II SA/Kr 874/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2014-09-26
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościzwrot nieruchomościwywłaszczeniegospodarka nieruchomościamiustawa z 1968 r.art. 216 u.g.n.katalog zamkniętydecyzja administracyjnaroszczenie

WSA w Krakowie oddalił skargę na decyzję odmawiającą zwrotu nieruchomości przejętej na podstawie ustawy o przymusowym wykupie nieruchomości rolnych z 1968 r., uznając, że ustawa o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje zwrotu w takich przypadkach.

Skarżący domagali się zwrotu nieruchomości przejętej na podstawie ustawy z 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości rolnych. Organy administracji odmówiły zwrotu, wskazując, że ustawa o gospodarce nieruchomościami (art. 216) wymienia enumeratywnie akty prawne, na podstawie których przejęte nieruchomości podlegają zwrotowi, a ustawa z 1968 r. nie znajduje się w tym katalogu. WSA w Krakowie podzielił to stanowisko, podkreślając, że przepis art. 216 ma charakter zamknięty i nie podlega wykładni rozszerzającej. Sąd oddalił skargę, uznając legalność decyzji organów.

Sprawa dotyczyła skargi A. K. i B. K. na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy decyzję Starosty odmawiającą zwrotu nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji z 1978 r., wydanej w trybie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych. Skarżący argumentowali, że nieruchomość nie została wykorzystana zgodnie z celem, dla którego została przejęta, i domagali się jej zwrotu lub odszkodowania. Organy administracji, w tym Wojewoda, odmówiły zwrotu, opierając się na art. 136 ust. 3 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, czy nieruchomość przejęta na podstawie ustawy z 1968 r. podlega zwrotowi w świetle przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, analizując art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stwierdził, że katalog aktów prawnych, na podstawie których nieruchomości mogą być zwrócone, ma charakter enumeratywny i zamknięty. Ponieważ ustawa z 1968 r. nie została wymieniona w art. 216, sąd uznał, że nie istnieją podstawy prawne do żądania zwrotu nieruchomości przejętej na tej podstawie. Sąd podkreślił, że nie jest kompetencją sądów ani organów administracji kwestionowanie zakresu wyliczenia ustawodawcy w art. 216. Sąd oddalił skargę, uznając legalność zaskarżonych decyzji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, nieruchomość przejęta na podstawie ustawy z 1968 r. nie podlega zwrotowi, ponieważ art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami zawiera zamknięty katalog aktów prawnych, na podstawie których nieruchomości mogą być zwrócone, a ustawa z 1968 r. nie jest w nim wymieniona.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma charakter enumeratywny i nie podlega wykładni rozszerzającej. Brak wymienienia ustawy z 1968 r. w tym przepisie oznacza brak podstaw prawnych do żądania zwrotu nieruchomości przejętej na jej podstawie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

u.g.n. art. 136 § ust. 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na podstawie ustaw wymienionych w art. 216.

u.g.n. art. 216

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Określa zamknięty katalog ustaw, na podstawie których nieruchomości przejęte lub nabyte na rzecz Skarbu Państwa podlegają zwrotowi na zasadach określonych w rozdziale 6 działu III ustawy.

Pomocnicze

Ustawa z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych

Ustawa, na podstawie której przejęto nieruchomość, ale która nie została wymieniona w art. 216 u.g.n., co uniemożliwia zwrot nieruchomości.

P.p.s.a. art. 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Reguluje zakres kontroli sądów administracyjnych nad działalnością administracji publicznej.

P.p.s.a. art. 134

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa związanie sądu granicami skargi.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a-c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa przesłanki uwzględnienia skargi i uchylenia decyzji.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ustawa o gospodarce nieruchomościami (art. 216) zawiera zamknięty katalog aktów prawnych, na podstawie których nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa podlegają zwrotowi. Ustawa z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych nie jest wymieniona w art. 216 u.g.n., co wyklucza możliwość zwrotu nieruchomości przejętej na jej podstawie. Katalog z art. 216 u.g.n. ma charakter enumeratywny i nie podlega wykładni rozszerzającej.

Odrzucone argumenty

Argument skarżących, że nieruchomość nie została wykorzystana zgodnie z celem przejęcia. Argument skarżących o braku otrzymania odszkodowania (kwestia odszkodowania powinna być przedmiotem odrębnego postępowania). Argument skarżących kwestionujący wyliczenie zawarte w art. 216 u.g.n. i wskazujący na nieobowiązujące już przepisy.

Godne uwagi sformułowania

katalog podstaw prawnych określonych w tym przepisie [...] ma charakter enumeratywny i zamknięty przepisy prawne zawarte w art. 216 u.g.n. nie podlegają wykładni rozszerzającej władza ustawodawcza dysponuje wyłączną kompetencją do stanowienia ustaw i wprowadzania określonej regulacji

Skład orzekający

Aldona Gąsecka-Duda

sędzia

Kazimierz Bandarzewski

sprawozdawca

Renata Czeluśniak

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami i zasada zamkniętego katalogu aktów prawnych uprawniających do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego przypadku przejęcia nieruchomości na podstawie ustawy z 1968 r. i jej braku w katalogu art. 216 u.g.n.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest precyzyjne brzmienie przepisów i zamknięte katalogi prawne, nawet po wielu latach od przejęcia nieruchomości. Pokazuje też ograniczenia jurysdykcji sądów administracyjnych.

Czy można odzyskać ziemię przejętą dekady temu? Sąd wyjaśnia kluczowy przepis.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Kr 874/14 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2014-09-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2014-06-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Aldona Gąsecka-Duda
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Renata Czeluśniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 69/15 - Wyrok NSA z 2016-11-30
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2014 poz 518
art. 136 ust. 3 i art. 216
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: Sędzia WSA Aldona Gąsecka – Duda Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Protokolant: Urszula Czerwińska przy udziale Prokurator Prokuratury Rejonowej - [...] M. G. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2014 r. sprawy ze skargi A. K. i B. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 9 maja 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala. [pic]
Uzasadnienie
Decyzją z 24 września 2013 r. znak: [...] Starosta [...] orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] położonej w N. na podstawie art. 142 ust. 1, art. 136 ust. 3 w związku z art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że właściciele utracili prawo własności na rzecz Skarbu Państwa na mocy ostatecznej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia 16 października 1978 r. znak: Nr [...].
Starosta [...] zwrócił uwagę na uregulowania art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ustalił w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, że nieruchomość objęta wnioskiem B. K. i A. K. o zwrot przedmiotowej nieruchomości przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 3 ust 3 ustawy z 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U z 1968 r. Nr 3 poz. 14 z późn. zm.) oraz § 10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z 26 marca 1968 r. w sprawie zasad i przeprowadzania licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1968 r. Nr 11, poz. 57), a zatem nie została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw lub dekretu, wymienionych w zamkniętym katalogu aktów prawnych enumeratywnie wymienionych w przepisie art. 216 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Organ I instancji uznał że, w sprawie prowadzonej z wniosku B. K. i A. K. o zwrot przedmiotowej nieruchomości z uwagi na fakt, że wnioskodawcy nie utracili prawa własności działki oznaczonej jako nr [...] położonej w N., w trybie przewidzianym w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami to tym samym należy uznać, że w sprawie nie występują materialnoprawne przesłanki do zaspokojenia roszczenia o zwrot nieruchomości przewidziane w art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Organ I instancji wskazał, że ustawodawca w aktualnie obowiązującej ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie rozszerzył kategorii nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego i które mogą być objęte roszczeniem opartym o art. 136 ust 3 ww. ustawy o gospodarce nieruchomościami przejęte na podstawie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z 16 października 1978 r. znak: Nr [...] wydanej ww. trybie art. 3 ust 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U z 1968 r. Nr 3 poz. 14 z późn. zm.) oraz § 10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zasad i przeprowadzania licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1968 r. Nr 11, poz. 57).
W ocenie Starosty [...] Skarb Państwa nie uzyskał prawa własności przedmiotowej działki w drodze instytucji wywłaszczenia "sensu stricto" i nieruchomość ta nie mieści się w żadnej kategorii nieruchomości podlegających zwrotowi w trybie art. 136 ust.3 lub 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Z uwagi na powyższą okoliczność Starosta [...] uznał, że nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot w niniejszym postępowaniu nie może być zatem zaliczona do nieruchomości wywłaszczonych w rozumieniu art. 136 ust.3, art. 142 ust 1 oraz art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami i tym samym brak jest podstaw do jej zwrotu na rzecz wnioskodawców.
W związku z powyższym na podstawie art. 136 ust. 3, art. 142 ust. 1 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, Starosta [...] decyzją z 24 września 2013 r. znak: [...] odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości B. K. i A. K..
Odwołanie od ww. decyzji złożyli w terminie B. K. i A. K. podnosząc m. in., że "(...) Nie możemy w żadnym wypadku zgodzić się z treścią uzasadnienia odmownej dla nas decyzji, Starosty którą uważamy za krzywdzącą dla nas (...). Nie spełniono celu w czasie określonym przez ustawę dla którego została nam przymusowo zabrana ponieważ bardzo szybko zaniechano produkcji rolnej i w rezultacie nasza ziemia (jak pozostałe) leżą odłogiem. Gmina [...] przekwalifikowała nasz i sąsiednie grunty z rolnych na budowlane i nie poinformowała nas o możliwości pierwokupu naszej ziemi. Grunty przejęła prywatna osoba (...) ".
Decyzją z dnia 9 maja 2014 r. znak: [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia 24 września 2013 r. znak: [...].
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przedmiotem niniejszego postępowania jest kwestia zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] położonej w N., przejętej na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z dnia 16 października 1978 r. znak: Nr [...].
Wnioskiem z 17 lipca 2013 r. B. K. i A. K. wystąpili o zwrot działki ewidencyjnej nr [...] położonej w N.. Z akt sprawy wynika, że B. K. i A. K. pozostawali właścicielami nieruchomości do momentu przejęcia jej przez Skarb Państwa. Przejęcie własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło wymienioną decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z 16 października 1978 r. znak: Nr [...] wydaną z powołaniem się na przepisy ustawy z 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U z 1968 r. Nr 3, poz. 14 z późn. zm.) oraz § 10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zasad i przeprowadzania licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1968 r. Nr 11, poz. 57) z uwagi "na niepełne korzystanie ze środków wpływających na wzrost produkcji rolnej objawiającej się brakiem racjonalnego zagospodarowania gruntu określonego w niniejszej decyzji."
Następnie decyzją Wojewody [...] z 11 maja 1984 r. Nr [...] stwierdzono, fakt naruszenia prawa decyzjami Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z 18 września 1978 r. znak: Nr [...] i z 16 października 1978 r. znak: Nr [...] oraz poinformowano B. K. i A. K. o przysługującym im roszczeniu o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę. Ostatecznie odszkodowanie to zostało ustalone decyzją Wojewody z dnia 10 grudnia 1985 r. Nr [...] w wysokości 24 453.70 zł.
Wojewoda podniósł, że w niniejszej sprawie istotą postępowania jest ustalenie w pierwszej kolejności, mając na uwadze zgromadzone w sprawie dokumenty dotyczące stanu prawnego wnioskowanej do zwrotu nieruchomości - czy będąca obecnie przedmiotem roszczenia nieruchomość, oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] położonej w N. - posiada status nieruchomości wywłaszczonej, podlegającej zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach i w trybie określonym w aktualnie obowiązującej ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.) określają ust. 3 i 4 art. 136 oraz art. 216 wymienionej ustawy. Art. 136 ust. 3 stanowi bowiem, że zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część. Zgodnie z ust. 4 tego przepisu postanowienia ust. 3 stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zawartej stosownie do postanowień art. 113 ust. 3 ustawy a więc części nieruchomości, która nie została objęta wywłaszczeniem, a nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele. Z kolei art. 216 ustawy rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw określonych taksatywnie w tym przepisie na rzecz określonych podmiotów i na potrzeby [...] Parku Narodowego.
Zgodnie z art. 216 ust 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1958 r. Nr 31, poz. 138 z późn. zm.), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216 z późn. zm.), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 z późn. zm.), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1972 r. Nr 27, poz. 192 z późn. zm.) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami [...] Parku Narodowego.
Zgodnie natomiast z art. 216 ust 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie:
1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. z 1948 r. Nr 35, poz. 240 z późn. zm.);
2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31);
ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.).
Taka konstrukcja art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami determinuje wykładnię pojęcia "nieruchomość wywłaszczona", zawartego w ust. 3 art. 136 tej ustawy. Przez pojęcie to należy rozumieć m. in. nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej w znaczeniu podmiotowym i konkretnej w znaczeniu przedmiotowym decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących przepisów ustaw (i dekretów z mocą ustaw), regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem.
Wojewoda stwierdził, że omawiany w niniejszej sprawie przymusowy wykup nieruchomości w trybie przepisów ustawy z 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych przez Skarb Państwa nie może więc zostać uznany za dokonany na podstawie którejkolwiek z ustaw o których mowa w ust 1 i 2 art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Konsekwencją tego jest stwierdzenie, iż nieruchomość o której mowa w decyzji Starosty [...] została nabyta przez Skarb Państwa na innej podstawie niż wymienione w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W orzecznictwie sądów utrwalił się pogląd dotyczący wykładni przepisu art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. w myśl którego katalog podstaw prawnych określonych w tym przepisie, odnoszących się do nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości, umożliwiających stronom ubieganie się o zwrot w warunkach jej zbędności na cel podany w wywłaszczeniu ma charakter enumeratywny i zamknięty. Przykładem jest choćby orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 8 października 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 434/09.
W świetle powyższego brak wymienienia w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1968 r. Nr 3 poz. 14 z późn. zm.) wśród podstaw prawnych wywłaszczenia dających uprawnienia do żądania zwrotu nieruchomości w razie zaistnienia przesłanek z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami przesądza o niemożności zwrotu nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa w trybie tej ustawy.
W odniesieniu do zgłoszonego w odwołaniu przez B. K. i A. K. alternatywnie wniosku o "zwrot naszej działki lub odszkodowanie w kwocie równej obecnie wartości naszej ziemi" organ odwoławczy wskazał, że kwestia roszczenia odszkodowawczego dochodzonego przez odwołujących winna być przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia organu administracyjnego w wyniku złożonego w tym zakresie odrębnego wniosku albo samodzielnego powództwa przed sądem powszechnym.
Z decyzją powyższą nie zgodzili się B. K. i A. K. zaskarżając ją w ustawowym terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący nie podzielili stanowiska organów w sprawie uznając je za wadliwe i krzywdzące dla stron. Skarżący podnieśli, że nie otrzymali odszkodowania za wywłaszczone grunty. Powołali się na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który w swoich wyrokach wskazywał na brak możliwości wywłaszczenia nieruchomości bez odszkodowania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Sąd administracyjny ocenia jedynie legalność działania administracji, co oznacza, że zobowiązany jest zbadać, czy w czasie podejmowania danego aktu administracyjnego, organ administracji nie naruszył prawa.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Zasady zwrotu nieruchomości reguluje rozdział 6 dział III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie u.g.n., a w tym art. 136 u.g.n.
Zgodnie z art. 136 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości (ust. 1). W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (ust. 2). Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiadamiając o tym właściwy organ (ust. 3).
Niewątpliwie ustawa o gospodarce nieruchomościami odnosi się we wskazanym art. 136 do wszelkich przypadków wywłaszczenia nieruchomości na podstawie indywidualnych decyzji administracyjnych. Natomiast przepis art. 216 u.g.n. rozszerza zakres nieruchomości podlegających zwrotowi statuując zasadę, iż przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa ale tylko w takich przypadkach, w których wyraźnie ten przepis przyznanie prawo domagania się takiego zwrotu.
Istota sporu w tej sprawie między skarżącymi a organami administracji dotyczy wykładni art. 216 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem rozdział 6 dział III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie:
1) art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79),
2) ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138, z późn. zm.),
3) ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216, z 1972 r. Nr 49, poz. 312 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99),
4) art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159, z 1972 r. Nr 27, poz. 193 oraz z 1974 r. Nr 14, poz. 84),
5) ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192, z 1973 r. Nr 48, poz. 282 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99),
6) nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej,
7) do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami [...] Parku Narodowego,
8) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240 oraz z 1957 r. Nr 39, poz. 172);
9) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31);
10) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, z późn. zm.).
Przedstawiony katalog aktów prawnych pełnią istotną funkcję. Pozwala on bowiem na zwrot nieruchomości wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw, które obecnie już nie obowiązują. Tym samym tylko w przypadku, gdyby ustawa z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U z 1968 r. Nr 3 poz. 14 z późn. zm.) była objęta regulacją ustawy o gospodarce nieruchomościami, wówczas kwestia zwrotu tak traconych nieruchomości byłaby możliwa. Skoro jednak ustawodawca nie dopisał do art. 216 lub innych podstaw prawnych zwrotu nieruchomości, przejętej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych.
Ponadto trafnie wskazały organy administracji, że przepisy prawne zawarte w art. 216 u.g.n. nie podlegają wykładni rozszerzającej i tylko ww. akty prawne pozwalają na zwrot wywłaszczonych nieruchomości.
Tym samym także nietrafny jest zarzut skarżących, którzy kwestionują wyliczenie zawarte w art. 216 u.g.n. podając, że organy przytaczają nieobowiązujące już przepisy ustaw. Organy prawidłowo przytoczyły te już nieobowiązujące akty prawne celem wykazania, że dopuszczalny jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości nawet jeżeli to wywłaszczenie dokonane zostało na podstawie nieobowiązującej już ustawy. Warunkiem takiego zwrotu jest jednak treść przepisów obowiązującego prawa, a w tym art. 216 u.g.n.
W tej sprawie organy administracji nie naruszyły zasady równości obywateli wobec prawa. Okoliczność, że skarżącym odebrano prawo własności na podstawy ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych stanowi istotną przesłankę różnicującą skarżących w stosunku do tych osób, które utraciły prawom własności na podstawie ustaw wymienionych w art. 216 u.g.n. Przy czym ustalanie, czy trafnie lub zasadnie art. 216 u.g.n. pomija jakakolwiek inną ustawę, nie jest kompetencją ani sądów administracyjnych, ani organów administracji. To bowiem władza ustawodawcza dysponuje wyłączną kompetencja do stanowienia ustaw i wprowadzania określonej regulacji. Nie jest też trafny pogląd skarżących, że to tylko od woli organów w tej sprawie zależało dokonanie zwrotu odebranych im nieruchomości. Każdy organ administracyjny działa na podstawie przepisów prawa, a skoro obowiązujące przepisy prawa nie pozwalają na dokonanie zwrotu nieruchomości przejętych na podstawie ustawy z 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych, to nie można czynić tym organom zarzutu naruszenia prawa.
Ponadto należy zauważyć, że z akt administracyjnych sprawy wynika wydanie na ich rzecz decyzji ustalających odszkodowanie za przymusowo wykupione od nich nieruchomości. Okoliczność, czy skarżący pobrali to odszkodowanie, czy też odmówili pobrania nie ma w tej sprawie istotniejszego znaczenia.
Podsumowując Sąd uznał, że organy orzekające w niniejszej sprawie, dokonały właściwej oceny kwestii niemożliwości zastosowania art. 136 ust. 3 u.g.n. do zwrotu nieruchomości przejętej na podstawie ustawy z 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych. Wynika to ewidentnie z treści art. 216, w którym wyliczono enumeratywnie ustawy, do których mają zastosowanie powyższe przepisy.
W takiej sytuacji starosta - jako organ orzekający w sprawach zwrotu nieruchomości - zobowiązany był do wydania decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości.
Organy orzekające w niniejszej sprawie wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy. Uzasadniły przekonująco swoje decyzje nie naruszając przy tym granic swobodnej oceny dowodów.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a..

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI