II SA/Kr 932/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzje organów obu instancji dotyczące umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, uznając, że postępowanie nie było bezprzedmiotowe.
Sprawa dotyczyła skargi spółki na decyzję Wojewody Małopolskiego o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone w 1974 r. na podstawie ustawy z 1972 r. Organy administracji uznały postępowanie za bezprzedmiotowe, powołując się na brak podstaw prawnych do ustalenia odszkodowania w drodze decyzji administracyjnej oraz na trudności dowodowe wynikające z braku akt archiwalnych. Sąd uchylił te decyzje, stwierdzając, że postępowanie nie było bezprzedmiotowe, a przepisy ustawy z 1972 r. w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. przewidują możliwość wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie odszkodowania. Sąd nakazał organom ponowne rozpatrzenie sprawy co do istoty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał skargę spółki na decyzję Wojewody Małopolskiego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone w 1974 r. na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego. Organy administracji uznały postępowanie za bezprzedmiotowe, argumentując, że obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości ustalenia odszkodowania w drodze decyzji administracyjnej, a jedynie na podstawie wykazów odszkodowań. Dodatkowo, organy wskazały na trudności dowodowe wynikające z braku akt archiwalnych z powodu pożaru archiwum. Skarżąca spółka zarzuciła brak podstaw do umorzenia postępowania, twierdząc, że ustawa przewiduje wydawanie decyzji administracyjnych w przedmiocie odszkodowania oraz że ciężar dowodu nie powinien obciążać wywłaszczonego. Sąd, podzielając stanowisko prezentowane w części orzecznictwa NSA, uznał, że postępowanie nie jest bezprzedmiotowe. Powołując się na art. 10 ust. 1 ustawy z 1972 r. oraz art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., sąd stwierdził, że przepisy te stwarzają domniemanie decyzyjnego trybu orzekania w zakresie odszkodowania za przejęty grunt. W związku z tym, umorzenie postępowania było wadliwe. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, nakazując organom ponowne rozpatrzenie sprawy co do istoty i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia, z uwzględnieniem wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego zgodnie z zasadami k.p.a. Zasądzono również koszty postępowania na rzecz skarżącej spółki.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, postępowanie nie jest bezprzedmiotowe, ponieważ przepisy ustawy z 1972 r. w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. przewidują możliwość wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie odszkodowania.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że art. 10 ust. 1 ustawy z 1972 r. w powiązaniu z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stwarza domniemanie decyzyjnego trybu orzekania w zakresie odszkodowania za przejęty grunt, co wyklucza bezprzedmiotowość postępowania.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (17)
Główne
u.g.n. art. 129 § ust. 5 pkt 3
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
k.p.a. art. 105 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Ustawa o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach art. 10 § ust. 1
Pomocnicze
u.g.n. art. 98 § ust. 3
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 106 § ust. 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 124
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 125
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 126
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1
p.p.s.a. art. 134
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 200
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone na podstawie ustawy z 1972 r. nie jest bezprzedmiotowe, gdyż przepisy przewidują wydanie decyzji administracyjnej. Organy administracji miały obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, a nie umorzenia postępowania z powodu trudności dowodowych.
Odrzucone argumenty
Postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania było bezprzedmiotowe z uwagi na brak podstaw prawnych do wydania decyzji administracyjnej i brak możliwości ustalenia odszkodowania na podstawie obowiązujących przepisów. Ciężar dowodu w zakresie wykazania braku otrzymania odszkodowania spoczywa na wnioskodawcy, zwłaszcza po upływie tak długiego czasu od wywłaszczenia.
Godne uwagi sformułowania
Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela drugi z poglądów znajdujący odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. przepis art. 20 ust. 1 ustawy o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach, stwarza domniemanie decyzyjnego trybu orzekania w zakresie objętym regulacją tej ustawy i wymagającym wydania władczych rozstrzygnięć. Do tego zakresu należy materia odszkodowania za przejęty grunt. Wbrew zatem stanowisku organów obu instancji postępowanie w przedmiotowej sprawie nie jest bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 k.p.a. Sam zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.)
Skład orzekający
Monika Niedźwiedź
sprawozdawca
Piotr Fronc
członek
Sebastian Pietrzyk
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że postępowanie o odszkodowanie za wywłaszczenie dokonane na podstawie ustawy z 1972 r. nie jest bezprzedmiotowe i wymaga merytorycznego rozstrzygnięcia, nawet w przypadku trudności dowodowych i braku akt archiwalnych. Podkreślenie obowiązku organów do wyczerpującego zebrania materiału dowodowego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z wywłaszczeniami na podstawie ustawy z 1972 r. oraz interpretacji art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Wymaga uwzględnienia indywidualnych okoliczności sprawy, w tym ciężaru dowodu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy długotrwałego sporu o odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości, gdzie kluczowe okazały się kwestie proceduralne i interpretacja przepisów sprzed kilkudziesięciu lat. Pokazuje to, jak przeszłe decyzje mogą wpływać na teraźniejszość i jak ważne jest prawidłowe prowadzenie postępowań administracyjnych.
“Po 50 latach walka o odszkodowanie za wywłaszczenie: sąd uchyla decyzję o umorzeniu postępowania.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Kr 932/25 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2025-10-23 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2025-08-01 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Monika Niedźwiedź /sprawozdawca/ Piotr Fronc Sebastian Pietrzyk /przewodniczący/ Symbol z opisem 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę Hasła tematyczne Inne Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku uchylono decyzję organu II i I instancji Powołane przepisy Dz.U. 1997 nr 115 poz 741 art 129 ust 5 pkt 3 Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk Sędziowie: Sędzia WSA Piotr Fronc Sędzia WSA Monika Niedźwiedź (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Joanna Biegalska – Ciepacz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2025 r. sprawy ze skargi [...] Fabryki [...] Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 9 czerwca 2025 r. znak: WS-VI.7534.2.4.2025.KP w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz [...] Fabryki [...] Sp. z o.o. z siedzibą w K. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęła skarga na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 9 czerwca 2025 r. znak WS-VI.7534.2.4.2025.KP orzekającą o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 31.01.2025r. znak: GS-14.6821.20.2024.AW, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Prezydent Miasta Krakowa o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone, oznaczone jako działki nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] obr. [...] jedn. ewid. P. obj. księgą wieczystą nr [...], przejęte zarządzeniem nr [...] Naczelnika Dzielnicy K. - P. z dnia 23 grudnia 1974r. w sprawie przeznaczenia terenu osiedla "C. " pod budownictwo jednorodzinne i jego podziału na działki budowlane. Skarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Pismem z dnia 6.05.2024r. "Ł. [...] sp. z o.o. działająca przez adwokat L. D. wniosła o ustalenia odszkodowania za wyżej wymienione nieruchomości przejęte zarządzeniem nr 44/74 Naczelnika Dzielnicy Kraków - Podgórze z dnia 23 grudnia 1974r. Pomimo podjętych poszukiwań organowi I instancji nie udało się odnaleźć archiwalnych akt wywłaszczeniowych w Archiwum Zakładowym Urzędu Miasta Krakowa, Archiwum Narodowym w Krakowie, Archiwum Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie, Archiwum Akt Nowych, Instytucie Pamięci Narodowej w Krakowie i w Wydziale Gospodarki Nieruchomościami Starostwa Powiatowego w Krakowie. W piśmie z dnia 21.05.2024r. Urząd Miasta Krakowa wyjaśnił, że z uwagi na pożar budynku archiwum, nie jest obecnie możliwe ustalenie, czy przedmiotowa dokumentacja uległa zniszczeniu i wskazanie przybliżonego terminu, w którym mogłaby być udostępniona, jeżeli jej stan na to pozwala. Pismem z dnia 24.07.2024r. Prezes Sądu Okręgowego w Krakowie poinformował, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy nie odnaleziono dokumentów dotyczących złożenia do depozytu sądowego odszkodowania na rzecz "Ł. [...]" sp. z o.o. Na podstawie ksiąg wieczystych nr [...] oraz nr [...] oraz dokumentacji geodezyjnej pozyskanej z Archiwum Powiatowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego Wydziału Geodezji Urzędu Miasta Krakowa (operat [...], przyjęty do zasobu w dniu 15.07.1975r.) potwierdzono, że działki nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] obr. [...] jedn. ewid. P. powstałe zgodnie z rejestrem podziału pod budownictwo jednorodzinne os. C. Nr księgi robót [...] z parcel: I. kat. [...] (organ I instancji błędnie wskazał w zaskarżonej decyzji parcelę I. kat. [...]), I. kat. [...],1. kat. [...], I. kat. [...],1. kat. [...], I. kat. [...] i I. kat. [...] gm. kat. Ł. , stanowiące własność "Ł. " sp. z o.o. zostały przejęte zarządzeniem nr 44/74 Naczelnika Dzielnicy Kraków - Podgórze z dnia 23 grudnia 1974r. Jak wynika z ww. rejestru, parcela I. kat. [...], gm. kat. Ł. , odpowiada działce nr [...], obr. [...], jedn. ewid. P. która zgodnie z operatem [...] wykonanym w 1995 r. zmieniła oznaczenie na działkę nr [...], obr. [...] jedn. ewid. P. i na wniosek z dnia 5.07.1996r. została wpisana do księgi wieczystej nr [...] w dniu 17.07.1996r. Na podstawie rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego potwierdzono, że pod numerem[...] zarejestrowana jest ". " sp. z o.o., tożsama z poprzednim właścicielem przedmiotowych działek. W przedmiocie ustalenia odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt. 3 u.g.n. za działki; nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] obr. [...] jedn. ewid. P. obj. księgą wieczystą nr [...] przejęte zarządzeniem nr [...] Naczelnika Dzielnicy K. - P. z dnia 23 grudnia 1974r. w sprawie przeznaczenia terenu osiedla "C. " pod budownictwo jednorodzinne i jego podziału na działki budowlane, wydanym w trybie ustawy 6 lipca 1972r. o terenach budownictwa zagrodowego oraz podziale nieruchomości w miastach i osiedlach, organ I instancji stwierdził, że przepis art. 10 ust. 1 ww. ustawy, zgodnie z którym; "Za nieruchomości, które przeszły na własność Państwa na podstawie art. 5 ust. 2, wypłaca się odszkodowanie na podstawie przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości". Na podstawie ww. przepisu, w świetle przytoczonego w zaskarżonej decyzji orzecznictwa, sądów administracyjnych organ I instancji stwierdził, że zawarte w art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1972r. o terenach budownictwa zagrodowego oraz podziale nieruchomości w miastach i osiedlach sformułowanie "wypłaca się" wskazuje na to, że ustawodawca ograniczył stosowanie przepisów o wywłaszczeniu jedynie do norm o charakterze materialnym, natomiast przedmiotowy przepis nie uprawniał organów administracji do prowadzenia postępowania administracyjnego i wydania decyzji w przedmiocie ustalenia odszkodowania. Odszkodowania były wypłacane na podstawie "wykazów odszkodowań za grunty przejęte", a wysokość indywidualnego odszkodowania nie była wynikiem rozstrzygnięcia, lecz wynikiem mnożenia liczby metrów kwadratowych przez ustaloną, jednolitą dla wszystkich stawkę odszkodowania za 1 m˛. Powyższy pogląd jest przedstawiany również w najnowszym orzecznictwie (vide; przytoczone w zaskarżonej decyzji wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5.05.2022r. sygn. akt. II SA/Lu 33/22 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy sygn. akt II SA/Bd 659/18 z dnia 8.01.2019r.). Wskazano także na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24.01.2024 r., sygn. akt II SA/Gd 886/23, w którym sąd wskazał, że "Co do zasady - art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, może mieć zastosowanie do przypadków pozbawienia praw do nieruchomości, które miały miejsce przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Nie zawęża on podstaw prawnych, na jakich mogło dojść do pozbawienia praw do nieruchomości, co pozwala brać pod uwagę szeroki zakres przypadków. Pozbawienie prawa do nieruchomości bez odszkodowania to tylko jedna z przesłanek określonych w analizowanym przepisie. Zawiera on jeszcze jeden warunek - aby obowiązujące przepisy przewidywały ustalenie odszkodowania. W tej części przepis ma wyraźnie charakter blankietowy, nakazując wskazanie normatywnej podstawy do ustalenia odszkodowania w obowiązującym stanie prawnym" (podobnie, np. w wyrokach NBA z dn. 8.01.2020 r., sygn. akt I OSK 1242/18 i z dn. 7.04.2022 r., sygn. akt I OSK 1250/21, WSA w Gdańsku z dn. 10.06.2020 r., sygn. akt II SA/Gd 357/20, oraz WSA w Krakowie z dn. 20.10.2017 r., sygn. akt II SA/Kr 386/17 i z dn. 8.09.2020 r., sygn. akt II SA/Kr 537/20). Mając zatem na uwadze dominujący w orzecznictwie pogląd stwierdzono, że w obecnie obowiązujących przepisach brak podstawy prawnej do ustalenia odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. za nieruchomości przejęte w trybie ustawy z dnia 6 lipca 1972r. o terenach budownictwa zagrodowego oraz podziale nieruchomości w miastach i osiedlach. Stosownie zaś do art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W doktrynie wskazuje się, że; "bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 KPA, oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, co zostanie ujawnione dopiero w toczącym się postępowaniu, a może ona powstać także w czasie trwania postępowania, a więc w sprawie już zawisłej przed organem administracyjnym" (B. Adamiak, J. Borkowski, "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", 14. wydanie. Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2016, s. 491). Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o jakim mowa w powyższym przepisie, oznacza brak podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy, brak przedmiotu postępowania, którym jest konkretna sprawa. Ustalenie przez organ publiczny zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a., zobowiązuje go, jak podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie, do umorzenia postępowania, bo nie ma wówczas podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, a dalsze prowadzenie w takiej sytuacji postępowania stanowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od kwestii ustalenia odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stanowiącej przedmiot postępowania, mając na uwadze, że zgodnie z przytoczonym w zaskarżonej decyzji orzecznictwem, odszkodowania na rzecz właścicieli nieruchomości była wypłacane na podstawie wykazów odszkodowania, jak również z uwagi na pożar archiwum, z powodu którego nie jest obecnie możliwe pozyskanie dokumentów archiwalnych w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, organ odwoławczy wskazuje, że skoro wnioskodawca wnosi o ustalenie odszkodowanie z uwagi na to, że do jego ustalenia i wypłaty na rzecz spółki nie doszło, powinien w tym celu przedłożyć dowody wskazujące na to, że spółka podejmowała wcześniej czynności w celu otrzymania odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości i do wypłaty odszkodowania nie doszło. Ciężar dowodu nie może bowiem obciążać jedynie organu w sytuacji, gdy wnioskodawca składa wniosek o ustalenie odszkodowania w 2024r., po upływie około 50 lat od daty wywłaszczenia nieruchomości zarządzeniem nr [...] Naczelnika Dzielnicy Kraków - Podgórze z dnia 23 grudnia 1974r. w sprawie przeznaczenia terenu osiedla "C. pod budownictwo jednorodzinne i jego podziału na działki budowlane. Na powyższe zwracają również uwagę sądy w wyrokach (np. wyrok WSA w Krakowie z dnia 20 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 1350/24). Na powyższą decyzję skargę złożyła "Ł. [...]" sp. z o.o. Skarżąca zarzuca, że brak jest podstaw do umorzenia postępowania. Skarga zasadza się na stwierdzeniu, że wbrew stanowisku organów ustawa, będąca podstawą prawną wywłaszczenia przewiduje wydawanie decyzji administracyjnych w przedmiocie odszkodowania, co potwierdza najnowsze orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym NSA. Po drugie, nie zasługuje na aprobatę, w świetle zasad ogólnych prawa i postępowania administracyjnego, stanowisko, że to wywłaszczony ma udowodnić, że nie otrzymał odszkodowania, a nie organ, że odszkodowanie nie zostało wypłacone. Skarżąca podkreśla, że istniały poważne przeszkody formalne do podjęcia starań o wypłatę odszkodowania, z uwagi na ograniczone możliwości działania spółki z uwagi na wybrakowany zarząd. W skardze zaakcentowano, że niedopuszczalne jest faktyczne przerzucanie na stronę skutków pożaru dokumentacji w Archiwum Urzędu Miasta Krakowa, wymaganie od wywłaszczonego udowodnienia, że podejmował próby uzyskania odszkodowania, skoro jego wypłata była obowiązkiem organów administracji publicznej. Nie ma znaczenia, kiedy uprawniony złożył wniosek z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, skoro jego złożenie nie jest organiczne terminem. Odnośnie do powołanego w zaskarżonej decyzji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 1350/24, wskazano, że krzywdzące i niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawnym, w którym obywatel jest podmiotem prawa per se oraz szeregu praw, w tym podmiotowych i wolności) jest zakładanie złych intencji po jego stronie (chęć ponownego otrzymania odszkodowania). Jest to szczególnie rażące w tej sprawie, biorąc pod uwagę powojenną historię skarżącego, nieprzystającą do stanu faktycznego sprawy, w której został wydany ww. wyrok. Zgodnie bowiem z art. VI i VII umowy spółki skarżącego, zarząd spółki składa się z dwóch zawiadowców (członków zarządu) działających łącznie. W dniu 31 sierpnia 1974 r. zmarł zawiadowca T. P., na miejsce którego, aż do roku 2018, nie ustanowiono nowego członka zarządu. A. L. (ostatni członek kadłubowego zarządu skarżącego) wyemigrował do Izraela, gdzie zmarł w 1990 r. W latach 70. i 80. XX wieku stosunki dyplomatyczne między Polska a Izraelem nie istniały. Nie istniały w rzecz3nvistości również realne możliwości utrzymywania bieżących kontaktów między mieszkańcami Izraela i Polski. Skarżący nie mógł więc podjąć jakichkolwiek czynności w celu ustalenia stanu prawnego swoich nieruchomości w Polsce, a co dopiero otrzymania odszkodowania za wywłaszczenie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się zatem do ustalenia, czy w określonym przypadku jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Kontrola ta powinna zawsze przebiegać na trzech płaszczyznach: 1) oceny zgodności rozstrzygnięcia (decyzji lub innego aktu) lub działania z prawem materialnym, 2) dochowania wymaganej prawem procedury, 3) respektowania reguł kompetencji. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.) stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Ramy prawne kontroli zaskarżonej decyzji wyznaczają przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1145, dalej u.g.n.) oraz przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j .Dz.U. z 2024, poz. 572, dalej k.p.a). W świetle przepisów prawa zaskarżona decyzja, jak również poprzedzającą ją decyzja organu I instancji okazały się wadliwe. Zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: 1)w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126; 2)na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości; 3)gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Poza sporem w przedmiotowej sprawie jest, że do wywłaszczenia nieruchomości doszło zarządzeniem nr 44/74 Naczelnika Dzielnicy Kraków - Podgórze z dnia 23 grudnia 1974r. w sprawie przeznaczenia terenu osiedla "C. " pod budownictwo jednorodzinne i jego podziału na działki budowlane na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (k. 73 a.a. organu I instancji). Sporną natomiast kwestią jest to, czy w niniejszym stanie faktycznym istnieją podstawy prawne do orzekania na mocy decyzji administracyjnej w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną w tym trybie. W uzasadnieniu skarżonej decyzji organ powołuje się na orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że w obecnie obowiązujących przepisach brak podstawy prawnej do ustalenia odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. za nieruchomości przejęte w trybie ustawy z dnia 6 lipca 1972r. o terenach budownictwa zagrodowego oraz podziale nieruchomości w miastach i osiedlach. Zauważyć jednakże należy, że orzecznictwo sądowe w tej materii nie jest jednolite, zaś Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela drugi z poglądów znajdujący odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tym miejscu przytoczyć należy przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1972, nr 27, poz. 192). Zgodnie z art. 10 ust. 1 tej ustawy za nieruchomości, które przeszły na własność Państwa na podstawie art. 5 ust. 2, wypłaca się odszkodowania na podstawie przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości. Stosownie do art. 20 ust. 1 w/w ustawy do wszczęcia postępowania i wydania decyzji w sprawach wymienionych w ustawie właściwe są organy gospodarki terenowej i ochrony środowiska prezydium powiatowej rady narodowej. Powyższe przepisy były przedmiotem wykładni w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 sierpnia 2019 r. (sygn. akt I OSK 2562/18) wskazał, że "przepis art. 20 ust. 1 ustawy o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach, stwarza domniemanie decyzyjnego trybu orzekania w zakresie objętym regulacją tej ustawy i wymagającym wydania władczych rozstrzygnięć. Do tego zakresu należy materia odszkodowania za przejęty grunt." Podobnie NSA w wyroku z dnia 9 lutego 2018 r. sygn. I OSK 1947/17 oraz w wyroku z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. I OSK 1956/19). Wbrew zatem stanowisku organów obu instancji postępowanie w przedmiotowej sprawie nie jest bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 k.p.a. W świetle art. 105 k.p.a. gdy postępowanie administracyjne z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W przedmiotowej sprawie organ powołał się na bezprzedmiotowość przedmiotową gdy ustawodawca nie przewidział możliwości stosowania formy decyzji administracyjnej w określonej sytuacji społecznej, z tego powodu, że pozostaje ona poza zakresem zadań i kompetencji przypisanych organom administracji publicznej albo że właściwą reakcją na tę sytuację ma być zastosowanie innych form działania niż decyzja. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne, pozytywne czy negatywne, staje się prawnie niedopuszczalne (zob. wyroki NSA: z 7.06.2022 r., I OSK 864/19, LEX nr 3401104; z 17.06.2021 r., I OSK 309/21, LEX nr 3214281; z 22.02.2021 r., I OSK 2502/20, LEX nr 3195737; z 26.01.2021 r., III OSK 3007/21, LEX nr 3166549). Jednak, jak wykazano powyżej, taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Skoro zatem w przedmiocie odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone w trybie ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach przewidziano formę prawną decyzji administracyjnej, nie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania. Organ powinien rozpatrując wniosek o odszkodowanie wydać rozstrzygnięcie merytoryczne (pozytywne albo negatywne). Umorzenie postępowania w sprawie nie odpowiada zatem prawu. Na marginesie odnotować należy, że organ odwoławczy w niniejszej sprawie nie był konsekwentny. Z jednej strony bowiem wskazuje na brak podstaw do merytorycznego orzekania w sprawie. Z drugiej jednak strony wypowiada się co do meritum sprawy (s. 4 zaskarżonej decyzji). Z tego powodu decyzja ta jest także wewnętrznie sprzeczna. Ponownie rozpatrując sprawę organy przeprowadzą postępowanie co do istoty sprawy, t.j. ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i zakończą je rozstrzygnięciem merytorycznym stosownym do wyniku postepowania dowodowego prowadzonego zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7, art. 77 i art. 107 §3 k.p.a. Stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w postępowaniu administracyjnym organ ma obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 K.p.a.). Jako dowolne przy tym należy traktować takie ustalenia faktyczne, które znajdują wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy też nie w pełni rozpatrzonym. Sam zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (por. uzasadnienia do wyroków: Sądu Najwyższego z 23 listopada 1994 r., sygn. III ARN 55/94, Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. I OSK 1523/16, z dnia 22 września 2020 r., sygn. I OSK 734/20, z dnia 26 listopada 2021 r., sygn. II GSK 1892/21, z dnia 26 kwietnia 2022 r., sygn. II OSK 2401/19 oraz A. Wróbel (w:) Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el 2022, komentarz do art. 77). Zatem z art. 77 § 1 K.p.a. wynika obowiązek zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego w sprawie, którego realizacja ma miejsce na dwóch płaszczyznach. Po pierwsze, polega on na przeprowadzeniu postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a więc takich, z którymi w świetle przepisów obowiązującego prawa związane są określone skutki prawne. Po drugie, zebrany materiał dowodowy powinien znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym decyzji. Ustosunkowanie się w nim tylko do pewnych dowodów, a pominięcie milczeniem innych - którym odmówiono wiarygodności - przesądza, że organ nie rozpatrzył wyczerpująco zebranego w sprawie materiału (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 28 sierpnia 1981 r., sygn. SA/Wr 87/81). Jeśli zaś chodzi o obowiązek dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.), to nie można twierdzić, iż jakaś okoliczność została udowodniona, jeżeli w materiale dowodowym, utrwalonym w aktach sprawy, znajduje się dowód na jej potwierdzenie, a jednocześnie są w nim także dowody, które zaprzeczają tej okoliczności, jeżeli nie można przekonywająco tej sprzeczności wyjaśnić. Taki stan rzeczy wskazuje bowiem na luki w materiale dowodowym, a w konsekwencji na konieczność podjęcia dalszego postępowania dowodowego, skierowanego na wyjaśnienie występujących w materiale dowodowym sprzeczności (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z 7 sierpnia 2018 r., sygn. I OSK 2051/16). Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł w pkt I sentencji wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W pkt II orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a o kosztach postępowania zasądzające na rzecz Skarżącej Spółki kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składają się kwota uiszczonego wpisu od skargi (200 złotych), koszty zastępstwa procesowego (480 złotych) oraz kwota uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 złotych).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI