II SA/KR 923/25

II SA/Kr 923/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-10-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Agnieszka Nawara-Dubiel
Małgorzata Łoboz
Sebastian Pietrzyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2001 nr 115 poz 1229
art 28
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Opiłka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2025 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 23 maja 2025 r. znak SKO.PW/4171/36/2025 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącego A. B. kwotę 300 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. B. – dalej jako "Skarżący" jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 23 maja 2025 roku, znak: SKO.PW/4171/36/2025 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 27.02.2025 r., znak: OŚ.633.1.2017, o odmowie nakazania właścicielowi działki nr ewid.[...] w miejscowości G., przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr ewid. [...] w miejscowości G., będącej własnością Pana A. B..
Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach.
A. B. wystąpił do Wójta Gminy K. o zbadanie sprawy zmiany stanu na gruncie składającym się z działki nr ewid.[...] w miejscowości G. należącej do J. N.. We wniosku wskazano, że doszło do nawiezienia ziemi na tą działką, co spowodowało zakłócenie stosunków wodnych na jego działce nr [...] w miejscowości G..
W trakcie przeprowadzonej w dniu 29 maja 2012 r. wizji lokalnej stwierdzono zgromadzenie na działce nr [...] ok. 7 wywrotek ziemi, która nie była jeszcze rozgarnięta; teren był podniesiony o ok. 70 cm, ale nasyp nie dochodził do ogrodzenia nieruchomości A. B.. Organ ponowił wizję lokalną na gruncie w dniach 6 czerwca 2012 r., 14 czerwca 2012 r. (nie stwierdzono wówczas zastoisk wodnych mimo wcześniejszych intensywnych opadów), 24 lipca 2012 r. Biegły z zakresu gospodarki wodnej w opinii stwierdził, że nie doszło do naruszenia stosunków wodnych, bowiem właściciel działki nr [...] wykonując nasyp, uformował go tak, aby nie zmieniać kierunku spływu wód.
Decyzją z dnia 12 listopada 2012 r. Wójt Gminy K. stwierdził, że nie doszło do naruszenia stosunków wodnych poprzez wykonanie nasypu na działce nr [...] w G. gm. K.. W pkt 4 sentencji decyzji nakazano właścicielowi działki nr [...] odtworzenie i utrzymywanie rowu na swoim gruncie do granicy z działką nr [...].
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, po rozpatrzeniu odwołania A. B., uchyliło decyzję z dnia 12 listopada 2012 r.
Wójt Gminy K., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 28 lutego 2014 r. orzekł, że w sprawie nie doszło do naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...] w miejscowości G. poprzez wykonanie nasypu. W uzasadnieniu podał, że przeprowadził w dniu 29 lipca 2013 r. kolejną wizję lokalną na gruncie, w trakcie której A. B. i J. N. złożyli sprzeczne oświadczenia co do kierunku spływu wód opadowych. Ponadto biegły J. M. podtrzymała swoją opinię o tym, że nie istnieje zjawisko fizyczne, które zmieniałoby stan wód na działkach nr [...] i [...].
Decyzją z dnia 20 sierpnia 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że właściciel działki nr [...] nadsypał warstwę ziemi o wysokości około 70 cm na części swojej działki. Pozostawił jednak pas około 1,5 metra szerokości, w pierwotnym ukształtowaniu od strony ogrodzenia działki nr [...]. W poprzek działki nr [...] jest poprowadzony rów i w jego kierunku występuje nachylenie nasypu ziemi. Zgodnie z opiniami biegłego z zakresu postępowania wodnoprawnego inż. J. M. z dnia 25 sierpnia 2012 r. i z dnia 3 października 2013 r. nie nastąpiło naruszenie stosunków wodnych przez J. N. poprzez wykonanie nasypu ziemi na działce nr [...]. Przedłożona przez A. B. opinia techniczno-budowlana wykonana przez inż. S. M. rzeczoznawcę budowlanego, o specjalności konstrukcyjno-budowlanej, nie spełnia wymagań stawianych opiniom z zakresu prawa wodnego. Opinia dotyczy opisu stanu technicznego budynku mieszkalnego A. B. bez odniesienia się i porównania do stanu sprzed wykonania nasypu. Autor opinii stwierdza, iż występuje niekorzystna zmiana poziomu zwierciadła wody gruntowej w sąsiedztwie, jednocześnie nie wskazuje żadnego dowodu rzeczowego w przedmiotowej sprawie. Natomiast zmiana poziomu zwierciadła wody może mieć różne przyczyny. Sugerowanie przez rzeczoznawcę o specjalności konstrukcyjno-budowlanej, iż nastąpiła zmiana stosunków wodnych na działce sąsiedniej jest nieprzekonujące, gdyż osoba ta nie posiada odpowiednich uprawnień z zakresu oceny gospodarki wodnej. SKO wskazało, że zaskarżona decyzja organu I instancji z dnia 28 lutego 2014 r. uwzględnia w całości wnioski przedstawione przez biegłą mgr inż. J. M. orzekając o braku naruszenia stosunków wodnych na gruncie J. N.. Sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie (np. wykonanie nasypu) nie jest wystarczający do zastosowania sankcji z art. 29 Prawa wodnego. Konieczne jest jeszcze ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała zmianę stanu wody na gruncie. A ta okoliczność została wykluczona w opinii biegłej i potwierdzona w postępowaniu administracyjnym połączonym z rozprawą wodnoprawną, wizjami w terenie, wykonaniem dokumentacji fotograficznej, która przedstawia stan na gruncie przedmiotowych działek o numerach: [...] i [...].
Skargę na powyższą decyzję wniósł A. B..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 18 grudnia 2014 r., II SA/Kr 1532/14 oddalił wniesioną skargę.
Na skutek skargi kasacyjnej A. B. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 835/15, uchylił zaskarżony wyrok WSA w Krakowie, zaskarżoną decyzję SKO w Krakowie oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia 28 lutego 2014 r.
W uzasadnieniu do wydanego wyroku NSA wskazał, że w niniejszej sprawie zagadnieniem spornym było to, czy działania właściciela nieruchomości (działki nr [...]) polegające na nadsypaniu warstwy ziemi w części swojej działki doprowadziły do zmiany stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej – ze szkodą dla gruntów sąsiednich, a w szczególności działki numer [...], stanowiącej własność skarżącego.
Dokonanie ustaleń w tym zakresie było niezbędne do podjęcia przez organ administracji rozstrzygnięcia na podstawie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że właściciel działki nr [...] dokonał zmiany na swoim gruncie przez wykonanie nasypu, przy czym w ocenie organów obu instancji w konsekwencji tych działań nie doszło do naruszenia stosunków wodnych na gruncie, co wykluczało zastosowanie środków przewidzianych w art. 29 Prawa wodnego. Sąd Wojewódzki odnosząc się do wyników postępowania wyjaśniającego stwierdził, że przeprowadzone w sprawie dowody wykazały, iż działania właściciela działki nr [...], polegające na nadsypaniu warstwy ziemi o wysokości około 70 cm, przy pozostawieniu jednak pasa około 1,5 m szerokości, w pierwotnym ukształtowaniu od strony ogrodzenia działki nr [...] oraz przy uwzględnieniu okoliczności, że zarazem w poprzek działki nr [...] jest przeprowadzony rów i w jego kierunku występuje nachylenie nasypu ziemi – nie noszą znamion spowodowania zmiany stanu wody na przedmiotowej działce nr [...]. NSA zgodził się z autorem skargi kasacyjnej, że powyższa konstatacja Sądu nie została poprzedzona prawidłową oceną materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Mianowicie Sąd Wojewódzki przyjął, że wykonana na zlecenie organu pierwszej instancji opinia biegłej inż. J. M. dawała podstawę do jednoznacznego ustalenia, że w analizowanym przypadku nie doszło do naruszenia stosunków wodnych na przedmiotowym gruncie. Jednocześnie Sąd Wojewódzki, tak jak wcześniej organy obu instancji, odmówił mocy dowodowej ekspertyzie prywatnej złożonej w toku postępowania przez skarżącego. W ocenie NSA, Sąd pierwszej instancji idąc za wywodami zawartymi w zaskarżonej decyzji – pominął istotny fakt, że opinia złożona przez skarżącego została sporządzona dwukierunkowo, a to przez rzeczoznawcę budowlanego o specjalności konstrukcyjno-budowlanej na okoliczność stanu technicznego budynku, ale również przez biegłego o uprawnieniach geologicznych w zakresie badania zmian poziomu zwierciadła wody gruntowej na działce nr [...].
NSA zaznaczył, że wbrew powtarzanym przez organy obu instancji i Sąd Wojewódzki ustaleniom, autorami opinii z listopada 2012 r. p.n. Ocena techniczno-budowlana w przedmiocie oceny niekorzystnego wpływu zmienionych lokalnie warunków geotechnicznych gruntu na konstrukcję budynku mieszkalnego położonego na działce nr [...] w G. – są inż. S. M. – rzeczoznawca budowlany oraz mgr S. K. posiadający uprawnienia do wykonywania prac geologicznych, w tym sporządzania dokumentacji geologicznej w zakresie ustalania przydatności gruntów dla budownictwa. Wymienieni autorzy opracowania przedstawili w opinii charakterystykę konstrukcji budynku i uwarunkowania geologiczne, a w jej wnioskach stwierdzili, że przyczyną zmiany geotechnicznych warunków posadowienia budynku na działce nr do [...] jest sztuczne podniesienie poziomu gruntu na działce nr [...]. Zalecano wykonanie robót skutkujących obniżeniem zwierciadła wód powierzchniowych (gruntowych) przez obniżenie poziomu gruntu na sąsiedniej działce nr [...] na szerokości około 3,5 - 4 m i na całej długości wzdłuż granicy działek. Ponadto zwrócono uwagę, że należy wzdłuż granicy przejmować wody powierzchniowe z opadów w rowek betonowy otwarty z odprowadzeniem ich do istniejącego rowu usytuowanego wzdłuż granicy. Z treści ekspertyzy wynika, że oparta ona została m. in. na wizji lokalnej, oględzinach budynku i terenu, w tym badaniach "odkrywkowych".
W ocenie NSA w takim stanie sprawy nieuprawnione było wnioskowanie Sądu Wojewódzkiego, że w sprawie nie zachodziła konieczność uzupełnienia postępowania wyjaśniającego. Ekspertyza prywatna z listopada 2012 r. wskazała na potrzebę dodatkowego wyjaśnienia kwestii związanych z następstwami wykonanych robót ziemnych w postaci nasypu na działce nr [...] dla stosunków wodnych na gruncie oraz kierunku spływu wód opadowych odbieranych przez rów biegnący na wymienionej działce. Niewątpliwie wobec przedstawionych w opinii prywatnej uwag dotyczących uwarunkowań geotechnicznych gruntu objętego analizą – organ administracji miał obowiązek przeprowadzić czynności wyjaśniające w tym zakresie. Niewystarczającą bowiem do rzetelnego wyjaśnienia sprawy była opinia sporządzona przez mgr inż. J. M.. Przedstawiona przez nią analiza jest zbyt ogólnikowa, w szczególności mało wnikliwe są jej ustalenia co do tego, czy pozostawiony przy ogrodzeniu wzdłuż granicy działek pas wolny zabezpiecza prawidłowy spływ wód opadowych do rowu. Pożądane było więc bardziej wnikliwe zbadanie wpływu urządzonego nasypu na stosunki wodne działek numer [...] i [...], w szczególności znaczenia nasypu dla kierunku spływu wód deszczowych, przy uwzględnieniu warunków hydrogeologicznych terenu.
Nieprzeprowadzenie przez organ administracji dowodu z dodatkowej opinii właściwego biegłego, który przeprowadziłby kompleksową analizę spornego zagadnienia skutkowało tym, że stan faktyczny w sprawie ustalony został z naruszeniem art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. NSA wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu pierwszej instancji będzie uzupełnienie materiału dowodowego w kierunku wyżej wskazanym, przy uwzględnieniu również kolejnej ekspertyzy złożonej przez skarżącego w toku postępowania kasacyjnego.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Wójt Gminy K., decyzją z dnia 31 lipca 2018 r., działając na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2001 r. poz.1229 ze zm.) w związku z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz.1566 ze zm.) oraz art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz.U. 2017 r. poz. 1257 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego z wniosku A. B. w sprawie dotyczącej zmiany stosunków wodnych na działkach ewidencyjnych nr [...] i [...] w miejscowości G., związanej z realizacją nasypu na działce nr [...] w miejscowości G. orzekł co następuje: "1. Na podstawie oceny zebranych materiałów dowodowych oraz opinii wykonanych przez biegłych oraz osób posiadających uprawnienia w wyniku wykonania nasypu na działce numer ewidencyjny 95 w miejscowości G. nie nastąpiło zakłócenie stosunków wodnych na działce nr ewidencyjny [...] w miejscowości G.. 2. Właściciel działki nr [...] wykonując nasyp uformował go w sposób zabezpieczający odpływ wód z działki [...] jak również zabezpieczył oddziaływanie wód podziemnych na działkę nr [...] poprzez zastosowanie systemu drenażu, który umożliwia właściwe utrzymanie poziomu wód podziemnych".
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że z uwagi na znaczny okres czasu od dnia wydania poprzedniej decyzji w celu ponownego rozeznania w sytuacji w dniu 16 października 2017 r. przeprowadzono wizję – rozprawę wodnoprawną w terenie dla ustalenia, czy na działce nr [...] i [...] zaszły zmiany. Organ zaznaczył, że w toku prowadzonego postępowania została przez skarżącego przedłożona ocena techniczno-budowlana w przedmiocie oceny niekorzystnego wpływu zmienionych lokalnie warunków geotechnicznych gruntu na konstrukcję budynku mieszkalnego położonego na działce nr [...] w G. . Autorami tego dowodu są inż. S. M. – rzeczoznawca budowlany oraz mgr S. K. posiadający uprawnienia do wykonywania prac geologicznych, w tym sporządzania dokumentacji geologicznej w zakresie ustalania przydatności gruntów dla budownictwa. Wymienieni autorzy opracowania przedstawili w opinii charakterystykę konstrukcji budynku i uwarunkowania geologiczne, a w jej wnioskach stwierdzili, że przyczyną zmiany geotechnicznych warunków posadowienia budynku na działce nr [...] jest sztuczne podniesienie poziomu gruntu na działce nr [...]. Autorzy opracowania zalecili wykonanie robót skutkujących obniżeniem zwierciadła wód powierzchniowych (gruntowych) przez obniżenie poziomu gruntu na sąsiedniej działce nr [...] na szerokości około 3,5 - 4 m i na całej długości wzdłuż granicy działek. Ponadto zwrócono uwagę, że należy wzdłuż granicy przejmować wody powierzchniowe z opadów w rowek betonowy otwarty z odprowadzeniem ich do istniejącego rowu usytuowanego wzdłuż granicy. Organ zauważył, że budynek został wybudowany kilkanaście lat temu, a autorzy opracowania wykazują stan obecnie istniejący, nie przedstawiając dowodów w opracowaniu jaki stan istniał przed wykonaniem nasypu. Zakładając teoretycznie (bowiem ten fakt nie został przez autorów opinii udowodniony), iż fundamenty budynku zostały w trakcie budowy budynku wykonane poprawnie, jest rzeczą technicznie niemożliwą, aby od dnia wykonania nasypu do dnia złożenia skargi i wykonania owej ekspertyzy fundamenty budynku uległy takiej degradacji, bowiem taki stan można osiągnąć poprzez długotrwałe działanie czynników trzecich. Tym bardziej, iż wzdłuż granicy obu działek wykonujący nasyp ziemny pozostawił część terenu bez ingerencji w taki sposób, że woda opadowa i roztopowa mogła spokojnie przedostawać się z działki nr [...] na działkę nr [...]. Taki stan potwierdza wykonana w początkowej fazie postępowania dokumentacja zdjęciowa. Podobny wniosek zawiera przedłożona przez J. N. opinia techniczna opracowana przez J. S. posiadającego uprawnienia o specjalności architektonicznej i konstrukcji inżynieryjnej oraz projektowania, kierowania i kontrolowania robót budowlanych. Organ I instancji wskazał, iż właściciel działki nr [...], wykonując nasyp wykonał drenowanie terenu poprzez ułożenie pod nasypem sączków drenarskich, które mają wylot do położonego w dolinie rowu melioracyjnego, a sam nasyp został uformowany ze spadkiem również w stronę tegoż rowu. Odprowadzenie wód do powyższego rowu melioracyjnego również następuje z działki nr [...]. Fakt ten został udowodniony i udokumentowany w postaci zdjęć fotograficznych.
Wójt Gminy K., uzupełniając dowody w sprawie, powołał biegłego sądowego z listy Prezesa Sądu Okręgowego w K. z zakresu hydrologii i hydrogeologii dr hab. inż. B. R. w celu przedstawienia pierwotnego stanu wody na działkach [...] i [...] w miejscowości G. oraz określenia czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie w obrębie wymienionych działek oraz jeśli doszło do zmian miał stwierdzić czy istnieje związek pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie, a opisanymi przez skarżącego szkodami na działce [...]. Biegły w dniu 20 grudnia 2017 r. przeprowadził dowód w postaci oględzin terenu, gdzie wykonano nasyp ziemny. O zamiarze przeprowadzenia dowodu organ prowadzący postępowanie powiadomił strony. Pomimo prawidłowego zawiadomienia na wizji nieobecny był właściciel działki nr [...] J. N.. W dniu 31 stycznia 2018 r. biegły złożył opinię z zakresu hydrologii i hydrogeologii, w której stwierdza, iż wykonanie nasypu na działce nr [...] w G. spowodowało lokalne podniesienie zwierciadła wód podziemnych na działkach [...] i [...] w G. Jednocześnie biegły w celu poprawienia obecnych warunków hydrogeologicznych obszaru, czyli obniżenia zwierciadła wód podziemnych do stanu pierwotnego wskazał działania naprawcze w postaci wykonania na działce [...] wzdłuż granicy z działka [...] rowu odwadniającego z kierunkiem naturalnego spływu i połączeniem go z istniejącym już na działce nr [...] rowem melioracyjnym. O złożonej opinii biegłego strony zostały powiadomione prawidłowo. W dniu 6 marca 2018 r. nieobecny na rozprawie biegłego J. N. złożył uwagi do złożonej przez biegłego opinii, podnosząc między innymi fakt, iż działka nr [...] jest zdrenowana, jak również wskazał, że działka sąsiada, na którą nasyp ma oddziaływać, również posiada wkopane dreny, które są wyprowadzone na jego działkę. Wskazał również, iż drenowanie zostało wykonane równocześnie z wykonaniem nasypu. W świetle tych uwag biegły w dniu 20 kwietnia 2018 r. przeprowadził ponowną lustrację terenu, w wyniku czego złożył "opinię uzupełniającą do opinii z dnia 29 stycznia 2018 r.", w której uwzględnił dwa nowe czynniki tj.: odprowadzenie zdrenowanych wód z działki [...] na działkę [...] oraz istnienie systemu drenażu nasypu składającego się z co najmniej czterech czynnych sączków drenarskich. Biegły stwierdził również, że należy zmienić wnioski, które sformułował w opinii z dnia 29 stycznia 2018 r., bowiem były one sformułowane bez znajomości przedstawionych w niniejszej opinii uzupełniającej faktów. Biegły uznaje, że dla zniwelowania szkodliwego wpływu omawianego nasypu w zakresie stosunków wodnych aktualnie funkcjonujące rozwiązania są wystarczające i że funkcjonujący obecnie system drenażu w obrębie nasypu oraz na działce [...] zapewniają odprowadzenie nadmiaru wody do rowu biegnącego w osi lokalnego systemu drenażu i tym rowem dalej na północny zachód. Warunkiem sprawnego funkcjonowania drenażu musi być drożność wszystkich rur i sączków odprowadzających wodę do rowu. Również sam rów musi być odpowiednio utrzymany – co jakiś czas pogłębiany i czyszczony z roślinności. Tym samym biegły stwierdził, iż nie doszło do zmiany stanu wody na działce nr [...], która by powodowała szkody na działce [...], a tym samym nie doszło do zakłócenia stosunków wodnych.
Dalej organ I instancji wyjaśnił, że jego obowiązkiem było ustalenie istnienia bądź nieistnienia przesłanki z art. 29 Prawa wodnego, tj. zmiany stanu wody na gruncie działek, tak więc materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowej decyzji stanowił art. 29 prawa wodnego. W ocenie organu I instancji omówiony materiał dowodowy w przedmiotowej sprawie odnosi się w sposób kompleksowy i wyczerpujący do problemu wód na badanych nieruchomościach, a w złożonych przez biegłego dodatkowych wyjaśnieniach znajduje się szczegółowa analiza wszystkich zastrzeżeń skarżących, poparta wnikliwą argumentacją w tym zakresie.
Na skutek odwołania A. B. od powyższej decyzji Wójta Gminy K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył ustalenia organu I instancji i stwierdził, że ewentualne zmiany dokonane przez właściciela na jego gruncie mogą być różnego rodzaju – może to być zmiana naturalnego ukształtowania ternu (np. nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, wykopanie rowu), wykonanie robót budowlanych (np. wzniesienie murowanego ogrodzenia, podjazdu do posesji), a także wykonanie innego rodzaju prac, powodujących określone zmiany na gruncie właściciela nieruchomości i często w konsekwencji wpływające na zmianę stosunków wodnych na tej nieruchomości. W ocenie organu odwoławczego, zgromadzony materiał dowodowy w sposób kompleksowy i wyczerpujący wyjaśnia sytuację wód na badanych nieruchomościach, a w złożonych przez biegłego dodatkowych wyjaśnieniach znajduje się szczegółowa analiza wszystkich zastrzeżeń skarżącego, poparta wnikliwą argumentacją w tym zakresie. Z kolei przytoczone przez skarżącego się przepisy prawne (art. 16 pkt 65, art. 34 i art. 389 pkt 2 ustawy z dnia 20.07.2017 r. Prawo wodne) nie mają zastosowania w niniejszej sprawie.
A. B. wniósł skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie.
Po rozpoznaniu skargi WSA w Krakowie wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2019 roku, sygn. II SA/Kr 63/19 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż "jest okolicznością bezsporną, że na działce o numerze ewid. [...] w miejscowości G. nastąpiła zmiana naturalnego ukształtowania terenu przez wykonanie nasypu, która potencjalnie mogła pociągnąć za sobą zmianę stanu wody ze szkodą dla gruntów sąsiednich, w tym zabudowanej działki skarżącego o numerze [...]. Problem sprowadza się do oceny, czy taki skutek nastąpił; jest przy tym rzeczą oczywistą, że ocena ta zasadza się ma ustaleniach faktycznych, których dokonanie wymaga wiedzy specjalnej. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że materiał dowodowy zebrany w postępowaniu poprzedzającym poprzednie rozstrzygnięcie jest niekompletny i zalecił jego uzupełnienie przy uwzględnieniu ekspertyz prywatnych, w tym ekspertyzy złożonej przez skarżącego w toku postępowania kasacyjnego. Zalecenie to jest – jak już wyżej podkreślono – wiążące, a weryfikacja jego należytego wykonania stanowi zasadniczy punkt odniesienia dla oceny zgodności za prawem zaskarżonej decyzji."
Dalej Sąd wskazał, że "czynności organu I instancji w ponownym postępowaniu w sprawie zostały prawidłowo ukierunkowanie na pozyskanie dowodu w postaci nowej, kompleksowej opinii biegłego, niemniej jednak dowód ten ani pozostały materiał dowodowy – w obecnym kształcie – nie rozwiewają wszystkich wątpliwości co do relewantnych okoliczności faktycznych; nie doszło też do pełnej realizacji wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego"
Wskazane następnie, że "powołany przez organ biegły w zakresie hydrologii i hydrogeologii dr hab. B. R. sporządził datowaną na dzień 29 stycznia 2018 r. opinię, w której skonkludował, że "wykonanie nasypu o powierzchni ok. 840 m2 i miąższości maksymalnej ok. 1 m na działce [...] spowodowało lokalne podniesienie zwierciadła wód podziemnych na działkach [...] i [...]. Płycej występujące wody gruntowe, których odpływ jest przyblokowany nasączonym wodą nasypem, mogą prowadzić do niszczenia fundamentów zabudowań i powodować utrudnienia w użytkowaniu działki. Zatem zmiana stanu wody na gruncie, która nastąpiła w wyniku wybudowania nasypu na działce [...], stanowi oczywiste złamanie art. 29 Prawa wodnego, ponieważ szkodliwie oddziałuje na grunt sąsiedni (działkę [...]). (...) Biegły wyjaśnił w szczególności, że "nasypy ziemne i ziemno-gruzowe wchłaniają i gromadzą wody opadowe - zarówno te spadające bezpośrednio na te nasypy, jak i spływające po naturalnej powierzchni terenu. W nasypach woda gromadzi się w znacznie większych ilościach niż w gruntach naturalnych, ponieważ istnieje tam znacznie więcej pustych przestrzeni, które woda może wypełnić. Wynika to z dużo mniejszego zagęszczenia sztucznie nasypanego materiału. Zarazem, co także ma bardzo istotne znacznie, woda o wiele łatwiej infiltruje (wsiąka) w sztuczne nasypy niż w naturalną glebę - właśnie z powodu dużej ilości otwartych przestrzeni dostępnych dla wody. Jeśli powierzchnia nasypu jest pozioma - a tak jest w analizowanym przypadku - to dodatkowo zwiększa to infiltrację (wsiąkanie) wód opadowych w bryłę nasypu (z poziomej powierzchni woda nie spływa, tylko wsiąka lub odparowuje). Zatem sztuczny nasyp z jednej strony jest obszarem zwiększonego wsiąkania wód, a z drugiej - charakteryzuje się dużą lub bardzo dużą pojemnością retencyjną (tj. zdolnością do gromadzenia wody). (...) Biegły ocenił, że "lokalne podniesienie zwierciadła wód podziemnych dotyczy zarówno samego nasypu na działce [...] jak i terenów położonych w linii naturalnego kierunku odpływu wody ze zlewni, czyli także działki [...] (Ryc. 4). Oznacza to, że poprzez podniesienie poziomu wody gruntowej na działce [...], woda gruntowa na działce [...] znajduje się płycej pod powierzchnią terenu niż w warunkach naturalnych. Woda zgromadzona w nasypie blokuje spływ wód z wyżej położonych obszarów, czyli bezpośrednio z działki [...]. Należy zauważyć, że nasyp znajduje się na linii spływu wód "poniżej" znacznej części działki [...]. Podpiętrzone w jego obrębie wody gruntowe utrudniają drenaż terenów wyżej leżących, czyli patrząc wzdłuż linii spływu wód podziemnych - właśnie obszar dz. [...]. Nie ulega wątpliwości że długotrwałe, nawet niewielkie podniesienie poziomu wody gruntowej w obszarze, gdzie ten poziom już w warunkach naturalnych znajduje się płytko pod powierzchnią terenu, powoduje szkody na tym obszarze". Jako działanie naprawcze biegły zalecił wykonanie rowu odwodniającego wzdłuż wschodniej krawędzi nasypu na działce nr [...]."
Jak podkreślił dalej Sąd, "opinii uzupełniającej, datowanej na dzień 18 maja 2018 r. – sporządzonej po zapoznaniu się z uwagami właściciela działki nr [...] i po kolejnej wizji w terenie – biegły dr hab. B. R. w sposób zasadniczy zmodyfikował wnioski prezentowane wcześniej. W uzasadnieniu nowego stanowiska wskazał na dwa niezidentyfikowane wcześniej czynniki: (1) odprowadzanie zdrenowanych wód z działki [...] na działkę [...] oraz (2) istnienie systemu drenażu nasypu składającego się z co najmniej czterech sączków drenarskich. Biegły uznał, że dla zniwelowania szkodliwego wpływu omawianego nasypu w zakresie stosunków wodnych, aktualnie funkcjonujące rozwiązania są wystarczające. W przypadku nasypu o powierzchni ok. 840 m2 i miąższości osiągającej maksymalnie 1 m funkcjonowanie co najmniej 4 sączków drenarskich odprowadzających wodę wsiąkającą w nasyp do rowu oraz założenie drenażu na działce [...] z wylotem do rowu na działce [...] umożliwiają utrzymanie poziomu wód gruntowych sprzed wykonania nasypu. Obecnie – zdaniem biegłego – nie ma już podstaw do stwierdzenia, że doszło do zmiany stanu wód na działce [...], która powodowałaby szkody na działce [...]. Funkcjonujący obecnie system drenażu w obrębie nasypu oraz na działce [...] zapewniają odprowadzenie nadmiaru wody do rowu biegnącego w osi lokalnego systemu drenażu i tym rowem dalej na północny zachód. Warunkiem sprawnego funkcjonowania drenażu musi być drożność wszystkich rur i sączków odprowadzających wodę do rowu. Również sam rów musi być odpowiednio utrzymany – co jakiś czas pogłębiany i czyszczony z roślinności."
W tym kontekście Sąd zwrócił uwagę, że "Nie można wykluczyć, że wnioski biegłego są w istocie prawidłowe, ale – w obliczu daleko idącego deficytu informacji co do istnienia, lokalizacji, parametrów i rzeczywistego funkcjonowania owego systemu drenażu w obrębie nasypu oraz na działce [...] – nie poddają się one kontroli przez prymat kryteriów wynikających z art. 80 k.p.a. Jest to tam bardziej istotne, że w grę wchodzą okoliczności sporne miedzy stronami. Warto też zauważyć, iż rozwiązanie uznane w opinii uzupełniającej za wystarczające nie jest tożsame z rozwiązaniem proponowanym w opinii pierwotnej."
Niezależenie od powyższego, Sąd podkreślił, że "Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na potrzebę uwzględnienia w niniejszej sprawie również ekspertyz prywatnych, w tym ekspertyzy złożonej przez skarżącego w toku postępowania kasacyjnego. Tymczasem ta ostatnia nie została w ogóle poddana analizie; z kolei opinia inż. S. M. i mgra S. K. została omówiona, przy czym organy we własnym zakresie dokonały krytycznej oceny wynikających z niej wniosków. Zdaniem Sądu, w tej sytuacji nie doszło do pełnej realizacji wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stanowi o tym nie tylko pominięcie opinii mgra inż. J. M. z lutego 2015 r., ale także to, że w odniesieniu do twierdzeń zawartych we wspomnianych ekspertyzach, zrelatywizowanych do wiedzy specjalnej, organ powinien pozyskać również stanowisko powołanego przez siebie biegłego".
W końcu Sąd wskazał, że "w ponownym postępowaniu w sprawie organ obowiązany będzie poczynić miarodajne ustalenia co do istnienia oraz właściwości systemu drenażu w obrębie przedmiotowego nasypu oraz na działce [...]; okoliczności te powinny być przedmiotem uzupełniającej opinii biegłego; aktualne pozostaje również wskazanie Naczelnego Sądu Administracyjnego co do uwzględnienia ekspertyz prywatnych, w tym ekspertyzy złożonej w toku postępowania kasacyjnego."
Ponownie rozpoznając sprawę Wójt Gminy K. przeprowadził m.in. dowód z opinii biegłego z zakresu hydrologii i hydrogeologii M. K. (opinia k. 526).
W tej opinii biegły wskazał, że "stanem pierwotnym w przedmiotowej sprawie (w rozumieniu Prawa Wodnego) były stosunki wodne panujące przed 2012 r. W tym czasie na działce nr [...] nie było nasypu i drenażu po północnej stronie budynków gospodarczych. Spływ wód opadowych z południowej części działki nr [...] nie odbywał się swobodnie ponieważ ograniczało go ogrodzenie z betonowych segmentów. Jednak wody, które przedostawały się z działki nr [...] swobodnie spływały po terenie działki nr [...] w kierunku zlokalizowanego na niej rowu. Przyjmując powyższy stan rzeczy, czynności biegłego polegają na ustaleniu czy od daty uznanej za stan pierwotny na działce nr [...] zmieniono stosunki wodne oraz czy ewentualna zmiana powoduje szkody na nieruchomości oznaczonej numerem [...]" (por. s. 10 opinii biegłego z zakresu hydrologii i hydrogeologii M. K. z dnia 1 września 2023 roku).
Natomiast we wnioskach opinii biegły wskazał m.in., że "właściciel działki nr [...] po dacie określonej jako stan pierwotny wykonał drenaż i nasyp na swojej nieruchomości, co spowodowało nieznaczną zmianę w zakresie kierunku spływu wód opadowych z powierzchni około 120 m2 po działce nr [...]. Zmiana kierunku wpływu wód na działce nr [...] nie przyczynia się do zmian w obrębie działki nr [...]. Wykonanie drenażu, a następnie nasypu i nie spowodowało podniesienia zwierciadła wód gruntowych w rejonie działek nr [...] i [...]. Większości zgłaszanych przez Wnioskodawcę szkód nie można było poddać analizie wynikającej z wizji w terenie, z uwagi na ograniczone możliwości oględzin nieruchomości. Niemniej jednak, na podstawie przeprowadzonej analizy dokumentacji postępowania, oględzin w dniu 6 lipca 2023 roku, zeznań uczestników postępowania oraz na podstawie niniejszej opinii, biegły stwierdza, że szkody na działce nr [...] wynikają z niekorzystnych warunków gruntowo – wodnych panujących na działce [...] panujących już w stanie pierwotnym" (por. s. 19 opinii biegłego z zakresu hydrologii i hydrogeologii M. K.).
Decyzją z dnia 30 stycznia 2024 roku Wójt Gminy K. orzekł, że (1) na działce numer ewidencyjny [...] w miejscowości G. nie nastąpiło zakłócenie stosunków wodnych na działce nr ewidencyjny [...] w miejscowości G.. (2) Właściciel działki nr [...] wykonując nasyp uformował go w sposób zabezpieczający odpływ wód z działki [...] jak również zabezpieczył oddziaływanie wód podziemnych na działkę nr [...] poprzez zastosowanie systemu drenażu, który umożliwia właściwe utrzymanie na właściwym poziomie poziomu wód podziemnych (k. 574 a.a.).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie po rozpoznaniu sprawy w wyniku wniesionego odwołania decyzją z dnia 20 marca 2024 roku uchyliło decyzję Wójta Gminy i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji (k. 607).
W uzasadnieniu do wydanej decyzji z dnia 20 marca 2024 roku Kolegium wskazało, że stosownie do wskazań NSA wynikających z uzasadnienia do wydanego wyroku z dnia 21 grudnia 2016 roku, sygn. II OSK 835/15 organ był obowiązany do uwzględnienia ekspertyz prywatnych, w tym opinii autorstwa J. M., tymczasem stanowisko organu I instancji w tym zakresie jest niewystarczające. Podkreślono, że obowiązkiem organu było omówienie, rozważenie do ustosunkowanie się do wszystkich rozbieżności, co do stanu faktycznego, co jednak nie nastąpiło i stanowi o naruszeniu art. 153 p.p.s.a. oraz art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
Ponownie rozpoznając sprawę decyzją z dnia 7 sierpnia 2024 roku Wójt Gminy K. orzekł, że (1) na działce numer ewidencyjny [...] w miejscowości G. nie nastąpiło zakłócenie stosunków wodnych na działce nr ewidencyjny [...] w miejscowości G.. (2) Właściciel działki nr [...] wykonując nasyp uformował go w sposób zabezpieczający odpływ wód z działki [...] jak również zabezpieczył oddziaływanie wód podziemnych na działkę nr [...] poprzez zastosowanie systemu drenażu, który umożliwia właściwe utrzymanie na właściwym poziomie poziomu wód podziemnych (k. 92 – tom V a.a.).
W uzasadnieniu do wydanej decyzji organ I instancji wskazał, że w sprawie bezspornym jest, iż właściciel działki nr [...] w miejscowości G. nawiózł i wyrównał ze spadkiem w stronę istniejącego rowu ziemię. Bezspornym jest również zlokalizowanie pod nasypem działającego systemu drenażowego który odprowadza nadmiar wody do istniejącego rowu. Bezspornym jest również, iż skarżący nie okazał i nie pozwolił (sprzeciw Skarżącego), organowi prowadzącemu sprawę szkody (np.: brak zdjęć, dokumentów ubezpieczyciela, brak okazania czy wskazania szkód podczas oględzin biegłego, itp.). Szkoda znana jest jedynie z opisu opinii złożonej przez skarżącego. Organ prowadzący postępowanie dwukrotnie podejmował próbę uzyskania dodatkowych informacji w kwestii złożonej opinii. Korespondencja, która była kierowana przez organ prowadzący postępowanie do biegłego skarżącego wracała z adnotacjami: dokument nie podjęty w terminie lub adresat nieznany. O próbie uzyskania dodatkowych informacji organ prowadzący postępowanie informował skarżącego przy czym ten również na zadawane przez organ prowadzący postępowanie pytania nie reagował.
Mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy w tym opinie różnych biegłych nie ma przesłanek umożliwiających nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego. Nie ma też przesłanki do nakazania właścicielowi działki nr [...] wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom bowiem takie urządzenie - drenaż został wykonany na etapie formowania nasypu co tym samym spełniło też zalecenia jakie opisane były w opinii J. M. Drenaże stosuje się w przypadku, gdy w podłożu lub konstrukcji występuje przepływ wód infiltracyjnych lub gruntowych oraz w celu zabezpieczenia materiału konstrukcji lub podłoża przed szkodliwym działaniem filtracji, która powoduje zmiany strukturalne w gruncie. Drenaż ma za zadanie zmniejszenie ciśnienia piezometrycznego działającego na konstrukcję, obniżenie krzywej depresji, redukcję ciśnienia w porach oraz zabezpieczenie przed ciśnieniem spływowym na skarpie odwodnej.
Od czasu podjęcia postępowania na terenie miejscowości G. wielokrotnie występowały nawalne deszcze po których skarżący nie zgłaszał szkód w nieruchomości. Należy jeszcze wspomnieć, iż skarżący sam odprowadza wody opadowe ze swojej działki na działkę sąsiada. Z tych względów organ prowadzący postępowanie nie może dać w całości wiary materiałowi dowodowemu złożonemu przez skarżącego.
Ponadto przepis art. 29 ust. 3 prawa wodnego należy rozumieć również w ten sposób, że sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie jest wystarczający do jego zastosowania. Konieczne jest ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stan wody na gruncie, powodując pogorszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianą stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem a szkodą. Regulacja art. 29 ust. 3 prawa wodnego ma zatem zastosowanie w razie szkodliwego wpływu zmiany stanu wody w wyniku bezprawnego działania właściciela gruntu sąsiedniego, zaś przywrócenie stanu zgodnego z prawem może polegać na przywróceniu stanu poprzedniego lub wykonaniu urządzeń zapobiegających szkodom. Istotne jest przy tym, że jedynie ustalenie związku przyczynowego między bezprawną zmianą stanu wody na gruncie a szkodami, które z tego tytułu wystąpiły, daje podstawę do wydania rozstrzygnięcia w trybie art. 29 ust. 3 prawa wodnego. Szkoda w rozumieniu tego przepisu musi być realna, objawiać się negatywnym uszczerbkiem majątkowym w aktywach strony, albo powodować sytuację, w której niemożliwym byłoby użytkowanie nieruchomości w sposób dotychczasowy. Tego w ocenie organu prowadzącego postępowanie zebrane materiały dowodowe oraz strona skarżąca nie wykazała.
W trakcie wykonywanych oględzin, skarżący nie wykazał szkód. Opisywane przez skarżącego szkody nie są podparte wystarczającym materiałem dowodowym. W przedłożonych przez skarżącego opiniach szkody są opisywane jednak na ich istnienie bądź występowanie brak jest potwierdzającego materiału wizualnego. Krzywe ogrodzenie, nierówna opaska wokół budynku istniała już w okresie przed wykonaniem nasypu czego dowiódł organ prowadzący postępowanie w postaci analizy materiału dowodowego w tym fotografii z okresu zgłoszenia. Niekorzystne warunki gruntowe i wodne na działce nr [...] panowały już w stanie pierwotnym a w związku z tym nie zachodzą przesłanki umożliwiające nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom właścicielowi działki nr [...].
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. B..
Po rozpoznaniu sprawy w wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 29 listopada 2024 roku uchyliło decyzję Wójta Gminy K. z dnia 7 sierpnia 2024 roku i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania (k. 167 – V tom a.a.).
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że z akt sprawy nie wynika na jakiej podstawie decyzja została skierowana do B. K. jako jedynej spadkobierczyni J. N., a to stanowi o naruszeniu art. 97 § 1 k.p.a. jest podstawą do uchylenia decyzji organu I instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę Wójt Gminy K. w związku ze śmiercią J. N. (właściciela działki nr ewid.[...] w miejscowości G.) pozyskał akt poświadczenia dziedziczenia po zmarłym J. N. (Rep. A Nr [...] not. w P. M. J.), z którego wynika, że jedynym spadkobiercą jest B. K. (k. 181 – V tom akt).
Następnie decyzją z dnia 27 lutego 2025 roku Wójt Gminy K. uznał, że brak jest przesłanek do wydania nakazu właścicielowi działki nr [...] w G. przywrócenia jej do stanu poprzedniego lub nakazu wykonania urządzeń zabezpieczających zapobiegających szkodom na działce nr [...] w G. (k. 257 – V tom a.a.).
W uzasadnieniu organ wskazał, że w toku postępowania odwoławczego od decyzji Wójta Gminy K. wydanej w 2012 r., skarżący Pan A. B. złożył opinię rzeczoznawcy budowlanego specjalności konstrukcyjno-budowlanej oraz biegłego w zakresie badania zmian poziomu zwierciadła wody gruntowej na działce nr [...]. Autorzy tego opracowania S. K. i S. M. przedstawili w opinii charakterystykę konstrukcji budynku zlokalizowanego na działce będącej własnością Pana A. B., tj. na działce nr [...], oraz przedstawili uwarunkowania geologiczne. We wnioskach opinii jej autorzy stwierdzili, że przyczyną zmiany geotechnicznych warunków posadowienia budynku na działce nr [...] jest sztuczne podniesienie terenu na działce nr [...]. W tym miejscu w ocenie organu I instancji wskazać należy, iż autorzy tej opinii pominęli okoliczność (lub też nie mieli o niej wiedzy) istniejącego drenażu na działce nr [...], gdzie wg opinii powołanych przez organ biegłych B. R. i M. K. drenaż skutecznie niweluje mogące występować w stosunku do działki nr [...] negatywne skutki nasypu.
Podczas jednej z pierwszych wizji lokalnych organ prowadzący postępowanie wykonał fotografię, z której wynika całkowicie odmienny stan faktyczny istniejący w dniu rozpoczęcia postępowania (tj. w 2012 r.), niż wskazany na zdjęciu znajdującym się na stronie tytułowej przedłożonej przez Pana A. B. opinii powołanych bezpośrednio przez niego biegłych, tj. opinii z 2012 roku, wydanej przez S. K. i S. M.. Zdjęcie wykonane przez organ I instancji po wszczęciu przedmiotowego postępowania administracyjnego zamieszczono poniżej (fot. 1) i wykonano je aparatem posiadającym automatyczny datownik.
Z analizy zamieszczonej fotografii wynika, iż wody opadowe w owym czasie były odprowadzane przez skarżącego bezpośrednio wokół budynku usytuowanego na działce nr [...], a zatem także w czasie, zanim powstał nasyp. Taki stan rzeczy bez wątpienia wpływał negatywnie na budynek i jego fundamenty, wywołując negatywne dlań skutki jeszcze przed powstaniem nasypu.
W przedstawionej przez skarżącego opinii autorstwa S. K. i S. M. z 2012 r. nie odniesiono się do stanu technicznego budynku na działce nr [...] w G. przed wykonaniem nasypu na działce nr [...] w G. czyli nie ustalono stanu pierwotnego przed wykonaniem nasypu. Analiza szkód, które jakoby miały miejsce na działce skarżącego, nie jest poparta żadną fotografią, która obrazowałaby rozmiar powstałych szkód, jak również wskazywałaby w ogóle na ich istnienie. fz tych przyczyn oraz wobec faktu, iż skarżący nigdy nie okazał biegłym szkód, które jakoby powstały na jego działce wskutek wykonania nasypu na działce sąsiedniej, organ I instancji nie dał wiary twierdzeniom zawartym w tej opinii. Autorzy ww. wspólnej opinii zalecili w pkt 4.4 obniżenie zwierciadła wód powierzchniowych (gruntowych) przez obniżenie poziomu gruntu na sąsiedniej działce nr [...] na szerokości około 3,5 - 4 m i całej długości wzdłuż granicy działek. Ponadto zwrócono uwagą, że należy wzdłuż granicy przejmować wody powierzchniowe z opadów w rowek betonowy otwarty z odprowadzeniem ich do istniejącego rowu usytuowanego wzdłuż granic działek od północnej strony. W tym miejscu organ I instancji analizując ten dowód zwraca uwagę, iż ów rów, o którym mowa w opinii, nie biegnie wzdłuż granicy działek [...] i [...], a dzieli działką nr [...] na pół i po tej działce biegnie w poprzek w kierunku działki oznaczonej nr [...] (przebieg rowu wskazuje fot.2). W tym miejscu jeszcze raz należy zaznaczyć, iż właściciel działki nr [...] jeszcze przed wykonaniem nasypu dokonał uzbrojenia jej przez ułożenie drenażu, a wg opinii powoływanych biegłych M. K. i B. R. taki drenaż niweluje negatywne skutki wykonania nasypu. Drenaże stosuje się w przypadku, gdy w podłożu lub konstrukcji występuje przepływ wód infiltracyjnych lub gruntowych oraz w celu zabezpieczenia materiału konstrukcji lub podłoża przed szkodliwym działaniem filtracji, która powoduje zmiany strukturalne w gruncie. Wykonanie drenażu zmniejszyło ciśnienie piezometryczne działające na konstrukcję, obniżenie krzywej depresji, redukcję ciśnienia w porach oraz zabezpieczenie przed ciśnieniem spływowym na skarpie odwodnej.
W pkt 4.5 autorzy opinii przedłożonej przez Pana A. B. z 2012 roku zwrócili uwagę na wykonanie prawidłowej w ich ocenie izolacji budynku oraz wykonanie dodatkowego drenażu opaskowego. Jak wynika z opinii, zalecenia zostały
oparte na wykonanej wizji lokalnej, oględzinach budynku i terenu, w tym badaniach odkrywkowych. W tekście opracowania zawarto wytyczne do prawidłowego wykonania izolacji ścian fundamentowych budynku, z czego wynika, że autorzy tej opinii nie ustalili i nie przedstawili, jaki był stan tych ścian z okresu przed wykonaniem nasypu na działce nr [...]. Jako że proces korozji materiałów betonowych jest długotrwały i nie dzieje się z dnia na dzień, w ocenie organu I instancji zasadnym jest uznanie, iż proces ten rozpoczął się wiele lat wcześniej, pamiętając przy tym, iż Pan A. B. zarzucający zakłócenie stosunków wodnych złożył wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego w tym przedmiocie w dniu 12 marca 2012 r., a zatem w czasie, kiedy nasyp na działce nr [...] był wykonywany. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na okoliczność, iż biegły M. K. w swojej opinii wskazuje, że niekorzystne warunki hydrogeologiczne panowały już w stanie pierwotnym, czyli przed rokiem 2012.
Organ I instancji wskazuje, iż jeśli była robiona odkrywka ścian fundamentowych celem ujęcia ich stanu w opinii biegłych, to powinna ona zostać udokumentowana i powinna być do opinii dołączona dokumentacja fotograficzna, w celu wykazania ewentualnej szkody. W wyniku tych rozbieżności oraz wobec braku dowodów uzasadniających twierdzenia skarżącego, organ I instancji powziął wątpliwości wobec złożonego przez stronę materiału dowodowego. W ocenie organu I instancji, przedłożone przez skarżącego materiały nie uzasadniają w sposób należyty jego twierdzeń, nie rozwiewają wszystkich wątpliwości, a zwłaszcza nie wskazują w sposób jednoznaczny, iż przyczyną potencjalnych szkód powstałych na działce skarżącego jest wykonanie nasypu na sąsiedniej działce.
Przedłożona przez Pana A. B. kolejna opinia autorstwa J. M. datowana na luty 2015 rok pt. "Ocena dokonanych zmiany stanu wody na gruncie na działce [...] w miejscowości G., gm. K. oraz określenia ich wpływu na stosunki wodne na działkę [...] w miejscowości G., gm. K. wraz z określeniem występujących szkód", przedłożona została Wójtowi Gminy K. wraz z odwołaniem Pana A. B. od decyzji Wójta Gminy K. z dnia 31 lipca 2018 r. Analizując ten dokument stwierdzić należy, iż w pkt 4.3 opinii opisany jest spływ wody z działki [...] i [...], gdzie jej autor wspomina, że woda z działki [...] spływa zgodnie ze spadkiem. W tej samej opinii na stronie 9 w pkt 5 znajduje się opis, iż woda z działki [...] koncentruje się na terenie działki [...] przy granicy z działką [...]. Jest to niezrozumiałe, ponieważ - jak wynika z opisów sprawy zawartych w aktach oraz opisów wszystkich biegłych - wiadomym jest, iż ten pas o szerokościach od 1 do 1,5 mb. pozostał gruntem rodzimym z zachowaniem spadku w kierunku istniejącego rowu, który to rów - jak już była o tym mowa - zlokalizowany jest na działce nr [...] prostopadle do granicy działki nr [...]. W tym miejscu należy wspomnieć, iż odprowadzanie wód opadowych w świetle obowiązujących przepisów prawa budowlanego nakłada na właścicieli posesji obowiązek zagospodarowania wód deszczowych w obrębie swojej nieruchomości (fot. 4).
W treści opinii na stronie 13 zawarta jest informacja, iż właściciel działki [...], czyli skarżący, poinformował, iż że w dniu 10-06-2013 roku podczas nawalnego deszczu w wyniku spiętrzenia wody na skarpie wykonanego nasypu doszło do zalania kotłowni w należącym do skarżącego budynku mieszkalnym znajdującym się na działce nr [...]. Zauważyć jednak należy, iż biegły nie ustalił i nie przeprowadził analizy stanu pierwotnego, czyli przed dokonaniem zmian, co jest kluczowe dla sprawy. Nie jest również znany organowi fakt, czy biegły miał wiedzę o systemie drenażu na działce nr [...]. W opinii brak jest na ten temat informacji, a więc należy uznać, iż jest ona niepełna, a jest to kluczowe dla rozpatrywanej sprawy i - jak wiadomo z opinii innych biegłych - ma wpływ na wnioski końcowe.
Mając na celu dogłębne zbadanie sprawy w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego, organ wystąpił do autora tej opinii o złożenie wyjaśnień i o uściślenie informacji, które mogłyby być pomocne w ocenie materiału dowodowego. Pismem z dnia 24-07-2023 roku i 14-05-2024 roku organ zwrócił się do Pana J. M. o wyjaśnienie kwestii drenażu, powstałych szkód, odniesienia się do stanu pierwotnego, dokumentacji zdjęciowej i innych istotnych kwestii mogących przyczynić się do rozstrzygnięcia sprawy. Wysłane do Pana J. M. pisma zostały zwrócone do tut. organu jako nieodebrane.
Z kolei opinia z dnia 25-08-2012 r. biegłej z listy Wojewody Małopolskiego J. M., powołanej w sprawie przez Wójta Gminy K., nie stwierdziła naruszenia stosunków wodnych na tych działkach.
Powyższy stan rzeczy potwierdziła także kolejna wydana w sprawie opinia, tj. opinia biegłego powołanego przez organ z listy Prezesa Sądu Okręgowego B. R.. W opinii uzupełniającej z dnia 29 stycznia 2018r.biegły przeprowadził analizę lokalnych kierunków naturalnego spływu wód powierzchniowych i śródpokrywowego w obszarze zasilania doliny, na której znajdują się obie działki. Przeprowadził również analizę zmian hydrologicznych powodowanych przez nasypy gruntowo-gruzowe przed ich powstaniem oraz po ich powstaniu stwierdzając w końcowych wnioskach, iż zastosowany na działce nr [...] drenaż skutecznie zabezpiecza negatywne oddziaływanie nasypu na działkę nr [...].
Równolegle biegły zaproponował działania zmierzające do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w postaci pozostawienia pasa gruntu naturalnego przy granicy z działka [...] i wykonania rowu odwadniającego.
Także z wykonanej przez powołanego przez organ biegłego M. K. opinii z dnia 1 września 2023 r. (częściowo omówionej powyżej) wynika, co następuje. W treści opinii biegły stwierdził, iż w tej sprawie brak jest przesłanek umożliwiających nakazanie właścicielowi działki nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub nakazanie wykonania urządzeń zabezpieczających. Biegły wskazał również, iż w wyniku wykonania drenażu i nasypu na działce nr [...] zmiana kierunku spływu wód opadowych wpływa nieznacznie na zmianę kierunku jej spływu. Biegły ustalił stan pierwotny wody na gruncie i uznał za stan pierwotny stosunki wodne wskazując na stan sprzed roku 2012 czyli sprzed powstania nasypu gdzie istniało ogrodzenie wyposażone w elementy betonowe.
Ostatecznie Wójt Gminy K. wskazał, że w jego ocenie w niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka uzasadniająca nakazanie właścicielowi działki nr [...] w G. wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom, bowiem takie urządzenie - drenaż - zostało wykonane na etapie formowania nasypu, co tym samym stanowi o wypełnieniu zaleceń, jakie opisane były w opinii złożonej przez skarżącego autorstwa J. M. oraz także biegłych powołanych przez Wójta Gminy K., tj. B. R. i M. K..
Po rozpoznaniu sprawy w wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 23 maja 2025 roku utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 27 lutego 2025 roku.
W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło, że w analizowanej sprawie bezspornym jest, iż właściciel działki nr [...] nawiózł i wyrównał ziemię na swojej działce ze spadkiem w stronę istniejącego rowu. Bezspornym jest również zlokalizowanie pod nasypem wykonanym na działce nr [...] działającego systemu drenażowego, który odprowadza nadmiar wody do istniejącego rowu. Istnienie tego drenażu oraz jego znaczenie dla stosunków wodnych na działkach nr [...] i [...] w G. wykazane zostało opiniami powołanych w sprawie biegłych. Z jednej strony infiltracja wód opadowych w grunt została zwiększona poprzez wykonanie nasypu, z drugiej zaś wykonanie drenażu w obszarze nasypu powoduje znacznie szybsze odprowadzenie wód gruntowych poza jego obszar i niweluje niekorzystne zmiany, jakie mogą być następstwem wykonania nasypu. Z kolei działania budowlane wykonane na gruncie w wyniku których nie nastąpiła zmiana stanu wody na tym gruncie, nie są objęte sankcjami określonymi w art. 29 Prawa wodnego.
Dla przypisania odpowiedzialności za zmianę stosunków wodnych wywołującą szkodę niezbędne jest ustalenie że ta zmiana stosunków wodnych miała miejsce na określonym terenie. W nin. sprawie zostało wielokrotnie stwierdzone przez biegłych, że mimo wykonania nasypu, nie spowodowało to zmiany stosunków wodnych na działce nr [...]. Tym samym podstawowa przesłanka zastosowania art. 29 Prawa wodnego nie została spełniona.
W ocenie składu orzekającego Kolegium przeanalizowany materiał dowodowy w sprawie odnosi się w sposób kompleksowy i wyczerpujący do problemu wód na badanych nieruchomościach, a w złożonych przez biegłych wyjaśnieniach znajduje się szczegółowa analiza wszystkich zastrzeżeń Skarżącego.
Na marginesie nin. sprawy w odniesieniu do ew. szkód na działce nr [...], można wskazać na wywody zawarte w opinii technicznej opracowanej przez J. S., posiadającego uprawnienia z zakresu specjalności architektonicznej i konstrukcji inżynieryjnej. Autor opinii wskazuje na (...) odpływy z rynien budynku na działce [...], które są skierowane bezpośrednio pod budynek, mogą być przyczyną zamakania budynku. Ponadto wskazywane przez Skarżącego szkody w jego budynku mogą mieć przyczynę w zupełnie innych faktach i wtedy ewentualne odszkodowanie może być dochodzone w postępowaniu powszechnym.
Podsumowując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa na gruncie art. 29 Prawa wodnego. Podniesiona przez Odwołującego argumentacja idąca w kierunku naruszeń formalnych nie znajduje uzasadnienia w świetle szczegółowych wyjaśnień Organu I instancji w piśmie z dnia 09.04.2025 r. (znak: OŚ.633.1.2017).
Skargę a powyższą decyzję wniósł A. B., podnosząc m.in. zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7, 8, 12, 77, 80, 107 § 1 i § 3 k.p.a. a także art. 153 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi wskazał m.in., że organy nie zastosowały się w pełni do wytycznych NSA wskazanych w uzasadnieniu do wyroku z dnia 21 grudnia 2016 roku, sygn. II OSK 835/15, a w szczególności pominęły ekspertyzy prywatne.
Powołując się na te okoliczności wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z racji jej bezzasadności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.
Wskazać również należy, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uzasadnienie do wyroku NSA z 9 lipca 2008 r., sygn. II OSK 795/07).
Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy.
W pierwszej kolejności trzeba wskazać, że przedmiotowa sprawa dotyczy naruszenia stosunków wodnych w obrębie działki nr [...] w miejscowości G. co miało nastąpić ze szkodą dla działki nr [...] w tej miejscowości.
Sprawa została wszczęta w 2012 roku. W tym czasie organ I instancji Wójt Gminy K. wydał 6 decyzji, podobnie jak organ odwoławczy, który orzekał w sprawie sześciokrotnie.
Ponadto zapadły w tej sprawie dotychczas dwa wyroki WSA w Krakowie (w tym jeden prawomocny) oraz jeden wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, w uzasadnieniu do których zawarto wskazania, co do dalszego postępowania.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.
W przypadku zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji zapadłej w wyniku uprzedniego wydania przez sąd wyroku kasacyjnego i wyrażeniu w nim wiążącej oceny prawnej, ponownie rozpoznając sprawę sąd administracyjny obowiązany jest do dokonania kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej jest bowiem głównym kryterium poprawności nowowydanej decyzji (por. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 13 stycznia 2009 r., sygn. II GSK 614/08). Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych por np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 8 maja 2018 r., sygn. II OSK 3130/17).
Ponadto oddziaływaniem art. 153 p.p.s.a. objęte jest przede wszystkim przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por np. uzasadnienie do wyroków: NSA z dnia 8 maja 2018 r., sygn. II OSK 3130/17, NSA z dnia 12 września 2018 r., sygn. I FSK 1821/16).
Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a. powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu.
Na gruncie niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu do wyroku z dnia 21 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 835/15, wskazał, m.in., że "ocena techniczno-budowlana w przedmiocie oceny niekorzystnego wpływu zmienionych lokalnie warunków geotechnicznych gruntu na konstrukcję budynku mieszkalnego położonego na działce nr [...] w G. – są inż. S. M. – rzeczoznawca budowlany oraz mgr S. K. posiadający uprawnienia do wykonywania prac geologicznych, w tym sporządzania dokumentacji geologicznej w zakresie ustalania przydatności gruntów dla budownictwa. Wymienieni autorzy opracowania przedstawili w opinii charakterystykę konstrukcji budynku i uwarunkowania geologiczne, a w jej wnioskach stwierdzili, że przyczyną zmiany geotechnicznych warunków posadowienia budynku na działce nr do [...] jest sztuczne podniesienie poziomu gruntu na działce nr [...]. Zalecano wykonanie robót skutkujących obniżeniem zwierciadła wód powierzchniowych (gruntowych) przez obniżenie poziomu gruntu na sąsiedniej działce nr [...] na szerokości około 3,5 - 4 m i na całej długości wzdłuż granicy działek. Ponadto zwrócono uwagę, że należy wzdłuż granicy przejmować wody powierzchniowe z opadów w rowek betonowy otwarty z odprowadzeniem ich do istniejącego rowu usytuowanego wzdłuż granicy. Z treści ekspertyzy wynika, że oparta ona została m. in. na wizji lokalnej, oględzinach budynku i terenu, w tym badaniach "odkrywkowych".
Ponadto NSA podkreślił, "że ekspertyza prywatna z listopada 2012 r. wskazała na potrzebę dodatkowego wyjaśnienia kwestii związanych z następstwami wykonanych robót ziemnych w postaci nasypu na działce nr [...] dla stosunków wodnych na gruncie oraz kierunku spływu wód opadowych odbieranych przez rów biegnący na wymienionej działce. Niewątpliwie wobec przedstawionych w opinii prywatnej uwag dotyczących uwarunkowań geotechnicznych gruntu objętego analizą - organ administracji miał obowiązek przeprowadzić czynności wyjaśniające w tym zakresie. (...) Pożądane było więc bardziej wnikliwe zbadanie wpływu urządzonego nasypu na stosunki wodne działek numer [...] i [...], w szczególności znaczenia nasypu dla kierunku spływu wód deszczowych, przy uwzględnieniu warunków hydrogeologicznych terenu. Nieprzeprowadzenie przez organ administracji dowodu z dodatkowej opinii właściwego biegłego."
Z kolei w uzasadnieniu do prawomocnego wyroku WSA w Krakowie z dnia 4 kwietnia 2019 roku, sygn. II SA/Kr 63/19 wskazano, że jakkolwiek w ponownym postępowaniu w sprawie zostały prawidłowo ukierunkowanie na pozyskanie dowodu w postaci nowej, kompleksowej opinii biegłego, niemniej jednak dowód ten ani pozostały materiał dowodowy - w obecnym kształcie - nie rozwiewają wszystkich wątpliwości co do relewantnych okoliczności faktycznych; nie doszło też do pełnej realizacji wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Dodatkowo WSA w Krakowie wskazał, że powołany przez organ biegły w zakresie hydrologii i hydrogeologii dr hab. B. R. sporządził datowaną na dzień 29 stycznia 2018 r. opinię, w której skonkludował, że "wykonanie nasypu o powierzchni ok. 840 m2 i miąższości maksymalnej ok. 1 m na działce [...] spowodowało lokalne podniesienie zwierciadła wód podziemnych na działkach [...] i [...]. Płycej występujące wody gruntowe, których odpływ jest przyblokowany nasączonym wodą nasypem, mogą prowadzić do niszczenia fundamentów zabudowań i powodować utrudnienia w użytkowaniu działki. Zatem zmiana stanu wody na gruncie, która nastąpiła w wyniku wybudowania nasypu na działce [...], stanowi oczywiste złamanie art. 29 Prawa wodnego, ponieważ szkodliwie oddziałuje na grunt sąsiedni (działkę [...])".
Podkreślono, że w "opinii uzupełniającej, datowanej na dzień 18 maja 2018 r. – sporządzonej po zapoznaniu się z uwagami właściciela działki nr [...] i po kolejnej wizji w terenie – biegły dr hab. B. R. w sposób zasadniczy zmodyfikował wnioski prezentowane wcześniej. W uzasadnieniu nowego stanowiska wskazał na dwa niezidentyfikowane wcześniej czynniki: (1) odprowadzanie zdrenowanych wód z działki [...] na działkę [...] oraz (2) istnienie systemu drenażu nasypu składającego się z co najmniej czterech sączków drenarskich. Biegły uznał, że dla zniwelowania szkodliwego wpływu omawianego nasypu w zakresie stosunków wodnych, aktualnie funkcjonujące rozwiązania są wystarczające."
W tym zakresie Sąd wskazał, iż "okoliczność, że biegły w opisany wyżej sposób zmienił swoją ocenę, sama przez się w jakimkolwiek stopniu nie deprecjonuje sporządzonej przezeń opinii. Niemniej jednak porównanie argumentacji przedstawionej w obu dokumentach uzmysławia, że tak naprawdę kluczowe znaczenie ma fakt istnienia i funkcjonowania systemu drenażu w obrębie nasypu oraz na działce [...] – a fakt ten, jako podstawa do dalszego wnioskowania, nie jest należycie wyjaśniony. Wprawdzie w opinii uzupełniającej biegły zawarł pewne informacje na temat odnośnego systemu, ale są to informacje nader ogóle (w trakcie oględzin widoczne były 3 sączki drenarskie, na obecność czwartego wskazywał mało wydajny, punktowy wypływ), a ponadto – po części – oparte na oświadczeniu jednej ze stron ("według oświadczenia pana J. N. sączki drenarskie biegną z południa na północ i rozpoczynają się wraz z południową granicą nasypu"). Z kolei teza o istnieniu "systemu drenażu" na działce [...] zdaje się być oparta jedynie na spostrzeżeniu, że na początku rowu po stronie wschodniej uchodzi rura z wylotem w kierunku zachodnim. Nie można wykluczyć, że wnioski biegłego są w istocie prawidłowe, ale – w obliczu daleko idącego deficytu informacji co do istnienia, lokalizacji, parametrów i rzeczywistego funkcjonowania owego systemu drenażu w obrębie nasypu oraz na działce [...] – nie poddają się one kontroli przez prymat kryteriów wynikających z art. 80 k.p.a. Jest to tam bardziej istotne, że w grę wchodzą okoliczności sporne miedzy stronami. Warto też zauważyć, iż rozwiązanie uznane w opinii uzupełniającej za wystarczające nie jest tożsame z rozwiązaniem proponowanym w opinii pierwotnej."
Niezależnie trzeba wskazać, że podstawę do wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 29 ustawy z dnia 18.07.2001 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz.1121 z późn. zm.) - dalej jako "PrWod" w związku z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20.07. 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1087 z późn. zm.).
Zgodnie z art. 29 PrWod
1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.
2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.
Z powyższego przepisu wynika, że postępowanie administracyjne może być prowadzone na podstawie ust. 3 tylko wtedy, gdy łącznie zostaną spełnione dwie przesłanki, to znaczy gdy doszło do zmiany stanu wód i zmiana ta szkodliwie wpływa na grunty sąsiednich. Brak którejkolwiek z tych przesłanek uniemożliwia prowadzenie postępowania administracyjnego. Podstawą do nałożenia przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta sankcji w postaci nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub zbudowania urządzeń zapobiegających szkodom. Wydanie decyzji o nałożeniu określonej w art. 29 ust. 3 sankcji wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego celem jest ustalenie, czy właściciel nieruchomości w istocie dokonał zmiany stosunków wodnych na swoim gruncie i czy zmiany te spowodowały szkodę dla sąsiadujących gruntów (por. m.in. B. Rakoczy [w:] Z. Bukowski, K. Szuma, B. Rakoczy, Prawo wodne. Komentarz, Warszawa 2013, art. 29. oraz M. Kałużny [w:] Prawo wodne. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2016, art. 29).
Jak wynika z uzasadnienia do zaskarżonej decyzji (oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji) powodem, dla którego odmówiono nakazania właścicielowi działki nr ewid.[...] w miejscowości G., przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr ewid. [...] w miejscowości G., było ustalenie przez organy, że nie wystąpiła przesłanka uzasadniająca nakazanie właścicielowi działki nr [...] w G. wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom, bowiem takie urządzenie - drenaż - zostało wykonane na etapie formowania nasypu, co tym samym stanowi o wypełnieniu zaleceń, jakie opisane były w opinii złożonej przez skarżącego autorstwa J. M. oraz także biegłych powołanych przez Wójta Gminy K., tj. B. R. i M. K., a ponadto z treści opinii przedłożonych przez skarżącego nie wynika ponadto w sposób jednoznaczny, iż wskutek wybudowania nasypu na działce nr [...] właściciel działki nr [...] poniósł szkodę (por. uzasadnienie do decyzji Wójta Gminy K. str. 16-17).
Organy ustaliły, że właściciel działki nr [...] nawiózł i wyrównał ziemię na swojej działce ze spadkiem w stronę istniejącego rowu. Bezspornym jest również zlokalizowanie pod nasypem wykonanym na działce nr [...] działającego systemu drenażowego, który odprowadza nadmiar wody do istniejącego rowu. Istnienie tego drenażu oraz jego znaczenie dla stosunków wodnych na działkach nr [...] i [...] w G. wykazane zostało opiniami powołanych w sprawie biegłych. Z jednej strony infiltracja wód opadowych w grunt została zwiększona poprzez wykonanie nasypu, z drugiej zaś wykonanie drenażu w obszarze nasypu powoduje znacznie szybsze odprowadzenie wód gruntowych poza jego obszar i niweluje niekorzystne zmiany, jakie mogą być następstwem wykonania nasypu. Z kolei działania budowlane wykonane na gruncie w wyniku których nie nastąpiła zmiana stanu wody na tym gruncie, nie są objęte sankcjami określonymi w art. 29 Prawa wodnego.
Jednakże konkluzje zaprezentowane w uzasadnieniu do zaskarżonej decyzji w zestawieniu z aktami sprawy oraz przywołanymi powyżej wiążącymi wyrokami NSA z dnia 21 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 835/15, oraz WSA w Krakowie z dnia 4 kwietnia 2019 roku, sygn. akt II SA/Kr 63/19 prowadzą do wniosku, że nie mogą być one uznane za prawidłowe.
Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że Kolegium (jak i organ I instancji) wskazuje, że "w nin. sprawie zostało wielokrotnie stwierdzone przez biegłych, że mimo wykonania nasypu, nie spowodowało to zmiany stosunków wodnych na działce nr [...]".
Takie stanowisko jest jednak sprzeczne ze znajdującymi się w aktach sprawy opiniami. Zauważyć trzeba, że wprost z opinii biegłego dr. hab. B. R. wynika, że "wykonanie nasypu o powierzchni ok. 840 m2 i miąższości maksymalnej ok. 1 m na działce [...] spowodowało lokalne podniesienie zwierciadła wód podziemnych na działkach [...] i [...]. Płycej występujące wody gruntowe, których odpływ jest przyblokowany nasączonym wodą nasypem, mogą prowadzić do niszczenia fundamentów zabudowań i powodować utrudnienia w użytkowaniu działki. Zatem zmiana stanu wody na gruncie, która nastąpiła w wyniku wybudowania nasypu na działce [...], stanowi oczywiste złamanie art. 29 Prawa wodnego, ponieważ szkodliwie oddziałuje na grunt sąsiedni (działkę [...])" (por. opinia z dnia 29 stycznia 2018 roku).
Jakkolwiek następnie biegły zmienił wnioski swojej opinii, to jednak sposób i okoliczności tej zmiany (m.in. jej ogólnikowość, jak i oparcie na oświadczeniu tylko jednej ze stron) stanowiły podstawę do uchylenia poprzednich decyzji przez WSA w Krakowie (wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2019 roku). Zacytowany natomiast powyżej fragment opinii nie został przy tym zmieniony ani odwołany.
Rolą organów było natomiast kompleksowe przeanalizowanie całego zebranego materiału dowodowego, odniesienie się do wszystkich rozbieżności omówienie ich i krytyczna ich analiza, a także uzupełnienie materiału dowodowego.
Ponownie rozpoznając sprawę i uzasadniając wydaną decyzję organy (a przede wszystkim organ I instancji) jakkolwiek wskazały na znajdujące się w aktach sprawy opinie a ponadto przeprowadzona została dodatkowa opinia mgr. inż. M. K., to jednakże przeprowadzona przez organy analiza nie była wystarczająco rzetelna.
Jakkolwiek organy przeprowadziły dowód ze sporządzonej opinii przez biegłego M. K., to jednak co zignorowały organy, albo nie zwróciły na to uwagi, to okoliczność, że w tej opinii dosyć pobieżnie jednak potraktowano istotną kwestię sączków, na którą szczególnie zwrócono uwagę w uzasadnieniu WSA w Krakowie (z dnia 4 kwietnia 2019 roku). Co więcej opinia w tym zakresie jest niespójna. Trzeba wskazać, że biegły wskazuje, że w rowie zlokalizowane są wyloty czterech sączków o średnicy 100 mm, które rozstawione są w odległościach około 7,5 – 8 metrów. Biegły stwierdził także drożność dwóch sączków (por. str. 6 opinii biegłego K. ). Dalej biegły wskazuje jednak, że drenaż został wykonany za pomocą 5 perforowanych rur o średnicy 100 – 120 mm (w trakcie oględzin zlokalizowano 4 rury drenarskie) (por. str. 12 opinii biegłego K. ). W świetle opinii nie jest zatem nawet jasne ile jest sączków (rur drenarskich), a w konsekwencji czy faktycznie w adekwatnym zakresie pozwalają one na przyjęcie prawidłowego działania drenażu. Jakkolwiek biegły wskazuje, że istniejące sączki zapewniają prawidłowe działanie drenażu, jednakże nie przedstawia w tym zakresie bliższych wyliczeń, omówień czy też wskazań. A to te właśnie kwestie miały być przedmiotem szczególnego rozważenia przez organy.
Pozostają również dalsze sprzeczności między opiniami, które powinny być przeanalizowane przez organy. W tym zakresie trzeba zaznaczyć, że jak wskazano w opinii biegłego R. "wykonanie nasypu o powierzchni ok. 840 m2 i miąższości maksymalnej ok. 1 m na działce [...] spowodowało lokalne podniesienie zwierciadła wód podziemnych na działkach [...] [...]. Płycej występujące wody gruntowe, których odpływ jest przyblokowany nasączonym wodą nasypem, mogą prowadzić do niszczenia fundamentów zabudowań i powodować utrudnienia w użytkowaniu działki" (por. k. 306 – Tom III a.a.)
Ta kwestia jednak została całkowicie pominięta w opinii biegłego K. . Jakkolwiek pojawia się w niej wątek stwierdzonego wysięku w rejonie północno – zachodniego narożnika budynku mieszkalnego na działce nr [...], to jednakże biegły nie ustalił źródła wysięku i odwołał się w tym zakresie jedynie do stanowiska E. M., który stwierdził, że prawdopodobnie były to wody opadowe z dachu budynku mieszkalnego (por. str. 16 opinii biegłego K. Mocno akcentowana w opinii biegłego R. kwestia lokalnego podniesienia zwierciadła wód podziemnych na działkach [...] i [...] w związku z wykonaniem nasypu na działce nr [...], została w opinii biegłego K. potraktowana bardzo pobocznie, a co więcej, jak się zdaje, wnioski biegłego K. w tym zakresie są odmienne od przedstawionych przez biegłego R. (por. str. 17 opinii biegłego K. i wskazanie, że oddziaływanie nasypu [bez uwzględnienia wykonanego drenażu] było mniejsze od naturalnych warunków hydrologicznych i hydrogeologicznych w opisywanym obszarze).
Te istniejące rozbieżności, dotyczące istotnych dla sprawy okoliczności nie zostały jednak należycie wyjaśnione i omówione przez organ, a być może nawet nie zostały dostrzeżone. Sąd nie przesądza w tym miejscu, czy te rozbieżności będą miały ostatecznie rozstrzygający charakter dla ustaleń faktycznych, jednak przedstawiają one całkowicie odmiennie wpływ oddziaływania nasypu na działce nr [...] na podniesienie zwierciadła wód podziemnych na działkach [...] i [...] i w dalszej kolejności wpływu na działkę nr [...], co jednak może determinować kierunek ustaleń faktycznych w sprawie.
Dodatkowo należy wskazać, że dokonując oceny opinii sporządzonej przez inż. S. M. – rzeczoznawcę budowlanego oraz mgr. S. K. (posiadającego uprawnienia do wykonywania prac geologicznych, w tym sporządzania dokumentacji geologicznej w zakresie ustalania przydatności gruntów dla budownictwa), organ I instancji wskazał, że "jeśli była robiona odkrywka ścian fundamentowych celem ujęcia ich stanu w opinii biegłych, to powinna ona zostać udokumentowana i powinna być do opinii dołączona dokumentacja fotograficzna, w celu wykazania ewentualnej szkody. W wyniku natomiast pewnych rozbieżności zawartych w tej opinii oraz wobec braku dowodów uzasadniających twierdzenia skarżącego, organ I instancji powziął wątpliwości wobec złożonego przez stronę materiału dowodowego. W ocenie organu I instancji, przedłożone przez skarżącego materiały nie uzasadniają w sposób należyty jego twierdzeń, nie rozwiewają wszystkich wątpliwości, a zwłaszcza nie wskazują w sposób jednoznaczny, iż przyczyną potencjalnych szkód powstałych na działce skarżącego jest wykonanie nasypu na sąsiedniej działce" (por. str. 11 uzasadnienia decyzji organu I instancji).
Taki jednak sposób potratowania przedmiotowej opinii w jest ocenie Sądu wysoce wątpliwy a ponadto jest sprzeczny ze stanowiskiem i wskazaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uzasadnieniu do wyroku z dnia 21 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 835/15, wskazał jednoznacznie, że organ administracji miał obowiązek przeprowadzić czynności wyjaśniające w tym zakresie i dokonać rzetelnej oceny tej opinii. Tymczasem dokonana przez organ ocena tego środka dowodowego sprowadziła się w istocie do jego zanegowania, ze względu na brak adekwatnego materiału zdjęciowego oraz istniejące "pewne rozbieżności zawartych w tej opinii", które nota bene nie zostały także w odpowiedni sposób przez organ omówione ani przeanalizowane.
W kontekście prowadzonego przez organy postępowania należy wskazać, że stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej jako "k.p.a.") w postępowaniu administracyjnym organ ma obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.). Jako dowolne przy tym należy traktować takie ustalenia faktyczne, które znajdują wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy też nie w pełni rozpatrzonym. Sam zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (por. uzasadnienia do wyroków: Sądu Najwyższego z 23 listopada 1994 r., sygn. III ARN 55/94, Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. I OSK 1523/16, z dnia 22 września 2020 r., sygn. I OSK 734/20, z dnia 26 listopada 2021 r., sygn. II GSK 1892/21, z dnia 26 kwietnia 2022 r., sygn. II OSK 2401/19 oraz A. Wróbel (w:) Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el 2022, komentarz do art. 77).
Zatem z art. 77 § 1 k.p.a. wynika obowiązek zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego w sprawie, którego realizacja ma miejsce na dwóch płaszczyznach. Po pierwsze, polega on na przeprowadzeniu postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a więc takich, z którymi w świetle przepisów obowiązującego prawa związane są określone skutki prawne. Po drugie, zebrany materiał dowodowy powinien znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym decyzji. Ustosunkowanie się w nim tylko do pewnych dowodów, a pominięcie milczeniem innych - którym odmówiono wiarygodności - przesądza, że organ nie rozpatrzył wyczerpująco zebranego w sprawie materiału (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 28 sierpnia 1981 r., sygn. SA/Wr 87/81). Jeśli zaś chodzi o obowiązek dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), to nie można twierdzić, iż jakaś okoliczność została udowodniona, jeżeli w materiale dowodowym, utrwalonym w aktach sprawy, znajduje się dowód na jej potwierdzenie, a jednocześnie są w nim także dowody, które zaprzeczają tej okoliczności, jeżeli nie można przekonywająco tej sprzeczności wyjaśnić. Taki stan rzeczy wskazuje bowiem na luki w materiale dowodowym, a w konsekwencji na konieczność podjęcia dalszego postępowania dowodowego, skierowanego na wyjaśnienie występujących w materiale dowodowym sprzeczności (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z 7 sierpnia 2018 r., sygn. I OSK 2051/16).
Tym wymaganiom jednak – jak wskazano powyżej – organy na gruncie niniejszego postępowania nie sprostały, co skutkuje przyjęciem, że nie ustaliły one w należytym zakresie stanu faktycznego sprawy co stanowi o naruszeniu art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej jako "k.p.a."), poprzez brak wszechstronnego, rzetelnego oraz pełnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie, a w konsekwencji oparcie zaskarżonego rozstrzygnięcia na błędnych ustaleniach faktycznych.
Ponadto organy bagatelizując formułowane, a wiążące organ i sąd wytyczne oraz wskazania zawarte w cytowanych powyżej uzasadnieniach do wyroków NSA (z dnia 21 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 835/15) oraz WSA w Krakowie (z dnia 4 kwietnia 2019 roku, sygn. II SA/Kr 63/19), naruszyły art. 153 p.p.s.a. co stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę organ zastosuje się w pełni do wskazań zawartych w uzasadnieniach do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 835/15) oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 kwietnia 2019 roku, sygn. II SA/Kr 63/19) i w sposób należyty rozpatrzy cały zgromadzony materiał dowodowy, rozważy wszelkie istniejące w nim niespójności i dokładnie je przeanalizuje i wyjaśni, korzystając w tym zakresie opinii biegłego. Ustali także w sposób rzetelny stan faktyczny sprawy, czemu da wyraz w uzasadnieniu do wydanej decyzji.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Decyzja organu I instancji została uchylona na zasadzie art. 135 p.p.s.a.
O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 p.p.s.a. (zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw) oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzone koszty w wysokości 300 zł składa się uiszczony przez skarżącego wpis od skargi.