II SA/Lu 104/25

II SA/Lu 104/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-06-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Bartłomiej Pastucha /sprawozdawca/
Grzegorz Grymuza
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 2 ust. 1, art. 4, , art. 8 ust. 1, art. 50, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1, ust. 4a, ust. 5, ust. 5b
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) Protokolant Referent Justyna Kłosowska-Pietrynko po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu T. M. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] grudnia 2024 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania P. P. (dalej także jako "skarżący", "wnioskodawca" lub "strona"), utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] października 2024 r. znak: [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika F. N. 3 Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L., orzekającą o odmowie przyznania skarżącemu pomocy w formie usług opiekuńczych.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przedstawił następująco okoliczności faktyczne i prawne sprawy:
Wnioskiem z dnia 31 lipca 2024 r. skarżący zwrócił się z do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. z prośbą o "przydzielenie mu opiekunki". Do wniosku załączył m.in. decyzję o waloryzacji policyjnej emerytury z dnia 29 lutego 2024 r., oświadczenie o stanie rodziny, majątku, dochodach i źródłach utrzymania (złożone w postępowaniu przed Sądem Rejonowym [...]), zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia 15 lutego 2024 r. i dnia 4 czerwca 2024 r., zaświadczenie lekarskie z dnia 2 sierpnia 2024 r., orzeczenie z dnia [...] grudnia 2023 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz orzeczenie z dnia [...] maja 2024 r. Komisji Lekarskiej podległej Ministrowi właściwemu ds. wewnętrznych w [...].
Po rozpatrzeniu wniosku organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] października 2024 r. odmówił przyznania stronie pomocy w formie usług opiekuńczych. W uzasadnieniu wskazał, że pomimo orzeczonej niepełnosprawności wnioskodawcy, z ustalonego stanu faktycznego wynika, że jest on samodzielny w wykonywaniu czynności dnia codziennego. Ponadto organ pierwszej instancji podniósł, że wnioskodawca nie określił precyzyjnie zakresu i formy oczekiwanej pomocy, zaś zgodny z intencją wnioskodawcy wymiar usług opiekuńczych wynoszący 8 godzin dziennie przez 7 dni w tygodniu, przekracza jego możliwości dochodowe. Dodatkowo wskazał, że ustalone miesięczne dochody wnioskodawcy, po odliczeniu niezbędnych wydatków, pozwalają mu na zabezpieczenie np. prywatnych usług opiekuńczych, a zatem pozwalają na zrealizowanie celów pomocy społecznej we własnym zakresie przez wnioskodawcę.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zakwestionował odmowę przyznania mu pomocy w formie usług opiekuńczych. Wnioskodawca powołał się na swój stan zdrowia, który - w jego ocenie i zgodnie z przedstawionym zaświadczeniem lekarskim - uzasadnia przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych we wnioskowanym wymiarze. Jednocześnie zakwestionował ustalenia organu pierwszej instancji stanowiące podstawę do wydania decyzji, a dotyczące w szczególności sytuacji finansowej strony. Podniósł ponadto, że najbliższa rodzina poinformowała go o zaprzestaniu udzielania mu pomocy w dotychczasowej formie.
Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne, jak i ich ocenę prawną, dokonane w sprawie przez organ pierwszej instancji.
Kolegium przytoczyło treść art. 50 ust. 1-3 ustawy o pomocy społecznej, stanowiącego podstawę do przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych. Następnie zwróciło uwagę, że z konstrukcji tego przepisu wynika, iż w przypadku, o którym mowa w ust. 1, udzielenie tej formy pomocy - w odniesieniu do osoby samotnej, czyli zgodnie z art. 6 pkt 9 ustawy o pomocy społecznej osoby samotnie gospodarującej, niepozostającej w związku małżeńskim i nieposiadającej wstępnych ani zstępnych - ma charakter obligatoryjny. Wnioskodawcy, który (jak sam podał w trakcie wywiadu środowiskowego) posiada trójkę pełnoletnich dzieci, z którymi nie utrzymuje kontaktów (i jednocześnie odmówił podania ich danych adresowych celem przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego), nie można zakwalifikować jako osoby samotnej w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Zatem w jego sytuacji przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych ma charakter fakultatywny, nie zaś obligatoryjny.
