Pełny tekst orzeczenia

II SA/Kr 924/26

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

II SA/Kr 924/26 - Postanowienie WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2026-09-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2026-07-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Magda Froncisz /przewodniczący/
Monika Niedźwiedź
Sebastian Pietrzyk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
art 3 pkt 11  , art 22  ust 4 i ust 5
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz Sędziowie: Sędzia WSA Monika Niedźwiedź Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) Protokolant: starszy referent sądowy Paulina Filipek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2026 r. sprawy ze skargi B. M. i D. M. na zarządzenie nr 310/2018 Burmistrza Gminy i Miasta M. z dnia 5 października 2018 r. w sprawie Gminnej Ewidencji Zabytków postanawia: I. odrzucić skargę; II. zwrócić solidarnie B. M. i D. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi B. M. oraz D. M. jest zarządzenie Burmistrza Gminy i Miasta Miechów nr 310/2018 z dnia 5 października 2018 r. w sprawie Gminnej Ewidencji Zabytków w zakresie jaki dotyczy włączenia karty adresowej budynku położonego w miejscowości S. [...]
W skardze podniesiono zarzuty naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
a) art. 22 ust. 5 pkt 3, art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 840) w zw. z § 18 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 roku w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 56; dalej także jako: rozporządzenie), polegające na błędnej wykładni, a w konsekwencji niewłaściwym zastosowaniu przepisów poprzez: bezpodstawne i dowolne uznanie budynku za zabytek w sytuacji, gdy nie posiada on cech zabytku w myśl art. 3 pkt 1 i 2 ustawy oraz włączenie karty ewidencyjnej przedmiotowego budynku do GEZ bez przeprowadzania odpowiednich czynności wyjaśniających czy budynek spełnia przesłanki definicji zabytku w myśl przywołanej ustawy oraz brak sporządzenia stosownej dokumentacji potwierdzającej kluczowe w tym zakresie ustalenia;
b) § 18b rozporządzenia, polegające na jego niezastosowaniu, a to włączeniu karty ewidencyjnej budynku do GEZ bez zawiadomienia o tym fakcie właścicieli nieruchomości;
c) art. 22 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 iipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zw. z §12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 14 maja 2004 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem oraz § 18 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem, polegającym na niewłaściwym zastosowaniu przepisów poprzez: bezpodstawne i dowolne uznanie budynku za zabytek w sytuacji, gdy nie posiada on cech zabytku w myśl art. 3 pkt 1 i 2 ustawy oraz poprzez umieszczenie karty adresowej przedmiotowego budynku w gminnej ewidencji zabytków bez sprawdzenia czy dane w niej zawarte są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym oraz czy budynek spełnia przesłanki definicji zabytku w myśl przywołanej ustawy, w szczególności braku stosownej dokumentacji potwierdzającej kluczowe w tej sprawie ustalenia;
d) § 18 w zw. z § 17 ust. 1 pkt 6, 7, 8 i 9 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem polegającym na niewłaściwym zastosowaniu przepisów poprzez nie zamieszczenie w karcie historii, opisu i wartości budynku, stanu zachowania i postulatów dotyczących konserwacji, oraz form ochrony przedmiotowego obiektu;
e) art. 31 ust. 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 64 ust. 1- 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na dopuszczeniu ograniczenia własności pomimo braku przyczyny uzasadniającej takie ograniczenie i przy zaniechaniu wyjaśnienia, czy przyczyna taka w istocie w odniesieniu do obiektu stanowiącego własność Skarżących wystąpiła oraz poprzez brak wyważenia interesu indywidualnego Skarżących jako właścicieli nieruchomości z interesem publicznym zgodnie z zasadą proporcjonalności, a tym samym arbitralne przyznanie prymatu ochronie zabytków nad ochroną własności, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego ograniczenia prawa własności Skarżących.
Powołując się na powyższe wnieśli o wnieśli o stwierdzenie bezskuteczności zarządzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazali, że zarządzeniem Burmistrza Gminy i Miasta Miechów nr 310/2018 z dnia 5 października 2018 sprawie Gminnej Ewidencji Zabytków włączono kartę adresową budynku położonego w miejscowości S. do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 4 i 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Skarżący jako właściciele nieruchomości, na której znajduje się budynek objęty zaskarżonym Zarządzeniem, wykazują interes prawny w zaskarżeniu czynności polegającej na włączeniu karty adresowej budynku do Gminnej Ewidencji Zabytków (GEZ). Ujęcie obiektu w ewidencji wiąże się z ograniczeniem uprawnień właścicielskich, m.in. poprzez konieczność uzgadniania z wojewódzkim konserwatorem zabytków określonych robót budowlanych, zgodnie z art. 39 ust. 3 ustawy – Prawo budowlane.
W ocenie Skarżących włączenie karty adresowej budynku do GEZ nastąpiło z naruszeniem prawa, bez należytego ustalenia i udokumentowania jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, wymaganej przez art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zgromadzona dokumentacja obejmuje jedynie kartę adresową z kwietnia 2013 r., zawierającą szczątkowe informacje o obiekcie i jego lokalizacji oraz fotografię budynku. Materiały te nie pozwalają na zweryfikowanie, czy budynek posiada cechy uzasadniające objęcie go ochroną konserwatorską.
Organ nie przeprowadził odpowiedniej analizy ani nie przedstawił opinii lub ekspertyz potwierdzających zabytkowy charakter obiektu. Nie wykazał również, jakie przesłanki materialnoprawne uzasadniały dokonanie wpisu. Ponadto właściciele nie zostali poinformowani o ujęciu budynku w GEZ, co – zdaniem Skarżących – stanowi naruszenie obowiązków wynikających z § 18b rozporządzenia w sprawie prowadzenia ewidencji zabytków.
Zgodnie z art. 22 ust. 4 i 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami włączenie karty adresowej do GEZ wymaga, w przypadkach określonych w przepisach, porozumienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Choć czynność ta ma charakter materialno-techniczny, nie oznacza to dowolności działania organu. Jak wskazano m.in. w wyrokach NSA z 9 września 2016 r. (II OSK 254/15) i z 26 października 2016 r. (II OSK 96/15), ujęcie obiektu w ewidencji powinno być poprzedzone analizą jego cech zabytkowych i odpowiednio udokumentowane. Jednostronny charakter tej czynności oraz jej wpływ na prawa właściciela wymagają przedstawienia merytorycznych podstaw podjętego rozstrzygnięcia.
Skarżący powołują się również na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. (P 12/18), w którym zakwestionowano zgodność art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z Konstytucją w zakresie, w jakim przepis ten dopuszcza ujęcie nieruchomości w GEZ bez zapewnienia właścicielowi odpowiednich gwarancji ochrony prawnej. W ich ocenie przepis ten stanowił podstawę zaskarżonej czynności, prowadzącej do nieuzasadnionego ograniczenia prawa własności.
Podkreślenia wymaga również, że późniejsze dokumenty dotyczące wartości zabytkowej obiektu nie mogą zastąpić uzasadnienia istniejącego w dacie dokonania zaskarżonej czynności. Ponadto Burmistrz Gminy i Miasta Miechów nie mógł wykreślić budynku z GEZ z uwagi na negatywną opinię Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 30 kwietnia 2026 r.
W konsekwencji Skarżący stoją na stanowisku, że wpis budynku nr [...] w S. do GEZ miał charakter arbitralny i nie został poparty wystarczającymi ustaleniami faktycznymi ani dowodami potwierdzającymi jego zabytkowy charakter. Czynność ta naruszyła ich interes prawny poprzez bezpodstawne ograniczenie prawa własności, co uzasadnia uwzględnienie skargi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie skargi ewentualnie o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
Przedmiotem skargi jest zarządzenie Burmistrza Gminy i Miasta Miechów nr 310/2018 z dnia 5 października 2018 r. w sprawie Gminnej Ewidencji Zabytków, w zakresie, w jakim dotyczy ono włączenia do tej ewidencji karty adresowej budynku położonego w miejscowości S. [...]
Na wstępie, niejako na marginesie, należy wskazać, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych (zob. m.in. postanowienia NSA: z dnia 17 lutego 2026 r., sygn. akt II OZ 90/26; z dnia 24 czerwca 2025 r., sygn. akt II OZ 949/25; z dnia 19 listopada 2024 r., sygn. akt II OZ 662/24; z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 753/20) włączenie zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 4 i 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (dalej: "u.o.z.o.z.") stanowi czynność organu administracji publicznej, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.").
W niniejszej sprawie skarga nie została jednak wniesiona na czynność polegającą na włączeniu zabytku do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 4 i 5 u.o.z.o.z., lecz na zarządzenie w sprawie Gminnej Ewidencji Zabytków. W ocenie Sądu również wydanie takiego zarządzenia należy zakwalifikować jako czynność organu administracji publicznej, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Kwalifikacja prawna zaskarżonej czynności ma istotne znaczenie dla ustalenia terminu do wniesienia skargi. Zgodnie bowiem z art. 53 § 2 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Jednocześnie przepis ten przewiduje możliwość rozpoznania skargi pomimo uchybienia temu terminowi, jeżeli sąd uzna, że nastąpiło ono bez winy skarżącego.
W konsekwencji wniesienie skargi po upływie ustawowego terminu, w przypadku braku podstaw do zastosowania przewidzianego w art. 53 § 2 p.p.s.a. wyjątku, obliguje Sąd do jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
W przypadku aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., początek biegu terminu do wniesienia skargi jest zatem uzależniony od momentu, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu danego aktu lub podjęciu określonej czynności. Dla ustalenia tej daty nie ma decydującego znaczenia to, kiedy strona powzięła świadomość, że działanie organu mogło naruszać prawo. Istotne jest natomiast ustalenie, kiedy dowiedziała się o samym władczym działaniu organu, stanowiącym przedmiot zaskarżenia.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca dowiedziała się o zaskarżonym zarządzeniu najpóźniej w dniu 11 marca 2026 r. W tej dacie wystąpiła bowiem do Wójta Gminy Miechów z wnioskiem o wyłączenie karty adresowej budynku położonego w miejscowości S. [...] z gminnej ewidencji zabytków, powołując się na art. 22 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Tymczasem skarga w niniejszej sprawie została wniesiona dopiero w dniu 3 czerwca 2026 r., a zatem po upływie trzydziestodniowego terminu określonego w art. 53 § 2 p.p.s.a. Jednocześnie skarżący nie przedstawili żadnych argumentów ani okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie, że uchybienie terminowi do wniesienia skargi nastąpiło bez ich winy. Nie wykazali zatem istnienia przesłanek pozwalających na skorzystanie z wyjątku przewidzianego w art. 53 § 2 p.p.s.a.
W tych okolicznościach należało uznać, że niewniesienie skargi w ustawowym terminie wynikało z niedochowania należytej staranności wymaganej przy prowadzeniu własnej sprawy. Należy przy tym uwzględnić, że skarżący byli reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, co przemawia za przyjęciem, iż mogli i powinni byli podjąć odpowiednie czynności procesowe z zachowaniem obowiązujących terminów.
Mając powyższe na uwadze, Sąd odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jednocześnie, na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd z urzędu zwrócił skarżącym solidarnie uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 zł (pkt 2 sentencji).