II SA/Kr 871/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2007-01-30
NSAAdministracyjneŚredniawsa
uchwała rady gminynieruchomościużytkowanie wieczysteprawo własnościart. 231 k.c.posiadanie samoistneposiadanie zależnekontrola sądowasamorząd terytorialny

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził nieważność uchwały Rady Miejskiej w N. z powodu wewnętrznej sprzeczności oraz naruszenia art. 231 k.c. poprzez próbę przeniesienia własności nieruchomości na rzecz podmiotu, który nie był samoistnym posiadaczem.

Sprawa dotyczyła skargi Wojewody na uchwałę Rady Miejskiej w N. zmieniającą wcześniejszą uchwałę dotyczącą oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste i sprzedaży budynku. Sąd uznał, że zaskarżona uchwała jest wewnętrznie sprzeczna, ponieważ jednocześnie dopuszczała przeniesienie własności w trybie art. 231 k.c. (bezprzetargowo) oraz utrzymywała w mocy postanowienie o przetargu. Ponadto, sąd stwierdził, że spółka, na rzecz której miało nastąpić przeniesienie własności, nie spełniała przesłanki samoistnego posiadania gruntu wymaganego przez art. 231 k.c., co skutkowało naruszeniem tego przepisu.

Wojewoda wniósł skargę na uchwałę Rady Miejskiej w N. z 2005 r., która zmieniała uchwałę z 2002 r. dotyczącą oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste i sprzedaży budynku. Zaskarżona uchwała, podjęta m.in. na podstawie art. 231 k.c., miała umożliwić przeniesienie własności nieruchomości na rzecz Spółki A. Wojewoda zarzucił, że uchwała jest wewnętrznie sprzeczna, gdyż pierwotna uchwała przewidywała przetarg, a zmieniona uchwała dopuszczała przeniesienie własności w trybie art. 231 k.c. (bezprzetargowo) na konkretny podmiot. Ponadto, Wojewoda podniósł, że Spółka A. nie spełniała przesłanek do zastosowania art. 231 k.c., w szczególności nie była samoistnym posiadaczem gruntu, a jedynie zależnym (na podstawie umowy najmu i dzierżawy). Rada Miejska w odpowiedzi broniła uchwały, argumentując m.in. zasadą lex posterior derogat legi priori i tym, że umowa przeniesienia własności została już zawarta, co czyniło uchwałę bezskuteczną wstecznie. Sąd administracyjny uznał jednak skargę za zasadną. Stwierdził, że uchwała jest wewnętrznie sprzeczna, ponieważ §1 ust. 1 zezwalał na przeniesienie własności w trybie art. 231 k.c., podczas gdy §1 ust. 2 (nieuchylony) nadal przewidywał przetarg. Sąd podkreślił również, że Spółka A. była posiadaczem zależnym, a nie samoistnym, co wykluczało zastosowanie art. 231 k.c. W konsekwencji, sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały z powodu naruszenia prawa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, wewnętrzna sprzeczność uchwały wynikająca z zestawienia jej z uchwałą zmienianą, a także z jej własnych postanowień, stanowi podstawę do stwierdzenia jej nieważności.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że uchwała była wewnętrznie sprzeczna, ponieważ §1 ust. 1 zezwalał na przeniesienie własności w trybie art. 231 k.c. (bezprzetargowo), podczas gdy §1 ust. 2 (nieuchylony) nadal przewidywał przetarg, co tworzyło sprzeczność w ramach jednej regulacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (10)

Główne

k.c. art. 231

Kodeks cywilny

p.p.s.a. art. 147 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.s.g. art. 18 § 2 pkt 9 lit. a

Ustawa o samorządzie gminnym

k.c. art. 336

Kodeks cywilny

Konst. RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

p.p.s.a. art. 58 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.s.g. art. 93 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 90 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 94 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

p.o.n. art. 81

Prawo o notariacie

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchwała jest wewnętrznie sprzeczna, ponieważ §1 ust. 1 zezwala na przeniesienie własności w trybie art. 231 k.c. (bezprzetargowo), podczas gdy §1 ust. 2 (nieuchylony) nadal przewiduje przetarg. Spółka A. nie była samoistnym posiadaczem nieruchomości, a jedynie zależnym (na podstawie umowy najmu i dzierżawy), co wyklucza zastosowanie art. 231 k.c. Naruszenie zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP).

Odrzucone argumenty

Skarga powinna zostać odrzucona z powodu wniesienia jej za pośrednictwem Gminy N., a nie Rady Miejskiej. Naruszenie zasad poprawnej legislacji jest nieistotne i nie pozwala na stwierdzenie niezgodności uchwały z prawem. Zastosowanie zasady lex posterior derogat legi priori do uchwały z 2005 r. względem uchwały z 2002 r. Umowa przeniesienia własności została już zawarta, co czyni uchwałę bezskuteczną wstecznie (art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 91 ust. 5 u.s.g.). Spółka A. była samoistnym posiadaczem w czasie wznoszenia budynku, a późniejsza zmiana posiadania na zależne jest bez znaczenia dla roszczenia z art. 231 k.c.

Godne uwagi sformułowania

brak korelacji pomiędzy przepisami ust.1 a ust. 2 § 1 zmienianej uchwały ostateczna treść jest wewnętrznie sprzeczna władanie nieruchomością na podstawie umowy najmu tudzież umowy dzierżawy nie ma charakteru posiadania samoistnego, a tylko i wyłącznie charakter posiadania zależnego organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa

Skład orzekający

Mariusz Kotulski

przewodniczący sprawozdawca

Barbara Pasternak

sędzia

Janusz Kasprzycki

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 231 k.c. w kontekście posiadania samoistnego i zależnego, zasady prawidłowej legislacji przy zmianie uchwał, dopuszczalność skargi administracyjnej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zmiany uchwały dotyczącej nieruchomości komunalnej i zastosowania art. 231 k.c. Interpretacja posiadania może być rozwijana w innych kontekstach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego przepisu cywilnego (art. 231 k.c.) i jego zastosowania przez samorząd, co jest istotne dla praktyków prawa nieruchomości i administracyjnego. Pokazuje też, jak błędy legislacyjne mogą prowadzić do nieważności uchwał.

Gmina chciała sprzedać działkę bez przetargu, ale sąd pokazał, że nie każdy posiadacz ma do tego prawo.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Kr 871/06 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2007-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Barbara Pasternak
Janusz Kasprzycki
Mariusz Kotulski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
6401 Skargi organów nadzorczych na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym)
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono, że zaskarżona uchwała została wydana z naruszeniem prawa
Sentencja
WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 stycznia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariusz Kotulski / spr. / Sędziowie WSA Barbara Pasternak AWSA Janusz Kasprzycki Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi Wojewody na uchwałę Rady Miejskiej w N. z dnia [...] 2005 r. nr [...] w przedmiocie zmiany uchwały o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste stwierdza, że zaskarżona uchwała wydana została z naruszeniem prawa
Uzasadnienie
II SA/Kr 871/06
Uzasadnienie
Rada Miejska w N. podjęła w dniu [...] 2005r. uchwałę nr [...] w przedmiocie zmiany uchwały Rady Miejskiej w N. nr [...] z dnia [...] 2002r. w sprawie wyrażenia zgody na oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości stanowiącej własność Gminy N. oraz sprzedaż położonego na niej budynku. Uchwała została podjęta na podstawie następujących przepisów prawnych: art. 18 ust. 2 pkt 9 lit "a" ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym oraz art. 231 kodeksu cywilnego.
Wojewoda pismem z dnia [...] 2006r. wniósł skargę na uchwałę Rady Miejskiej w N. z [...] 2005r. nr [...] wnosząc o stwierdzenie jej niezgodności prawem.
W uzasadnieniu skargi Wojewoda podniósł, że mocą przedmiotowej uchwały Rada Miejska w N. postanowiła dokonać zmiany - w zakresie w §1 ust. 1 - w podjętej uprzednio uchwale Nr [...] z dnia [...] 2002r. w sprawie wyrażenia zgody na oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości stanowiącej własność Gminy N. oraz sprzedaż położonego na niej budynku. Zgodnie z brzmieniem w §1 ust. 1 pierwotnie podjętej uchwały Rada Miejska postanowiła o wyrażeniu zgody na "oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości mówiącej własność gminy N. obj. Kw [...] położonej w O. składającej z działki nr 226/2 o pow. 0,11 ha oraz sprzedaży położonego na niej budynku nr 124 dojazdem z działki nr 191 stanowiącej drogę". W §2 uchwały Rada postanowiła, iż przetarg na oddanie w użytkowanie wieczyste opisanej w ust. 1 nieruchomości oraz sprzedaż posadowionego niej budynku zostanie ogłoszony po ujawnieniu w księdze wieczystej prawa użytkowania ograniczonego do przyziemia ww. budynku na rzecz Klubu sportowego [...] w O.
Następnie na podstawie zakwestionowanej przez stronę skarżącą uchwały Rada Miejska N. postanowiła o zmianie dotychczasowego § 1 ust. 1 uchwały, na ustęp zgodnie z którym rada gminy wyraża zgodę na "przeniesienie własności w trybie art. 231 k.c. nieruchomości położonej w O, składającej się z działki nr 226/2 o pow. 0,11 ha łowiącej własność Gminy N. na rzecz Spółka A. z siedzibą w O. za cenę ustaloną na podstawie jej wartości określonej przez rzeczoznawcę majątkowego, która to nieruchomość została zabudowana budynkiem użytkowym uniesionym ze środków własnych Spółka A. Wobec dokonanej zmiany uchwały organ nadzoru stwierdził, iż nastąpił brak korelacji pomiędzy przepisami ust.1 a ust. 2 § 1 uchwały. Z treści bowiem pierwotnie podjętej uchwały Rady Miejskiej N. wynika, iż Rada Miejska wyraziła zgodę, tak na oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości położonej w O., jak i na sprzedaż położonego na niej budynku w trybie przetargowym, natomiast podjęcie kwestionowanej przez stronę skarżącą uchwały m.in. na podstawie art. 231 k.c. prowadzi do konstatacji, iż przeniesienie własności na konkretnie określonego mocą uchwały podmiotu nastąpi w drodze bezprzetargowej.
W konsekwencji strona skarżąca podkreśla, iż po dokonaniu wymienionej powyżej zmiany w treści uchwały Nr [...] z [...] 2002 r. jej ostateczna treść jest wewnętrznie sprzeczna, okazuje się, iż w ramach jednej regulacji rada gminy wyraża zgodę na przeniesienie w trybie art. 231 k.c., (ust.1) a jednocześnie w ust. 2 (który wobec nieuchylenia pozostaje w mocy) postanawia o oddaniu nieruchomości w użytkowanie wieczyste i sprzedaży budynku w drodze przetargu.
W świetle powyższego Wojewoda zwrócił się pismem z dnia [...] 2005r. Burmistrza N. i Przewodniczącego Rady Miejskiej w N. o wyjaśnienie powstałych wątpliwości. W swej odpowiedzi z dnia [...] 2005r. S. K.- Burmistrz Miasta i Gminy N. potwierdził, iż pozostawienie ustępu 2 w §1 uchwały Rady Miejskiej w N. Nr [...] z dnia [...] 2002 r. wobec jego nieuchylenia przy zmianie §1 ust. 1 uchwałą Rady Miejskiej Nr [...] z dnia [...] 2005r. jest legislacyjną niezręcznością. Nadto Burmistrz potwierdził, iż właścicielem nieruchomości położonej w O. - stanowiącej przedmiot kwestionowanej uchwały - jest Gmina N. Poza powyższym Burmistrz N. zaznaczył, iż Spółka A. na rzecz której - mocą zaskarżonej uchwały - przeniesiono własność ww. nieruchomości w trybie art. 231 kodeksu cywilnego włada przedmiotową nieruchomością na podstawie umowy zawartej w dniu [...] 2002 r. o oddaniu w budynku nr 124 i wydzierżawieniu działki nr 226/2, nadto firma ta -jak podaje Burmistrz sfinansowała budowę tego obiektu.
Biorąc pod uwagę wyjaśnienia Burmistrza, Wojewoda M. wystąpił ze skargą na uchwałę Nr [...] Rady Miejskiej w N. z [...] 2005r. jako naruszającą przepisy obowiązującego prawa. W ocenie strony skarżącej przedmiotowa uchwała narusza przepis art. 231 k.c., powołanego zresztą w podstawie uchwały. Zgodnie z brzmieniem § 1 tegoż przepisu "samoistny posiadacz gruntu w dobrej wierze, który wzniósł na powierzchni lub pod powierzchnią gruntu budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, może żądać, aby właściciel przeniósł na niego własność zajętej działki za odpowiednim wynagrodzeniem". Natomiast § 2 stanowi, iż "właściciel gruntu, na którym wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten ceł działki, może żądać, aby ten, kto wzniósł budynek lub inne urządzenie, nabył od niego własność działki za odpowiednim wynagrodzeniem ".
Z treści przywołanego przepisu wprost wynika, iż aby móc na podstawie art. 231 przenieść własność gruntu na rzecz innego podmiotu musi podmiot ów mieć status posiadacza samoistnego, a nadto muszą być spełnione inne przesłanki takie jak:
1) wzniesienie budynku lub innego urządzenia;
2) o wartości znacznie przekraczającej wartość zajętej na ten cel działki;
3) przez samoistnego posiadacza;
4) w dobrej wierze.
Przy czym należy mocno podkreślić, że aby móc przenieść własność nieruchomości w trybie art. 231 k.c. niezbędne jest kumulatywne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych przesłanek.
Natomiast jak wynika z wyżej przywołanego pisma Burmistrza Miasta i Gminy N. podmiot na rzecz, którego postanowiono przenieść własność nieruchomości trybie art. 231 k.c. nie spełniał pierwszej z przesłanek, mianowicie nie miał charakteru posiadacza samoistnego. Zgodnie z art. 336 k.c. "posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny)". Kryterium rozróżnienia pomiędzy posiadaniem samoistnym a posiadaniem zależnym jest miara zakresu władztwa nad rzeczą. Na gruncie art. 336 k.c. odróżniamy więc posiadanie samoistne, obejmujące przypadki władania rzeczą "jak właściciel" oraz posiadanie zależne, występujące w przypadku władania rzeczą "jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą". Zatem posiadanie samoistne występuje w razie władania rzeczą "jak właściciel", bez ograniczenia do przypadków władania zgodnego z prawem (o czym stanowi formuła: "władania jako właściciel"). Rozstrzygające znaczenie ma więc rozległy zakres władania rzeczą, na wzór prawa własności (art. 140 k.c.), chociażby nawet nie poparty przysługującym posiadaczowi prawem własności. Można tu więc zaliczyć, obok właściciela, dalsze osoby władające rzeczą jak właściciel, chociażby nieformalnego nabywcę nieruchomości, nabywcę rzeczy od osoby nieuprawnionej (jeżeli nie nastąpiło skuteczne nabycie prawa własności), a nawet złodzieja, nieuczciwego znalazcę zatrzymującego rzecz dla siebie, czy osobę, która samowolnie zawładnęła cudzą nieruchomością i włada nią jak właściciel. Natomiast zgodnie z treścią art. 336 k.c. z posiadaniem zależnym mamy do czynienia wówczas, gdy określona osoba włada rzeczą - zawsze cudzą - "jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą".
Jak z powyższego wynika władanie nieruchomością na podstawie umowy najmu tudzież umowy dzierżawy nie ma charakteru posiadania samoistnego, a tylko i wyłącznie charakter posiadania zależnego. Skoro więc firma Spółka A. była rzeczywistości posiadaczem zależnym, tym samym nie wypełniała przesłanek do nabycia własności nieruchomości w trybie art. 231 k.c. W ocenie strony skarżącej podejmując przedmiotową uchwałę Rada Miejska w N. naruszyła przepis art. 231 k.c., jak również zasadę legalizmu ujętą w art. 7 Konstytucji RP, wedle którego organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.
W odpowiedzi na skargę Rada Miejska w N. wniosła o jej odrzucenie względnie o oddalenie. Wskazano, iż skarga została wniesiona za pośrednictwem Gminy N. a skoro przedmiotem skargi jest uchwała Rady Miejskiej w N., to "skargę należało złożyć za pośrednictwem Rady, a nie Gminy N." – co winno skutkować odrzuceniem skargi na podstawie art. 58 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Gdyby Sąd przyjął, że podana wada skargi nie powoduje jej odrzucenia, to Rada Miejska wniosła o oddalenie skargi, gdyż jest niezasadna. Organ, który wydał zaskarżony akt zgadza się ze Skarżącym, że pomiędzy ustępami 1 i 2 paragrafu § 1 uchwały Rady Miejskiej w N. Nr [...] z dnia [...] 2002 r. występuje sprzeczność. Nie jest to jednak sytuacja niespotykana, a wypracowane przez prawoznawstwo reguły kolizyjne pozwalają usunąć występującą niezgodność norm. W przeciwnym wypadku większość aktów prawnych byłaby niewykonalna ze względu na wadliwy lub niejasny jeden z ich przepisów. W niniejszym wypadku zastosowanie znajdzie zasada lex posterior derogat legi priori, czyli prawo późniejsze uchyla prawo wcześniejsze. Skoro w uchwale z 2005 roku wyraźnie postanowiono, że wyraża się zgodę na przeniesienie własności nieruchomości w trybie art. 231 k.c. na rzecz Spółki A., to znaczy że nie można do tego zbycia stosować przetargu, o którym wspomina uchwała z 2002 roku.
Tymczasem koncepcja przyjęta przez Skarżącego zarzuca a limine nieskuteczność uchwale późniejszej. Jest to niedopuszczalne wkroczenie przez organ nadzoru w samodzielność gminy. Naruszenie zasad poprawnej legislacji należy bowiem uznać za nieistotne naruszenie prawa, które nie pozwala na orzeczenie o niezgodności uchwały z prawem (art. 91 ust. 4 i art. 94 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym). Wpływ na to ma również fakt, że umową przeniesienia własności z dnia [...] 2006 r. (Rep.[...]), podpisaną po ponad roku od podjęcia uchwały i przedłożenia jej Skarżącemu, Gmina N. uznała roszczenie Spółki A. wynikające z art. 231 § l k.c. i przeniosła na jej rzecz własność działki nr 226/2. W takim wypadku nie ma podstaw do twierdzenia o niezgodności z prawem uchwały, gdyż wywołała ona nieodwracalne skutki (art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 91 ust. 5 ustawy o samorządzie gminnym). Zaskarżony akt straciłby bowiem ewentualnie moc prawną z dniem orzeczenia o jego niezgodności z prawem, nie miałby więc mocy wstecznej i nie podważałby zawartej umowy.
Zdanie organu, który wydał akt dokonana przez stronę skarżącą interpretacja stanu faktycznego, w jakim zastosowano art. 231 k.c., również nie jest właściwa. W tym względzie powołano się na pismo Burmistrza Miasta i Gminy N. z dnia [...] 2006r., ale wyciągnięto z niego błędne wnioski. Skarżący zupełnie pominął bowiem fragment w sprawie wykazu faktur przedłożonych przez Spółkę wyjaśniam, że obejmuje on 61 faktur wystawionych w okresie od [...] .2000r. do [...] 2002r. na łączną kwotę 268043,86 zł, a zatem za roboty wykonane przed zawarciem umowy najmu i dzierżawy z dnia [...] 2002r. Potwierdza to sama umowa, dotycząca najmu budynku nr 124 położonego na działce nr 226/2, którego współinwestorem była Spółka A. (§ 1 i 2 ust. 1), a zatem istniał on już w chwili jej podpisywania! Tymczasem zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 30.03.1983r. dla oceny charakteru posiadania przez wznoszącego budynek na cudzym gruncie (art. 231 § 1 kc) miarodajna jest chwila wzniesienia budynku. Dlatego zmiana posiadania samoistnego na posiadanie zależne, mająca miejsce później, jest bez znaczenia dla bytu roszczenia z art. 231 kc (I CR 44/83, M.Prawn. 1999/6/3). Pogląd ten w pełni aprobują S. Rudnicki (Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe, wyd. VI zmienione, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, teza 5 do art. 231), J. Ignatowicz (Kodeks cywilny, Komentarz, tom l, Warszawa 1972, s. 615) i A. Oleszko (Kognicja sądu wieczystoksięgowego w postępowaniu o wpis prawa na podstawie umowy przeniesienia własności nieruchomości zawartej w trybie art. 23J kodeksu cywilnego, część II, Rejent 2002/4/38-39). Skoro więc Spółka A. była posiadaczem samoistnym działki nr 226/2 w czasie wykonywanych przez nią prac budowlanych, to zawarta później umowa najmu i dzierżawy nie ograniczyła jej praw do nieruchomości i Gmina N. została zmuszona do przeniesienia własności.
Istnienie pozostałych przesłanek, o których wspomina art. 231 k.c., potwierdziła natomiast notariusz, która sporządzała umowę przeniesienia własności z dnia [...] 2006 r. Lep.[...]). Gdyby było inaczej, to notariusz powinna odmówić dokonania czynności notarialnej (art. 81 Prawa o notariacie). Organ wyraził też zastrzeżenie odnośnie uprawnienia Skarżącego do wiążącego ustalania skutków czynności cywilnoprawnych, zwłaszcza, gdy na podstawie dość dowolnej oceny ma miejsce kwestionowanie uchwał.
Na rozprawie w dniu [...] 2007r. pełnomocnik strony skarżącej przedstawił potwierdzone za zgodność o oryginałem pisma Burmistrza Miasta i Gminy N.: z dnia [...] 2006r. informujące o wniesieniu do sadu powszechnego pozwu o ustalenie nieważności umowy przeniesienia własności nieruchomości gruntowej położonej w O. (działka nr 226/2 o powierzchni 0,1100 ha) – zawartej w dniu [...] 2006r. pomiędzy Gminą N. a Spółką A. oraz z dnia [...] 2006r. informujące o złożeniu wniosku o zabezpieczenie powództwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Analizując zaskarżoną uchwałę Sąd doszedł do przekonania, iż argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, iż jednostki samorządu terytorialnego, a więc i gminy, są szczególnego rodzaju podmiotami. Jako związki publicznoprawne działają one w sferze administracji publicznej posługując się przyznanym im imperium. Jako osoby prawne działają w ramach przysługującego im dominium. Jednak specyficzna sytuacja tych podmiotów poza uprawnieniami wiąże się także z pewnymi ograniczeniami. Ponieważ gmina nie jest "typową" osobą prawną, to nie może ona jednak w sposób dowolny i swobodny dysponować swoim mieniem (zwłaszcza w mieniem z zakresu zasobu nieruchomości), jak inne osoby prawne działające tylko na podstawie prawa cywilnego.
Sama konstrukcja przepisu art.93 ust.1 ustawy z dnia z 8.03.1990r. o samorządzie terytorialnym t.j. z 2001r. Dz.U. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.). obok przepisów art.90 ust.1 i art.94 ust.1 tejże ustawy wskazuje, że uprawnienie organu nadzoru do samodzielnego stwierdzenia nieważności uchwał lub zarządzeń, albo do ich zaskarżenia do sądu administracyjnego obejmuje całość tych form działania organów gminy (zarówno ze sfery imperium, jak i dominium). Przyjąć zatem należy, iż skarga Wojewody w przedmiotowej sprawie jest dopuszczalna.
W tym kontekście zwrócić należy na dwa aspekty związane z zaskarżoną uchwałą, które podniesione zostały zresztą w skardze wojewody.
Po pierwsze nie forma i treść same w sobie zaskarżonej uchwały Rady Miejskiej w N. podjętej w dniu [....] 2005r., nr [...] są wadliwe, lecz w zestawieniu z treścią uchwały Rady Miejskiej w N. nr [...] z dnia [...] 2002r. w sprawie wyrażenia zgody na oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości stanowiącej własność Gminy N. oraz sprzedaż położonego na niej budynku. Zaskarżona uchwała nie jest bowiem samodzielną uchwałą organu stanowiącego gminy, lecz uchwałą zmieniającą inną uchwałę tegoż organu – co wiąże się koniecznością oceny prawidłowości uchwały zmieniającej (będącej przedmiotem zaskarżenia) w kontekście (odniesieniu do treści) uchwały zmienianej. Dlatego też podzielić należy zarzuty Wojewody zawarte w skardze, że Rada Miejska w N. dokonując zmiany - w zakresie w §1 ust. 1 - w podjętej uprzednio uchwale Nr [...] z dnia [...] 2002r. w sprawie wyrażenia zgody na oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości stanowiącej własność Gminy N. oraz sprzedaż położonego na niej budynku - doprowadziła do braku korelacji pomiędzy przepisami ust.1 a ust. 2 § 1 zmienianej uchwały. Z treści bowiem pierwotnie podjętej uchwały Rady Miejskiej N. wynika, iż Rada Miejska wyraziła zgodę, tak na oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości położonej w O., jak i na sprzedaż położonego na niej budynku w trybie przetargowym, natomiast podjęcie kwestionowanej przez stronę skarżącą uchwały m.in. na podstawie art. 231 k.c. prowadzi do konstatacji, iż przeniesienie własności na konkretnie określonego mocą uchwały podmiotu nastąpi w drodze bezprzetargowej.
Tym samym po dokonaniu wymienionej powyżej zmiany w treści uchwały Nr [...] z [...] 2002 r. jej ostateczna treść jest wewnętrznie sprzeczna. W ramach jednej regulacji rada gminy wyraża zgodę na przeniesienie w trybie art. 231 k.c., (ust.1) a jednocześnie w ust. 2 (który wobec jego nieuchylenia pozostaje w mocy) postanawia o oddaniu nieruchomości w użytkowanie wieczyste i sprzedaży budynku w drodze przetargu. Już ten aspekt sprawy powoduje konieczność stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały.
Po drugie podzielić należy wątpliwości Wojewody co do prawidłowego zastosowania w tej konkretnej sytuacji art.231 k.c., a co za tym idzie co do zachodzą uzasadnione wątpliwości co do samej treści uchwały Rady Miejskiej w N. z dnia [...] 2005r., nr [...] w zakresie zamieszczenie w niej oświadczenia, w którym rada gminy wyraża zgodę na "przeniesienie własności w trybie art. 231 k.c. nieruchomości położonej w O., składającej się z działki nr 226/2 o pow. 0,11 ha łowiącej własność Gminy N. na rzecz Spółki A. z siedzibą w O. za cenę ustaloną na podstawie jej wartości określonej przez rzeczoznawcę majątkowego, która to nieruchomość została zabudowana budynkiem użytkowym uniesionym ze środków własnych Spółki A. Zgodnie z brzmieniem § 1 tegoż przepisu "samoistny posiadacz gruntu w dobrej wierze, który wzniósł na powierzchni lub pod powierzchnią gruntu budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, może żądać, aby właściciel przeniósł na niego własność zajętej działki za odpowiednim wynagrodzeniem". Natomiast § 2 stanowi, iż "właściciel gruntu, na którym wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten ceł działki, może żądać, aby ten, kto wzniósł budynek lub inne urządzenie, nabył od niego własność działki za odpowiednim wynagrodzeniem ". Z odpowiedzi Burmistrza Miasta i Gminy N. z dnia [...] 2005r.k - potwierdził, iż właścicielem nieruchomości położonej w O. - stanowiącej przedmiot kwestionowanej uchwały - jest Gmina N. Poza powyższym Burmistrz N. zaznaczył, iż Spółka A. na rzecz której - mocą zaskarżonej uchwały - przeniesiono własność ww. nieruchomości w trybie art. 231 kodeksu cywilnego włada przedmiotową nieruchomością na podstawie umowy zawartej w dniu [...] 2002 r. o oddaniu w budynku nr 124 i wydzierżawieniu działki nr 226/2, nadto firma ta -jak podaje Burmistrz sfinansowała budowę tego obiektu. Wynika z tego, że podmiot na rzecz, którego postanowiono przenieść własność nieruchomości trybie art. 231 k.c. nie spełniał raczej pierwszej z przesłanek, mianowicie nie miał charakteru posiadacza samoistnego. Zgodnie z art. 336 k.c. "posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny)". Kryterium rozróżnienia pomiędzy posiadaniem samoistnym a posiadaniem zależnym jest miara zakresu władztwa nad rzeczą. Na gruncie art. 336 k.c. odróżniamy więc posiadanie samoistne, obejmujące przypadki władania rzeczą "jak właściciel" oraz posiadanie zależne, występujące w przypadku władania rzeczą "jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą". Zatem posiadanie samoistne występuje w razie władania rzeczą "jak właściciel", bez ograniczenia do przypadków władania zgodnego z prawem (o czym stanowi formuła: "władania jako właściciel"). Jak z powyższego wynika władanie nieruchomością na podstawie umowy najmu tudzież umowy dzierżawy nie ma charakteru posiadania samoistnego, a tylko i wyłącznie charakter posiadania zależnego. Skoro więc Spółka A. była rzeczywistości posiadaczem zależnym, tym samym nie wypełniała przesłanek do nabycia własności nieruchomości w trybie art. 231 k.c. Tym samym podejmując przedmiotową uchwałę Rada Miejska w N. naruszyła przepis art. 231 k.c., jak również zasadę legalizmu ujętą w art. 7 Konstytucji RP, wedle którego organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Wprawdzie w odpowiedzi na skargę Rada Miejska w N. polemizuje z takim ujęciem stanu faktycznego, lecz jednocześnie z pism Burmistrza Miasta i Gminy N.: z dnia [...] 2006r. informującego o wniesieniu do sadu powszechnego pozwu o ustalenie nieważności umowy przeniesienia własności nieruchomości gruntowej położonej w O. (działka nr 226/2 o powierzchni 0,1100 ha) – zawartej w dniu [...] 2006r. pomiędzy Gminą N. a Spółką A. oraz z dnia [...] 2006r. informującego o złożeniu wniosku o zabezpieczenie powództwa wynika odmienne stanowisko organu wykonawczego Gminy - zbieżne z poglądami organu nadzoru zawartymi w wniesionej skardze.
W odpowiedzi na wniosek Rady Miejskiej w N. o odrzucenie skargi podnieść należy, że uchybienie w postaci wniesienia skargi za pośrednictwem Gminy N., zamiast za pośrednictwem Rady Miejskiej w N., skoro to uchwała tego organu była przedmiotem skargi, jest nieistotne i nie może skutkować odrzuceniem skargi na podstawie art.58 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.
Ponieważ, jak wynika z akt sprawy, zaskarżona uchwała z dnia [...] 2005r. w przedmiocie zmiany uchwały Rady Miejskiej w N. nr [...] z dnia [...] 2002r. w sprawie wyrażenia zgody na oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości stanowiącej własność Gminy N. oraz sprzedaż położonego na niej budynku została przedłożona Wojewodzie w terminie 7 dni od daty podjęcia tej uchwały (w dniu [...] 2005r.) zgodnie z art.90 ust.1 ustawy o samorządzie gminnym, to w odpowiednie zastosowanie ma w przedmiotowej sprawie regulacja zawarta w art.94 ust.1 ustawy o samorządzie gminnym, który nie dopuszcza stwierdzenia nieważności uchwały po upływie jednego roku od daty jej podjęcia (poza uchybieniem obowiązkowi przedłożenia uchwały w terminie określonym w art.90 ust. 1 cyt. ustawy oraz w odniesieniu do aktów prawa miejscowego). Regulacja ta ma zatem zastosowanie w przedmiotowej sprawie.
W opisanej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona uchwała we wskazanej części narusza prawo i z tego powodu stwierdził jej nieważność na podstawie art.147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz.1270).