II SA/KR 87/25

II SA/Kr 87/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-06-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-01-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Małgorzata Łoboz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargi
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
art 136  i art 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędzia WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Protokolant: sekretarz sądowy Anna Frasik-Mazurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2025 r. sprawy ze skarg M. P. i H. P. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 22 listopada 2024 r. znak: WS-VI.7534.3.67.2024.BK w przedmiocie odmowy zwrotu udziału w nieruchomości oddala skargi.
Uzasadnienie
II SA/Kr 87/25
UZASADNIENIE
Starosta Krakowski decyzją z 27 czerwca 2024 r., znak: GN-II.6821.1.21.2019.KG, wydaną m.in. na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137, art. 138 ust. 1, art. 139, art. 140 ust. 1-3a i art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku M. P. i H. P., orzekł o zwrocie ˝ udziału w działce nr [...] (powstałej z podziału działki nr [...]) o pow. 0,1894 ha w granicach wywłaszczonych parcel: l. kat. [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. C. na rzecz wnioskodawczyń (w Ľ cz. dla każdej z nich) i odmowie zwrotu ˝ udziału w części działki nr [...] (powstałej z podziału działki nr [...]) o pow. 7,3418 ha w granicach wywłaszczonych parcel: l. kat. [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. C. na rzecz wnioskodawczyń.
Wojewoda Małopolski decyzją z 22 listopada 2024 r., znak: WS-VI.7534.3.67.2024.BK, wydaną po rozpatrzeniu odwołań Gminy Kraków i H. P., orzekł reformatoryjnie w ten sposób, że odmówił zwrotu zarówno ˝ udziału w działce nr [...] o pow. 0,1894 ha, jak i ˝ udziału w części działki nr [...] o pow. 7,3418 ha.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał, że pismem z 8 lutego 2019 r. wnioskodawczynie wystąpiły o zwrot nieruchomości wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w Krakowie z 30 września 1969 r. w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na cele urządzenia Parku Kultury i Wypoczynku.
Wojewoda przyjął, że celem wywłaszczenia było utworzenie ogólnodostępnego terenu zielonego. W dacie wywłaszczenia na terenie miasta Krakowa obowiązywał Plan Ogólnego Zagospodarowania Przestrzennego Miasta Krakowa zatwierdzony uchwałą Nr 117A/II/67 Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 31 marca 1967 r. Część działki nr [...] znajdowała się w terenie oznaczonym symbolem E 66 ZP - teren upraw rolnych i ogrodniczych przeznaczony pod zieleń parkową (park kultury). Realizacja etapowa. Obowiązuje zakaz zabudowy i podziałów. Konieczny szczegółowy plan zagospodarowania przestrzennego. W decyzji nr 51/65 Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z 7 lipca 1965 r. o lokalizacji szczegółowej wskazano: "Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury ustala lokalizację szczegółową na zazielenienie Parku Kultury i Wypoczynku"; "inwestor przystąpi do opracowania dokumentacji projektowo-kosztorysowej, obejmującej projekt wstępny z realizacyjnym planem zagospodarowania terenu w nawiązaniu do otoczenia", "w miarę etapowego urządzenia poszczególnych sektorów Parku Kultury i Wypoczynku, każdy program zainwestowania poszczególnego sektora wymagał będzie odrębnej decyzji lokalizacyjnej, o którą należy w miarę potrzeby zwracać się do WBUiA przy dołączeniu wszystkich materiałów" oraz "do zazielenienia można będzie przystąpić po opracowaniu i akceptacji przez tut. Wydział projektu terenów zielonych (projekt może być opracowany etapowo)". Dopiero 31 grudnia 1965 r. Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa zatwierdziło skrócone założenia projektowe zazielenienia Parku Kultury i Wypoczynku w Krakowie w zakresie planu pięcioletniego na lata 1966-1970. W wydanej 25 kwietnia 1967 r. "informacji o przygotowaniu i realizacji centralnego parku kultury i wypoczynku w Krakowie" zapisano, że Miejskie Biuro Studiów i Projektów Budownictwa w latach 1958-1960 opracowało skrócone założenia projektowe, a Miastoprojekt - Kraków w 1962 r. wykonał plan szczegółowy parku. Nadto zapisano, że Rada Narodowa m. Krakowa 21 czerwca 1963 r. podjęła uchwałę w sprawie rozwoju i porządkowania terenów zielonych w Krakowie, której realizacja obejmowała m.in. obszar Parku Kultury. Jednakże ze względu na wysoki koszt realizacji całego programu budowy parku realizacja tego zamierzenia została przesunięta, wskutek czego Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa podjęło decyzję o etapowym przejmowaniu przez miasto całego terenu przyszłego parku, jego zadrzewieniu i zagospodarowaniu poprzez obsadzenie drzewami i krzewami, obsianie terenu trawą, urządzenie dróg i ścieżek oraz ustawienie ławek. Miało to na celu stworzenie jeszcze przed okresem realizacji docelowego programu parku zwartego terenu zielonego, który w miarę realizacji mógł być etapowo oddany do użytku społeczeństwa. Następnie opracowane zostały założenia projektowe zazielenienia parku, obejmujące zazielenienie całego terenu parku w okresie 10-15 lat. Zatem już w latach 50. planowano utworzenie parku między terenami Krakowa a Nową Hutą na terenach obejmujących m.in. zawnioskowane do zwrotu parcele, jednakże dla sprawy istotne znaczenie mają dokumenty dotyczące realizacji parku związanej z jego zazielenieniem, będącym celem wywłaszczenia parcel zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej. Zazielenienie wywłaszczonych terenów nie miało stanowić docelowego programu parku, jednakże jego celem było utworzenie ogólnie dostępnego dla mieszkańców terenu zielonego, którego realizacja sama w sobie stanowiła utworzenie parku.
Z obwieszczenia Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Nowa Huta z 2 września 1966 r. o sporządzeniu szczegółowego projektu zagospodarowania przestrzennego Centralnego Parku Kultury i Wypoczynku w Krakowie, wynika, że plan zagospodarowania Parku Kultury i Wypoczynku powstał w 1966 r. oraz został zatwierdzony na podstawie uchwały nr 23/133/67 Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Nowa Huta w Krakowie z 13 listopada 1967 r., opiniującej pozytywnie projekt Szczegółowego Planu Miejscowego Centralnego Parku Kultury i Wypoczynku w Krakowie pod warunkiem m.in. zwiększenia maksymalnie terenów zielonych wypoczynku biernego. Po zatwierdzeniu planu przystąpiono do sporządzania planów szczegółowych zagospodarowania przestrzennego poszczególnych etapów realizacji Parku Kultury i Wypoczynku w Krakowie, a decyzją Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z 4 stycznia 1968 r. zatwierdzony został projekt wstępny częściowego zagospodarowania przestrzennego II i III etapu Parku Kultury i Wypoczynku celem wykonania w czynie społecznym ścieżek spacerowych i zadrzewienia. Analiza Projektu realizacyjnego Parku Kultury w Krakowie - Tymczasowe Zagospodarowanie Parku Kultury - Plansza Podstawowa z marca 1968 r. pozwala stwierdzić, iż został on wykonany na planie Centralnego Parku w Krakowie - Szczegółowy plan miejscowy zagospodarowania przestrzennego - Plansza kompozycji przestrzennej i funkcjonalnej z sierpnia 1966 r. W dolnej części planu znajduje się legenda stanowiąca część planu z 1966 r. oraz powyżej legenda do tymczasowego zagospodarowania stanowiąca część planu z 1968 r., zgodnie z którą liniami przerywanymi oraz cyframi arabskimi oznaczone zostały tereny poszczególnych etapów realizacji parku. Na rysunku planu oznaczone zostały tereny etapów: 1, 2, 3, oddzielone linią przerywaną. Porównując rysunek planu w części oznaczonej numerami etapów realizacji z częścią pozostającą poza terenem etapów można zauważyć, że zagęszczona sieć ciągów pieszych widoczna jest jedynie w terenie objętym etapami 1-3 realizacji parku i została naniesiona dopiero w 1968 r. Działki nr [...] i nr [...] zgodnie z legendą do planu z 1966 r. znajdowały się w obszarze mającym stanowić tereny zieleni urządzonej - wysokiej i niskiej. Natomiast zgodnie z legendą do planu z 1968 r. działki na planie znajdowały się poza terenami oznaczonymi numerami etapów, a więc poza obszarem planu z 1968 r. Zgodnie z powyższym Starosta uznał, że w