II SA/Lu 100/24

II SA/Lu 100/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-04-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Ostrowska /sprawozdawca/
Jerzy Parchomiuk
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1952
art. 17 b ust. 1, 2, art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) Protokolant Referent Agnieszka Komajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 8 grudnia 2023 r., znak: SKO.4004.ŚW/925/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 29 maja 2023 r. K. G. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad rodzicami: J. G. (ur. 13.02.1937 r.) i J. G.1 (ur. 19.07.1937 r.). Do wniosku dołączyła orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 9 listopada 2022 r., znak: GE-Z10108446 stwierdzające trwałą niezdolność J. G. do samodzielnej egzystencji oraz orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 9 listopada 2022 r., znak: GE-Z10108446 stwierdzające trwałą niezdolność J. G.1 do samodzielnej egzystencji.
Organ I instancji decyzją z 19 czerwca 2023 r., znak: GOPS.8252.196.06.2023 odmówił przyznania K. G. świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.), którą jest powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Po rozpatrzeniu odwołania K. G. Kolegium decyzją z dnia 8 grudnia 2023 r., znak: SKO.4004.ŚW/925/23 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium stwierdziło, że K. G. nie spełnia warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 w związku z art. 17b ust. 1 pkt u.ś.r., którym jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego i związek przyczynowy między sprawowaniem opieki nad rodzicami a zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., (K 38/13), Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji odnośnie do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu wieku, w którym powstała niepełnosprawność rodziców (art. 17 ust. 1b u.ś.r.).
Kolegium nie zakwestionowało tego, że rodzice skarżącej są w podeszłym wieku, cierpią na wiele chorób, są niepełnosprawni i z tego powodu wymagają opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Podkreśliło jednocześnie, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności rodziców wnioskodawczyni samo w sobie nie przesądza o tym, że opieka nad nimi uprawnia do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od stwierdzenia istnienia związku przyczynowego pomiędzy zakresem koniecznej opieki a absencją zawodową opiekuna. Zatem nawet jeśli w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności rodziców wnioskodawczyni stwierdzono, że są oni niezdolni do samodzielnej egzystencji, to obowiązkiem organu było wyjaśnienie, na czym polega opieka skarżącej nad nimi i czy koliduje ona z ewentualnym zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową (prowadzeniem gospodarstwa rolnego).
Kolegium stwierdziło, że mimo deklarowania przez wnioskodawczynię oddania gospodarstwa rolnego w dzierżawę w maju 2023 r. nadal ubiegała się ona o dopłaty bezpośrednie na cały rok 2023 r., tłumacząc, że "nie chciała robić zamieszania w dokumentach", nie zgłosiła do ARiMR zawartej umowy dzierżawy, a w aneksie do umowy zagwarantowała sobie czynsz dzierżawny w wysokości odpowiadającej równowartości dopłat bezpośrednich (dowód: protokół z wyjaśnień z dnia 20 października 2023 r., k. nr 42 i aneks do umowy dzierżawy, k. nr 39 ).
Kolegium zauważyło, że skarżąca nie miała w gospodarstwie żywego inwentarza, a do części prac w polu wynajmowała inne osoby z odpowiednim sprzętem. Prowadzenie gospodarstwa rolnego to nie tylko wykonywanie w nim fizycznych prac, ale - jak wskazano w uchwale NSA z 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, obejmuje ono również szeroko pojęte zarządzanie gospodarstwem, decyzyjny wpływ na jego funkcjonowanie (vide: wyroki NSA: z 3 listopada 2015 r., I OSK 981/14, z 30 kwietnia 2015 r., I OSK 2880/13, z 13 stycznia 2015 r., I OSK905/14, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Do tak określonej kategorii czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego zaliczyć więc można nawet zatrudnienie pracownika wykonującego prace w gospodarstwie w zakresie wskazanym przez zleceniodawcę. Poza tym w tej samej miejscowości mieszka siostra skarżącej, która mogłaby i powinna wesprzeć skarżącą w opiece nad rodzicami, choćby doraźnie, w czasie, gdy skarżąca musi oddalić się do obowiązków w gospodarstwie rolnym.