Kolegium podkreśliło, że organ pierwszej instancji, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, dokonał ustalenia dochodów wnioskodawcy w czerwcu 2024 r., tj. z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Celem rzetelnego ustalenia stanu faktycznego organ podjął również czynności obejmujące m.in. identyfikację posiadanych przez wnioskodawcę nieruchomości rolnych i uzyskiwanych z tego tytułu dochodów. Wskazując na powyższe, organ odwoławczy jako bezzasadny ocenił zarzut skarżącego dotyczący niedostatecznego zbadania jego sytuacji finansowej.
Kolegium zwróciło uwagę, że z akt sprawy nie wynika, jakie konkretnie czynności - wymagające zaangażowania osób trzecich w formie usług opiekuńczych - były wnioskowane przez stronę. Organ drugiej instancji podkreślił, że samo powołanie się na zaświadczenie lekarskie z dnia 2 sierpnia 2024 r., w treści którego wskazano, że wnioskodawca wymaga opieki osób drugich w wymiarze 8 godzin dziennie przez 7 dni w tygodniu, nie jest wystarczające dla przyznania takiej pomocy. Zakres i wymiar usług opiekuńczych jest zależny od rzeczywistych potrzeb i stanu zdrowia osoby ubiegającej się o usługi opiekuńcze.
Przeprowadzony ze stroną wywiad środowiskowy potwierdził, że wnioskodawca nie utrzymuje kontaktów z żadnym z trójki swoich dzieci. Może jednak liczyć na pomoc usługową ze strony swojego rodzeństwa, z którym pozostaje w poprawnych stosunkach. Ponadto pracownik socjalny stwierdził, że wnioskodawca jest osobą chodzącą, która samodzielnie załatwia sprawy urzędowe i stawia się na wizyty lekarskie. Strona samodzielnie też wykonuje czynności higieniczne, ubiera się i nie potrzebuje pomocy przy spożywaniu posiłków. Rodzeństwo wspiera go przy robieniu zakupów oraz przygotowywaniu posiłków.
Zdaniem Kolegium, art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stwarza organowi pomocy społecznej możliwość (a nie obowiązek) przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych. Istota pomocy sprowadza się do przyznania świadczenia w sytuacji, której można przypisać charakter nadzwyczajny, szczególnie uzasadniony (np. osoba samotna, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona). Co do zasady, jak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 stycznia 2012 r. (sygn. akt I OSK 1344/11), przyznanie przez organ pomocy w sytuacji bardzo ograniczonych środków finansowych i dużej liczby wnioskodawców oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności, zaś ustalenie jej wymiaru wymaga uwzględnia także uzasadnionych potrzeb innych osób ubiegających się o pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Dlatego w każdej ze spraw organ pomocy społecznej musi dokładnie rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc oraz jej stan zdrowia, i na tej podstawie ustalić zakres niezbędnych dla niej usług opiekuńczych, biorąc pod uwagę również możliwości świadczenia pomocy przez ośrodek pomocy społecznej oraz potrzeby innych osób znajdujących się w sytuacji, o której mowa w art. 50 ust. 1 ww. ustawy. Inna interpretacja stałaby w sprzeczności z wyrażoną w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasadą pomocniczości.
Kolegium podniosło, iż nie kwestionuje, że skarżący z racji stwierdzonej niepełnosprawności wymaga w częściowym zakresie pomocy osób trzecich w codziennym funkcjonowaniu. Jednakże, w ocenie organu odwoławczego, w trakcie postępowania dowodowego nie było możliwe jednoznaczne określenie zakresu czynności opiekuńczych, których wykonywanie byłoby w sposób rzeczywisty adekwatne do potrzeb strony (należało bowiem zakwestionować intencję strony, aby usługi były świadczone w najszerszym możliwym wymiarze, bowiem taki zakres pomocy nie wynikał ani z realnych potrzeb wnioskodawcy ustalonych w toku wywiadu środowiskowego, ani z treści innych dowodów; przykładowo: wnioskodawca jako osoba chodząca nie wymaga profilaktyki przeciwodleżynowej). Instytucja usług opiekuńczych, jak i innych wymienionych w ustawie o pomocy społecznej, nie może natomiast opierać się na roszczeniowej postawie stron domagających się ich przyznania, zwłaszcza w sytuacji, gdy osoby te są w stanie samodzielnie zaspokoić zidentyfikowane potrzeby.
Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawca, odmawiając podania danych adresowych swoich dzieci, uniemożliwił organowi poczynienie istotnych dla sprawy ustaleń, co także stanowiło przesłankę przemawiającą za nieuwzględnieniem jego wniosku. Organ podkreślił, że strona ma troje dzieci, na których zarówno z moralnego, jak i prawnego punktu widzenia ciąży obowiązek pomagania ojcu. Wprawdzie zgodnie z art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej możliwe jest przyznanie usług opiekuńczych osobie innej niż samotna, a więc osobie mającej zstępnych, jednak wyłącznie w sytuacji, w której nie mogą oni jej takiej pomocy zapewnić. To na stronie, jako osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej, spoczywał natomiast obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b ustawy o pomocy społecznej, mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2018 r., sygn. akt I OSK 786/18).
W ocenie Kolegium, same twierdzenia skarżącego dotyczące braku możliwości udzielenia mu pomocy przez dzieci nie są - w świetle powołanych wyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej - wystarczające dla ustalenia, czy spełniona została przesłanka, o której mowa w art. 50 ust. 2 ww. ustawy. W takiej sytuacji, organ zobligowany byty do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2023 r., sygn. akt: I OSK 764/22).
Ponadto organ odwoławczy podniósł, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, iż sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra (w obecnej chwili uzyskuje on dochód w wysokości [...] zł miesięcznie), że posiada on zdolność samodzielnego sfinansowania i zapewnienia sobie usług opiekuńczych dostosowanych do bieżących potrzeb, poza systemem pomocy społecznej.
Podsumowując Kolegium podniosło, że oceniając przedmiotowy stan faktyczny, uznaniowość przyznania stronie przez organ pomocy w formie usług opiekuńczych, a także zakres pomocy świadczonej wnioskodawcy przez osoby najbliższe (w tym ewentualną możliwość zapewnienia takiej pomocy przez zstępnych), a także uwzględniając niepełnosprawność strony oraz jej możliwości zabezpieczenia usług opiekuńczych finansowanych w ramach własnych zasobów, w zasadne jest utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
P. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję organu odwoławcze, domagając się jej uchylenia w całości wraz z poprzedzająca ją decyzją organu pierwszej instancji. W skardze podniósł następujące zarzuty wobec zaskarżonej decyzji:
I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie decyzji organu pierwszej instancji (połączone z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia) pomimo dopuszczenia się przez organ pierwszej instancji daleko idących naruszeń przepisów postępowania, w tym art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a., powielonych przez organ odwoławczy, poprzez:
1) błędne uznanie, że skarżący dysponuje odpowiednimi środkami pieniężnymi pozwalającymi na zabezpieczenie przez niego prywatnych usług opiekuńczych,
2) nieprawidłowe i sprzeczne z faktami uznanie, że skarżący odmówił organowi pierwszej instancji przekazania danych osobowych swoich dzieci, w sytuacji, gdy niżej podpisany przekazał dane dot. imion i nazwisk dzieci, a dane dot. imienia ojca były z oczywistych względów organowi wiadome, nie mógł jedynie wskazać konkretnych danych adresowych swoich dzieci, gdyż nie wie, gdzie aktualnie mieszkają, a nie utrzymuje z nimi kontaktu od ok. 10 lat i zamieszkuje samotnie od 2017 r.,
3) brak przeprowadzenia postępowania dowodowego ukierunkowanego na ustalenie danych adresowych dzieci skarżącego oraz ich warunków materialnych, pomimo wnioskowania o to przez niżej podpisanego w toku prowadzonego postępowania administracyjnego,
4) wadliwe przeprowadzenie przez organ pierwszej instancji, czego błędnie nie stwierdził organ odwoławczy, postępowania dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego, ukierunkowanego na ustalenie podstaw do przyznania skarżącemu usług opiekuńczych, w tym w szczególności:
- pominięcie okoliczności, że decyzja w przedmiocie orzeczenia o niepełnosprawności dotycząca skarżącego, w której organ orzekł o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie jest decyzją prawomocną i została zaskarżona do sądu powszechnego (obecnie toczy się postępowanie przed Sądem Rejonowym [...] VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych pod sygn. akt [...]), a tym samym decyzją obowiązującą jest orzeczenie nr [...] Komisji Lekarskiej podległej Ministrowi właściwemu ds. wewnętrznych w [...] z dnia [...] maja 2024 r., z której wynika, że skarżący jest trwale niezdolny do pracy oraz niezdolny do samodzielnej egzystencji,
- pominięcie przy rozpoznawaniu sprawy treści zaświadczenia lekarskiego z dnia 2 sierpnia 2024 r., z którego wynika jednoznacznie, że skarżący wymaga opieki osób drugich w wymiarze 8 godzin dziennie 7 dni w tygodniu,
- błędne wskazanie, że skarżący odmówił skorzystania z formy pomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi - wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji osoba przeprowadzająca wywiad środowiskowy stwierdziła, że w związku z zaburzeniami psychicznymi skarżącego powinienem on leczyć się w zakładzie psychiatrycznym,
II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędne niezastosowanie wynikające z błędnego przyjęcia, że skarżący nie jest osobą samotną w sytuacji, gdy właściwa wykładnia przepisu art. 6 pkt 9 ustawy o pomocy społecznej, zawierającego definicję pojęcia "osoby samotnej" winna prowadzić do uznania, że z osobą samotną mamy do czynienia również w przypadku braku utrzymywania przez osobę samotnie gospodarującą kontaktu ze swoimi dziećmi (zstępnymi).
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 11 czerwca 2025 r. radca prawny T. M., ustanowiony pełnomocnikiem skarżącego w ramach prawa pomocy, podtrzymał w całości skargę i zawarte w niej zarzuty oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Ponadto pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, powiększonego o należny podatek VAT. Oświadczył przy tym, iż powyższe wynagrodzenie nie zostało zapłacone w części ani w całości przez którąkolwiek ze stron postępowania, a także, że jest czynnym podatnikiem podatku VAT i pomoc prawną udzieloną z urzędu świadczył w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa.
Przedmiotem żądania skarżącego w niniejszej sprawie było przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych. Żądanie to podlegało rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm., dalej jako "u.p.s.").
Z powyższej ustawy wynika, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie niepieniężne w postaci usług opiekuńczych.
W myśl art. 50 ust. 1 u.p.s., pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Stosownie do treści art. 50 ust. 2 u.p.s., usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3 u.p.s.).
Weryfikując zasadność odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia w pierwszej kolejności należy zgodzić się oceną organów pomocy społecznej, iż skarżący nie spełnia warunków pozwalających, by uznać go za osobę samotną w rozumieniu u.p.s. Art. 6 pkt 9 u.p.s. definiuje bowiem osobę samotną jako osobę samotnie gospodarującą, niepozostającą w związku małżeńskim oraz nieposiadającą wstępnych ani zstępnych. Wprawdzie skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jednak – co jest bezsporne – ma troje dorosłych dzieci. Okoliczność ta – w świetle powyższej definicji – nie pozwala uznać skarżącego za osoba samotną, niezależnie od tego, w jakich relacjach ze swoimi dziećmi skarżący pozostaje i czy utrzymuje z nimi kontakt. Tym samym zarzut skargi wskazujący na naruszenie art. 50 ust. 1 u.p.s. poprzez jego błędne niezastosowanie, nie znajduje uzasadnionych podstaw.
Tym samym prawidłowo organy orzekające w sprawie przyjęły, że wniosek skarżącego może zostać rozpatrzony jedynie na podstawie art. 50 ust. 2 u.p.s.. Przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych w oparciu o ten przepis – w odróżnieniu od przyznawania takiej pomocy osobom samotnym na podstawie ust. 1 – pozostawione jest jednak uznaniu organu administracji. Uznanie administracyjne pozwala zaś organowi na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe. Oznacza to, że nawet spełnienie przesłanek przyznania tego rodzaju świadczenia nie przesądza o tym, że organ pomocy społecznej ma obowiązek orzec o ich przyznaniu, a tym bardziej, że zobowiązany jest przyznać takie świadczenie w wymiarze oraz w zakresie, w jakim domaga się tego wnioskodawca. Swoistym potwierdzeniem luzu decyzyjnego, jakim dysponuje organ w tym zakresie, jest dyspozycja art. 50 ust. 5 u.p.s., w myśl którego ustalenie (również) zakresu, okresu i miejsca świadczenia usług opiekuńczych, pozostaje w gestii ośrodka pomocy społecznej. Dokonując rozstrzygnięć w tym przedmiocie organy administracji oczywiście zobowiązane są wziąć pod uwagę potrzeby wnioskodawcy wynikające z jego schorzenia. Organy zobowiązane są jednak jednocześnie kierować się powołaną na wstępie zasadą pomocniczości (subsydiarności), wyrażoną w art. 2 ust. 1 u.p.s. Dodatkowo ośrodek pomocy społecznej, ustalając wymiar specjalistycznych usług opiekuńczych, zmuszony jest uwzględniać wysokość przeznaczonych na wykonywanie tego rodzaju świadczeń środków finansowych. Wyznacznikami ustalenia zakresu usług opiekuńczych są rozmiar potrzeb i sytuacja wnioskodawcy oraz możliwości finansowe organów pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 29 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 102/22; wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 października 2019 r., sygn. akt I SAB/Wa 244/19).
Podkreślić też trzeba, że w odniesieniu do decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego, kontrola legalności przeprowadzana przez sąd administracyjny jest istotnie ograniczona, bowiem sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00). Sąd nie może natomiast wkraczać w sferę zastrzeżoną do kompetencji organów administracyjnych, a więc - o ile prawidłowo przeprowadzono postępowanie - Sąd nie może kwestionować słuszności decyzji odmawiającej przyznania świadczenia.
W ocenie Sądu, organy administracji w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, zaś orzeczona w efekcie tego postępowania odmowa przyznania skarżącemu świadczenia w postaci usług opiekuńczych, nie wykracza poza granice uznania administracyjnego.
Z ustaleń organów administracji wynika, że skarżący legitymuje się orzeczeniem zaliczającym go trwale do pierwszej grupy inwalidzkiej (orzeczenie z dnia [...] maja 2024 r. Komisji Lekarskiej podległej Ministrowi właściwemu ds. wewnętrznych – k. 25-28 akt adm. I inst.). Z orzeczenia tego wynika, że skarżący cierpi na zaburzenia urojeniowe. Schorzenie to potwierdzają również pozostałe dokumenty medyczne dołączone przez skarżącego do wniosku, tj. opinia sądowo-psychologiczna dla Prokuratury Rejonowej [...] w [...] z dnia 10 grudnia 2021 r. (k. 22-23 akt adm. I inst.) i opinia obserwacyjna sądowo-psychiatryczna dla prokuratury Rejonowej w [...] z dnia 18 kwietnia 2018 r. (k. 13-21 akt adm. I inst.), a także karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 19 marca 2018 r. (k. 11-12 akt adm. I inst.). Z dokumentów tych wynika ponadto, że skarżący leczy się z powodu cukrzycy i nadciśnienia.
Wprawdzie w powołanym wyżej orzeczeniu o grupie inwalidzkiej wskazano, że badany wymaga opieki innej osoby. Z akt sprawy nie wynika jednak, by stan zdrowia skarżącego powodował konieczność zapewnienia mu opieki i pomocy (pielęgnacji) w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, tj. opieki w zakresie wskazanym w art. 50 ust. 3 u.p.s., obejmującej wsparcie przy wykonywaniu czynności higieny osobistej, przygotowaniu i podaniu posiłków, czy poruszaniu się w domu i poza nim. Przeciwnie, ustalenia przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji wywiadu środowiskowego przeczą takiej potrzebie, jednoznacznie wskazując, że pomimo posiadanych schorzeń, w tym zaburzeń psychicznych, skarżący jest osobą samodzielną - sam wychodzi z domu, załatwia sprawy urzędowe i udaje się na wizyty lekarskie, sam tez załatwia czynności higieniczne i nie wymaga pomocy przy ubieraniu się czy spożywaniu posiłków. Za uznaniem, że skarżący – pomimo posiadanych schorzeń – nie wymaga wsparcia w zakresie czynności objętych usługami opiekuńczymi (art. 50 ust. 3 u.p.s.), przemawia również treść uzyskanego przez niego w dniu 5 grudnia 2023 r. orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, zaliczającego skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (k. 29 akt adm. I inst.). Jakkolwiek orzeczenie to nie jest prawomocne (jak wyjaśnił skarżący- zostało przez niego zaskarżone do Sądu Rejonowego [...] w [...]), to jednak wobec faktu, iż zostało przez skarżącego przedstawione na poparcie wniosku o przyznanie usług opiekuńczych, nie można pominąć, że z treści tego orzeczenia wprost wynika, iż skarżący nie wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji.
Podkreślić należy, że zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W świetle powołanego przepisu organy - ustalając stan faktyczny niniejszej sprawy - były zobowiązane do oceny stanu zdrowia skarżącego pod kątem zasadności udzielenia mu wsparcia w postaci usług opiekuńczych, w oparciu o całokształt odnoszących się do tej kwestii dowodów. Nie mogły zatem swojej oceny w tym zakresie oprzeć wyłącznie na treści przedłożonego przez skarżącego zaświadczenia lekarskiego lekarza specjalisty medycyny rodzinnej z dnia 2 sierpnia 2024 r. (k. 30 akt adm. I inst.), bez skonfrontowania tego dokumentu z pozostałą częścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie Sądu, wobec powyższych ustaleń dotyczących stanu zdrowia skarżącego i jego samodzielności w codziennym funkcjonowaniu, organy zasadnie powyższego zaświadczenia nie uznały za dowód przesądzający o konieczności przyznania skarżącemu usług opiekuńczych, zwłaszcza, że zawarte w tym zaświadczeniu lakoniczne stwierdzenie, iż strona "wymaga opieki osób drugich w wymiarze 8 godzin dziennie 7 dni w tygodniu", nie zostało poparte żadnym wyjaśnieniem, jakie powody zadecydowały o takim zaleceniu. W szczególności nie wynika z niego, jakoby stan zdrowia skarżącego uległ pogorszeniu od czasu uzyskania przywołanych wyżej orzeczeń i opinii sądowych.
Rację mają ponadto organy wskazując, że w zakresie czynności, jakie ustawodawca przewiduje w ramach usług opiekuńczych (art. 50 ust. 3 u.p.s.), pomocy tej winien on w pierwszej kolejności oczekiwać od swoich dzieci, które – niezależnie od braku kontaktu z ojcem – nie są zwolnione z obowiązku udzielania mu wsparcia (obowiązku alimentacyjnego). Organom nie można natomiast zarzucić naruszenia przepisów postępowania z powodu braku poczynienia ustaleń co do sytuacji życiowej i finansowej jego dzieci oraz oceny możliwości zapewnienia przez nie opieki skarżącemu. W świetle materiału dowodowego jako zasadne jawi się bowiem twierdzenie organu odwoławczego, iż niepoczynienie ustaleń w tym zakresie stanowiło konsekwencję postawy samego skarżącego, który powołując się na brak wsparcia ze strony dzieci, nie dostarczył organom ich danych adresowych celem umożliwienia zweryfikowania tej okoliczności. Zauważyć należy, że wśród dokumentów dołączonych do pisma procesowego pełnomocnika skarżącego z dnia 11 czerwca 2025 r. znajduje się podanie skarżącego z dnia 11 marca 2025 r. skierowane do MOPR w L., w treści którego skarżący zawarł już dane adresowe swych dzieci. Podanie to zostało jednak złożone już po ostatecznym zakończeniu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. Skarżący nie przedstawił natomiast żadnych okoliczności, które uzasadniałyby założenie, iż nie miał możliwości przekazania organowi powyższych danych wcześniej, tj. przed zakończeniem postępowania w niniejszej sprawie. W tym kontekście należy podzielić pogląd wyrażony w powołanym w zaskarżonej decyzji wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 26 września 2018 r., sygn. akt I OSK 786/18), wedle którego niezależnie od obowiązków ciążących na organie z mocy art. 7 k.p.a., to jednak na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s., mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Uniemożliwienie dokonania takich ustaleń stanowi zaś podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Aby więc otrzymać pomoc społeczną, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki. Zaś pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej (por. także wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1966/19).
Sąd podziela również stanowisko organów, wedle którego w ramach oceny zasadności przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy w formie usług opiekuńczych, należało wziąć pod uwagę sytuację finansową skarżącego. Wprawdzie przyznanie usług opiekuńczych, będących świadczeniem niepieniężnym, nie jest zależne od zachowania przez wnioskodawcę kryterium dochodowego (. 8 ust. 1 u.p.s.), jednak wobec powołanej na wstępie zasady pomocniczości (subsydiarności), wyrażonej w art. 2 ust. 1 u.p.s., ocena zasadności przyznania również tej formy pomocy nie może całkowicie abstrahować od sytuacji finansowej wnioskodawcy - zwłaszcza gdy ta wskazuje na możliwość samodzielnego zaspokojenia przez niego potrzeb w zakresie pomocy innych osób. Konstrukcja powyższej zasady nie pozostawia bowiem wątpliwości, że rolą pomocy społecznej jest jedynie udzielanie wsparcia w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, a nie wyręczanie obywateli w pokonywaniu problemów życiowych. Pomoc społeczna może być udzielana dopiero w sytuacji, gdy dana osoba wykorzysta własne zasoby i możliwości. Skoro bowiem ustawa o pomocy społecznej formułuje zasadę, zgodnie z którą każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, to oznacza to, że jeśli osoba ta nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia jej pomocy ze środków publicznych. Poza tym wsparcie ze strony organu pomocy społecznej – jak słusznie wskazały organy – ma charakter ograniczony i w pierwszej kolejności winno być kierowane do osób całkowicie pozbawionych dochodów i osób o najniższych dochodach.
W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko organów, iż sytuacja finansowa skarżącego stanowi dodatkową okoliczność przemawiającą za odmową przyznania wnioskowanych usług opiekuńczych. Wprawdzie dostrzec należy trudności w potencjalnym wykorzystaniu przez skarżącego obecnie, na potrzeby zapewnienia sobie opieki osób drugich, majątku będącego własnością skarżącego i jego żony (postępowanie o podział tego majątku jest bowiem w toku), jednak niezależnie od tego nie można pominąć ustalenia, iż skarżący dysponuje stałym, indywidualnym dochodem w postaci emerytury w MSWiA, której wysokość ([...] zł miesięcznie) kilkukrotnie przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s. Wysokość tego dochodu uzasadnia stwierdzenie, iż skarżący posiada środki finansowe umożlwiające mu samodzielne zapewnienie sobie wsparcie innych osób w zakresie adekwatnym do jego stanu zdrowia. Ten wszakże – jak już wyżej wskazano – nie przekłada się na konieczność zapewnienia mu stałej (całodobowej) opieki.
Podsumowując stwierdzić należy, że dokonana przez organy obu instancji ocena sytuacji życiowej skarżącego nie nosi cech dowolności i nie przekracza granic uznania administracyjnego, przy czym prowadząc postępowanie wyjaśniające organy nie naruszyły zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Materiał dowodowy został bowiem przez organy zgromadzony, rozpatrzony i oceniony w sposób prawidłowy i wyczerpujący, a poczynione przez organy ustalenia faktyczne znajdują w nim uzasadnienie.
Z tych względów skargę należało oddalić, o czym orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, orzeczono natomiast na podstawie art. 250 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 764 ze zm.).
Powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku orzecznictwo sądowoadministracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym: [...]