Szczególnym Planie Miejscowym Centralnego Parku Kultury i Wypoczynku z 1966 r. na parcelach projektowane były tereny zieleni urządzonej - wysokiej i niskiej. Na podstawie opisu technicznego do projektu realizacyjnego Parku Kultury "tymczasowe zagospodarowanie" - projekt wstępny terenów I, II, III etapu, ustalono, że celem inwestycji było zagospodarowanie tymczasowe terenów zielonych oraz dróg, placów, odwodnienia i elementów małej architektury, obszaru I, II, III etapów Parku Kultury. Zagospodarowanie tymczasowe Parku Kultury i Wypoczynku polegać miało na zaprojektowaniu zieleni, spacerowych ciągów komunikacyjnych pieszych, rozmieszczeniu elementów małej architektury - schodów, ławek, koszy na śmieci, piaskownic i kiosków, zlokalizowaniu Polany Zlotowej (na terenie etapu III) i odwodnieniu terenu. Ogólnie zadrzewienie zaprojektowano zgodnie z wytycznymi w założeniach - w formie luźnych skupisk z dużymi płaszczyznami otwartymi ze względu na możliwość dogodnego przepływu mas powietrza. Ponieważ teren objęty projektem zajęty był pod uprawy rolne i łąki, przewidywano jedynie ulepszenie gleby ziemią urodzajną grubości 3 cm oraz zaprawienie dołów pod krzewy i drzewa ziemią kompostową. Na zajętym terenie przewidywano ciągi piesze spacerowe, których układ zaprojektowano w sposób swobodny i o zagęszczeniu równomiernym. Szerokość ciągów przyjęto na 2,25 m z nawierzchnią żwirową. Przewidywano również utworzenie niewielkich placów z piaskownicami dla dzieci, ustawienie ławek wzdłuż ciągów komunikacyjnych oraz koszy na śmieci. Po zatwierdzeniu planów przystąpiono do sporządzenia kolejnego planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego następnego etapu realizacji parku Kultury i Wypoczynku w Krakowie, co potwierdzają: pismo Biura Projektów Budownictwa Komunalnego z 19 czerwca 1969 r., przy którym przesłano szkic koncepcyjny Centralnego Parku Kultury w Krakowie, etap IV "tymczasowe zagospodarowanie" z prośbą o uzgodnienie oraz pismo Wydziału Budownictwa Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z 8 października 1969 r. zawiadamiające, że do szkicu koncepcyjnego Centralnego Parku Kultury i Wypoczynku w Krakowie etap IV ustosunkuje się po przedstawieniu opinii autora szczegółowego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Centralnego Parku Kultury i Wypoczynku w Krakowie. Z powyższej dokumentacji wynika, że projekt realizacyjny Parku Kultury i Wypoczynku etap IV obejmujący część terenu zawnioskowanych do zwrotu parcel został sporządzony w 1969 r., jednak do jego zatwierdzenia wymagana była opinia autora Szczegółowego Planu Miejscowego Centralnego Parku Kultury i Wypoczynku. Z tej opinii wynika, że: "proponowane ciągi piesze winny być prowadzone możliwie ściśle zgodnie z prowadzeniem tych ciągów przez miejsc, plan szczegół, wzgl. wzdłuż projektowanych dróg ulic a w każdym wypadku omijając tereny przewidywane w przyszłości przez plan szczegółowy do trwałego zainwestowania. Dotyczy to zarówno poprzednich etapów jak i IV etapu w szczególności IV/1 i IV/3" oraz "pozytywne zaopiniowanie projektu IV etapu realizacji Parku może nastąpić po wprowadzeniu powyższych uwag". Ponadto: "odnośnie programu zieleni podkreśla się konieczność pozostawienia terenów przewidywanych przez szczegółowy plan miejscowy do trwałego zainwestowania (w przyszłości) jako terenów trawiastych bez zieleni wysokiej". Teren etapu, na którym położone są zawnioskowane do zwrotu działki, miał stanowić tereny trawiaste bez zieleni wysokiej, a alejki spacerowe miały w zasadzie omijać przedmiotowy obszar. Natomiast na podstawie "Opisu technicznego do projektu realizacyjnego Tymczasowe Zagospodarowanie Parku Kultury i Wypoczynku w Krakowie - etap IV" ustalono, że etap IV obejmował 3 zadania inwestycyjne, a zadanie IV/1 obejmowało tereny o powierzchni ok. 16 ha, graniczące z etapem III, ul. [...], ul. [...] i terenami AWF. Zazielenienie IV etapu Parku Kultury i Wypoczynku miało polegać na luźnym zadrzewieniu jego przestrzeni z dużymi płaszczyznami otwartymi ze względu na możliwość dobrego przewietrzenia terenu. Ze względu na fakt, że teren IV etapu zajęty był pod uprawy rolne i łąki, analogicznie jak w przypadku poprzednich etapów realizacji parku przewidywano jedynie ulepszenie gleby ziemią urodzajną grubości 3 cm oraz zaprawienie dołów pod krzewy i drzewa ziemią kompostową. Ponadto w ramach realizacji etapu IV/1 przewidywano postawienie 148 ławek parkowych i 36 koszy na śmieci, które miały być ustawione wzdłuż tras spacerowych, piaskownicy oraz posadzenie różnorodnych roślin. Projekty zagospodarowania przestrzennego kolejnych etapów budowy parku były sporządzane sukcesywnie po sobie po zatwierdzeniu Szczegółowego Planu Miejscowego Centralnego Parku Kultury i Wypoczynku w Krakowie i musiały być z nim zgodne, zaś projekt realizacyjny Parku Kultury w Krakowie - Tymczasowe Zagospodarowanie Parku Kultury - Plansza podstawowa z marca 1968 r., projekt realizacyjny Parku Kultury - tymczasowe zagospodarowanie - projekt wstępny terenów I, II, III etapu, projekt realizacyjny Parku Kultury i Wypoczynku - Tymczasowe Zagospodarowanie - Plansza Podstawowa - Etap IV/1 z października 1969 r. oraz opis techniczny do projektu realizacyjnego "Tymczasowe Zagospodarowanie Parku Kultury i Wypoczynku w Krakowie - etap IV" określają graficznie oraz opisowo w uszczegółowiony sposób projektowane zagospodarowanie terenu objętego wywłaszczeniem. Dokumenty takie miały być wykonane na podstawie decyzji o lokalizacji szczegółowej. Analiza "Projektu realizacyjnego Parku Kultury i Wypoczynku - Tymczasowe Zagospodarowanie - Plansza Podstawowa - Etap IV/1" z października 1969 r., wykonanego już po wywłaszczeniu, przy porównaniu z "projektem realizacyjnym Parku Kultury w Krakowie - Tymczasowe Zagospodarowanie Parku Kultury - Plansza podstawowa" z marca 1968 r., pozwala stwierdzić, iż zaznaczona została na nim granica między etapami III i IV, przy czym granica ta została nieznacznie przesunięta w kierunku zachodnim, zmniejszając w niewielkim stopniu teren etapu III, a ponadto układ alejek, które miały powstać w ramach realizacji etapu III parku, widoczny na planie z 1968 r. różni się w niewielkim stopniu w porównaniu z układem alejek widocznym na planie z 1969 r. Na planie z 1969 r. w terenie oznaczonym jako etap IV/1 naniesione zostały dodatkowe alejki spacerowe, niewidoczne na planie z 1968 r., biegnące również przez teren parcel. Plan przedstawiał projektowane nasadzenia drzew, krzewów i bylin oraz przebieg dwóch rodzajów ścieżek pieszych, jednych o szerokości 2,25 metra i drugich o szerokości 3 metrów o nawierzchni z asfaltu, położenie projektowanych placów zabaw dla dzieci oraz ławek i koszy na śmieci. Zgodnie z planem na terenie parcel w terenie etapu IV poza alejkami o szerokości 2,25 metra znajdować się miały ławki i kosze na śmieci oraz nasadzone miały zostać drzewa i krzewy. W treści programu stanowiącego załącznik do uchwały nr 8/106/69 Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 31 marca 1969 r. w sprawie zatwierdzenia danych wyjściowych do projektowania dla IV etapu Centralnego Parku Kultury i Wypoczynku w Krakowie można przeczytać, iż: "ze względów realizacyjnych urządzenie terenu podzielono na trzy zadania stopniowo podlegające wywłaszczeniu, zazielenieniu i zagospodarowaniu". Zadanie I - realizacja w latach 1970-1972 (dotyczące przedłużenia polany zlotowej), Zadanie II – realizacja w latach 1972-1973 (dotyczące zagospodarowania terenu rekreacyjno-wypoczynkowego), Zadanie III - realizacja w latach 1973 - 1974 (dotyczące zagospodarowania sektora sportu). Analizując przeznaczenie zawnioskowanej do zwrotu działki nr [...] wynikające z "programu IV etapu Parku Kultury i Wypoczynku w Krakowie", określone jako Zadanie I należy stwierdzić, iż realizacja celu wywłaszczenia na działkach nr [...] i nr [...] miała być wykonana do 1972 r. Z opisu Zadania I, które miało być zrealizowane w latach 1970-1972, wynika, iż jego obszar stanowił przedłużenie polany zlotowej (znajdującej się na terenie etapu III), a na terenie tym przewidywano uprawę gleby, posadzenie drzew, zasianie trawy, posadzenie klombów kwiatowych i wykonanie żwirowych alejek spacerowych, przy których planowano ustawienie ławek i koszy na śmieci.
W świetle powyższego konkretnym celem wywłaszczenia było zazielenienie Parku Kultury i Wypoczynku, a przywołane dokumenty pozwalają określić, co rozumiano pod terminem "zazielenienie" oraz za pomocą jakich działań i środków zamierzano do niego przystąpić.
W celu ustalenia sposobu zagospodarowania nieruchomości po jej wywłaszczeniu pozyskano zdjęcia lotnicze. Analiza zdjęcia z 1970 r. pozwala bezsprzecznie stwierdzić, że już wówczas na terenie działki nr [...] urządzone zostały alejki spacerowe (ciągi piesze) wraz z zagospodarowanym terenem zielonym, stanowiącym integralną część terenu rekreacyjnego III etapu Parku Kultury i Wypoczynku zgodnie z projektem realizacyjnym Parku Kultury w Krakowie - Tymczasowe Zagospodarowanie Parku Kultury - Plansza podstawowa z marca 1968 r. Natomiast część działki nr [...] stanowiła obszar pól uprawnych. Na zdjęciu z 1975 r. nie można dokładnie określić sposobu zagospodarowania, natomiast widoczne są na nim alejki powstałe w ramach realizacji III etapu Parku Kultury i Wypoczynku, lecz w dalszym ciągu nie widać żadnych alejek, które miały powstać w ramach etapu IV budowy parku. Do 1982 r. nie widać większych zmian w zagospodarowaniu. Na zdjęciu z 1987 r. na części działki nr [...] pojawiły się drzewa i teren zielony stał się bardziej zagospodarowany (widoczne są niska trawa i alejki). Działka nr [...] zajęta była z kolei w 1987 r. pod ogrody działkowe wraz z oddzielającymi je alejkami, nieistniejące na wcześniejszych zdjęciach. Na zdjęciu z 1993 r. teren działki nr [...] porośnięty był rzadko rosnącą roślinnością wysoką - drzewami, z których jedynie część była widoczna na poprzednich zdjęciach oraz stanowił zagospodarowany teren zielony. Teren działki nr [...] pozostawał zagospodarowany pod ogrody działkowe. Należy zauważyć, że zawnioskowany do zwrotu teren znalazł się między dwoma skupiskami rosnących gęsto, zarówno na terenie etapu III, jak i IV budowy parku, drzew położonych na północ i na południe od niego, ciągnącym się z zachodu - od terenu polany zlotowej, w kierunku wschodnim przez teren etapu III oraz teren, który miał zostać zagospodarowany w ramach etapu IV budowy parku, kończąc się na granicy obszaru zajętego pod ogrody działkowe. Na zdjęciach: z 1996 r., z 1997 r., z 1998 r., z 2003 r. i z 2004 r. część działki nr [...] stanowiła zagospodarowany teren zielony wraz z ciągami pieszymi-alejkami spacerowymi oraz wysokim drzewem, zaś obszar działki nr [...] stanowił nadal teren ogródków działkowych.
Z protokołu z 14 czerwca 1973 r. w sprawie przekazania materiałów i dokumentów dotyczących IV etapu Parku Kultury i Wypoczynku w Krakowie - Nowej Hucie wynika, że co najmniej do dnia 14 czerwca 1973 r. realizacja IV etapu Parku Kultury i Wypoczynku w Krakowie nie została rozpoczęta, zrealizowane zostały natomiast etapy I - III, w tym widoczne na zdjęciu z 1970 r. alejki zgodnie z planem "projekt realizacyjny Parku Kultury w Krakowie - Tymczasowe Zagospodarowanie Parku Kultury - Plansza podstawowa" z marca 1968 r. w ramach etapu III budowy parku.
28 lipca 2022 r. na rozprawie połączonej z oględzinami ustalono, że na części działki nr [...] znajduje się teren zajęty pod ogród doświadczeń (użytkowanie przez Muzeum Inżynierii i Techniki w Krakowie). Teren jest zagospodarowany i zrealizowano na nim cel wywłaszczenia określony jako budowa Parku Kultury i Wypoczynku. Z kolei na części działki nr [...], która jest przeznaczona do zwrotu (działka nr [...]), nie zrealizowano celu wywłaszczenia (niezagospodarowany teren zielony w postaci trawy i kilku drzew). Przedstawiciel UMK zgłosił, iż trawa znajdująca się na zwracanym terenie jest koszona. Starosta ustalił więc, że po dacie wywłaszczenia już w 1970 r. powstała alejka zrealizowana w ramach budowy III etapu Parku Kultury i Wypoczynku na części działki nr [...]. Natomiast na działce nr [...] nie zrealizowano celu wywłaszczenia doprecyzowanego jako etap IV budowy Parku Kultury i Wypoczynku. Natomiast między 1975 r. a 1993 r. teren działki nr [...] włączony został w obszar parku. Z kolei na terenie działki nr [...] między 1975 r. a 1987 r. powstały "dzikie" ogródki działkowe. W ocenie Starosty modyfikacja celu wywłaszczenia na terenie części działki nr [...], na której miał zostać zrealizowany IV etap budowy Parku Kultury i Wypoczynku, a w obszarze której znajduje się ogólnodostępny teren zielony porośnięty w niewielkiej ilości roślinnością wysoką, mieści się w ramach celu ogólnie określonego w orzeczeniu wywłaszczeniowym jako Park Kultury i Wypoczynku. Znajdującą się obecnie na części działki nr [...] ogólnodostępną zieleń, zagospodarowaną i uporządkowaną należy uznać za realizację celu wywłaszczenia. Urządzenie otwartego terenu zielonego mieści się w ramach dopuszczalnej modyfikacji celu wywłaszczenia, jako, że nie zmienia charakteru zrealizowanej inwestycji, stanowiącej park.
Odnosząc się do oceny Starosty, że na terenie działki nr [...] nie zrealizowano celu wywłaszczenia, Wojewoda powołał się na wyrok WSA w Krakowie (II SA/Kr 543/19), a następnie stwierdził, że fakt istnienia na terenie części działki nr [...] ogólnodostępnego terenu zielonego porośniętego w niewielkiej ilości roślinnością wysoką mieści się w ramach celu ogólnie określonego jako Park Kultury i Wypoczynku. Jednocześnie zieleń znajdująca się na terenie działki nr [...] przed powstaniem ogródków działkowych powoduje, że również ta działka została zagospodarowana na cel wywłaszczenia, którym było istnienie na tej parceli terenu zielonego w ramach projektowanego parku zapewniającego izolację od kombinatu metalurgicznego. Analiza zdjęcia z 1970 r. pozwala stwierdzić, że już wówczas teren zielony znajdujący się na obszarze działki nr [...] i działki nr [...] miał podobną strukturę, stanowiąc integralną część terenu rekreacyjnego III etapu Parku Kultury i Wypoczynku, z którego swobodnie mogli korzystać mieszkańcy. Urządzenie w kolejnych latach na części terenu parku, w tym m. in. na działce nr [...], ogródków działkowych, nie może świadczyć o nieosiągnięciu celu wywłaszczenia. Podkreślić należy, iż nieruchomość stanowiła stosunkowo niewielką część terenów przejętych przez państwo na cele urządzenia planowanego Parku Kultury i Wypoczynku - inwestycji o dużej skali, której realizacja była przedsięwzięciem wieloetapowym rozpisanym do wykonania na przestrzeni co najmniej kilkunastu lat. Przy tego rodzaju inwestycjach realizowanych w poprzednim ustroju mogło dochodzić i niejednokrotnie dochodziło do pewnych modyfikacji pierwotnych założeń, które w żaden sposób nie świadczą o niewykorzystaniu na cel wywłaszczenia, który został zrealizowany, bo nieruchomość stanowiła część otwartego terenu zielonego, z którego korzystać mogli mieszkańcy miasta. Zauważyć również należy, że teren zajęty pod ogródki działkowe pełni identyczną funkcję jak park miejski (ten sam cel i funkcja jako element zieleni), który został zaplanowany na wywłaszczonym terenie, a kwestia ograniczonego dostępu do niego wyłącznie dla ich użytkowników ma znaczenie wtórne. Park miał natomiast za zadanie służyć nie tylko jako miejsce wypoczynku, rekreacji, ale też stanowiłby strefę zieleni, ochronną, zapewniającą właściwe utrzymanie warunków klimatycznych, a te cele spełniają z pewnością ogródki działkowe.
W skardze na powyższą decyzję M. P. wniosła o 1) zmianę zaskarżonej decyzji przez orzeczenie o zwrocie udziału (ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i uzupełnienia materiału dowodowego), 2) zasądzenie kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego) oraz 3) przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu fotogrametrii (celem porównania danych geodezyjnych ze zdjęciami) i oględzin (celem ustalenia sposobu wykorzystania nieruchomości), zarzucając przy tym naruszenie:
1) art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. przez uznanie, że cel wywłaszczenia został spełniony i urządzono Park Kultury i Wypoczynku, podczas gdy nieruchomość nigdy nie została zagospodarowana na cel budowy Centralnego Parku Kultury i Wypoczynku w Krakowie, bo samoistne powstanie "ogólnodostępnego terenu zielonego porośniętego w niewielkiej ilości roślinnością wysoką" nie realizuje celu wywłaszczenia;
2) art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez brak przeprowadzenia dokładnej analizy problematycznych kwestii, w szczególności dotyczących celu wywłaszczenia oraz braku jego realizacji.
W uzasadnieniu skargi podniosła, że nie każdy teren zielony jest parkiem. Definicja słownikowa parku jako dużego ogrodu założonego sztucznie lub z wykorzystaniem naturalnych warunków przyrodniczych, z alejkami i ścieżkami spacerowymi oraz innymi elementami urozmaicającymi krajobraz np. fontannami, mostkami, odpowiada rozumieniu parku jako pewnej inwestycji, która powstaje na skutek celowej działalności, nawet jeśli sposób prowadzenia roślinności czy rodzaj ścieżek mają stwarzać wrażenie naturalności. Decyzja wywłaszczeniowa posługuje się nazwą własną (Park), ale równocześnie ta nazwa indywidualna zawiera element nazwy generalnej (park). Miasto nie wykazało, że w przeszłości doszło do jakichś nakładów inwestycyjnych, które uległy następnie dewastacji lub zatarciu. Tak wyglądający teren nie nosi cechy celowego urządzenia zieleni parkowej i parkowej infrastruktury. Samo planowanie inwestycji świadczy o tym, że celu wywłaszczenia nie osiągnięto. Celem wywłaszczenia nie mogło być utworzenie ogólnodostępnego terenu zielonego, skoro w dokumentacji wielokrotnie wskazuje się, że inwestycja miała polegać na podjęciu wielu działań celem utworzenia parku, a nie łąki. Teren nie był w żaden sposób zagospodarowany, nie dbano o niego, nie koszono, nie urządzano zieleni, a celu wywłaszczenia nie spełniało urządzenie w kolejnych latach na części terenu parku, w tym ogródków działkowych. Organ wskazuje, że założenia Parku mogły podlegać modyfikacjom, ale nie wykazał, na czym te modyfikacje polegały i w jakich dokumentach je ujęto. Wizja w terenie dałaby organowi wyobrażenie tego, jak teren wygląda i jak wyglądał. Organ błędnie uznał, że zajęty pod ogródki działkowe teren pełni identyczną funkcję jak park miejski, który został zaplanowany na wywłaszczonym terenie. Z jednej strony wskazuje, że teren zielony był ogólnodostępny dla mieszkańców miasta, a następnie zaprzecza sobie twierdząc, że obszar ogródków działkowych, do którego dostęp miały tylko osoby, które uiszczały odpowiednie opłaty, spełnia funkcje parku. Skarżąca podkreśliła, że dla oceny zbędności na cel wywłaszczenia kluczowa jest ocena zagospodarowania nieruchomości w terminach określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n., zaś późniejsze wykorzystanie nieruchomości nie ma znaczenia. Gdyby zaś nawet przyjąć stanowisko organu, to cel wywłaszczenia winien być spełniony do 22 września 2004 r. Organ nie wykazał, że w dacie wywłaszczenia lub uprawomocnienia się decyzji wywłaszczeniowej zostały wydane dokumenty konkretyzujące zasadność wywłaszczenia. Skarżąca podkreśliła, że nie ma tożsamości między wywłaszczeniem terenu na cele parku a wywłaszczeniem na cele ogrodów działkowych lub na cele zabezpieczenia roślinności. Organ błędnie uznał, iż teren nie miał zostać w sposób zasadniczy zmieniony i błędnie wskazał, że teren miał już takie nasadzenia, jakie planowano. W dokumentacji był to teren rolny i częściowo porośnięty trawą. Nie wskazywano, aby był porośnięty drzewami, ani że były tam alejki spacerowe. W opisie parku nie wskazywano, że będzie łąka, co umożliwiałoby stwierdzenie, iż faktycznie organ urządzając ten park, nie musiałby nic robić. Gdy tymczasem wskazano sposób jaki miał zostać osiągnięty ten cel - przez ulepszenie gleby ziemią urodzajną grubości 3 cm oraz zaprawienie dołów pod drzewa i krzewy ziemią kompostową - czego nigdy nie uczyniono, a w postępowaniu dowodowym nie wykazano, aby takie działania podjęto. Błędne jest stwierdzenie, że cel został osiągnięty już w chwili wywłaszczenia, bo teren był porośnięty roślinnością. Tak można byłoby uznać, gdyby w decyzji wywłaszczeniowej wskazano, że nieruchomość ma stanowić łąkę lub tereny rolne izolujące miasto. Skoro chodziło o Park Kultury i Wypoczynku, to organ miał podjąć działania celem urządzenia terenu (wyposażenie lub zagospodarowanie tak, aby służyły wypoczynkowi nie przez sam fakt istnienia lub dostępności).
W skardze na powyższą decyzję H. P. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając przy tym naruszenie:
1) art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. przez uznanie, że elementy ogólnodostępnej zieleni, a w szczególności ogródków działkowych (mających indywidualnych posiadaczy i będące przedmiotem tylko ich posiadania i używania, z wyłączeniem osób trzecich) można uznać za realizację celu wywłaszczenia;
2) art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez przyjęcie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, bo powstały ogródki działkowe "pełniące identyczną funkcję jak park miejski" (podczas gdy z istoty rzeczy ich teren jest ogrodzony i nie stanowi "ogólnodostępnego terenu zielonego", bo jest w posiadaniu indywidualnych dysponentów, którzy mają wyłączne prawo ich posiadania i używania) zamiast przyjęcia, że nieruchomość nigdy nie została zagospodarowana na budowę Centralnego Parku Kultury i Wypoczynku w Krakowie, bo ogródki działkowe i samoistne powstanie "ogólnodostępnego terenu zielonego porośniętego w niewielkiej ilości roślinnością wysoką" nie realizuje celu wywłaszczenia.
W uzasadnieniu skargi podniosła w szczególności, że ograniczenie w sposobie zagospodarowania terenu, w tym utrzymanie terenów zielonych bez działań inwestorskich, realizuje się przez postanowienia planów zagospodarowania (ograniczenie prawa własności), a nie przez wywłaszczenie (odjęcie prawa własności). Nie każdą zieleń, nawet jeśli to teren ogólnodostępny, można utożsamiać z parkiem i nie każdy teren zielony może służyć celowi rekreacji niezależnie od tego, co się na nim znajduje. Organy przyznały, że na działce nr [...] powstała wyłącznie jedna alejka w ramach budowy III etapu parku, natomiast na działce nr [...] w ogóle tego celu nie zrealizowano. Organy przyznały, że działka nr [...] w latach między 1975-1993 włączona została w obszar parku, nie specyfikując, czy i ewentualnie kiedy miało nastąpić realizacja tego celu (a więc budowa parku), czy też chodziło tylko o czynność administracyjną w postaci uznania danego terenu za "park". Organy przyznały, że dopiero zdjęcie lotnicze z 1987 r. pokazuje jakiekolwiek zmiany w zagospodarowaniu działki nr [...], ale były to zmiany, które nie były zaplanowane w Projekcie Realizacyjnym Parku etap IV.
W odpowiedzi na skargi Wojewoda Małopolski wniósł ich oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Rozpoczynając, wyjaśnić należy, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.), stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Z punktu widzenia powyższego stwierdzić należy, że skargi nie mogą odnieść skutku.
Na wstępie trzeba odnieść się do wniosków dowodowych pełnomocnika M. P.. Zawnioskował on o uzupełnienie materiału dowodowego poprzez 1/ przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu fotogrametrii, 2/ przeprowadzenie dowodu z oględzin. Wnioski te Sąd oddalił. Jak wynika bowiem z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd administracyjny może przeprowadzić uzupełniająco tylko dowody z dokumentu; natomiast żadne inne środki dowodowe nie wchodzą w grę.
Niezależnie od tego – zauważyć należy, że organ I instancji przeprowadził oględziny, w trakcie których - oprócz zbędnych uwag co do realizacji bądź nie celu wywłaszczenia (zbędnych, gdyż w trakcie oględzin organ ma opisać, co widzi, a nie, jakie stanowisko w sprawie zajmuje) - poczynił jednakowoż spostrzeżenia co do sposobu zagospodarowania działek, które m.in. Sąd wziął pod uwagę. Co zaś do historycznego wykorzystania nieruchomości – organ I instancji zgromadził zdjęcia lotnicze z głównego Urzędu Geodezji i Kartografii obrazujące sposób zagospodarowania działek w przeszłości ( istotne zdjęcia zostały opatrzone stosownymi nakładkami geodezyjnymi obrazującymi położenie przedmiotowych działek). Z przedstawionych zdjęć można odczytać informacje, których ustalenia domagał się pełnomocnik w drodze opinii biegłego, co do ważniejszych elementów jak ciągi spacerowe, pola uprawne, skupiska drzew itp.
Dodatkowo zauważyć należy, że położenie działek wskazuje zawarta na k. 125 mapa kompilująca mapę katastralną z mapą zasadniczą. Pokazuje ona obszar zajętości działki ewidencyjnej [...] w granicach parcel katastralnych [...] i [...] (jako przedłużenie w kierunku zachodnim działki [...]). Wobec tego bardzo łatwo jest odnaleźć obszar tych działek na mapie geoportalu /k. 203/, jako teren między działką nr [...] a alejką spacerową od zachodu.
Wymaga nadto zaznaczenia, że podział działki nr [...] w obszarze wspomnianych parcel katastralnych na dwie działki nr [...] i [...] nastąpił dopiero pod koniec postępowania przed organem I instancji z uwagi na okoliczność, że organ ten chciał wydzielić część działki nr [...] do zwrotu; wcześniej była to jedna całość /k. 214/.
Podstawę prawną kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145, z późn. zm.; w skrócie "u.g.n."). Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Natomiast w myśl art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Wyrażony w art. 216 ust. 1 u.g.n. nakaz stosowania przepisów art. 136-art. 142 u.g.n. "odpowiednio" implikuje wniosek, iż w przypadku nieruchomości wywłaszczonych (verba legis: "przejętych lub nabytych") na rzecz Skarbu Państwa przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, na których przed tym dniem został zrealizowany cel wywłaszczenia - jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, według niewadliwych ustaleń organu odwoławczego (o czym niżej) - przy ocenie, czy nieruchomość ta stała się zbędna na cel wywłaszczenia, nie stosuje się terminów określonych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2019 r. I OSK 3453/18 Publ. Lex/el.).
Rozwijając i motywując to stanowisko należy zwrócić uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, zgodnie z którym art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (OTK-A 2014, nr (...), poz. 31; Dz. U. z 2014 r. poz. 376). W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał wyjaśnił, że "zgodnie z sentencją niniejszego wyroku, nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia (...)." Również w orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że w przypadku ustalenia, iż na danej nieruchomości został zrealizowany cel jej nabycia przed złożeniem wniosku o jej zwrot i jednocześnie przed dniem 1 stycznia 1998 r., okoliczność, kiedy ten cel zrealizowano, nie ma znaczenia prawnego. Jakkolwiek bowiem w art. 137 ust. 1 u.g.n. zdefiniowano przesłanki zbędności nieruchomości na cel jej wywłaszczenia (wskazując, że pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany), to w przypadku zrealizowania tego celu przed dniem 1 stycznia 1998 r., terminy określone w powołanym przepisie nie znajdują zastosowania (por. wyroki NSA: z 22 marca 2013 r., I OSK 1981/11; z 8 maja 2013 r., I OSK 2205/11; z 4 grudnia 2014 r., I OSK 902/13 - dostępne w CBOSA).
Należy jeszcze dodać, że wniosek o zwrot nieruchomości w tej sprawie złożono w dniu 8 lutego 2018r., zatem ustalenie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem 1 stycznia 1998r. wystarcza do ustalenia, że nieruchomość nie podlega zwrotowi.
Przypomnieć należy, że wywłaszczenia m.in. parcel katastralnych [...] i [...] dokonano orzeczeniem Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 30 września 1969r. na rzecz i w zarząd Dyrekcji Inwestycji Miejskich nr II w Krakowie jako niezbędnych na cele urządzenia parku kultury i wypoczynku zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej nr 51/65 z 7.7.1965r. Nr BAU-4516/12/65 /akt adm. k. 45/. Organ Odwoławczy na podstawie zebranych dowodów doprecyzował ten cel jako "zazielenienie parku kultury i wypoczynku".
Trzeba wskazać, że organ odwoławczy bardzo szczegółowo ustalił historię powstania Centralnego Parku Kultury i Wypoczynku, a zwłaszcza jego IV etapu, który obejmuje przedmiotowe nieruchomości. Nie ma więc powodów do powielania wszystkich tych ustaleń w niniejszym uzasadnieniu. Skoncentrować się należy w ocenie Sądu na zarzutach skarg, które w istocie sprowadzają się do następujących twierdzeń:
1/ skoro nie doszło do nakładów inwestycyjnych w rozumieniu alejek, ścieżek spacerowych, elementów małej architektury, nie dbano o teren, nie ulepszono gruntu ziemią urodzajną 3 cm oraz ziemią kompostową, to nie zrealizowano celu wywłaszczenia;
2/ park należy rozumieć zgodnie z definicją słownika języka polskiego jako duży ogród założony sztucznie, zatem utrzymanie jedynie terenów zielonych nie jest realizacją celu wywłaszczenia;
3/ zajęcie terenu pod ogródki działkowe nie realizowało celu wywłaszczenia.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, antycypując przywołanie ustaleń faktycznych, należy wskazać, że realizacja i zagospodarowanie Parku Kultury i Wypoczynku zostało rozłożone na 4 etapy, a przedmiotowe działki przynależą do etapu IV. W tutejszym Sądzie toczyły się sprawy związane z wcześniejszymi etapami, ale ich przywoływanie z uwagi na odmienne ustalenia faktyczne Sąd uznał za niecelowe. Natomiast co do etapu IV, reprezentatywne dla określonych poglądów prawnych będą 3 wyroki tutejszego Sądu.
Pierwszy z nich, sygn. akt II SA/Kr 1384/21 wskazał: "Jeżeli nawet aktualnie teren tej działki to obszar niezagospodarowanej zieleni (co sugeruje strona skarżąca) brak podstaw by uznać, że cel wywłaszczenia został osiągnięty. Jak mowa wyżej, by uznać, że zagospodarowanie danej nieruchomości to efekt realizacji celu wywłaszczenia, musi zachodzić związek sposobu tego zagospodarowania z celowym działaniem podmiotów odpowiedzialnych za realizację celu wywłaszczenia. W niniejszej sprawie takiego związku nie sposób się dopatrzeć". Teza tego wyroku zdaje się korespondować ze stanowiskiem skarżących.
Drugi pogląd został wskazany w wyroku II SA/Kr 543/19: "Wprawdzie na przedmiotowej nieruchomości rzeczywiście nie powstały alejki spacerowe, a w latach osiemdziesiątych lub dziewięćdziesiątych zorganizowano tam ogródki działkowe – ale przez wiele lat był to teren zielony, porośnięty trawą. Jednoznacznie wskazują na to zdjęcia lotnicze z lat siedemdziesiątych, jak również zeznania świadków. Wojewoda Małopolski stan rzeczy istniejący przed powstaniem ogródków działkowych kwalifikuje jako łąka. W ocenie Sądu, w obliczu powyższych ustaleń skonstatować należy realizację celu wywłaszczenia. Osiągnięcie celu w postaci "zazielenienia" nie zawsze wymaga podejmowania jakichkolwiek pozytywnych działań, zwłaszcza gdy przedmiotem wywłaszczenia była nieruchomość, która już uprzednio stanowiła teren zielony. W niniejszym przypadku nawet charakter zieleni zastanej i docelowej okazał się zbieżny – była to i miała być zieleń niska, trawiasta. Ze względów, jak się wydaje, oczywistych nie może tu mieć rozstrzygającego znaczenia to, czy rzeczywiście ulepszono glebę przez nawiezienie 3 cm gleby urodzajnej i zaprawienie ziemią kompostową dołów, czy też nie. Na istotę celu wywłaszczania w okolicznościach niniejszych sprawy składa się przede wszystkim element negatywny i zachowawczy – chodziło przede wszystkim o wyłączenie możliwości czy też niedopuszczenie do innego zagospodarowania terenu oraz o pozostawienie na nim istniejącego stanu rzeczy. Tak rozumiany cel został osiągnięty właściwe już z chwilą wywłaszczenia; już wtedy też odnośny teren – w takiej postaci, w jakiej był – mógł spełniać i spełniał podstawową funkcję Parku Kultury i Wypoczynku, polegającą na izolacji miasta Krakowa od kombinatu metalurgicznego. Niewątpliwie stanowił zatem funkcjonalną część parku. W ocenie Sądu, wynikających ze zgromadzonej dokumentacji i akcentowanych w zaskarżonej decyzji etapów realizacji inwestycji nie można – niezależnie od stosowanej terminologii – postrzegać jako etapów tworzenia parku; są to raczej etapy stopniowego zagospodarowywania istniejącego już parku. Dlatego też brak dowodu na okoliczność realizacji etapu IV nie implikuje konstatacji o niezrealizowaniu celu wywłaszczenia – tym bardziej, że – jak już wyżej zaznaczono – na przedmiotowej nieruchomości w ogóle nie przewidywano istotnych zmian. Brak na przedmiotowej nieruchomości alejek spacerowych nie ma istotnego znaczenia, bowiem nie były one tam planowane, a poza tym "bez znaczenia pozostaje, że akurat na przedmiotowej działce nie zostały urządzone alejki czy ustawione ławki, bo oczywiste jest, że nie każde miejsce w parku miejskim właśnie w taki sposób musi być zagospodarowane" (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 grudnia 2017 r., II SA/Kr 1115/17; wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2020 r., I OSK 1501/18, CBOSA).
Podobny pogląd w zakresie oceny realizacji celu wywłaszczenia w ramach etapu IV został wypowiedziany w sprawie II SA/Kr 18/20.
Aby ustalić, który z wypowiedzianych poglądów dotyczących etapu IV Centralnego Parku Kultury należało przyjąć w niniejszej sprawie, trzeba odwołać się do ustaleń stanu faktycznego, w zakresie tego, co na tym terenie ( etapu IV) planowano, jak i tego, co w istocie tam zaistniało. Nie można przy tym ograniczać się wyłącznie do dokumentów istniejących przed wywłaszczeniem ( 1969r.), albowiem ważny jest zarys historii tego etapu w jego całokształcie w oparciu o akta sprawy. Podkreślenia wymaga, że co do zasady należy to czynić na tle ustalonego przez organy stanu faktycznego w danej sprawie. Mimo bowiem podobieństwa spraw, mimo, co więcej, istniejącego niekiedy sąsiedztwa działek, okazuje się, że organy nie zebrały w poszczególnych tych sprawach takiego samego katalogu dokumentów (por. sygn. akt II SA/Kr 248/22, II SA/Kr 543/19). Stąd na przykład twierdzenie Sądu w sprawie II SA/Kr 543/19 o podstawowej funkcji Parku polegającej na izolacji miasta Krakowa od kombinatu metalurgicznego – nie znajduje dosłownego potwierdzenia w dokumentach obecnie kontrolowanej sprawy. Z tego względu, a także dla rzetelności historycznej, należy jeszcze raz szczegółowo i chronologicznie zreasumować materiał dowodowy w niniejszej sprawie; celem ostatecznego wykazania, który z przytoczonych poglądów jawi się w ich świetle jako właściwy.
Wszystkie (poza jednym) dokumenty istotne dla tej sprawy zostały dołączone na k. 248. Pierwotnym dokumentem jest decyzja o lokalizacji szczegółowej nr 51/65 z 7.07.1965, do której odwołuje się orzeczenie o wywłaszczeniu. Ustalono w niej lokalizację szczegółową na zazielenienie Parku Kultury i Wypoczynku (dalej "Park"). Wskazano w niej, że inwestycja będzie etapowana, każdy program będzie wymagał odrębnej decyzji, a do zazielenienia będzie można przystąpić po opracowaniu i akceptacji projektu terenów zielonych.
W aktach odwoławczych znajduje się plansza miejscowego planu przestrzennego zagospodarowania całego Parku z lipca 1966r., gdzie głównym projektantem był inż. L. F. /k.19 akt odwoławczych/. Organ sporządził na nią nakładkę celem wskazania, gdzie znajdują się przedmiotowe działki. Zauważenia wymaga, że bezpośrednio na terenie objętych sprawą działek nie przewidywano wykonania ciągów pieszych ani też posadzenia drzew.
Z 25.04.1967r. pochodzi informacja o przygotowaniu i realizacji Parku Wskazano tam na katastrofalną sytuację miasta, w którym ciągle rozbudowywany był przemysł, pogarszając warunki klimatyczne. Mając na względzie ideę stworzenia dużego ośrodka rekreacyjnego połączonego z zazielenieniem, opracowano założenia całego Parku; jednak z uwagi na ograniczone możliwości inwestycyjne miasta inwestycję przewidziano etapami. Celem było stworzenie dużego terenu zielonego między Krakowem a Nową Hutą. Na etapie powstania informacji przewidywano przystąpienie do III etapu w latach 1968-70. Natomiast w latach 1970-75 przewidywano pełne uporządkowanie i zazielenienie terenów między ul. [...] a arterią [...].
Dalej: w aktach znajduje się uchwała Nr 23/133/67 z 3.11.1967r. Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Nowa Huta w Krakowie w sprawie opinii do projektu Parku, gdzie między innymi zaleca się zwiększyć maksymalnie tereny zielone wypoczynku biernego jako terenów otwartych; stworzyć maksymalnie duży teren rekreacyjny ogólnie dostępny. Z dnia 7 listopada 1968r. pochodzi informacja Dyrekcji Inwestycji Miejskich II (DIM II) w sprawie przygotowania i realizacji Parku. Wynika z niej, że zrealizowano etapy I i II, etap III był w realizacji, zaś etap IV przewidziany był do realizacji w latach 1970-74 i obejmował teren między ul. [...] (obecnie [...]), [...], [...] (dzisiejszą [...]) a zrealizowanym II etapem. Projektowano jeszcze V etap do realizacji w latach 1971-75, w ramach którego przewidziana była budowa wesołego miasteczka łącznie z cyrkiem i planetarium. Co istotne, zaznaczono, że na terenie III, IV i V etapu budowy Parku znajdują się gospodarstwa ogrodnicze o pow. 25 ha, które zgodnie z opinią Wydziału Rolnictwa Prezydium RN m. Krakowa winny pozostać jako enklawy zieleni rolniczej, wkomponowane w zieleń parkową
Uchwała nr 8/106/69 Prezydium Rady Narodowej miasta Krakowa z 31.03.1969r. została podjęta w sprawie zatwierdzenia danych wyjściowych do projektowania dla IV etapu Parku. Co bardzo istotne, w dokumencie tym wskazano, że z uwagi na nie docelowy charakter zagospodarowania terenów parku, należy do koniecznego minimum ograniczyć ilość projektowanych ścieżek i dróg ( na trasach projektowanych w przyszłości arterii komunikacyjnych tylko obsiać trawę), oraz zabezpieczyć dojazd do gospodarstw rolnych i ogrodniczych, pozostających w formie enklaw na terenie omawianego parku. Załącznik do tej uchwały zawierał wskazanie, że ze względów realizacyjnych urządzenie terenu podzielono na 3 zadania. Zadanie I do realizacji w latach 1970-1972 obejmowało obszar o powierzchni 30 ha. Jest to zadanie, które dotyczy terenu wnioskowanych do zwrotu działek. Niezwykle istotnym jest stwierdzenie, że obszar przewidziano jako przedłużenie polany Zlotowej. Polana Zlotowa bowiem, jak wynika z informacji o założeniach projektowych etapów I-III (także w zestawie omawianych dokumentów) – była to polana o wymiarach 200 razy 350 m, zlokalizowana w bliskim sąsiedztwie ul. [...], w terenie płaskim, odnośnie której zalecano wyłącznie obsianie jej trawą. Przedłużenie zatem polany Zlotowej zakładało teren trawiasty. Z dokumentu wynika dalej w zakresie tego zadania, że ponadto przewiduje się uprawę gleby, posadzenie drzew, zasianie trawy, posadzenie klombów kwiatowych i wykonanie żwirowych alejek spacerowych z ławkami i koszami na śmieci. Odnośnie wszystkich zadań zwraca uwagę, że posadzenie różnego gatunku drzew i krzewów przewidywano jako obsadzenie granic terenów parkowych w formie dość zwartego pasa izolacyjnego, z pozostawieniem przerw dla przewietrzenia terenów oraz przerw widokowych. Uzasadnienie zaś do omawianej uchwały nr 8/106/69 wskazuje, że przedsięwzięcie IV etapu obejmuje zazielenienie i urządzenie terenów parkowych.
Do założeń IV etapu ustosunkował się autor szczegółowego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Parku inż. L. F.. Wskazał on na dwie istotne z punktu widzenia niniejszej sprawy okoliczności. Otóż projektowane ciągi piesze miały omijać tereny projektowane w przyszłości do zainwestowania. Nie chodziło tutaj o budowę wesołego miasteczka w etapie V, gdyż mowa tutaj ciągle o etapie IV. Zdaniem Sądu wiąże się to z wcześniej cytowanym stwierdzeniem o "nie docelowym" zagospodarowaniu parku i wskazuje, że były tereny, dla których w przyszłości przewidywano jakieś inne zagospodarowanie. Potwierdzają to zalecenia autora projektu odnośnie programu zieleni w etapie IV, które dotyczyły konieczności pozostawienia terenów przewidywanych przez szczegółowy plan miejscowy do trwałego zainwestowania w przyszłości - jako terenów trawiastych bez zieleni wysokiej. W zbiorze dokumentów znajduje się plansza podstawowa tymczasowego zagospodarowania etapu IV/1, z zaznaczonym umiejscowieniem działek, z której wynika, że w etapie IV przewidziano zasadniczo 3 alejki spacerowe i żadna z nich nie przecinała terenu przedmiotowych działek ( z wyjątkiem tej, która powstała w ramach III etapu). Istotne informacje wynikają też z opisu technicznego do projektu realizacyjnego "Tymczasowe zagospodarowanie Parku Kultury w Krakowie – etap IV"
Wskazano tamże, że użytkowanie terenów etapu IV jest rolniczo – ogrodnicze oraz łąkowo – sadownicze oraz że wymienione w opinii wydziału rolnictwa PRN w Krakowie istniejące gospodarstwa ogrodnicze pozostawiono jako enklawy, wkomponowane w projektowaną zieleń parkową. Co do zieleni wskazano między innymi, że projektowana zieleń nawiązuje ściśle do szczegółowego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Parku opracowanego przez inż. L. F.; zadrzewienia luźne, z dużymi płaszczyznami otwartymi ze względu na możliwość dobrego przewietrzania terenu. Podkreślenia w związku z tym wymaga, że wspomniany tutaj, oraz przywołany na wstępie miejscowy plan szczegółowego zagospodarowania autorstwa głównie L. F. nie przewidywał, o czym już wspomniano zadrzewienia terenu przedmiotowych działek. W dokumencie wskazano dalej, że ze względu na fakt, że teren IV etapu był zajęty wówczas pod uprawy rolne i łąki, przewiduje się jedynie ulepszenie gleby ziemią urodzajna gr. 3 cm oraz zaprawienie dołów pod krzewy i drzewa ziemią kompostową.
W czerwcu 1973r. nastąpiło protokolarne przekazanie materiałów i dokumentów dotyczących IV etapu Parku przez DIM II na rzecz DIM I, w związku z rejonizacją działalności tych dyrekcji. Z pisma wynikało, że etap I, II i III inwestycji zostały zrealizowane w latach 1963 – 1969, a odnośnie etapu IV – wszystkie formalnoprawne kwestie (wywłaszczenia) zostały załatwione. Z protokołu tego można wywnioskować, że czynna realizacja etapu IV, taka jak budowa alejek, sadzenie drzew i pozostała zakładana infrastruktura - do tego czasu nie rozpoczęła się.
Co do faktycznego zagospodarowania przedmiotowych nieruchomości, to w roku 1970 działka obecnie nr [...] ( w granicach parceli katastralnej) stanowiła teren zielony, trawiasty. Przez jej teren biegła alejka urządzona w etapie III (działki leżą przy granicy etapów). Działka nr [...] była częściowo terenem trawiastym, a częściowo stanowiła obszar pól uprawnych /zdjęcie lotnicze z nakładką k. 107 akt adm./. W 1975r., jakkolwiek zdjęcie jest gorszej jakości, to można stwierdzić, że sytuacja w zasadzie nie uległa zmianie /k.108/. W 1982r. sytuacja była nadal taka sama /k.109/. W 1987r. widać na działce nr [...] urządzone ogródki działkowe /k.110/, z tym, że podkreślenia wymaga, iż według stanowiska organu I instancji zajętego w decyzji, były to "dzikie" ogródki, czyli nie ujęte w konkretne stowarzyszenie. Sytuacja taka zgodnie z materiałem zdjęciowym, istniała jeszcze w 2004r./k.116/.
W czasie oględzin w lipcu 2022r. działkę nr [...] w granicach parceli katastralnej użytkowało Muzeum Inżynierii i Techniki w Krakowie pod ogród doświadczeń. Natomiast działka nr [...] stanowiła niezagospodarowany teren zielony w postaci trawy i kilku drzew ( co oznacza, że jej część nie była już w rękach działkowiczów) /akta adm. k. 211/.
Mając na uwadze powyższe elementy stanu faktycznego, przypomnieć należy to, co powiedziano na wstępie: jeśli na nieruchomości zrealizowano cel wywłaszczenia przed dniem 1 stycznia 1998r., nie podlega ona zwrotowi.
W niniejszej sprawie w 9 miesięcy po wywłaszczeniu, to jest w czerwcu 1970r. przedmiotowe działki były terenem zielonym; zrealizowano na nich ciąg spacerowy, a na części przylegającej do działki obecnie o numerze [...] - we fragmencie stanowiły pola uprawne. W ocenie Sądu, przy takim istniejącym w chwili wywłaszczenia zagospodarowaniu, z tą chwilą nastąpiła realizacja celu wywłaszczenia, na "zazielenienie Parku". Tak więc wedle Sądu, nie były wówczas potrzebne dodatkowe realizacje, aby ten cel osiągnięto.
Z ustaleń faktycznych, które w skrócie przytoczono powyżej, wynikają bowiem następujące kwestie:
1/ etap IV nie stanowił jakiejś odrębnej inwestycji, ale kolejny etap większej całości, której całościową wizję przedstawia plansza zagospodarowania z 1966r.; tym samym nie można go traktować w izolacji od okoliczności powstania poprzednich etapów, gdyż razem z nimi teren ten tworzył Park, bardziej lub mniej zagospodarowany;
2/ zagospodarowanie etapu IV w jakiejś części nie było traktowane jako docelowe, ale jako czasowe, dlatego zalecano tereny przeznaczone do innego zainwestowania tylko obsiewać trawą;
3/zalecano pozostawiać otwarte przestrzenie bez zadrzewień celem przewietrzania miasta i przerw widokowych;
4/ projektowano pozostawić niektóre gospodarstwa rolne jako enklawy;
5/ generalnie w etapie IV obejmującym tereny zajęte pod uprawy rolne przewidywano przede wszystkim użyźnienie gleby 3 cm;
6/ miejscowy plan szczegółowego zagospodarowania autorstwa głównie L. F. nie przewidywał, zadrzewienia terenu przedmiotowych działek, z wyjątkiem alejki z etapu III nie przewidywano tamże ciągów spacerowych.
Przechodząc zatem do argumentacji skarżących, że nie urządzono Parku zgodnie z definicją słownikową, trzeba powiedzieć, że jak najbardziej, urządzono Park, zrealizowano jego 3 etapy zgodnie z planem, etap IV natomiast pozostawiono jako generalnie teren zielony i w tym zakresie mieścił się on w planach, które tego etapu dotyczyły. W świetle przytoczonych założeń obsiewania trawą, pozostawienia otwartych przestrzeni i enklaw gospodarstw rolnych – jako w pełni uzasadniona jawi się teza o zrealizowaniu celu wywłaszczenia z chwilą wywłaszczenia. Etap IV był planowany w wersji podstawowej i docelowej. Wobec tego tereny przedmiotowych działek i sąsiednie traktowano jako tereny objęte dalekosiężnymi planami, ale doraźnie właśnie z tego względu przeznaczone jako tereny do wymiany wierzchniej warstwy gruntu i obsiania trawą, względnie pozostawione jako enklawy gospodarstw rolnych ( i ogrodniczych – nazewnictwo traktowano zamiennie) w postaci łąk. Teren tych gospodarstw wedle Sądu obejmował pewną część przedmiotowych nieruchomości, co wynika ze zdjęć lotniczych obrazujących łąki na ich obszarze. Jeśli zatem weźmiemy pod uwagę, że docelowe plany, zapewne bardziej ambitne ustępowały sytuacji doraźnej ( tymczasowej), że w ramach Parku przewidziano gospodarstwa planowane na obszarze lub w bezpośrednim sąsiedztwie przedmiotowych działek – nie ulega wątpliwości, która koncepcja prezentowana w orzecznictwie jest w tym przypadku prawidłowa. Skoro bowiem działki ( dawniej parcele katastralne) zostały wywłaszczone pod budowę Parku ( w etapie IV), a konkretnie pod zazielenienie, zaś w ramach etapu IV przewidziano tereny otwarte i jako enklawy - gospodarstwa rolne ( ogrodnicze), a więc bez wątpliwości łąki – to w istocie przyjąć należy, że cel wywłaszczenia został zrealizowany z momentem wywłaszczenia. Jest oczywistym, że na takich łąkach nie musiano też wymieniać ziemi, skoro rosła tam trawa.
Przekazanie całości dokumentów przez wykonawcę DIM II na rzecz DIM I i stwierdzenie w protokole, że etapy I-III zostały zrealizowane, nie prowadzi do wniosku, że etap IV w ogóle nie został zrealizowany. Jak to już wskazano, zostały zrealizowane, w momencie wywłaszczenia, założenia pozostawienia zieleni niskiej, także w postaci enklaw z gospodarstwami ( łąki). Dalsze działania, takie jak realizacja 3 ścieżek (poza działkami skarżących) czy ławek i koszy na śmieci oraz nasadzeń ( także projektowanych poza przedmiotowymi działkami) - były prawdopodobnie odłożone w czasie.
Przy tej okazji należy wskazać na wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2023 r. I OSK 2762/19 LEX nr 3476701: "Nawet jeżeli nie wprowadzono na terenie zieleni wysokiej czy nowej, to utrzymanie łąki nie świadczy o wykorzystaniu wywłaszczonej nieruchomości niezgodnie z celem wywłaszczenia. Ze względu na charakter tego celu, jakim jest zieleń osiedla mieszkaniowego, cel ten został osiągnięty. Wywłaszczenia dokonano wyłącznie ze względu na potrzebę zapewnienia terenu zielonego i teren ten miał taki charakter".
Oprócz cytowanego wyroku II SA/Kr 543/19 - pogląd, dotyczący realizacji celu z chwilą wywłaszczenia został wypowiedziany odrębnie w orzecznictwie. Przywołać należy wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 marca 2014 r. II SA/Gd 953/13, LEX nr 1471211: " Jeżeli na nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu na tereny zielone znajduje się już teren zielony spełniający wymogi przewidziane w planie inwestycji, to w istocie realizacja celu wywłaszczenia następuje z momentem przeniesienia własności nieruchomości" ( tak samo wyrok z dnia 20 lutego 2019 r. II SA/Gd 594/18, LEX nr 2635325). Jest to właśnie opisywana wyżej sytuacja. Z tych względów stanowisko Wojewody wyrażone w skarżonej decyzji Sąd ocenił jako znajdujące oparcie w materiale dowodowym sprawy.
Trzeba tu zauważyć, że "oceny realizacji celu wywłaszczenia na poszczególnych terenach objętych żądaniem zwrotu nie można automatycznie utożsamiać z wykonaniem na nich konkretnych naniesień, lecz raczej z rolą jaką te tereny pełnią w kontekście realizacji tego celu. Oczywiście zgodzić się trzeba, że wykorzystanie wywłaszczonych terenów bezpośrednio dla dokonania określonych inwestycji stanowi najpełniejszą i najłatwiejszą do udowodnienia formę realizacji celu wywłaszczenia. Nie można jednak abstrahować od tego, że w przypadku złożonych przedsięwzięć infrastrukturalnych, w skład których wchodzi większa liczba elementów składających się na wspólną całość, nie sposób rozważać kwestii realizacji celu wywłaszczenia w tak wąskim zakresie" ( tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2022 r. I SA/Wa 1097/21 LEX nr 3363688).
Ponadto należy stwierdzić, że skoro Sąd przyjmuje pogląd o realizacji celu zazielenienia z chwilą wywłaszczenia, to w istocie dalsze losy przedmiotowych nieruchomości, a zwłaszcza zajęcie części ich w 1987r. przez "dzikich" działkowiczów, nie mają dla tej oceny żadnego znaczenia. Albowiem, jak to już podniesiono, skoro uznamy, że został zrealizowany cel wywłaszczenia, to ta kwestia nie waży dla rozstrzygnięcia sprawy. W orzecznictwie podkreśla się, że w sytuacji realizacji celu wywłaszczenia, późniejsze inne rozporządzenie nieruchomością wywłaszczoną nie mieści się w ustawowym rozumieniu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Innym słowy oznacza to, że jeśli nieruchomość po wywłaszczeniu została wykorzystana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, to wygasła przysługująca byłemu właścicielowi ekspektatywa prawa żądania jej zwrotu i w ten sposób ostatecznie ustała więź prawna pomiędzy poprzednim właścicielem a Skarbem Państwa - czy jednostką samorządu terytorialnego, który odtąd mógł korzystać z tej nieruchomości i rozporządzać nią bez jakichkolwiek ograniczeń, mających swe źródło w wywłaszczeniowej drodze nabycia nieruchomości. "W przypadku wykorzystania danej nieruchomości na cel wywłaszczenia, wygasa prawo byłego właściciela lub jego następców prawnych do jej zwrotu, a regulacja zawarta w art. 137 ust. 1 u.g.n. sytuacji tej nie zmienia ( wyrok NSA z dnia 30 lipca 2019 r. I OSK 2287/17, LEX nr 2733583).
"Nie można mówić o zbędności na cel wywłaszczenia, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji, a dopiero później jej przeznaczenie zmieniono. Późniejsze bowiem wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości czy też rozporządzanie nią, mające miejsce już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie mają znaczenia dla sprawy zwrotu nieruchomości ( wyrok NSA z dnia 5 marca 2015 r. I OSK 1584/13 publ. Lex/el., wyrok WSA w Krakowie z dnia 22 czerwca 2021 r. II SA/Kr 564/21 LEX nr 3218083. Wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 sierpnia 2018 r. II SA/Po 251/18 LEX nr 2552203 oraz z dnia 25 stycznia 2018 r. IV SA/Po 859/17 LEX nr 2452175 , wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 17 stycznia 2018 r II SA/Bd 381/17. LEX nr 2466909).
Końcowo trzeba jeszcze wskazać na wyrok NSA z dnia 18 października 2022 r. I OSK 2053/21, LEX nr 3518387: "W przypadku, gdy celem wywłaszczenia była budowa tzw. obiektów stanowiących infrastrukturę złożoną, w tym wieloetapową, która jest realizowana przez dłuższy okres, a w związku z tym może podlegać różnym modyfikacjom, tego rodzaju inwestycja uzasadnia przyjęcie stanowiska, że poszczególne obiekty, wchodzące w skład takiej złożonej lub wieloletniej infrastruktury technicznej, stanowią jedynie element owej inwestycji. Dokonując oceny realizacji celu wywłaszczenia nie można przy tym odnosić się jedynie do stopnia zagospodarowania gruntu, którego dotyczy żądanie zwrotu, ale należy potraktować go jako część zorganizowanego zespołu obiektów składających się na inwestycję". Oczywiście Park nie był w rozumieniu tej tezy dosłownie "infrastrukturą złożoną" (jakkolwiek wieloetapową); w wypowiedzi NSA chodzi jednak o coś bardzo istotnego; o to, że takich wieloetapowych, złożonych przedsięwzięć nie można traktować "punktowo".
Z wymienionych przyczyn, skoro w ocenie Sądu nie doszło do naruszenia wskazanych w skargach przepisów, na zas. art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie