II SA/KR 930/24

II SA/Kr 930/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-09-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-07-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jacek Bursa
Magda Froncisz /sprawozdawca/
Piotr Fronc /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
art 129
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
art 73
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art 106
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Fronc Sędziowie: WSA Magda Froncisz (spr.) WSA Jacek Bursa Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Migda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2024 r. sprawy ze skargi P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 30 kwietnia 2024 r., znak WS-VI.7534.1.32.2021.MD w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta Krakowa decyzją z 31 maja 2021 r. znak: GS-14.UK.72211-2-407/05 odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz Przedsiębiorstwa Wielobranżowego K. Sp. z o.o. z siedzibą w K. za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] obr, [...] jedn. ewid. K. - K., zajętą - zdaniem wnioskodawcy - pod drogę publiczną ul. R. w K..
Jako podstawę prawna decyzji organ I instancji wskazał m.in. art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm.), dalej "u.g.n.", w związku z art. 73 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. z 1998 r. nr 133 poz. 872 ze zm.), dalej "Przepisy wprowadzające".
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że wniosek ww. spółki nie mógł zostać rozpatrzony pozytywnie, ponieważ na skutek ostatecznej decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z 26 lipca 2018 r. znak: DO.1.6614.2705.2016(4-KB) została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzja Wojewody Małopolskiego z 19 marca 2015 r. znak: WS-IV.7533.1.2534.2013.KM, stwierdzająca, że z dniem 1 stycznia 1999 r. Gmina K. nabyła z mocy prawa, prawo własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0109 ha, położonej w obr. 41, jedn. ewid. K. - K., objętej księgą wieczystą nr [...], zajętej pod drogę gminną nr [...] (obecnie [...]) - ul. R. w K..
Powodem uchylenia ww. decyzji Wojewody i umorzenia postępowania był fakt, iż przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w K. Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia 30 maja 1969 r. znak: USW IV-60/IV/31/69, wydanym w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. nr 18 poz. 94), dalej "ustawa z 12 marca 1958 r.", co oznacza, że nie podlegała regulacji w trybie art. 73 ust. 1 Przepisów wprowadzających.
Odwołanie od opisanej na wstępie decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z 31 maja 2021 r. złożyła ww. Spółka, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na: nieuzasadnionym przyjęciu, że ww. działka nr [...], tylko zdaniem wnioskodawcy została zajęta pod drogę publiczną, a zdaniem organu tak faktycznie się nie stało, bo Wojewoda tego ostatecznie nie potwierdził - podczas gdy ww. nieruchomość została przejęta pod drogę publiczną z mocy prawa i stanowi drogę publiczną, a okoliczność ta jest znana organowi z urzędu i wynika z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy oraz na: nieuzasadnionym przyjęciu, że potwierdzeniem wywłaszczenia na mocy prawa jest decyzja wojewody - podczas gdy decyzja ta ma jedynie charakter deklaratoryjny i jedynie potwierdza stan prawny ustalony w dniu 31 grudnia 1998 r., a decyzja wydawana na podstawie art. 73 (...) nie ma charakteru uznaniowego, gdyż organ w chwili jej wydawania zobowiązany był jedynie do stwierdzenia, że zachodzi określony stan faktyczny, z którym przepis ustawy wiązał określony skutek prawny.
W oparciu o ww. zarzuty strona odwołująca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Na skutek rozpoznania odwołania Wojewoda Małopolski decyzją z 30 kwietnia 2024 r. znak WS-VI.7534.1.32.2021.MD uchylił opisaną na wstępie decyzję Prezydenta z 31 maja 2021 r. w całości i umorzył w całości postępowanie przed organem I instancji.
Jako podstawę prawną decyzji organ odwoławczy wskazał m.in. art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 K.p.a. oraz art. 129 ust. 5 pkt 2 i pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających.
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, że postępowanie przed organem I instancji było bezprzedmiotowe. Zdaniem organu odwoławczego bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego zachodzi w sytuacji, gdy przyznanie określonego uprawnienia stało się zbędne lub organ administracji stwierdził oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, co z przyczyn wskazanych powyżej ma miejsce w przedmiotowej sprawie.
Dostrzeżona przez organ II instancji bezprzedmiotowość wynika, jego zdaniem, z następujących przyczyn. Stosownie do art. 73 ust. 1 i ust. 4 Przepisów wprowadzających, nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego, za odszkodowaniem ustalanym i wypłacanym wg zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r., do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Z treści ww. przepisów wynika, iż ustalenie i wypłata odszkodowania następuje przy łącznym spełnieniu następujących przesłanek:
- dana nieruchomość musi być zajęta pod pas drogi publicznej,
- nieruchomość taka nie stanowiła w dniu 31 grudnia 1998 r. własności Skarbu Państwa czy jednostki samorządu terytorialnego,
- z wnioskiem o ustalenie odszkodowania występuje właściciel nieruchomości w terminie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.
Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy organ II instancji stwierdził, że pierwotnym wnioskiem z 27 grudnia 2005 r. Spółka wystąpiła o odszkodowanie za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], jako zajętą zdaniem strony pod drogę publiczną - ul. E. .
Zgodnie z wykazem synchronizacyjnym (równoważnikiem) z operatu pomiarowego przyjętego do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego 10 grudnia 2007 r. pod nr. [...]/07, działka nr [...] o pow. 0,0101 ha, obr. [...] (mały) B. M., objęta księgą wieczystą [...], zmieniła oznaczenie na działkę nr [...] o pow. 0,0109 ha, obr. [...], jedn. ewid. K. - K.. Zgodnie z ww. księgą wieczystą, w dniu 31 grudnia 1998 r. ww. nieruchomość była przedmiotem współwłasności B. S. (s. F. i J.) w [...] cz., K. S. (s. W. i A.) w [...] cz., M. S. (s. W. i A.) w [...] cz. oraz D. H. (c. W. i A.) w [...] cz.
Następnie w dziale II ww. księgi wieczystej ujawniono ww. Spółkę - na podstawie umowy sprzedaży z 3 stycznia 2000 r., nr Rep A [...].
Decyzją z 19 marca 2015 r. znak: WS-IV.7533.1.2534.2013.KM Wojewoda Małopolski potwierdził, że 1 stycznia 1999 r. Gmina K. nabyła z mocy prawa własność przedmiotowej nieruchomości - na podstawie art. 73 ust. 1 Przepisów wprowadzających - jako zajętej pod drogę gminną nr [...] (obecnie [...]) - ul. R. w K.. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem 10 kwietnia 2015 r. wobec jej niezaskarżenia w administracyjnym toku instancji.
Następnie jednak decyzją z 12 maja 2016 r. znak: WS-IV.7533.2.4.2015.KM - wydaną po wznowieniu z urzędu postępowania administracyjnego - Wojewoda Małopolski uchylił ww. decyzję własną z 19 marca 2015 r. i umorzył w całości postępowanie w sprawie regulacji stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 73 ust. 1 Przepisów wprowadzających (punkt 2).
Powyższa decyzja Wojewody została utrzymana w mocy ww. decyzją Ministra Inwestycji i Rozwoju z 26 lipca 2018 r., zaś prawomocnym wyrokiem z 26 kwietnia 2019 r. sygn. I SA/Wa 1890/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na to rozstrzygnięcie.
Okoliczności te powodują, że zdaniem Wojewody obecnie nie ma podstaw do ustalenia odszkodowania na rzecz wnioskującej Spółki na podstawie art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających.
Analizując przesłanki zawarte w art. 73 ww. ustawy w świetle przedstawionego stanu faktycznego sprawy, organ II instancji wywiódł, że ww. prawomocną decyzją Ministra Inwestycji i Rozwoju z 26 lipca 2018 r. została ostatecznie rozstrzygnięta kwestia braku możliwości uregulowania stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 73 ust. 1 powołanej ustawy.
Dalej organ odwoławczy wskazał także, że orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w K. Urzędu Spraw Wewnętrznych z 30 maja 1969 r. znak: USWIV-60/IV/31/69 na wniosek Dyrekcji Inwestycji Miejskich III w K., orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa na poszerzenie ul. R. m.in. z nieruchomości położonej w K. w b. gm. kat. B. M., obj. księgą wieczystą nr [...] KW nr [...], oznaczonej jako działa nr [...] o całej powierzchni 0,0708 ha - części nieruchomości 0,0101 ha, stanowiącej własność J. W.. Ww. orzeczenie stało się ostateczne z dniem 27 czerwca 1969 r.
Z poczynionych ustaleń zdaniem organu II instancji wynika, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 31 grudnia 1998 r. nie stanowiła własności osób fizycznych, a więc nie została spełniona pierwsza z przesłanek określonych w art. 73 Przepisów wprowadzających. Dalej organ odwoławczy stwierdził, że organ centralny zwrócił w niniejszej sprawie uwagę na zasadę nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse habet.
Zdaniem Wojewody, skoro zgodnie z wpisem w księdze wieczystej prawo własności przysługiwało Gminie K. na podstawie orzeczenia Prezydium z 30 maja 1969 r., to B. S., M. S. oraz D. H. nie mogli sprzedać nieruchomości na podstawie aktu notarialnego, bowiem nie przysługiwało im w dacie 3 stycznia 2000 r. prawo własności do przedmiotowej nieruchomości.
W związku z powyższym, skoro w stosownym trybie zostało ostatecznie rozstrzygnięte, że stan prawny przedmiotowej nieruchomości nie mógł zostać uregulowany w omawianym trybie, to nie ma podstaw do ustalenia odszkodowania na podstawie art. 73 ust. 4 ww. ustawy.
Mając zatem powyższe na uwadze, zdaniem Wojewody, należało uchylić całości zaskarżoną decyzję i umorzyć w całości postępowanie przed organem pierwszej instancji z uwagi na zaktualizowania dyspozycji art. 105 § 1 K.p.a.
Z powyższą decyzją Wojewody Małopolskiego z 30 kwietnia 2024 r. nie zgodziła się ww. spółka, kierując skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżoną decyzję zakwestionowano w całości, zarzucając jej nieuzasadnione przyjęcie, iż 1 stycznia 1999 r. Gmina K. nabyła z mocy prawa własność spornej nieruchomości oraz wnosząc o uchylenie decyzji w całości.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że nieuzasadnionym jest przyjęcie przez organ I i II instancji, iż w dniu 1 stycznia 1999 r. Gmina K. była już właścicielem nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], z tego powodu, iż ww. orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w K. Urzędu Spraw Wewnętrznych z 12 maja 1969 r., w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958r., orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa na poszerzenie ul. R. m. in. z nieruchomości położonej w K. w b. gm. kat. B. M. oznaczonej jako działka: nr [...] o całej powierzchni 0,0708 ha, części 0,0101 ha stanowiącej własność J. W..
Niezasadne są, w ocenie skarżącej, twierdzenia organów, że przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności osób fizycznych, nie została spełniona przesłanka braku własności Skarbu Państwa i jednostki samorządu terytorialnego, a zatem wnioskodawcy nie posiadają interesu prawnego do żądania odszkodowania.
Skarżąca podniosła, że analiza dokumentów znajdujących się w księdze wieczystej nr [...] prowadzi do zupełnie przeciwnego wniosku. Z dokumentów ww. księgi wieczystej wynika zdaniem skarżącej jasno, iż na dzień 31 grudnia 1998 r. przedmiotowa nieruchomość była współwłasnością ww. osób fizycznych w częściach ułamkowych.
Okoliczność tą potwierdził także notariusz sporządzający akt notarialny Rep. A [...] z 3 stycznia 2000 r., na mocy którego ww. współwłaściciele sprzedali na rzecz Spółki przedmiotową nieruchomość. Z ww. aktu notarialnego wprost wynika, iż na dzień jego sporządzenia współwłaścicielami nieruchomości byli: B. S., K. S., M. S. oraz D. H. - na dowód czego ww. przedłożyli odpis księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości z 9 grudnia 1999 r., dz. Odp. [...] - który to potwierdził.
Skarżąca wskazała, że prawomocny wpis w księdze wieczystej jest orzeczeniem sądowym i wywiera skutki przewidziane w art. 3 § 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (obecnie: Dz.U. z 2023 r. poz. 1984), dalej "u.k.w.h.", a zatem wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe i nie ma możliwości podważania zasadności wpisu dokonanego w księdze wieczystej, lecz powinno się tego wpisu uwzględniać i honorować jego istnienie w określonej treści.
Konkluzją wywodu skarżącej było, że w związku z powyższym nie można było stwierdzić na dzień 1 stycznia 1999 r., iż Gmina K. była już właścicielem spornej nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie uznając zarzuty skargi za niezasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935), dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami Sąd stwierdził, że nie ma podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego, bowiem odpowiada ona prawu, a zarzuty skarżącej nie są zasadne. Zakres możliwego orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie jest wyznaczony granicami sprawy administracyjnej, określonej przepisami prawa materialnego.
Kontrola Sądu w niniejszej sprawie dotyczyła decyzji Wojewody Małopolskiego z 30 kwietnia 2024 r. w przedmiocie umorzenia, na podstawie art. 105 K.p.a., postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. Sąd aprobuje co do zasady rozstrzygnięcie i ocenę prawną wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Istotne elementy stanu faktycznego przedstawiają się tak, jak to wskazał organ II instancji, a które Sąd przedstawił w części wstępnej niniejszego uzasadnienia.
Należy zauważyć, że powszechnie znanym faktem jest, że sytuacja faktyczna i prawna, mająca swoje odzwierciedlenie w treści ewidencji i ksiąg wieczystych, mimo działań podjętych przez ustawodawcę, nadal nie jest - odnośnie wielu działek zajętych pod drogi - należycie i jednoznacznie uporządkowana. Skutkiem powyższego są m.in. liczne wątpliwości i spory w sprawach dotyczących działek zagospodarowanych na tereny drogowe i w ich pobliżu, w tym w sprawach o ustalenie i wypłatę odszkodowania.
Materialnoprawną podstawą żądania wnioskodawców i ewentualnej odrębnej decyzji rozstrzygającej merytorycznie w kwestii odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości jest art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., w myśl którego starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.
Zgodnie bowiem z art. 128 ust. 1 u.g.n., precyzującym konstytucyjnie gwarantowaną ochronę prawa własności nieruchomości, wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw.
Co kluczowe w niniejszej sprawie, przedmiotowe postępowanie, począwszy od inicjującego go wniosku z 27 grudnia 2005 r., jako podstawę prawną miały również art. 73 Przepisów wprowadzających. W myśl tego przepisu:
1. Nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.
2. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, wypłaca:
1) gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi,
2) Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych dróg.
3. Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody.
3a. Jeżeli istnieje konieczność określenia granic nieruchomości, które przeszły na własność Skarbu Państwa lub własność jednostek samorządu terytorialnego, wydając decyzję, o której mowa w ust. 3, nie wydaje się decyzji o podziale nieruchomości.
4. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.
Zatem należało zgodzić się z organem II instancji, że ustalenie i wypłata odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną na podstawie ww. art. 73 Przepisów wprowadzających, następuje przy łącznym spełnieniu następujących przesłanek:
1) dana nieruchomość musi być zajęta pod pas drogi publicznej,
2) nieruchomość taka nie stanowiła w dniu 31 grudnia 1998 r. własności Skarbu Państwa czy jednostki samorządu terytorialnego,
3) z wnioskiem o ustalenie odszkodowania występuje właściciel nieruchomości w terminie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.
Nie budziło w sprawie wątpliwości, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem z 27 grudnia 2005 r. (w terminie), dotyczącym działki nr [...] o pow. 0,0109 ha, obr, [...] (a nie jak omyłkowo wskazał organ II instancji – działka nr [...] – k. 7 akt adm.) jedn. ewid. K.–K., objętej księgą wieczystą nr [...], zajętej pod drogę gminną nr [...] (obecnie [...]) - ul. R. w K..
Bezsporne zatem było spełnienie w sprawie ww. przesłanki nr 1, a także przesłanki nr 3 w zakresie terminu.
Natomiast co do przesłanek nr 2 i 3 odnośnie własności, należy wskazać po pierwsze, że choć w chwili złożenia ww. wniosku z 27 grudnia 2005 r., w ww. księdze wieczystej [...] niewątpliwie jako właściciel spornej działki widniała skarżąca, a od 31 grudnia 1998 r. do 27 marca 2002 r. osoby fizyczne w częściach ułamkowych, co potwierdził także notariusz sporządzający akt notarialny Rep. A [...] z 3 stycznia 2000 r., to jednak od 17 września 2015 r. jako właściciela wpisano Gminę Miejską K. (nota bene wpis ten dokonany został na podstawie ww. decyzji Wojewody z 19 marca 2015 r.).
Zasadniczym przedmiotem sporu w niniejszej sprawie pomiędzy stronami było wobec powyższego ustalenie, czy na dzień 1 stycznia 1999 r. można było stwierdzić, że Gmina K. była już właścicielem spornej nieruchomości.
Sąd stwierdza natomiast, że z uwagi na trwałe i prawomocne usunięcie z obrotu prawnego decyzji Wojewody z 19 marca 2015 r. wydanej w trybie regulacyjnym na podstawie art. 73 Przepisów wprowadzających, należało uznać skargę za niezasadną, a zaskarżoną decyzję za odpowiadającą prawu.
Należy tu przypomnieć, że stosując przepis art. 73 Przepisów wprowadzających trzeba mieć na uwadze szereg orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego wydanych w jego przedmiocie.
I tak, w wyroku z dnia 19 maja 2011 r. sygn. K 20/09, dotyczącym art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających, Trybunał wskazał, że następujące w tym wypadku odjęcie prawa własności generuje odpowiedzialność odszkodowawczą, której źródłem jest przepis ustawy nakazujący wypłatę rekompensaty.
Z kolei w wyroku z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt P 33/07 (OTK-A 2009/8/123) Trybunał stwierdził, że art. 73 ust. 4 ww. ustawy w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Funkcją decyzji wojewody wydawanej na podstawie art. 73 ustawy jest potwierdzenie wywłaszczenia konkretnej nieruchomości od dnia 1 stycznia 1999 r. Decyzja wojewody precyzuje szczegółowo przedmiot wywłaszczenia. Okoliczność ta jednak nie przesądza, że wydanie tej decyzji stanowi warunek złożenia wniosku o odszkodowanie. Potwierdzenie wywłaszczenia w drodze decyzji wojewody ma charakter dowodowy.
Trybunał Konstytucyjny zauważył również, że również w wypadku innych sposobów przeniesienia własności, takich jak spadkobranie lub zasiedzenie, treść księgi wieczystej może przez wiele lat nie odpowiadać stanowi prawnemu, co nie daje podstaw do kwestionowania, że zasiedzenie albo spadkobranie nastąpiło z mocy prawa w określonym momencie. Przepisy nie ustanawiają terminów udokumentowania zmiany stanu prawnego. Aby spadkobierca mógł się skutecznie powoływać na przysługujące mu prawa majątkowe spadkodawcy, musi uzyskać postanowienie sądu o nabyciu spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza. Dopiero taki urzędowy dokument stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej, tak jak decyzja wojewody w wypadku wywłaszczenia z mocy prawa.
Należy też wyjaśnić, odnośnie relacji wydania (bądź nie) decyzji regulującej przez Wojewodę stan prawny nieruchomości, na podstawie art. 73 Przepisów wprowadzających, z postępowaniami w przedmiocie zwrotu albo odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, że dla samego zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego, stanowiącego oświadczenie o skorzystaniu z prawa do odszkodowania, nie jest potrzebne uprzednie uzyskanie decyzji wojewody.
Z drugiej jednak strony bez uzyskania ostatecznej decyzji wojewody nie będzie możliwe ustalenie wysokości odszkodowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2023 r. sygn. I OSK 572/20 - powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że choć rację ma skarżąca co do deklaratoryjnego charakteru decyzji regulacyjnej Wojewody, wydawanej na podstawie art. 73 Przepisów wprowadzających, odnośnie przejścia prawa własności (która zachodzi z mocy ustawy w dniu 31 grudnia 1998 r.), to fakt wydania lub nie ww. decyzji ma jednak decydujące znaczenie dla możliwości prowadzenia postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania na podstawie art. 73 ust. 1 i ust. 4 ww. ustawy.
Dodatkowo w części orzecznictwa przyjmuje się, że decyzja, o której mowa w art. 73 ust. 3 Przepisów wprowadzających, stanowi dla sprawy odszkodowawczej zagadnienie wstępne wymagające rozpatrzenia przez inny organ administracji publicznej - wojewodę. W takim wypadku - jeżeli w konkretnej sprawie przed złożeniem wniosku odszkodowawczego nie została wydana decyzja wojewody - postępowanie administracyjne w sprawie określenia i wypłaty odszkodowania powinno zostać zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. (por. wyrok NSA z 8 maja 2018 r., sygn. 1450/16). Nota bene, Prezydent najpierw wielokrotnie przedłużał termin rozpatrzenia niniejszej sprawy, właśnie ze względu na wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją Wojewody z 19 marca 2015 r. Następnie zawiesił postępowanie I instancji postanowieniem z 29 października 2019 r., w niniejszej sprawie, ze względu z kolei na zaskarżenie przez skarżącą decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z 26 lipca 2018 r. nr DO.1.6614.2705.2016 (4-KB) do WSA w Warszawie.
Odnosząc powyższe do sprawy niniejszej należy dodać, że kluczową dla jej rozstrzygnięcia kwestią było właśnie wydanie przez WSA w Warszawie prawomocnego wyroku z 26 kwietnia 2019 r. sygn. I SA/Wa 1890/18 oddalającego skargę Spółki K. na ww. decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z 26 lipca 2018r. W ten sposób ww. wyrok WSA w Warszawie skutkował prawomocnym wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji Wojewody Małopolskiego z 19 marca 2015 r. znak: WS-IV.7533.1.2534.2013.KM, stwierdzającej, że z dniem 1 stycznia 1999 r. Gmina K. nabyła z mocy prawa, prawo własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...].
Powyższe zagadnienie jest przesądzające w niniejszej sprawie, bowiem w myśl art. 170 P.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Tym samym, skoro WSA prawomocnie oddalił skargę na ww. decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z 26 lipca 2018 r., to pośrednio zaakceptował jej uzasadnienie, zgodnie z którym skarżąca nie legitymuje się prawem własności spornej działki.
Jak już Sąd wskazywał, powyższe stanowisko wiązało organy i Sąd w niniejszym postępowaniu.
W związku z tym należy powtórzyć, że Wojewoda po uostatecznieniu się decyzji z 19 marca 2015 r. z urzędu wznowił postępowanie i decyzją z 12 maja 2016r. znak: WS-IV.7533.2.4.2015.KM uchylił ww. decyzję własną i umorzył w całości postępowanie w sprawie regulacji stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 73 ust. 1 Przepisów wprowadzających. Skarga zaś na utrzymującą w mocy ww. decyzję Wojewody z 12 maja 2016 r. decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z 26 lipca 2018 r., została oddalona ww. prawomocnym WSA w Warszawie wyrokiem z 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1890/18.
Wskazane okoliczności powodują, że obecnie, jak słusznie wskazał organ odwoławczy, nie są spełnione przesłanki do ustalania odszkodowania na rzecz wnioskującej Spółki na podstawie art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających.
Analizując wyżej opisane przesłanki zawarte w art. 73 ww. ustawy w świetle przedstawionego stanu faktycznego sprawy organ II instancji słusznie wywiódł, że prawomocną decyzją Ministra Inwestycji i Rozwoju z 26 lipca 2018 r. znak: DO.1.6614.2705.2016(4-KB) została ostatecznie rozstrzygnięta kwestia braku możliwości uregulowania stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 73 ust. 1 powołanej ustawy.
Zgodnie bowiem z wykazem synchronizacyjnym (równoważnikiem) z operatu pomiarowego przyjętego do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego 10 grudnia 2007 r. pod nr [...], działka obecnie oznaczona jako nr [...] odpowiada uprzedniemu oznaczeniu jako działka nr [...] o pow. 0,0101 ha, obr. [...] (mały) B. .
Z kolei stosownie do ww. orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w K. Urzędu Spraw Wewnętrznych z 30 maja 1969 r., wydanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r., orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa na poszerzenie ul. R. m.in. z nieruchomości położonej w K. w b. gm. kat. B. , obj. księgą wieczystą nr [...] KW nr [...], oznaczonej jako działa nr [...] o całej powierzchni 0,0708 ha - części nieruchomości 0,0101 ha, stanowiącej własność J. W.. Ww. orzeczenie stało się ostateczne z dniem 27 czerwca 1969 r.
Odnosząc się natomiast do argumentacji skarżącej należy wskazać, że co prawda zasadą jest, iż organ administracyjny nie jest kompetentny i nie ma prowadzić postępowania dowodowego przeciwko domniemaniu określonemu w art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (por. wyrok WSA w Warszawie z 20 sierpnia 2024 r., sygn. VII SA/Wa 1468/24), a organy administracji publicznej i sądy administracyjne nie są władne do czynienia ustaleń w sprzeczności z treścią księgi wieczystej, ponieważ w zakresie badania własności działek, wypowiadają się sądy powszechne. Jednak nie zwalniało to organów i Sądu z dokonania prawidłowej wykładni art. 73 ust. 3 Przepisów wprowadzających i uwzględnienia ww. prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z 26 kwietnia 2019 r.
Co do zasady, usunięcie rozbieżności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej i jej rzeczywistym stanem prawnym jest dopuszczalne tylko na drodze powództwa z art. 10 ustawy o księgach wieczystych (por. wyrok NSA z 28 czerwca 2024 r. sygn. I OSK 719/21).
W sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną (w przeciwieństwie do sprawy z wniosku o zwrot nieruchomości) wyrok sądu powszechnego orzekający o uzgodnieniu treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie stanowi zagadnienia wstępnego, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. (por. wyrok NSA z 19 listopada 2015 r. sygn. I OSK 493/14).
W myśl art. 1 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Natomiast art. 3 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Konsekwencjami zasady ustanowionej w tym przepisie jest domniemanie wiarygodności ksiąg wieczystych.
Stosownie do art. 5 u.k.w.h., w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi wieczystej rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych).
Domniemanie ustanowione w art. 3 u.k.w.h. oraz rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych są to dwie instytucje będące następstwem różnorodnych skutków materialnoprawnych wpisów dokonywanych w księgach wieczystych. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, domniemanie prawne zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym należy do naczelnych zasad prawa materialnego ksiąg wieczystych. Domniemanie to jest nieodłącznym atrybutem ksiąg wieczystych i idzie ono w parze z ustrojową funkcją ustalania stanu prawnego nieruchomości w trybie wpisu do księgi wieczystej oraz zasadą jawności ksiąg wieczystych (por. E. Gniewek w: System prawa prywatnego, Prawo Rzeczowe, Tom 4, Wydawnictwo C.H.Beck, Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2007, s. 113, 120–123 i 135).
Oczywiście domniemanie unormowane w art. 3 u.k.w.h. ma charakter wzruszalny, a zatem może być obalone w stosownym trybie, zasadniczo w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Dopóki jednak domniemanie to nie zostanie obalone, to osoba, której prawo własności jest ujawnione w księdze wieczystej ma podstawę do powoływania treści wpisu księgi wieczystej w celu wykazania stanu prawnego danej nieruchomości. Wymienione instytucje służące ochronie bezpieczeństwa obrotu niewątpliwie faworyzują formalny stan wpisów w księdze wieczystej. Uwzględnienie omawianych zasad jest konieczne we wszelkich postępowaniach administracyjnych, w których podejmowane rozstrzygnięcia pozostają w związku ze stanem prawnym nieruchomości. Konsekwentnie należy zatem przyjąć, że w sprawie dotyczącej ustalenia odszkodowania za nieruchomość, co do zasady organ administracji określając podmioty uprawnione do uzyskania odszkodowania powinien w pierwszej kolejności oprzeć się na treści księgi wieczystej w zakresie wpisów dotyczących własności.
Należy przy tym wyjaśnić, że pojawiające się w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowisko, iż obalenie domniemania może być przeprowadzone nie tylko w drodze powództwa wytoczonego na podstawie art. 10 u.k.w.h., ale także poprzez przeprowadzenie dowodu przeciwnego w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu (wyrok Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2006 r., sygn. akt IV CSK 177/05, publ. LEX nr 30183) trzeba rozumieć w ten sposób, że Sąd Najwyższy mówiąc o możliwości wzruszenia przywołanego domniemania w każdej sprawie, miał na myśli sprawę cywilną, a nie administracyjną (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2016 r., sygn. I OSK 746/15).
W żadnej mierze takiego domniemania nie może obalić organ administracyjny, który jest związany treścią wpisu (por. wyrok NSA z 23 maja 2023 r. sygn. I OSK 3333/19).
Mimo wszystkich powyższych uwag charakteryzujących system ochrony praw nabywców i bezpieczeństwa obrotu, które Sąd podziela, w okolicznościach niniejszej sprawy należało uznać, jak słusznie wskazały organy, że trwałe i prawomocne usunięcie z obrotu decyzji Wojewody z 19 marca 2015 r. stwierdzającej na podstawie art. 73 ust. 1 i ust. 3 Przepisów wprowadzających nabycie z mocy prawa przez Gminę K. z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (...), zaakceptowane przez WSA w Warszawie, musiało skutkować stwierdzeniem braku podstaw do orzekania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania, na podstawie ww. przepisów.
Organ I instancji zgromadził wystarczający materiał dowodowy dokumentujący istotne okoliczności sprawy. Zatem słusznie uznał organ II instancji za bezprzedmiotowe i podlegające umorzeniu postępowanie w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania wszczęte z wniosku skarżącej z 27 grudnia 2005 r. W konsekwencji zarzuty skargi okazały się bezzasadne, bowiem organ II instancji dokonał rozstrzygnięcia sprawy odpowiadającego prawu.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana w niezawierającym istotnych wad procesowych postępowaniu, a treść uzasadnienia decyzji świadczy o tym, że wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło staranie organów obu instancji o dokładne wyjaśnienie wszystkich relewantnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i art. 77 K.p.a.). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 K.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 § 3 K.p.a. w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu i wyjaśniono podstawy prawne rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa.
W konsekwencji zasadnie uznał organ odwoławczy, że należało zastosować w sprawie art. 105 § 1 K.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Końcowo, odpowiadając na dalszą argumentację skargi, Sąd wyjaśnia, że mimo, iż organ I instancji (w komparycji decyzji), jak i organ odwoławczy (w uzasadnieniu decyzji), użyli sformułowania opisującego sporną nieruchomość jako "zajętą zdaniem wnioskodawcy pod drogę publiczną", to z całości argumentacji obu organów wynika jednoznacznie, że nie kwestionują one oczywistego wniosku wypływającego ze zgromadzonych akt administracyjnych, i w zasadzie niespornego między stronami zajęcia przedmiotowej działki po drogę publiczną – ulicę R. . Sporne w sprawie nie było bowiem przeznaczenie działki, a fakt kto był 31 grudnia 1998 r. rzeczywistym właścicielem nieruchomości.
Podsumowując Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana z poszanowaniem przepisów prawa procesowego, a to: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 K.p.a. W szczególności w kontrolowanej decyzji zostały wyjaśnione istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne, odpowiada zatem prawu także uzasadnienie decyzji, sporządzone zgodne z wymogami art. 107 § 3 K.p.a. Zarzuty skargi okazały się niezasadne, a niezgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z oczekiwaniami skarżącej nie może być utożsamiana z naruszeniem prawa.
Sąd nie stwierdził również naruszenia prawa materialnego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w tym wskazywanego przez skarżącą przepisu art. 73 ust. 1 Przepisów wprowadzających.
Sąd uchyla zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. tylko w razie zaistnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, jeżeli mogły one mieć wpływ na wynik sprawy lub w razie naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Takich naruszeń Sąd w sprawie nie stwierdził, dlatego oddalił skargę, o czym orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 P.p.s.a.