Kolegium uznało, że skarżąca, mimo że zawarła umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego w dniu 29 maja 2023 r. (oddała w dzierżawę nawet grunt zabudowany), to jednak nadal była "czynnym rolnikiem", bowiem miesiąc wcześniej (w kwietniu 2023 r.) złożyła do ARiMR wniosek o dopłaty bezpośrednie na 2023 r. i nie wycofała tego wniosku. Dopłaty unijne przysługują rolnikom, za których uważa się m.in. osoby fizyczne, które prowadzą działalność rolniczą (art. 7 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 25 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, Dz. U. poz. 412 ze zm., art. 3 pkt 1 i art. 4 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylające rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 (Dz. U. UE. L. z 2021 r. Nr 435, s. 1). Z powyższego wynika, że płatności przysługują osobom, które rzeczywiście prowadzą gospodarstwo rolne.
Niezależnie od powyższego Kolegium uznało, że skarżąca jest w stanie pogodzić, przy właściwej organizacji, opiekę nad rodzicami, w zakresie i wymiarze opisanym przez nią podczas wywiadu środowiskowego w dniu 6 czerwca 2023 r. (k. 24 akt adm.) z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, skoro jest poza wszelkim sporem, że dotychczas godziła prowadzenie i pracę w gospodarstwie rolnym, a nawet jednocześnie pracę jako woźna w szkole, z opieką nad rodzicami, choć Kolegium nie neguje, że kosztem własnych wyrzeczeń. Skarżąca podniosła w skardze, że nie jest możliwe pogodzenie pracy w gospodarstwie rolnym z opieką nad rodzicami, jednakże Kolegium zauważyło, że działania samej skarżącej przeczą temu, gdyż nie tylko uprawiała grunty własnego gospodarstwa rolnego, ale i grunty, które wzięła w dzierżawę i pracowała na pół etatu jako woźna w szkole.
K. G. wniosła skargę na decyzję Kolegium, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17b ust. 1 pkt 1 w związku art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że zakres opieki nad rodzicami nie uniemożliwia jej pracy w gospodarstwie rolnym, a także nie jest przeszkodą do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby na pół etatu, tak jak dotychczas. Zarzuciła również nieuwzględnienie orzeczeń o całkowitej niezdolności rodziców do samodzielnej egzystencji, które potwierdzają, że rodzice wymagają stałej opieki, a także nieuwzględnienie ich wieku i tego, że stan ich zdrowia z każdym dniem pogarsza się. Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad obojgiem rodziców.
K. G. przyznała, że godziła prowadzenie gospodarstwa rolnego i pracę na pół etatu z opieką nad rodzicami, ale wymagało to od niej wysiłku i odbywało się często kosztem jej snu i odpoczynku, gdyż rodzice, a zwłaszcza matka, wymagają stałego pilnowania (także w nocy) ze względu na zaburzenia pamięci. Wyjaśnia, że zatrudnienie na pół etatu w szkole oddalonej o 1,5 km ustało w związku z wygaśnięciem umowy zawartej na czas określony, natomiast z zamiarem rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym nosiła się już w 2022 r., kiedy po raz ostatni obsiała pole zbożem. Gospodarstwo rolne oddała w dzierżawę w maju 2023 r. w związku z pogarszającym się stanem zdrowia rodziców i nieradzeniem sobie z licznymi obowiązkami. Podniosła, że u matki pogarszają się zaniki pamięci, nasila się błądzenie po domu, zaś u ojca postępuje głuchota. Oboje są coraz mniej sprawni fizycznie, coraz wolniej się poruszają, trzeba im przygotować i podać posiłki, trzeba podać leki, zrobić zastrzyk, wykonać toaletę, pomóc w razie upadku. Stan zdrowia rodziców nie pozwala na pozostawienie ich bez opieki na czas pracy w gospodarstwie rolnym.
K. G. podniosła, że Kolegium nie miało podstaw prawnych do ustalania zakresu opieki nad rodzicami i jej czasochłonności, skoro Lekarz Orzecznik KRUS orzekł, że są oni niezdolni do samodzielnej egzystencji. Kolegium było związane tymi orzeczeniami i nie mogło ich podważyć. Podkreśliła, że organ odwoławczy nie wziął pod uwagę, że opiekuje się nie jednym, ale dwojgiem niepełnosprawnych i niedołężnych rodziców.
