana przez H. O., podkreślając zły stan zdrowia pełnomocnika. Przede wszystkim należy podkreślić, że sama odległość od organu, nawet znaczna, nie uniemożliwia stronie złożenia wniosku w terminie. Niewątpliwie bowiem przesyłka może zostać przesłana na adres do doręczeń elektronicznych organu i może zostać nadana w polskim urzędzie konsularnym (art. 57 § 5 k.p.a.). Strona mogła również nadać wniosek w placówce pocztowej w [...], chociaż wówczas data nadania przesyłki nie przesądza o zachowaniu terminu. Sąd nie kwestionuje, że M. S. mieszka w [...], jednakże nie jest to okoliczność nadzwyczajna, której strona nie mogła przewidzieć, a skutkom ograniczenia dostępu do organu nie mogła w żaden sposób przeciwdziałać. Ponadto należy podkreślić, że – jak sama wskazuje – ustanowiła w Polsce pełnomocnika w osobie H. O..
Niezachowanie terminu przez H. O. nie jest okolicznością przez nią niezawinioną. Strona ta wskazała, że w 2020 r. była leczona onkologicznie. Okoliczność ta została uprawdopodobniona dopiero przy wniesieniu skargi. W orzecznictwie nie wzbudza żadnych wątpliwości fakt, że nawet choroba wymagająca leczenia nie uzasadnia stwierdzenia braku zawinienia i przywrócenia terminu. Nie każda ciężka choroba wywołuje obiektywną niemożność działania, dokonywania czynność procesowych. Ponadto analiza dokumentacji medycznej nie wskazuje na taki stan zdrowia i zaawansowania choroby, który uniemożliwiłby stronie złożenie wniosku w terminie.
Omawianej przesłanki nie spełnia również opiekowanie się osobą chorą, na co powołał się F. S..
Nie sposób także zaakceptować stanowiska skarżących, że samo trwanie pandemii Covid-19 może uzasadnić przywrócenie terminu. Oczywiste jest, że w okolicznościach konkretnej sprawy argumentami świadczącymi o braku winy w uchybieniu terminu w okresie stanu epidemii, mogą być kwestie związane z tym stanem (w tym w np. fakt zachorowania przez stronę na Covid-19 i przebywanie z tego powodu na kwarantannie), jednak okoliczności te należy każdorazowo w sposób skonkretyzowany wykazać. Samo prewencyjne przebywanie na kwarantannie, dobrowolne izolowanie się od innych osób, oznacza, ze strona mogła dokonać czynności w terminie, jeżeli dołożyłaby należytej staranności. Należy podkreślić, że przywrócenie terminu jest niedopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Ustawodawca nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. Oznacza to, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu, wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji.
Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, że nie ma wpływu na wynik postępowania fakt, że stronom przywrócono termin postanowieniem P. L. z dnia 29 marca 2021 r. w sprawie [...] Kwestia przywrócenia terminu nie była w tej sprawie badana w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie sposób zatem stwierdzić, że zachodzi związanie sądu stanowiskiem wyrażonym przez organ w innej sprawie.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda przyjął prawidłowe stanowisko, utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Starosty. W związku z powyższym, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę