II SA/Kr 869/11

II SA/Kr 869/11 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2011-08-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-05-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Andrzej Niecikowski /przewodniczący/
Małgorzata Brachel - Ziaja /sprawozdawca/
Renata Czeluśniak
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 418/12 - Wyrok NSA z 2013-07-24
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Niecikowski Sędziowie : Sędzia WSA Małgorzata Brachel-Ziaja (spr.) Sędzia WSA Renata Czeluśniak Protokolant : Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi D.G.-S. , E.G. , G.K. i J.K. na decyzję Wojewody z dnia 10 grudnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję jak i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji;
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]marca 2008r., Prezydent Miasta K. , na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 142 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. nr 261, póz. 2603 z późn. zm.), art. 104 k.p.a. oraz Upoważnienia Prezydenta Miasta K. z dnia 9 stycznia 2004 r. nr [...] - po rozpatrzeniu wniosku J.K. , G.K. , E.G. i D.G.-S. o zwrot parceli l. kat. 1 b. gm. kat. N. , orzekł o;
- odmowie zwrotu części działki ewidencyjnej nr 2 o pow. 849 m2, obr. [...]. ewid. K. , objętej księgą wieczystą [...], stanowiącej własność Akademii [...] w K. w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa parceli l. kat 1 gm. Kat. N.
- odmowie zwrotu części działki ewidencyjnej nr 3 o pow. 4802 m2, obr. [...]. ewid. K. , objętej księgą wieczystą [...] , stanowiącej własność Skarbu Państwa we władaniu Komendy Wojewódzkiej Policji w K. w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa parceli l. kat. 1 , b. gm. kat. N
na rzecz J.K. , G.K. , E.G. i D.G.-S.
Na podstawie zebranej dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej organ l instancji ustalił, iż parcela l. kat. 1 stanowi obecnie część działek nr 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, , obr. [...]. Postępowanie w przedmiotowej sprawie dotyczyło działek nr 2 i nr 3 , obr. [...]. ewid. K. , m. K. . Na podstawie zgromadzonych dokumentów organ l instancji ustalił, że osobami uprawnionymi do występowania z roszczeniem o zwrot części nieruchomości oznaczonej jako parcela I. kat. 1 stanowiącej poprzednio własność H.G. , są obecnie D.G.-S. , E.G. , G.K. i J.K.
Odnośnie części działek nr 9 i nr 2 , w granicach d. parceli l. kat. 1 organ l instancji ustalił, że działka nr 3 stanowi obecnie własność Skarbu Państwa we władaniu Komendy Wojewódzkiej Policji w K. , a działka nr 2 stanowi własność Akademii [...] w K. , na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] , stwierdzającej nabycie mocy prawa przez AGH w K. , z dniem 1 września 2005 r. prawa własności wymienionej działki na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym.
Parcela I. kat. 1 wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ostatecznego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] marca 1952 r. nr [...] , które wydane zostało na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939 - 1945r. (Dz. U. nr 20, póz. 138 z późn. zm.).
Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że parcela l. kat. 1 wraz z innymi parcelami została zajęta przez okupanta w okresie wojny. Na przedmiotowej nieruchomości okupant wybudował garaże samochodowe i budynek administracyjny. Garaże te po ustąpieniu okupanta zostały zajęte przez Skarb Państwa i po remoncie w dalszym ciągu pozostają w jego posiadaniu. Organ l instancji zaznaczył, że przepis art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami nie zawiera ograniczenia, z którego wynikałoby, że dotyczy on wyłącznie nieruchomości wywłaszczonych w trybie i na zasadach określonych w tej ustawie. W konsekwencji oznacza to, że przez nieruchomość wywłaszczoną, w rozumieniu tego przepisu należy rozumieć również nieruchomość wywłaszczoną na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945. Jednak z uwagi na fakt, iż podstawą wydania orzeczenia o wywłaszczeniu w trybie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. było uprzednie zrealizowanie celu wywłaszczenia, w ocenie organu pierwszej instancji, nie może być mowy o zbędności nieruchomości w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W związku z powyższym uznać należało, że do wywłaszczenia dokonanego na podstawie przepisów w/w dekretu nie ma zastosowania instytucja zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie przepisów obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami.
Odwołanie od tej decyzji do Wojewody wniosły D.G.-S. , G.K. , E.G. i J.K. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i Prezydenta Miasta K. oraz orzeczenie o zwrocie przedmiotowych działek bądź przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi l instancji. Odwołujące się zarzuciły zaskarżonej decyzji naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przez zaniechanie zebrania niezbędnego materiału dowodowego i wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2008r. znak: [...], Wojewoda , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r., nr 261, póz. 2603 z późn. zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji.