Na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2024 r. skarżąca, w odpowiedzi na pytanie o zakres pomocy, jakiej udziela jej siostra w opiece nad rodzicami, odpowiedziała: "Siostra nie angażuje się w opiekę nad rodzicami. Nie wiem do końca, dlaczego. Być może dlatego, że ma męża poruszającego się o kulach i pracę zawodową, a ponadto uważa, że skoro jestem na miejscu, to powinnam opiekować się rodzicami. W ciągu ostatnich 3 miesięcy stan rodziców się pogorszył". Skarżąca wyjaśniła również, że pobierała dopłaty bezpośrednie z ARiMR do końca 2023 r.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że w pełni zasadne jest stanowisko Kolegium, że podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła być wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka wieku powstania niepełnosprawności u osób, nad którymi jest sprawowana opieka, z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., (K 38/13). Orzecznictwo sądów administracyjnych na tle skutków tego wyroku jest już tak ugruntowane, że powtarzanie tych argumentów jest w tym miejscu zbędne. Stanowisko Kolegium bazuje prawidłowo na tych utrwalonych poglądach.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie leży w kwestii spełnienia kluczowej dla uzyskania wnioskowanego świadczenia przesłanki rezygnacji przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego z powodu konieczności sprawowania opieki nad rodzicami.
W ocenie Sądu, w świetle zgromadzonych dowodów zgodne z prawem jest stanowisko Kolegium, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone art. 17b ust. 1
i 2 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ skarżąca nie zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami.
Na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje córce jako osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny nad rodzicami. Natomiast stosownie do treści art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17, ubiegają się rolnicy, świadczenia te przysługują rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 2 u.ś.r. zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, o którym mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Prawo nie przewiduje innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Oświadczenie rolnika podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego.
Z niewadliwych ustaleń Kolegium dokonanych w tej kwestii wynika, że w dniu 29 maja 2023 r. skarżąca zawarła umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego, mocą której oddała grunty rolne w dzierżawę osobie trzeciej. Prowadzone przez nią gospodarstwo sprowadzało się do uprawy ziemi, nie było w nim żywego inwentarza, zaś do części prac w polu wynajmowała inne osoby z odpowiednim sprzętem. W kwietniu 2023 r. skarżąca złożyła do ARiMR wniosek o dopłaty bezpośrednie na 2023 r. i nie wycofała tego wniosku, tłumacząc, że "nie chciała robić zamieszania w dokumentach". Nie zgłosiła również w ARiMR zawartej umowy dzierżawy, a w aneksie do umowy zagwarantowała sobie czynsz dzierżawny w wysokości odpowiadającej równowartości dopłat bezpośrednich (dowód: protokół z wyjaśnień z dnia 20 października 2023 r., k. nr 42 i aneks do umowy dzierżawy, k. nr 39).
Fakt pobierania opłat bezpośrednich z ARiMR do końca 2023 r. skarżąca potwierdziła na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2023 r.
Kluczowym elementem oceny, czy doszło do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego i czy miało to związek z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, jest kwestia pobierania dopłat do gospodarstwa rolnego. W tej kwestii wypowiedział się już tutejszy Sąd w uzasadnieniu wyroku z 19 września 2023 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 460/23, którego stanowisko skład orzekający w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela.
W ocenie Sądu pobieranie dopłat do gospodarstwa rolnego wyklucza możliwość uznania, że rolnik zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym. Teza przeciwna jest wewnętrznie sprzeczna w świetle przepisów dotyczących przesłanek przyznawania dopłat do gospodarstwa rolnego.
Stosownie do art. 2 pkt 25 ustawy z 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2024 r. poz. 261, dalej jako: ustawa – Plan Strategiczny), użyte w ustawie określenie "rolnik" oznacza rolnika w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 (Dz. Urz. UE, seria L, nr 435, s. 1, ze zm.), którego gospodarstwo jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W świetle definicji zawartej w art. 3 pkt 1 rozporządzenia nr 2021/2115, pojęcie "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą.
W myśl art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 2021/2115 "działalność rolniczą" definiuje się w taki sposób, aby oznaczała działalność umożliwiającą przyczynianie się do dostarczania dóbr prywatnych i publicznych poprzez co najmniej jedno z poniższych działań:
a) wytwarzanie produktów rolnych obejmujące działania takie jak chów zwierząt lub uprawa, w tym w drodze użytkowania torfowisk - przy czym produkty rolne oznaczają produkty wymienione w załączniku I do TFUE, z wyjątkiem produktów rybołówstwa - a także bawełnę i zagajniki o krótkiej rotacji;
b) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy, bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu rolniczego.
Cytowane wyżej rozporządzenie 2021/2115, które weszło w życie co do zasady z dniem 1 stycznia 2023 r., opiera się na założeniu wspierania rolników aktywnych zawodowo. Zgodnie z motywem 19 rozporządzenia: "W celu dalszej poprawy realizacji celów WPR wsparcie dochodu należy ukierunkować na rolników aktywnych zawodowo. Aby zapewnić wspólne podejście na poziomie unijnym, należy ustanowić ramową definicję terminu "rolnik aktywny zawodowo" zawierającą najważniejsze elementy. W swoich planach strategicznych WPR państwa członkowskie powinny na podstawie obiektywnych warunków określić, których rolników uznaje się za rolników aktywnych zawodowo". Na motywie wsparcia rolników aktywnych zawodowo jest oparta najbardziej ogólna forma wsparcia finansowego – roczna płatność obszarowa niezwiązana z wielkością produkcji (motyw 56). Zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia, to państwa członkowskie określają w swoich planach strategicznych WPR definicje m.in. "działalności rolniczej" i "rolnika aktywnego zawodowo". Jednakże prawodawca unijny zawarł wskazania modelowe co do kształtu takiej definicji na poziomie prawodawstwa krajowego, wskazując w art. 4 ust. 5 rozporządzenia, że "rolnika aktywnego zawodowo" definiuje się w taki sposób, aby zagwarantować, że wsparcie będzie przyznawane wyłącznie osobom fizycznym lub prawnym bądź grupom osób fizycznych lub prawnych prowadzącym działalność rolniczą na co najmniej minimalnym poziomie, przy czym niekoniecznie ze wsparcia należy wykluczyć rolników prowadzących działalność rolniczą i nierolniczą lub rolników prowadzących działalność rolniczą w niepełnym wymiarze godzin. Motywy wsparcia wyłącznie rolników aktywnych zawodowo są jednoznacznie wyrażone w dalszych regulacjach dotyczących bardziej szczegółowych warunków przyznawania płatności (zob. w odniesieniu do płatności bezpośrednich – w szczególności – art. 20: państwa członkowskie przyznają rolnikom aktywnym zawodowo płatności bezpośrednie niezwiązane z produkcją na warunkach określonych w niniejszej sekcji i doprecyzowanych w planach strategicznych WPR państw członkowskich; zob. też w zakresie płatności bezpośrednich – art. 18 ust. 1, art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 3, art. 27 ust. 1; w odniesieniu do wsparcia w ramach tzw. schematu na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt – art. 31 ust. 1 i 2; w odniesieniu do wsparcia związanego z produkcją – zob. art. 32 ust. 1; w odniesieniu do płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami – dawna płatność ONW – art. 71 ust. 2; w odniesieniu do wsparcia na narzędzia zarządzania ryzykiem na warunkach – art. 76 ust. 2).
Do powyższych regulacji prawa unijnego jako głównego źródła przesłanek materialnoprawnych przyznawania płatności odsyłają obowiązujące od 15 marca 2023 r. przepisy ustawy z 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (zob. art. 15 ust. 1 w zw. z art. 1 pkt 1 ustawy).
Przyznanie płatności w ramach wsparcia rolników jest zatem uwarunkowane prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Nie można w związku z tym pobierać dopłat do gospodarstwa rolnego w sytuacji zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Taka teza pozostaje w sprzeczności z podstawową przesłanką definicji "rolnika aktywnego zawodowego", do którego kierowane są dopłaty w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Innymi słowy, pobieranie dopłat wyklucza spełnienie podstawowej przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17b u.ś.r.
Ponadto, jak wynika z przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2023 r. poz. 885), elementem całego systemu ewidencyjnego jest ewidencja producentów (art. 4 pkt 1). Z definicji ustawowych wynika, że pojęcie producenta obejmuje: producenta rolnego, beneficjenta programów rybackich, posiadacza zwierzęcia, organizację producentów, podmiot prowadzący zakład utylizacyjny oraz potencjalnego beneficjenta (art. 3 pkt 2). Z kolei producentem rolnym jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2021/2115 (art. 3 pkt 2 lit. b). Wreszcie art. 3 pkt 1 rozporządzenia nr 2021/2115, do którego odsyła przytoczony przepis krajowy, definiuje rolnika jako: osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym stosowania Traktatów, określonym w art. 52 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 349 i 355 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), oraz które prowadzą działalność rolniczą określoną przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 niniejszego rozporządzenia.
Z powyższych regulacji wynika jednoznacznie, że prowadzenie działalności rolniczej jest niezbędnym elementem posiadania statusu producenta rolnego. Osoba, która zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego powinna wystąpić o wykreślenie z ewidencji producentów w terminie 14 dni od dnia zaistnienia tej zmiany (art. 14 ust. 1 ustawy ewidencyjnej).
Ponieważ system, w tym ewidencję producentów, wykorzystuje się w zakresie przyznawania i wypłaty płatności (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy ewidencyjnej), posiadanie aktualnego statusu producenta rolnego wynikającego z wpisu do ewidencji, wyklucza przyjęcie, że dana osoba zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, bowiem osoba taka, korzystając z aktualnego wpisu, ma możliwość ubiegania się o płatności rolne, oczywiście z zastrzeżeniem spełnienia pozostałych warunków, poza formalnym statusem producenta. Argumentując w przeciwną stronę – wykreślenie z ewidencji producentów usuwa wątpliwości dotyczące prowadzenia gospodarstwa rolnego związane z pobieraniem dopłat, bowiem uniemożliwia ubieganie się o dopłaty.
Potwierdza to treść cytowanych wyżej regulacji krajowych w dziedzinie płatności rolnych, w szczególności art. 15 ust. 1 przepisów ustawy – Plan Strategiczny, z którego wynika, że pomoc jest przyznawana osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, którym został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o daną pomoc, jeżeli są spełnione warunki przyznania tej pomocy określone w przepisach odrębnych. Posiadanie numeru identyfikacyjnego w ewidencji producentów jest zatem formalną przesłanką ubiegania się o płatności rolne, oczywiście z zastrzeżeniem spełnienia pozostałych – materialnych przesłanek uzyskania tej pomocy. W zakresie tych przesłanek ustawa krajowa odsyła do analizowanego wyżej rozporządzenia 2021/2015, które – jak wskazano – opiera się na podstawowym motywie kierowania pomocy do rolników aktywnych zawodowo (art. 15 ust. 1 w zw. z art. 1 pkt 1 ustawy – Plan Strategiczny).
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że w dacie złożenia wniosku oraz w datach orzekania przez organy obu instancji skarżąca pobierała dopłaty bezpośrednie z ARiMR (pobierała je za cały 2023 r.), nie cofnęła wniosku o dopłaty i nie zgłosiła w ARiMR umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego. Nie wystąpiła również o wykreślenie jej z ewidencji producentów rolnych. Okoliczność ta stanowi wystarczającą przesłankę odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jako osobie, która w świetle prawa nie zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu, w sytuacji skarżącej nie zaistniała konieczność rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku opieką nad rodzicami.
Poza sporem oczywiście pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza zakwestionowania stanu jej zdrowia. O ile jednak w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej, o tyle – wbrew stanowisku skarżącej – w świetle przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest ustalenie charakteru i wymiaru sprawowanej opieki, czego nie należy utożsamiać z przeprowadzeniem dowodu przeciw treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. także wyrok NSA z 18 maja 2021 r., I OSK 275/21). Posiadanie przez rodziców skarżącej orzeczeń o niezdolności do samodzielnej egzystencji nie gwarantuje zatem automatycznie uzyskania przez nią prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi bowiem być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania.
Specyfika prowadzenia gospodarstwa rolnego daje znacznie większą swobodę dysponowania czasem pracy niż w przypadku zatrudnienia w ramach stosunku pracy ("na etacie"). Oczywiście nie można wyprowadzać z tego wniosku, że każdy rolnik na tyle swobodnie dysponuje czasem pracy, że bez trudu może godzić prowadzenie gospodarstwa rolnego z opieką nad osobą niepełnosprawną, niezależnie od stanu tej osoby i zakresu rzeczywiście wymaganej opieki. Nadmierne przywiązanie do tezy o specyfice pracy w gospodarstwie rolnym w kierunku tego rodzaju argumentacji prowadziłoby do wniosku sprzecznego z ustawą – że żaden rolnik nie spełnia ustawowej przesłanki rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż dysponując swobodnie swoim czasem pracy, może pogodzić opiekę nad osobą niepełnosprawną z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Każda sprawa wymaga dokonania indywidualnej oceny z uwzględnieniem potwierdzonych wywiadem środowiskowym ustaleń w kwestii zakresu wymaganej opieki. W rozpoznawanej sprawie ocena dokonana przez Kolegium jest prawidłowa, ponieważ uwzględnia wszystkie istotne elementy stanu faktycznego sprawy.
Skarżąca wprawdzie bezspornie opiekuje się obojgiem niepełnosprawnych rodziców w podeszłym wieku, ale profil jej gospodarstwa, tj. wyłącznie uprawy rolne bez hodowli inwentarza, pozwala na postawienie tezy, że mogła ona tak zorganizować prace, które z istoty mają charakter sezonowy, by pogodzić je z opieką nad rodzicami, tym bardziej, że prowadząc gospodarstwo, do prac wymagających sprzętu zatrudniała osoby trzecie (k. 42 akt adm.). Rodzice skarżącej mają liczne i poważne schorzenia związane z wiekiem i niepełnosprawnością i niewątpliwie oboje wymagają stałej opieki, ale z wywiadu środowiskowego podpisanego przez skarżącą wynika, że poruszają się samodzielnie przy pomocy lasek drewnianych, nie korzystają z innego sprzętu rehabilitacyjnego, jedynie sporadycznie korzystają z pieluchomajtek, zazwyczaj sami korzystają z toalety. Rodzice skarżącej mają sprawne ręce, sami jedzą posiłki. Z wywiadu środowiskowego wynika również, że pogorszenie stanu zdrowia matki skarżącej nastąpiło już dwa lata przed złożeniem wniosku (w tym czasie skarżąca godziła opiekę nad rodzicami z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, dzierżawiła dodatkowo grunty osób trzecich - k. 38 akt adm. i pracowała zawodowo na ľ i na pół etatu – k. 41 akt adm.).
Skarżąca wskazała ponadto na rozprawie sądowej, że stan zdrowia rodziców pogorszył się "w ciągu ostatnich trzech miesięcy", a zatem nastąpiło to już w okresie po wydaniu decyzji przez organ drugiej instancji. Tymczasem dla kontroli sądowej miarodajny jest stan faktyczny i prawny sprawy istniejący w dniu orzekania przez organ odwoławczy.
Ponadto w tej samej miejscowości, w której mieszka skarżąca wraz z rodzicami, zamieszkuje jej siostra, która również ma obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. Na rozprawie skarżąca wskazała, że siostra w istocie nie zajmuje się rodzicami. Oczywiście Sąd nie neguje tego, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki, to mogą one wybrać spomiędzy siebie tę osobę, która będzie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Jednak okoliczność, że w tej samej miejscowości mieszka druga córka rodziców skarżącej, wpływa na ocenę konieczności rezygnacji skarżącej z prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad rodzicami. Siostra mogłaby wspomóc skarżącą w tej opiece choćby okazjonalnie, wówczas, gdyby skarżąca musiała wykonać prace związane z prowadzeniem gospodarstwa.
Jak podkreśla się w ugruntowanym już orzecznictwie sądowym, świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku opieki dziecka nad rodzicem, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia czy kontynuowania zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11).
W rozpatrywanej sprawie nie doszło zatem do naruszenia zarówno norm materialnych, jak i proceduralnych. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wyczerpującą argumentację zajętego przez organ stanowiska, w tym analizę stanu faktycznego oraz prawnego sprawy. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.).