II SA/KR 937/22

II SA/Kr 937/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-04-19
Data wpływu
2022-07-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Małgorzata Łoboz /przewodniczący/
Magda Froncisz /sprawozdawca/
Joanna Człowiekowska
Symbol z opisem
6168 Weterynaria i ochrona zwierząt
Hasła tematyczne
Ochrona zwierząt
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 572
art. 4, art. 6, art. 7
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 par. 1, art. 105, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Człowiekowska Sędzia WSA Magda Froncisz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi Towarzystwo O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 19 maja 2022 r. znak: SKO-OŚ-4170-19/22 w przedmiocie czasowego odebrania zwierząt I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz Towarzystwo O. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Burmistrz Miasta Limanowa decyzją z 22 października 2021 r. znak ZP.6140.51.2021, na wniosek Powiatowego Lekarza Weterynarii w L. oraz Towarzystwo O. o odebranie zwierząt, gdyż dalsze pozostawienie zwierzęcia u dotychczasowego właściciela lub opiekuna zagraża jego życiu lub zdrowiu, orzekł o:
1. czasowym odebraniu M. S., właścicielowi sklepu zoologicznego "K. ", zwierząt:
- małpy z gatunku kapucynka czubata (osobnik dorosły, wiek 3 lata, płeć nieznana),
- papugi z gatunku ara ararauna (osobnik dorosły, płeć nieznana, wiek nieznany),
od dnia 15 października 2021 r.,
2. przekazaniu czasowo odebranych zwierząt do Fundacji "E. " z siedzibą w L., w związku z wyrażeniem przez ten podmiot zgody.
Organ stwierdził, że decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że po przeprowadzeniu kontroli 15 października 2021 r. sklepu zoologicznego "K. " w L., stwierdzono, że warunki utrzymywania zwierząt przez M. S. spełniają przesłanki wymienione w treści art. 7 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (obecnie Dz.U. z 2022 r., poz. 572), dalej "u.o.z.".
Następnie wskazał, że papuga z gatunku ara ararauna przebywała w miejscu niedostosowanym do jej przetrzymywania. Pomieszczeniem tym była mała łazienka bez dostępu do światła dziennego, która sądząc po zalegającym brudzie w postaci odchodów ptaków, nie była sprzątana przez dłuższy czas. Oświetlenie pomieszczenia nie było właściwie zabezpieczone, co mogło zagrażać bezpieczeństwu zwierzęcia. Ponadto wyposażenie drewniane, służące do odpoczynku dla ptaków, nie było odpowiednio dostosowane. Papuga objęta niniejszą decyzją, posiada ubytki w upierzeniu na kończynach, tułowiu oraz górnej części skrzydeł. Pojemniki na wodę oraz pokarm były zabrudzone. Zachodzi więc podejrzenie znęcania się nad zwierzęciem poprzez utrzymywanie w brudzie, nieleczonej chorobie.
Małpa z gatunku kapucynka czubata przetrzymywana była w klatce, która była uszkodzona, zanieczyszczona oraz zardzewiała. Wspomniane uszkodzenia klatki bezpośrednio zagrażały zdrowiu, a nawet życiu zwierzęcia. Małpa była wychudzona oraz miała przełysienia (brak futra) na ciele. Higiena zwierzęcia była zaniedbana co może zagrażać jej zdrowiu. W klatce brak było dostępu do wody pitnej oraz pokarmu. Obecny na miejscu Powiatowy Lekarz Weterynarii zbadał stan zdrowia małpy i stwierdził, że stan kondycyjny jest zły. Zachodzi więc podejrzenie znęcania się nad zwierzęciem poprzez utrzymywanie w niewłaściwych warunkach bytowania, bez dostępu do wody, w stanie rażącego zaniedbania oraz nieleczonej chorobie.
Samorządowe Kolegium w Nowym Sączu decyzją z 10 grudnia 2021 r. znak SKO-OŚ-4170-84/21, po rozpatrzeniu odwołania M. S. od ww. decyzji, uchyliło ww. decyzję I instancji z 22 października 2021 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że niewątpliwie w sprawie zastosowanie ma norma art. 7 ust. 3 u.o.z., bowiem zwierzęta zostały już odebrane poprzez wydanie decyzji w tym zakresie. Odrębnym zagadnieniem jest natomiast, czy zaistniały materialnoprawne podstawy do wydania kwestionowanej decyzji.
Organ II instancji podkreślił, że do interwencji w postaci odebrania zwierząt może dojść jedynie w przypadku niecierpiącym zwłoki, rozumianym jako zagrożenie pozostawania zwierzęcia u dotychczasowego właściciela dla jego życia lub zdrowia.
Kolegium stwierdziło, że organ I instancji naruszył przepisy postępowania, bowiem organ nie przeprowadził własnego postępowania wyjaśniającego, a swoje rozstrzygnięcie oparł wyłącznie na dokumentach przedłożonych przez Powiatowego Lekarza Weterynarii w L. , równocześnie nie zapewniając skarżącemu udziału w postępowaniu, możliwości zgłaszania środków dowodowych i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego.
Organ odwoławczy podkreślił, że wykaz określony w pkt 1-19 art. 6 ust. 2 u.o.z. przedstawia typowe wypadki znęcania się nad zwierzęciem. Chodzi o świadome zachowanie osoby, która zdaje sobie sprawę z następstw swojego zachowania. Podsumowując Kolegium stwierdziło naruszenie przez organ I instancji art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej "K.p.a.".
Po ponownym przeprowadzeniu postępowania organ I instancji Burmistrz Miasta Limanowa decyzją z 23 marca 2022 r., znak: ZP.6140.51.2021 orzekł w:
- pkt 1) o czasowym odebraniu M. S., właścicielowi ww. sklepu zoologicznego "K. ", zwierząt:
- małpy z gatunku kapucynka czubata (osobnik dorosły, wiek 3 lata, płeć samica) oraz
- papugi z gatunku ara ararauna (osobnik dorosły, płeć nieznana, wiek 2 lata),
od 15 października 2021 r.;
- pkt 2) o przekazaniu czasowo odebranych zwierząt do Fundacji "E. " z siedzibą w L..
Organ I instancji stwierdził, że decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji ponad stwierdzenia zawarte w uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji z 22 października 2021 r. wskazał, że w związku z ujawnionymi wieloma nieprawidłowościami Powiatowy Lekarz Weterynarii zdecydował o odebraniu ww. zwierząt i za porozumieniem z Zastępcą Burmistrza Miasta L. zwierzęta zostały przekazane Fundacji E. z siedzibą w L. 16 października 2021 r.
Dalej organ I instancji stwierdził, że pozyskał materiały dowodowe w postaci:
- dokumentacji fotograficznej wykonanej podczas kontroli 15 października 2021 r. obrazujące warunki bytowe w jakich przebywały odebrane zwierzęta,
- kart informacyjnych wizyty wydanych przez Przychodnię Weterynaryjną [...] w L. na podstawie badań wykonanych zaraz po przekazaniu zwierząt Fundacji E. w L.,
- kserokopii akt sprawy II K 3/22 w postaci aktu oskarżenia oraz opinii weterynaryjnych z Sądu Rejonowego w Nowym Sączu przesłanych do Urzędu Miasta L. .
Organ stwierdził, że w treści pozyskanych dokumentów znajdują się informacje mające istotny wpływ na zobrazowanie stanu zwierząt objętych przedmiotowym postępowaniem przebywających w ww. sklepie zoologicznym "K. ".
W opinii nr 02/E/2021 wykonanej przez biegłego sądowego - lekarza weterynarii, w dniu 2 lutego 2021 r. na stronie 2., opiniodawca stwierdza, że zwierzęta ze sklepu zoologicznego przy ul. [...] w L. tj. papuga ara ararauna oraz małpa kapucynka czubata utrzymywane były w niewłaściwych warunkach bytowych tj. nieodpowiednich dla danego gatunku, rasy, płci i wieku zwierząt. W przypadku dwóch papug z gatunku ara ararauna były one utrzymywane w wolierze przekształconej z kabiny prysznicowej w stanie rażącego niechlujstwa i brudu, o czym świadczyło zaleganie dużych ilości dawno nie sprzątanych odchodów. Wyposażenie klatki nie spełniało minimalnych wymagań dla tego gatunku ptactwa.
W odniesieniu do małpy z gatunku kapucynka czubata, zwierzę utrzymywane było w niewłaściwych warunkach bytowych tj. nieodpowiednich dla danego gatunku, rasy, płci i wieku zwierzęcia. Woliera w sklepie zoologicznym wyposażona była w stare i zniszczone liny, konary i hamak, a część tego wyposażenia była brudna od odchodów zwierzęcia. Zgodnie z informacjami podanymi przez personel sklepu zwierzę było żywione nieprawidłowo, gdyż dieta była bardzo uboga. Ponadto zwierzęciu nie zapewniono stałego dostępu do wody.
W ocenie organu, na podstawie zgromadzonych materiałów dowodowych w postaci zdjęć obrazujących warunki bytowe przedmiotowych zwierząt oraz opinii biegłego sądowego, w których opisane są warunki, w jakich przebywają zwierzęta objęte przedmiotowym postępowaniem, zasadnym jest wydanie decyzji, na mocy której zwierzęta miały być czasowo odebrane dotychczasowemu właścicielowi. Warunki opisane w ww. opinii nr 02/E/2021 wykonanej przez biegłego sądowego - lekarza weterynarii, zobrazowane są jako niedopuszczalne jeżeli chodzi o prawidłową opiekę i utrzymywanie zwierząt, zwłaszcza że zwierzęta te objęte są konwencją CITES, na co dodatkowo właściciel tychże gatunków nie posiada dokumentów legalnego pochodzenia.
Od wyżej wymienionej decyzji M. S., działający przez adwokata, wniósł odwołanie, domagając się jej uchylenia w całości i umorzenia w tym zakresie postępowania przeprowadzonego przez organ I instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1) wydanie z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 7 ust. 3 u.o.z., polegającą na przyjęciu, że odebranie zwierzęcia uzasadnia potrzeba zapewnienia zwierzęciu humanitarnego traktowania, przez którą rozumie się traktowanie uwzględniające potrzeby zwierzęcia i zapewnienie mu opieki i ochrony w myśl art. 4 pkt 2 ww. ustawy, gdy tymczasem odebranie zwierzęcia powinno być dokonywane jedynie w przypadkach niecierpiących zwłoki, gdy dalsze pozostawienie zwierzęcia u dotychczasowego właściciela lub opiekuna zagraża jego życiu lub zdrowiu z uwzględnieniem art. 7 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 2 u.o.z.,
2) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa procesowego poprzez naruszenie art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., tj. brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego, błędną ocenę zgromadzonych dowodów i nieuwzględnienie przy wydawaniu decyzji wszystkich zgromadzonych dowodów, niedokładne zbadanie stanu faktycznego sprawy, a w efekcie błędne jego ustalenie.
W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że zwierzęta miały prawidłową dokumentację oraz właściwe i stosowne do okoliczności warunki, tj. wodę, pożywienie i klatki czyszczone 2 razy dziennie. Nie prawdą jest, by papuga chorowała lub by była skrajnie wyczerpana. Sam organ w uzasadnieniu powołuje się na wynik badania lekarsko-weterynaryjnego z 25 czerwca 2019 r., które jasno wskazuje, iż wyłysienia zaobserwowane u papugi nie są spowodowane stanem chorobowym, a zaburzeniami behawioralnymi. Wbrew chybionej argumentacji organu, świadczy to wyłącznie o tym, że właściciel papugi dbał o zwierzę i poddawał je regularnym badaniom. Problemy behawioralne zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego nie są łatwo i szybko wyleczalne, a cały proces wymaga czasu. Dodatkowo odwołujący się podkreślił, że papuga była przetrzymywana przez właściciela nie w łazience, a w wolierze przystosowanej do jej potrzeb.
To samo tyczy się małpy kapucynki. Biegły w opinii, na którą powołuje się organ twierdzi, iż małpa była lekko wychudzona. Jednakże, gdyby przyjąć za organem, że małpa nie miała stałego dostępu do wody i prawidłowej diety, jej stan z pewnością były znacznie gorszy niż lekkie wychudzenie. Biegły nie stwierdził, że małpa jest przykładowo wychudzona lub odwodniona. Twierdzenie, iż na podstawie zachowania małpy stwierdzono, iż jest ona "zdziczała", jest absurdalne. Małpa jest wszak zwierzęciem dzikim, a organ nie podaje jakie to zachowania małpy świadczą o jej rzekomym "zdziczeniu".
Odwołujący przypomniał, iż prowadzi sklep zoologiczny, który posiada stosowne warunki do przetrzymywania zwierząt. Zatrudnieni przez M. S. pracownicy mają obowiązek dopilnowywać, by zwierzęta miały jedzenie, wodę i czyste klatki, czy akwaria. Sklep posiada monitoring, który dokumentuje codzienne czynności i zabiegi przy zwierzętach, jakie przeprowadzają jego pracownicy.
Wnoszący odwołanie zarzucił, że do chwili obecnej nie otrzymał jakiejkolwiek dokumentacji medycznej dotyczącej odebranych zwierząt, a wskazującej na jakiekolwiek nieprawidłowości (w tym oryginałów przeprowadzonych badań). Zdaniem odwołującego się dokumentacja lekarsko-weterynaryjna przesłana do Urzędu Gminy Limanowa jest fragmentaryczna. Przykładowo organ nie ustalił na jej podstawie płci ani wieku zabranych zwierząt. W ocenie strony brak dokumentów na poszczególne badania budzi poważne wątpliwości i pozwala domniemywać, iż leczenie o ile w ogóle było przeprowadzone, miało charakter pozorny. Właściciel zwierząt dysponuje dokumentacją, z której wynika, iż zwierzęta były zdrowe i znajdowały się pod zachowawczą opieką lek. weterynarii.
Odwołujący się podkreślił, że z samej istoty instytucji czasowego odebrania zwierzęcia, uregulowanej w art. 7 u.o.z. wynika, że decydujące znaczenie ma stan faktyczny i prawny występujący w momencie interwencji (podjętej z inicjatywy Policji, weterynarza, czy właściwej organizacji społecznej), nie odbiera się przecież zwierząt dobrze utrzymanych.
Zdaniem odwołującego się, stan zwierząt ustalony podczas interwencji Towarzystwo O. jest niezgodny z podstawą ich zatrzymania i tymczasowego odebrania właścicielowi. W orzeczeniu lekarskim nie stwierdzono bowiem, iż dalsze utrzymywanie zwierząt w dotychczasowych warunkach i brak interwencji lekarskiej zagraża utracie przez nie zdrowia i życia.
Samorządowe Kolegium w Nowym Sączu decyzją z 19 maja 2022 r. znak SKO-OŚ-4170-19/22, po rozpatrzeniu odwołania M. S. od ww. decyzji, uchyliło - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. - ww. decyzję I instancji z 23 marca 2022 r. i umorzyło postępowanie I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że przepis art. 6 ust. 2 u.o.z. stanowi uszczegółowienie ogólnej zasady zapisanej w treści art. 6 ust. 1a, że zabrania się znęcania nad zwierzętami. Przez znęcanie się nad zwierzętami w myśl art. 6 ust. 2 ustawy należy rozumieć zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpień, a w szczególności: utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, bądź w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji (pkt 10), utrzymywanie zwierzęcia bez odpowiedniego pokarmu lub wody przez okres wykraczający poza minimalne potrzeby właściwe dla gatunku (pkt 19).
Przez właściwe warunki bytowania rozumie się zapewnienie zwierzęciu możliwości egzystencji, zgodnie z potrzebami danego gatunku, rasy, pici i wieku, natomiast rażącym zaniedbaniem jest drastyczne odstępstwo od określonych w ustawie norm postępowania ze zwierzęciem, a w szczególności w zakresie utrzymywania zwierzęcia w stanie zagłodzenia, brudu, nieleczonej choroby, w niewłaściwym pomieszczeniu i nadmiernej ciasnocie (art. 4 pkt 11 i pkt 15 u.o.z.).
Ustawodawca zastrzega, że zwierzę traktowane w sposób wykazujący znamiona znęcania się nad nim może być czasowo odebrane właścicielowi lub opiekunowi na podstawie decyzji wójta (burmistrza, prezydenta miasta) właściwego ze względu na miejsce pobytu zwierzęcia i przekazane gospodarstwu rolnemu wskazanemu przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), jeżeli jest to zwierzę gospodarskie (art. 7 ust. 1 pkt 2 u.o.z.). Decyzja, o której mowa, podejmowana jest z urzędu po uzyskaniu informacji od Policji, straży gminnej, lekarza weterynarii lub upoważnionego przedstawiciela organizacji społecznej, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt i podlega natychmiastowemu wykonaniu (art. 7 ust. 1a i ust. 2 u.o.z.).
Jednakże w przypadkach niecierpiących zwłoki, gdy dalsze pozostawanie zwierzęcia u dotychczasowego właściciela lub opiekuna zagraża jego życiu lub zdrowiu, policjant, strażnik gminny lub upoważniony przedstawiciel organizacji społecznej, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt, odbiera mu zwierzę, zawiadamiając o tym niezwłocznie wójta (burmistrza, prezydenta miasta), celem podjęcia decyzji w przedmiocie odebrania zwierzęcia (art. 7 ust. 3 u.o.z.).
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że decyzja wydana w trybie art. 7 ust. 3 u.o.z. ma charakter następczy, ponieważ zostaje wydana, gdy zwierzę zostało już faktycznie odebrane. Organ zobligowany jest wówczas do oceny, czy w momencie odebrania zwierzęcia właścicielowi, wystąpiły ustawowe przesłanki tej czynności. Dla wydania decyzji na podstawie omawianego przepisu konieczne jest zatem ustalenie, czy w momencie odebrania zwierzęcia, obok podstawowych przesłanek wynikających z art. 7 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 2 u.o.z, wystąpiły także przesłanki takie jak: przypadek niecierpiący zwłoki oraz stwierdzenie, iż dalsze pozostawanie zwierzęcia u właściciela zagraża jego życiu lub zdrowiu. W związku z tym dla zastosowania w sprawie tego trybu nie jest potrzebne stwierdzenie winy właściciela/opiekuna zwierząt, tylko zaistnienie obiektywnych okoliczności polegających na tym, że właściciel w jakikolwiek sposób dopuścił, aby nastąpił fakt kwalifikowanego prawem znęcania się nad jego zwierzęciem.
Postępowanie w rozpoznawanej sprawie toczyło się właśnie w trybie art. 7 ust. 3 u.o.z.
Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, w szczególności karty informacyjnej wizyty lekarza weterynarii z 19 października 2021 r. wynika, iż małpka kapucynka, odebrana 16 października 2021 r. ze sklepu zoologicznego, żywiona była bananem, jabłkiem i karmą dla papug, stan odżywienia zły. W badaniu klinicznym żebra, kręgi lędźwiowe, krzyżowe oraz kości miednicy wyraźnie widoczne i wyczuwalne, zanik tkanki tłuszczowej. Zanik tkanki mięśniowej obręczy barkowej miedniczej oraz spodniej części nasady ogona. Okolica oczu czysta, spojówki bladoróżowe, wilgotne. Błony śluzowe jamy ustnej i gardła różowe, wilgotne. Uzębienie kompletne, zęby stałe, bez osadu. Węzły chłonne podżuchwowe niewyczuwalne. Osłuchowo nad płucami czysto, tony serca silne, miarowe. Powłoki brzuszne miękkie. Pęcherz moczowy wypełniony. Okolica odbyty czysta. Skóra miejscami pokryta łuszczącym się naskórkiem, sierść matowa, miejscami zanieczyszczona odchodami. W badaniu radiologicznym układ kostny prawidłowy. Badania krwi nie wykazują znaczących odstępstw od normy. W badaniu kału nie stwierdzono form dyspersyjnych pasożytów. Nie stwierdzono obecności pasożytów zewnętrznych.
Z karty informacyjnej wizyty lekarza weterynarii z 19 października 2021 r. odnośnie papugi ara araruna wynika m.in., iż odebrana 16 października 2021 r. ze sklepu zoologicznego papuga obserwowana z ukrycia aktywnie eksplorowała klatkę, pobierała pokarm, w kontakcie z człowiekiem wycofana, przestraszona, bez silnej wokalizacji. Oczy prawidłowe, bez obrzęków. Dziób prawidłowo, jama dziobowa prawidłowa, czysta. Ptak pozbawiony piór okrywowych, obecne upierzenie na głowie, ogonie oraz lotki. Na skórze widoczne gojące się otarcia oraz strupy. Skóra na stawach łokciowych zaczerwieniona. Na wewnętrznej powierzchni skrzydeł widoczne ślady po samookaleczeniu się i nadmiernej pielęgnacji piór przez ptaka - co jest efektem zaburzeń behawioralnych. Pazury przerośnięte. Mięśnie piersiowe - wyrażone dobrze. Jama brzuszna miękka. W badaniu klinicznym ruchomość stawów prawidłowa.
Do akt sprawy dołączono opinię lekarza weterynarii K. B.-W. z 2 lutego 2021 r. Z jej treści wynikało, iż małpka kapucynka utrzymywana była w klatce zapewniającej jej możliwość zachowania naturalnej pozycji ciała i swobodne poruszanie się. Klatka była wyposażona w zniszczony hamak, brudne i zniszczone liny parciane i konary drzew. Środowisko było mało wzbogacone dla tego gatunku zwierzęcia. W środku znajdowała się miska na karmę, brak było pojemnika na wodę. Odnośnie papugi, to w opinii stwierdzono, że utrzymywana była w wolierze powstałej z łazienki. W wolierze było brudno i zalegały nieposprzątane odchody ptaków. W środku znajdowały się pojemniki na karmę i wodę, przy czym pojemnik na karmę stanowiło plastikowe wiaderko poobgryzane przez ptaki. Środowisko utrzymania było mało urozmaicone.
Z kolei z uzupełnienia opinii biegłej lekarz weterynarii K. B.- W. wynika, iż w przypadku gdy pojemniki na wodę umieszczone są na dnie klatki będzie ona ubrudzona odchodami. W kontrolowanych sklepach, woda znajdująca się w pojemnikach była zabrudzona, jednak stan wody sugerował, że była ona wymieniana. W związku z powyższym nie można uznać, ze zwierzęta nie miały dostępu do czystej wody. Stwierdzono również, że umieszczenie w klatce dla ptaków żerdzi z innego materiału niż naturalny stanowi nieprawidłowość.
Pozostałe dokumenty, a to: opinia lekarza weterynarii M. S. z 5 października 2020 r., opinia biegłego z zakresu medycyny weterynaryjnej lek. wet. P. S. z 10 lutego 2021 r., opinia lek wet. K. B.-W. z 19 lutego 2021 r., opinia lekarsko-weterynaryjna biegłego sądowego P. L. z 26 kwietnia 2021 r., znajdujące się w aktach sprawy, nie są przydatne do jej rozstrzygnięcia, gdyż nie dotyczą zwierząt objętych kwestionowaną decyzją.
Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy Kolegium stwierdziło, że to po stronie przedstawicieli Towarzystwo O. , obecnych podczas interwencji, leży obowiązek współpracy z organem i wykazania, że zastane u opiekuna okoliczności uzasadniały ich działanie. Dokonując odebrania zwierząt w trybie art. 7 ust. 3 u.o.z. należało wykazać, że na dzień ich odebrania istniało realne zagrożenie dla zdrowia i życia zwierząt.
W ocenie Kolegium okoliczności w jakich zastano zwierzęta, w tym udokumentowane na zdjęciach, nie uzasadniały sposobu postępowania przedstawicieli Towarzystwo O.. Analizując zgromadzone w aktach sprawy dokumenty Kolegium stwierdziło, że warunki przedstawiane przez członków Towarzystwa nie uzasadniały odebrania zwierząt w trybie art. 7 ust. 3 u.o.z.
Kolegium wskazało, że nie kwestionuje faktu wystąpienia nieprawidłowości w utrzymaniu zwierząt, który musi być wytknięty ich opiekunowi, niemniej jednak w kontekście art. 7 ust. 3 u.o.z. nie dawał podstaw do odebrania zwierząt wymienionych w kwestionowanej decyzji.
Zdaniem Kolegium, to co musi wybrzmieć w niniejszej sprawie, to stanowczy sprzeciw przeciwko jakiemukolwiek zaniedbywaniu zwierząt, ignorowaniu ich potrzeb, braku dbania o ich higienę. W tym kontekście, nawet jeśli skala przewinień nie była aż tak znaczna, to nie można nie dostrzec odpowiedzialności za nie opiekuna zwierząt.
Jako właściciel sklepu zoologicznego odwołujący niewątpliwie dopuścił się zaniedbania zwierząt, utrzymywał je wstanie niechlujstwa. W tym zakresie Kolegium rozumie i podziela obawy Towarzystwa odnośnie podejrzenia znęcania się nad zwierzętami. Nie można jednak nie wskazać, że rozwiązaniem tego typu sytuacji nie powinna być procedura wskazana w art. 7 ust. 3 u.o.z. Kolegium zwróciło uwagę, że decyzja wydawana w trybie art. 7 ust. 3 u.o.z. nie ma być formą karania właściciela, który naraził zwierzę na cierpienie (nie zapewnił mu właściwej opieki i ochrony), lecz ma na celu odseparowanie właściciela od zwierzęcia, któremu może zrobić krzywdę. Cała procedura ma bowiem na celu doprowadzenie zwierzęcia do właściwego stanu i zapewnienie mu bezpiecznych warunków bytowania.
Kolegium podkreśliło, że decyzja o umorzeniu postępowania jest decyzją o znaczeniu czysto procesowym, formalnym i kończy sprawę w danej instancji w "inny sposób" niż poprzez jej rozstrzygnięcie co do istoty w całości lub części (wyrok WSA w Krakowie z 15 października 2012r., sygn. II SA/Kr 661/12; LEX nr 1231920).
Towarzystwo O. w Polsce Oddział w K. wniosło na powyższą decyzję Kolegium z 19 maja 2022 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
Strona skarżąca podniosła, że przeprowadziła 15 października 2021 r. kontrolę sklepu zoologicznego "K. " z udziałem Powiatowego Lekarza Weterynarii oraz Policji. W związku z ujawnionymi licznymi nieprawidłowościami i możliwości popełnienia przestępstwa znęcania się nad zwierzętami w Komendzie Powiatowej Policji w L. zostało złożone stosowne zawiadomienie.
Podczas przeprowadzonych czynności (kontroli) ustalono, że zwierzęta: małpa z gatunku kapucynka czubata oraz jedna papuga z gatunku ara ararauna (która miała braki w upierzeniu), utrzymywano w nieodpowiednich warunkach, a ich stan zdrowia był bardzo zły (załącznik nr 1 – protokół kontroli). Ze względu na miejsca przetrzymywania zwierząt, stanu zdrowia, stan fizyczny i psychiczny zwierząt stwierdzono, że dalsze pozostawienie zwierząt pod wskazanym wyżej adresem, w miejscu przetrzymywania, zagraża bezpośrednio ich życiu i zdrowiu. Kontrolujący zdecydowali się na odbiór zwierzęcia zgodnie z art. 7 ust. 3 u.o.z.
Dnia 21 października 2021 r. Towarzystwo oraz Powiatowy Lekarz Weterynarii w L. złożyli wniosek do Burmistrza Miasta L. o wydanie decyzji o odebraniu małpy z gatunku kapucynka czubata oraz papugi z gatunku ara ararauna (która miała braki w upierzeniu), które podczas kontroli zostały zabezpieczone przez policję jako dowody w sprawie i przekazane pod opiekę Fundacji która zapewniła zwierzętom właściwą opiekę i leczenie.
W związku ze złożonym wnioskiem do Burmistrza Miasta L. do chwili obecnej strona skarżąca nie otrzymała odpowiedzi ani żadnej decyzji w przedmiocie złożonego wniosku. Towarzystwo jako strona zainteresowana i wnioskodawca w toczącym się postępowaniu zostało całkowicie pominięte.
Towarzystwo jest oskarżycielem posiłkowym oraz stroną pokrzywdzoną w prowadzonym przez Prokuraturę Rejonową w L. pod sygnatura akt 4147-0. Ds. 407.2021,RSD-584/21 postępowaniu.
Towarzystwo wielokrotnie przeprowadzało kontrolę dobrostanu zwierząt należących do M. S., w tym podczas kontroli 15 października 2021 roku, podczas której zostały odebrane i zabezpieczone 2 przedmiotowe zwierzęta.
Towarzystwo zgłosiło formalnie swój udział w przedmiocie zabezpieczenia tych zwierząt, które są dowodami w sprawie w toczącym się przed Sądem Rejonowym w Nowym Sączu postępowaniu pod sygnatura IIK 3/22.
W uzasadnieniu uchylenia SKO zasugerowało, że brak był podstaw do natychmiastowego odbioru zwierząt w trybie art. 7 ust. 3 u.o.z., co by wskazywało, że stan zdrowia i kondycja zwierząt nie był zły. Tym samym zwierzęta mogą być zwrócone M. S..
Towarzystwa podtrzymało swoje stanowisko o odbiorze zwierząt w trybie art. 7 ust. 3 u.o.z. i twierdzi, że pozostawienie zwierząt objętych wnioskiem, ze względu na ich stan zdrowia, kondycję oraz miejsce ich przetrzymywania, zagrażało ich zdrowiu i życiu.
Zdaniem strony skarżącej potwierdzeniem stanowiska skarżącego Towarzystwa oraz Powiatowego Lekarza Weterynarii dotyczącego słuszności wnioskowania o odebranie zwierząt w trybie art. 7 ust. 3 u.o.z. jest materiał dowodowy zgromadzony w aktach spraw (w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Rejonową w L. pod sygnaturą 4147-0. Ds. 407.2021, RSD-584/21 oraz w postępowaniu toczącym się przed Sądem Rejonowym w Nowym Sączu II Wydziale Karnym pod sygnaturą akt: II K 3/22, PR 1 Ds. 1582.2020.D) i zaleganie licznych opinii biegłych oraz lekarzy weterynarii, wskazujące na zaniedbania w stosunku do wskazanych zwierząt oraz pozostałych zwierząt pozostających w sklepach zoologicznych należących do M. S.. Z opinii biegłego oraz lekarzy weterynarzy otrzymanych w tej sprawie wprost wynika, że M. S. nie zapewnił i nie zapewni zwierzętom odpowiedniej opieki. Przywrócenie zwierzą ich właścicielowi i oddanie pod jego opiekę może doprowadzić do choroby lub nawet śmierci zwierząt.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. 2020 r., poz. 491 ze zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Od 16 maja 2022 r. obowiązujący dotąd stan epidemii został zastąpiony stanem zagrożenia epidemicznego.
Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa o COVID), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020r., poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2).
Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3). W niniejszej sprawie Przewodniczący II Wydziału WSA w Krakowie wyznaczył na 19 kwietnia 2023 r. posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów. Skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne w trybie wyżej opisanym poprzedzone było próbą uzyskania od stron i uczestnika potwierdzenia istnienia technicznych możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału k. 116), jednak nie uzyskano od wszystkich stron i uczestnika potwierdzenia posiadania ww. technicznych możliwości. Skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów umożliwiło jej rozstrzygnięcie bez szkody dla wyjaśnienia sprawy. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji stron i uczestników, bowiem podnoszone przez nich argumenty są rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz skargę, odpowiedź na skargę i inne pisma procesowe. Z tych względów Sąd rozpoznał na podstawie cytowanego powyżej art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Kontrolując zaskarżoną decyzję Kolegium zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami Sąd stwierdził, że decyzja ta winna zostać usunięta z obrotu prawnego jako naruszająca prawo, a żądanie skargi okazało się zasadne, choć nie w uwzględnieniu podniesionych w niej zarzutów.
Bezsporne w niniejszej sprawie było, że właściciel zwierząt dopuścił się pewnych zaniedbań związanych z prawidłową opieką nad nimi i zwierzęta te nie cechowały się idealnym stanem zdrowotnym. Sporne było, czy zaniedbania te uzasadniały orzeczenie na podstawie art. 7 ust. 3 u.o.z. czasowego odebrania zwierząt, a zatem czy dalsze pozostawienie zwierząt u dotychczasowego właściciela lub opiekuna zagrażało ich życiu lub zdrowiu.
Zakres możliwego orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie jest wyznaczony granicami sprawy administracyjnej określonej przepisami prawa materialnego.
Przedmiotową problematykę niniejszej sprawy regulują przepisy u.o.z.
Natomiast co najistotniejsze w sprawie, organ odwoławczy SKO materialnoprawną podstawą swojego rozstrzygnięcia uczyniło art. 105 K.p.a. i uchyliło zaskarżoną decyzję I instancji z 23 marca 2022 r. oraz umorzyło postępowanie I instancji.
Należy podkreślić, że organ II instancji, na uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia, w końcowej części swojej decyzji zawarł właściwie jedno ogólnikowe zdanie, posiłkując się wyrokiem WSA w Krakowie z 15 października 2012 r. sygn. II SA/Kr 661/12 uchylającym postanowienie w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia, a zatem w sprawie nie mającej żadnych punktów stycznych z niniejszą.
Co prawda Kolegium zawarło pewne stwierdzenia dotyczące ogólnych celów ustawy, wyjątkowości przesłanek czasowego odbioru zwierząt oraz zaniedbań właściciela sklepu ze zwierzętami, jednak nie sposób uznać, by okoliczności te mogły usprawiedliwiać umorzenie postępowania I instancji.
Należy zatem wyjaśnić, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednoznacznie przyjmuje się, iż z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia, gdy brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego a zatem nie można wydać decyzji, która rozstrzygałaby sprawę (jej istotę).
Taka sytuacja w niniejszej sprawie w sposób oczywisty nie zachodzi, ponieważ istnieje sprawa administracyjna, w której organ winien orzec czy istniały podstawy prawne do natychmiastowego zabrania zwierząt (które przecież realnie przeprowadzono 15 października 2021 r.) czy też nie. Rozstrzygnięcie sprawy winna poprzedzać ocena, czy zostały spełnione przesłanki w dacie odebrania zwierząt. Co do zasady wydarzenia mające miejsce po dacie odebrania zwierząt nie mogą powodować bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 14 stycznia 2016 r., sygn. II OSK 782/15).
Za taką oceną przemawia również fakt, że zgodnie z art. 7 ust. 4 u.o.z. kosztami transportu, utrzymania i koniecznego leczenia zwierzęcia, w przypadku, o którym mowa w art. 1 i 3 ustawy, obciążony jest jego dotychczasowy właściciel (lub opiekun). Skoro decyzja w przedmiocie odebrania zwierzęcia w przypadkach niecierpiących zwłoki zostaje wydana ex post to oznacza, że część wskazanych w ust. 4 kosztów w dacie wydawania decyzji już powstała (koszty transportu oraz częściowy koszt utrzymania i leczenia zwierzęcia). Umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego uniemożliwia zatem ustalenie, kto winien ponosić powstałe już koszty związane z odebraniem zwierzęcia w tym trybie.
Należy również dodać, że art. 105 § 1 K.p.a., na który powołał się organ odwoławczy, wiąże bezprzedmiotowość postępowania z brakiem któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, co w konsekwencji powoduje niemożność rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty (por. A. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2005, str. 485). Decyzja o umorzeniu postępowania zapada zatem w sytuacji, gdy przyznanie określonego uprawnienia stało się zbędne lub organ administracji stwierdził oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego bezprzedmiotowość postępowania rozumiana jest jako brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2003 r., sygn. II SA 2225/01).
Jeżeli w toku prowadzonego postępowania administracyjnego okaże się, że brak jest ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania, to w takiej sytuacji można mówić o bezzasadności żądania, nie zaś o bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. Oznacza to konieczność załatwienia sprawy przez wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty (por. wyrok NSA z 25 marca 2010 r., sygn. I OSK 789/09). Umorzenie postępowania następuje w szczególności, gdy strona rezygnuje z ubiegania się o rozstrzygnięcie określonej treści, gdy przyznanie określonego uprawnienia stało się zbędne lub gdy organ stwierdzi oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Organ II instancji w niniejszej sprawie nie tylko nie wykazał żadnej z przesłanek bezprzedmiotowości postępowania, ale nawet żadnej z nich w sposób jasny i jednoznaczny nie powołał.
Warto przypomnieć, że istotą decyzji wydawanych w trybie przepisów art. 7 u.o.z. jest zapewnienie ochrony zwierzętom, która jest im należna w konsekwencji założenia wyrażonego w art. 1 ust. 1. u.o.z., zgodnie z którym zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę. Każde zwierzę wymaga humanitarnego traktowania (art. 5 u.o.z.), przez co należy rozumieć traktowanie uwzględniające potrzeby zwierzęcia i zapewnienie mu opieki i ochrony (art. 4 pkt 1 ustawy). W ustawie zawarto szereg definicji legalnych, m.in. takich pojęć jak "humanitarne traktowanie zwierząt" oraz "rażące zaniedbanie" – przez które rozumie się drastyczne odstępstwo od określonych w ustawie norm postępowania ze zwierzęciem, a w szczególności w zakresie utrzymywania zwierzęcia w stanie zagłodzenia, brudu, nieleczonej choroby, w niewłaściwym pomieszczeniu i nadmiernej ciasnocie. Jak wielokrotnie wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny, własność zwierzęcia przede wszystkim zobowiązuje, a zakres i treść uprawnień wobec zwierzęcia jest modyfikowany przez konieczność jego humanitarnego traktowania; człowiek w stosunku do zwierząt powinien wykazywać zachowania, które nie odnoszą się do przedmiotów, lecz do istot żywych, zdolnych do pewnych odczuć, np. cierpienia (por. wyroki NSA: z 28 stycznia 2020 r., sygn. II OSK 659/18, z 25 czerwca 2021 r., sygn. II OSK 462/21).
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 24 lutego 2020 r., sygn. II OPS 2/19, decyzja o czasowym odebraniu zwierzęcia ma charakter decyzji sankcyjnej o charakterze zobowiązującym. Stanowi formę odpowiedzialności administracyjnej danego właściciela lub opiekuna zwierzęcia (zob. J. Stelmasiak, "Administracyjnoprawne aspekty ochrony zwierząt", [w:] M. Mozgawa (red.), "Prawna ochrona zwierząt", Lublin 2002, s. 156; M. Górski, "Odpowiedzialność administracyjnoprawna w ochronie środowiska: odpowiedzialność za szkody w środowisku i inne instrumenty odpowiedzialności administracyjnoprawnej", Warszawa 2008, s. 74; P. Janiak, "Czasowe odebranie zwierząt w trybie administracyjnym – podstawowe zagadnienia", "Casus" 2019 r., nr 92, s. 45).
Zgodnie z art. 7 ust. 1 u.o.z. zwierzę traktowane w sposób określony w art. 6 ust. 2 może być czasowo odebrane właścicielowi lub opiekunowi na podstawie decyzji wójta (burmistrza, prezydenta miasta) właściwego ze względu na miejsce pobytu zwierzęcia i przekazane: 1) schronisku dla zwierząt, jeżeli jest to zwierzę domowe lub laboratoryjne, lub 2) gospodarstwu rolnemu wskazanemu przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), jeżeli jest to zwierzę gospodarskie, lub 3) ogrodowi zoologicznemu lub schronisku dla zwierząt, jeżeli jest to zwierzę wykorzystywane do celów rozrywkowych, widowiskowych, filmowych, sportowych lub utrzymywane w ogrodach zoologicznych.
Z art. 6 ust. 1a u.o.z. wynika zakaz znęcania się nad zwierzętami rozumianego – po myśli art. 6 ust. 2 u.o.z. – jako zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpień, a w szczególności:
1) umyślne zranienie lub okaleczenie zwierzęcia, niestanowiące dozwolonego prawem zabiegu lub procedury w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych, w tym znakowanie zwierząt stałocieplnych przez wypalanie lub wymrażanie, a także wszelkie zabiegi mające na celu zmianę wyglądu zwierzęcia i wykonywane w celu innym niż ratowanie jego zdrowia lub życia, a w szczególności przycinanie psom uszu i ogonów (kopiowanie);
1a) znakowanie zwierząt stałocieplnych przez wypalanie lub wymrażanie;
(...)
3) używanie do pracy albo w celach sportowych lub rozrywkowych zwierząt chorych, a także zbyt młodych lub starych oraz zmuszanie ich do czynności, których wykonywanie może spowodować ból;
4) bicie zwierząt przedmiotami twardymi i ostrymi lub zaopatrzonymi w urządzenia obliczone na sprawianie specjalnego bólu, bicie po głowie, dolnej części brzucha, dolnych częściach kończyn;
5) przeciążanie zwierząt pociągowych i jucznych ładunkami w oczywisty sposób nieodpowiadającymi ich sile i kondycji lub stanowi dróg lub zmuszanie takich zwierząt do zbyt szybkiego biegu;
6) transport zwierząt, w tym zwierząt hodowlanych, rzeźnych i przewożonych na targowiska, przenoszenie lub przepędzanie zwierząt w sposób powodujący ich zbędne cierpienie i stres;
7) używanie uprzęży, pęt, stelaży, więzów lub innych urządzeń zmuszających zwierzę do przebywania w nienaturalnej pozycji, powodujących zbędny ból, uszkodzenia ciała albo śmierć;
8) dokonywanie na zwierzętach zabiegów i operacji chirurgicznych przez osoby nieposiadające wymaganych uprawnień bądź niezgodnie z zasadami sztuki lekarsko-weterynaryjnej, bez zachowania koniecznej ostrożności i oględności oraz w sposób sprawiający ból, któremu można było zapobiec;
9) złośliwe straszenie lub drażnienie zwierząt;
10) utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, bądź w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji;
11) porzucanie zwierzęcia, a w szczególności psa lub kota, przez właściciela bądź przez inną osobę, pod której opieką zwierzę pozostaje;
12) stosowanie okrutnych metod w chowie lub hodowli zwierząt;
(...)
15) organizowanie walk zwierząt;
16) obcowanie płciowe ze zwierzęciem (zoofilia);
17) wystawianie zwierzęcia domowego lub gospodarskiego na działanie warunków atmosferycznych, które zagrażają jego zdrowiu lub życiu;
18) transport żywych ryb lub ich przetrzymywanie w celu sprzedaży bez dostatecznej ilości wody umożliwiającej oddychanie;
19) utrzymywanie zwierzęcia bez odpowiedniego pokarmu lub wody przez okres wykraczający poza minimalne potrzeby właściwe dla gatunku.
Decyzja o czasowym odebraniu zwierzęcia, o której mowa w art. 7 ust. 1 u.o.z., podejmowana jest z urzędu po uzyskaniu informacji od Policji, straży gminnej, lekarza weterynarii lub upoważnionego przedstawiciela organizacji społecznej, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt. Przekazanie zwierzęcia, o którym mowa w ust. 1, następuje za zgodą podmiotu, któremu zwierzę ma być przekazane (art. 7 ust. 1b u.o.z.). W przypadku braku tej zgody lub wystąpienia innych okoliczności uniemożliwiających przekazanie zwierzęcia podmiotom, o których mowa w ust. 1, zwierzę może zostać nieodpłatnie przekazane innej osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej albo osobie fizycznej, która zapewni mu właściwą opiekę (art. 7 ust. 1c u.o.z.). Zgodnie z art. 7 ust. 2 u.o.z. wskazana decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu.
Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, art. 7 ust. 3 u.o.z. określa w swej treści przesłanki, których zaistnienie uprawnia upoważnione podmioty do odbioru zwierzęcia dotychczasowemu właścicielowi, umożliwiając organowi podjęcie właściwej decyzji w przedmiocie odebrania zwierzęcia. Przepis ten przewiduje zatem, że do wskazanej interwencji może dojść w sytuacji, gdy zachodzi przypadek niecierpiący zwłoki rozumiany jako sytuacja, w której dalsze pozostawanie zwierzęcia u dotychczasowego właściciela lub opiekuna zagrażać będzie jego życiu lub zdrowiu. Jest to zatem sytuacja, w której dochodzi do konieczności zabezpieczenia sytuacji bytowej zwierzęcia w wyjątkowych warunkach rozumianych jako kwalifikowana postać naruszeń wymienionych w art. 6 ust. 2 u.o.z., do których odwołuje się przepis art. 7 ust. 1 tej ustawy, stanowiący podstawę wydania przez organ decyzji o czasowym odebraniu zwierzęcia.
Co istotne odnośnie zależności pomiędzy instytucjami z art. 7 ust. 1 i art. 7 ust. 3 u.o.z., treść obu ww. przepisów dotyczy przypadku, w którym dochodzi do odebrania zwierzęcia właścicielowi lub opiekunowi w sytuacji, gdy stwierdzono znęcanie się nad tym zwierzęciem (art. 6 ust. 1a i ust. 2 ustawy). Przy tym art. 7 ust. 1 ustawy reguluje przypadek, w którym najpierw wydawana jest przez właściwy organ administracji decyzja i dopiero na jej podstawie dochodzi do odebrania zwierzęcia. Natomiast art. 7 ust. 3 ustawy odnosi się do tzw. stanu wyższej konieczności, a więc sytuacji, gdy najpierw policjant, strażnik gminny lub upoważniony przedstawiciel organizacji społecznej, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt w trakcie czynności kontrolnych doraźnie stwierdza, że sytuacja nie cierpi zwłoki, ponieważ dalsze pozostawanie zwierzęcia u dotychczasowego właściciela lub opiekuna zagraża życiu lub zdrowiu tego zwierzęcia. Wówczas odbiera zwierzę i zawiadamia o tym właściwy organ administracji celem wydania decyzji o odebraniu zwierzęcia. Organ ten autorytatywnie potwierdza decyzją dokonane doraźnie czynności faktyczne kontrolującego podmiotu w postaci odebrania zwierzęcia. Przedmiotową decyzję organ wydaje w okolicznościach faktycznych przewidzianych w art. 7 ust. 3 ustawy (por. wyrok WSA w Opolu z 12 grudnia 2019 r., sygn. II SA/Op 327/19).
Jak trafnie wskazał organ II instancji, za "niewłaściwe warunki", o których mowa w art. 6 ust. 2 pkt 10 u.o.z., należy uznać takie, które nie zapewniają zwierzęciu możliwości egzystencji zgodnie z potrzebami gatunku, rasy, płci i wieku, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa W myśl bowiem art. 4 pkt 15 ustawy, przez właściwe warunki bytowania zwierząt rozumieć należy zapewnienie zwierzęciu możliwości egzystencji, zgodnie z potrzebami danego gatunku, rasy, płci i wieku, a zgodnie z art. 4 pkt 11 rażącym zaniedbaniem jest drastyczne odstępstwo od określonych w ustawie norm postępowania ze zwierzęciem, a w szczególności w zakresie utrzymywania zwierzęcia w stanie zagłodzenia, brudu, nieleczonej choroby, w niewłaściwym pomieszczeniu i nadmiernej ciasnocie.
Niewłaściwe warunki bytowania, to nie tylko wskazane w tym przepisie przykłady, ale także brak zapewnienia zwierzętom właściwego schronienia przed chłodem i upałem, czy przetrzymywanie ich na terenie, na którym narażone są na uszkodzenia ciała. Już stworzenie określonego stanu wyczerpuje pojęcie zagrożenia, co stanowi podstawę do stwierdzenia istnienia przypadku niecierpiącego zwłoki. Stan zagrożenia nie oznacza bowiem, że nastąpi bezpośrednie, realne zagrożenie życia lub zdrowia zwierzęcia ale, że określony stan może a nie musi wywoływać negatywne skutki dla życia lub zdrowia zwierzęcia. Ocena w tym zakresie musi wynikać z konkretnej sytuacji, w jakiej znajdują się zwierzęta. Taki stan należy powiązać z kwalifikowanymi naruszeniami, o jakich mowa w art. 6 ust. 2 u.o.z. Kwalifikowane naruszenia to sytuacje, które są nośnikiem zagrożenia dla życia lub zdrowia zwierzęcia, jak np. utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji, utrzymywanie zwierzęcia bez odpowiedniego pokarmu lub wody przez okres wykraczający poza minimalne potrzeby właściwe dla gatunku. Każda z tych sytuacji może mieć potencjalny wpływ na życie lub zdrowie zwierzęcia, co odpowiada pojęciu "zagrożenia".
Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka do umorzenia postępowania administracyjnego.
Należy podkreślić, że Sąd w niniejszej sprawie ogranicza się do usunięcia z obrotu prawnego błędnej decyzji II instancji, umarzającej postępowanie administracyjne, które – zdaniem Sądu – w żadnej mierze i aspekcie nie stało się bezprzedmiotowe. Niniejszy wyrok nie determinuje natomiast ostatecznego, merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.
Jeśli w ocenie Kolegium, mimo krytycznej oceny i stwierdzenia zaniedbywania małpy i papugi przez właściciela sklepu, skala przewinień nie była aż tak znaczna, to organ II instancji zobowiązany będzie do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, to jest negatywnego orzeczenia na podstawie art. 7 ust. 3 u.o.z.
Jeżeli zaś stwierdzi, że w okolicznościach stwierdzonych w trakcie kontroli 15 października 2021 r., warunki bytowe, sposób opieki i rzeczywisty stan zdrowia zwierząt uzasadniały interwencję w stanie niecierpiącym zwłoki (wyższej konieczności) w związku z zagrożeniem dla zwierząt, wyda odpowiednią merytoryczną decyzję pozytywną, przy czym dla wydania tej decyzji naruszenia właściciela muszą, zgodnie z brzmieniem ustawy, mieć postać rażącą i kwalifikowaną.
Decyzję swoją organ odwoławczy poprzedzi rzetelną oceną, czy organ I instancji dokonał wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego, a w razie potrzeby sam dokona niezbędnego uzupełnienia ustaleń stanu faktycznego.
Organ II instancji będzie miał na uwadze potrzebę wyważenia dwóch dóbr chronionych. Z jednej strony potrzeby zapewnienia dobrostanu zwierząt, które nie są rzeczami i zasługują na brak cierpienia, z drugiej prawa właściciela zwierząt do nie stosowania wobec niego pochopnie wyjątkowej instytucji z art. 7 ust. 3 u.o.z. Wszak w przypadku zaniedbań niewyczerpujących przesłanek przypadku niecierpiącego zwłoki, możliwe jest innego rodzaju dyscyplinowanie właściciela do zapewnienia właściwej opieki nad zwierzętami, czy też prowadzenie postępowania dążącego do wydania decyzji na podstawie art. 7 ust. 1 u.o.z. Z drugiej strony, niewątpliwie od osoby zawodowo zajmującej się sprzedażą zwierząt, z pewnością należy oczekiwać większej świadomości i spełniania wyższych standardów opieki nad nimi.
Swoje ustalenia organ zawrze w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a.
Końcowo warto wskazać, że stwierdzenie Kolegium, iż to po stronie przedstawicieli Towarzystwo O. obecnych podczas interwencji leży obowiązek współpracy z organem i wykazania, że zastane u opiekuna okoliczności uzasadniały ich działanie, nie niweczy ogólnych zasad postępowania administracyjnego. Niewątpliwie bowiem to organ administracji publicznej jest gospodarzem postępowania, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności i jest zobowiązany z urzędu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dążenia do wyjaśnienia prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.)
Oczywiście strony mają przy tym prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinny korzystać, chcąc przeciwdziałać konsekwencjom związanym z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych.
Warto zaznaczyć, że przyjmuje się, iż organizacja społeczna, której statutowym celem jest ochrona zwierząt, a której upoważniony przedstawiciel odebrał zwierzę i zawiadomił o tym wójt (burmistrza, prezydenta miasta), posiada status strony w takim postępowaniu w rozumieniu art. 28 K.p.a. (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 7 maja 2020 r., sygn. II SA/Wr 593/19, LEX nr 2978854).
Podsumowując, organ odwoławczy, przy zapewnieniu stronom realnego udziału w postępowaniu, dokona weryfikacji zaistnienia przesłanek odebrania zwierząt w trybie art. 7 ust. 3 u.o.z., to jest czy na dzień ich odebrania istniało realne zagrożenie dla zdrowia i życia zwierząt.
Wobec naruszenia w sprawie normy art. 105 K.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy, zaskarżona decyzja SKO podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 pkt 1 lit. c P.p.s.a., o czym Sąd orzekł w pkt I sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono w pkt II sentencji na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a. Na wysokość zasądzonych kosztów postępowania składa się uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 zł.