W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy stwierdził, iż zgodnie z tym, co ustalił organ l instancji parcela l. kat. 1 , wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. z [...] marca 1952 r. nr [...] wydanego w oparciu o przepisy art. 22 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. Nr 86, póz. 776) oraz dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. (Dz. U. Nr 20 póz. 138 i z 1949 r. Nr 65 póz. 527). Organ odwoławczy zaznaczył, iż z zawiadomienia Państwowego Biura Notarialnego z dnia 4 marca 1970r. wynika, iż Skarb Państwa nabył, a rodzina G. utraciła prawo własności przedmiotowej nieruchomości na mocy orzeczenia o wywłaszczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 18 marca 1952 r., nr [...]. Organ odwoławczy zwrócił także uwagę na treści księgi wieczystej nr [...], z której wynika, że prawo własności całej nieruchomości wpisanej w tej księdze przeniesione zostało na rzecz Skarbu Państwa. Przyjąć zatem należy, że sąd wieczystoksięgowy ustalił w sposób wiążący erga omnes, czy zostało przeniesione prawo własności, mocą jakiego aktu i w jakiej dacie zostało wpisane. W tym stanie rzeczy organy administracyjne, orzekające w sprawie zwrotu nieruchomości, były obowiązane przyjąć stan prawny nieruchomości na podstawie wpisów wskazanych w księdze wieczystej. Zdaniem organu odwoławczego, organ l instancji dokonał prawidłowej kwalifikacji przedmiotowej nieruchomości, stwierdzając, że przysługuje jej status nieruchomości wywłaszczonej. Parcela l. kat. 1 została bowiem wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie indywidualnej decyzji administracyjnej, wydanej po przeprowadzeniu postępowania wywłaszczeniowego w związku z realizacją celów użyteczności publicznej. Wskazano przy tym, że na uwzględnienie zasługuje fakt, iż w/w dekret z 7 kwietnia 1948r. miał na celu uregulowanie stanu prawnego nieruchomości zajętych już w czasie wojny na określony cel użyteczności publicznej, a znajdujących się w dniu wejścia w życie dekretu (16 kwietnia 1948 r.) we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Wywłaszczenie w trybie powołanego dekretu miało zatem charakter następczy. Odnosiło się tylko do zajętych nieruchomości, na których został już zrealizowany cel użyteczności publicznej. Zatem w odniesieniu do nieruchomości przejętych w trybie tego dekretu podstawą wydania decyzji wywłaszczeniowej było już uprzednie zrealizowanie celu wywłaszczenia i w związku z tym nie może być mowy o zbędności takiej nieruchomości w rozumieniu art. 137 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, który odnosi się do nieruchomości wywłaszczonych (nabytych) dla realizacji przyszłego celu, określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Biorąc pod uwagę powyższe, organ odwoławczy stwierdził, iż decyzja Prezydenta Miasta K. z [...] marca 2008 r. była prawidłowa, wobec czego orzekł o utrzymaniu jej w mocy.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyły D.G.-S. , G.K. , E.G. i J.K. , zarzucając jej naruszenie przepisów art. 6, art. 7, art. 77, art. 107 § 1, art. 107 § 3 i art. 140 k.p.a. oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Skarżące zarzuciły, że decyzja organu l instancji nie wskazuje na podstawie jakich okoliczności i dowodów organ uznał, że na nieruchomości doszło do zrealizowania celów wywłaszczenia określonych w dekrecie z 1948r. Podobnie zdaniem skarżących organ i instancji nie wykazał w oparciu o jakie dowody uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, w szczególności nie wyjaśniono w jaki sposób są obecnie wykorzystywane działki objęte wnioskiem o zwrot. Podniosły także, że decyzja organu II instancji nie powołała żadnych okoliczności i dowodów mogących świadczyć o tym, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany, a organ II instancji przyjął wybiórczo jedynie część dowodów i nie odniósł się do wniosku skarżących o przeprowadzenie oględzin przedmiotowej nieruchomości. Ponadto, skarżące zarzuciły, że w dalszym ciągu nie zostało ustalone jaka jest powierzchnia wolna od zabudowy, ani w której części nieruchomości stoją garaże poniemieckie.
W odpowiedzi na »skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podkreślając, że wywłaszczenie w trybie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. miało charakter następczy i odnosiło się tylko do nieruchomości, na których został już zrealizowany cel użyteczności publicznej. Podstawą wywłaszczenia była uprzednia realizacja tego celu, a nie zamiar jego realizacji w przyszłości. W związku z powyższym, nie można mówić o zbędności przedmiotowych nieruchomości na cel wywłaszczenia, stosownie do art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Wyrokiem z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 231/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę D.G.-S. , E.G., G.K. i J.K. j na decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami w stosunku do nieruchomości przejętych lub nabytych (a także wywłaszczonych) na podstawie aktów prawnych wymienionych w art. 216, należy stosować w sposób nie bezpośredni lecz odpowiedni i tylko w zakresie, o którym mowa w art. 216 tej ustawy. Sąd podzielił pogląd ukształtowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, iż uregulowania przepisu art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami mają charakter szczególny i wyczerpujący, co oznacza, że nie jest dopuszczalna wykładnia rozszerzająca i zastosowanie tego przepisu na inne przypadki utraty własności w drodze wywłaszczenia lub innego rodzaju nabycia własności przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. Sąd wskazał, że w art. 216 powołanej ustawy nie są wymienione nieruchomości przejęte lub nabyte przez Skarb Państwa w oparciu o przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny. Tym samym, nie ma podstaw, by w niniejszej sprawie uznać zasadność stanowiska skarżących domagających się zwrotu wywłaszczonych nieruchomości dokonanego właśnie na podstawie tego aktu prawnego. Skoro bowiem nie jest on wymieniony w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to nie można do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie tego dekretu stosować mechanizmu zwrotu nieruchomości określonego w art. 136 i 137 ustawy. Sąd podzielił pogląd organów obu instancji, że w rozpoznawanej sprawie nie można mówić o zbędności przedmiotowych nieruchomości na cel wywłaszczenia stosownie do przepisu art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy. Wywłaszczenie na podstawie przepisów dekretu miało bowiem charakter następczy i odnosiło się do nieruchomości, na których uprzednio został zrealizowany cel użyteczności publicznej.
Po rozpoznaniu skarg kasacyjnych wniesionych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przez D.G.-S. , E.G. i J.K. oraz G.K. , Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 marca 2011 roku, sygn. akt l OSK 695/10, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał Sądowi l instancji sprawę do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przepis art. 136 ust. 3 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami dopuścił możliwość zwrotu nieruchomości, jeżeli stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia, ze wskazaniem, że przepis ten ma zastosowanie wprost do nieruchomości, których prawo własności zostało odjęte na podstawie ustawy wywłaszczeniowej obowiązującej w danym czasie (wywłaszczenie sensu stricto). Natomiast, przepis art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami przewiduje, że przepisy rozdziału 6 działu lII dotyczący zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów wymienionych w tym artykule. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż art. 216 powołanej ustawy, mając szczególny i wyjątkowy charakter, zawiera rozszerzenie możliwości zwrotu nieruchomości w trybie i na zasadach nie mieszczących się w pojęciu wywłaszczenia sensu stricto. Przepis ten dotyczy regulacji prawnych innych niż "wywłaszczenie" i "ustawy wywłaszczeniowe", choć również skutkujących przejściem na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości, w związku z czym treść art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami musi być rozpatrywana łącznie z art. 136 tejże ustawy. Dokonując oceny orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia 18 marca 1952 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że wniosek z dnia 28 września 1948 r. o wywłaszczenie złożono w trybie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. Nr 20, póz. 138). Po przeprowadzeniu dochodzeń określonych w art. 13-14 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24. września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, zostało wydane w dniu 18 marca 1952 r. orzeczenie, na podstawie art. 22 powołanego rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. oraz na podstawie art. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. Przepis art. 22 par. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. stanowi, iż wojewoda po przeprowadzeniu rozprawy wydaje orzeczenie o wywłaszczeniu albo odmawia jego wydania, o ile zachodzą ku temu powody prawne lub faktyczne.
Natomiast zgodnie z art. 4 wskazanego dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. do wywłaszczenia nieruchomości należało stosować odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym wraz ze zmianami określonymi w samym dekrecie. Rozporządzenie przewidywało przeprowadzenie odrębnego postępowania poprzedzającego wydanie orzeczenia o odjęciu prawa własności, a samo orzeczenie musiało odpowiadać określonym wymogom formalnym. Z kolei w myśl art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r, Nr 4, póz. 25), "postępowanie wywłaszczeniowe, prowadzone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. (Dz. U. R. P. z 1948 r. Nr 20, póz. 138 i z 1949 r. Nr 65, póz. 527) lub na podstawie art. 55 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. (Dz. U. R. P. z 1934 r. Nr 86, póz. 776 i z 1939 r. Nr 31, póz. 205), będzie prowadzone dalej na tej samej podstawie aż do wydania ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu z tym, że odwołania będą rozpatrywane przez odwoławcze komisje wywłaszczeniowe. Przepis art. 8 stosuje się odpowiednio". Oznacza to, że mimo iż art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wymienia wprost dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., ale przywołanie w orzeczeniu z dnia 18 marca 1952 r. odpowiednich przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. pozwala przyjąć, że nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości sensu stricte, a to zobowiązuje organy rozpatrujące żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości do stosowania bezpośrednio przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Potwierdza to także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt SK 43/07, w którym tenże Trybunał stwierdził, że art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami znajduje zastosowanie do wszelkich wypadków wywłaszczenia nieruchomości bez względu na podstawę prawną dokonanego wywłaszczenia. Dotyczyło również ustaw i innych aktów normatywnych, które stanowiły podstawę wywłaszczenia przed 1 stycznia 1998 r.).
Mając zatem na uwadze, że w niniejszej sprawie decyzja wywłaszczeniowa z dnia 18. marca 1952 r. oparta została o przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. r. oraz o przepisy rozporządzenia prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, należy przyjąć, że w niniejszej sprawie doszło do wywłaszczenia sensu stricto. Tym samym ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji powinien zbadać, czy zachodzą przesłanki umożliwiające zwrot wywłaszczonej nieruchomości wymienione w art. 137 w związku z art. 136 ust 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, rozpoznając ponownie sprawę zważył, co następuje:
Stosownie do treści przepisu art. 190 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) /Dz. U, Nr 153, póz. 123, póz. 1270 z późn. zm./ sąd , któremu sprawa została przekazana , związany jest wykładnią prawa, dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Takim wiążącym dla Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie poglądem jest wyżej przedstawiona ocena prawa decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] marca 1952 r. dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W sytuacji, gdy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nieruchomość objęta orzeczeniem wywłaszczeniowym z dnia [...] marca 1952 roku stanowi nieruchomość wywłaszczoną sensu stricto i mają do niej zastosowania przepisy rozdziału 6 działu III
ustawy o gospodarce nieruchomościami, dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, to oznacza, że ta kwestia została przesadzona . Pozostaje zatem do zbadania w świetle przepisów ustawy; czy zachodzą przesłanki umożliwiające zwrot nieruchomości określone w art. 137 w zw. z art. 136 ust 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, statuuje zasadę zwracania wywłaszczonych nieruchomości, które stały się zbędne do realizacji celu publicznego, ze względu na który zostały wywłaszczone stanowiąc, że : Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu /.../. Wynikające wprost z ustawy uprawnienie podmiotowe poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powstaje wówczas gdy stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nie ma przy tym żadnych ograniczeń czasowych dla tego roszczenia.
W świetle powołanego przepisu art 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, "zbędność" wywłaszczonej nieruchomości (na cel określony w decyzji o wywłaszczania), stanowi materialnoprawną przesłankę do jej zwrotu uprawnionemu podmiotowi. W związku z czym należało przy zastosowaniu reguł wynikających z przepisów zawartych w art. 137 ust. 1 i 2 ustawy . ustalić w sposób nie budzący wątpliwości, czy przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna w całości lub w części na cel, dla którego została przejęta przez Skarb Państwa, a tym samym czy istnieje (lub nie) przesłanka jej zwrotu.
Cel wywłaszczenia należy interpretować ściśle, stosownie do przepisu art. 136 ust. 1 ustawy . zakazującego użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Późniejsza zmiana celu wywłaszczenia określonego w decyzji o wywłaszczeniu stosownie do art. 119 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jest niedopuszczalna, jak również jego rozszerzająca interpretacja ze względu na wyjątkowy charakter instytucji wywłaszczenia.
Zrealizowanie innego celu, niż zakładany przy wywłaszczeniu nie stoi na przeszkodzie zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. /por. wyrok NSA w Warszawie z dn. 28.1. 2000 r., l SA1650/99 LEX nr 544297 Trzeba bowiem mieć na uwadze, ze wywłaszczenie jest szczególną instytucją prawa polegającą na przymusowym odjęciu właścicielowi prawa do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli jest ona niezbędna dla określonych celów publicznych, których inaczej nie można zrealizować. Dlatego też wywłaszczona nieruchomość nie może być wykorzystana dla innych celów, niż realizacja celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Ta podstawowa zasada prawa wywłaszczeniowego zawarta w przepisie art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi gwarancję, że instytucja wywłaszczenia nieruchomości nie będzie wykorzystywana w sposób sprzeczny z jej raf/o /eg/s, np. do przebudowy stosunków własnościowych w społeczeństwie lub nadużywana ponad potrzeby wynikające z celów społecznych, które nie mogą być zrealizowane w inny sposób, jak przez odjęcie lub ograniczenie prawa własności do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, /por. Tadeusz . Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" - W-wa 2004, s. 171 - 1747
Przepis art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest normą o charakterze imperatywnym w konsekwencji czego, jeżeli nieruchomość pozostaje nadal w zasobach własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, a została użyta z przekroczeniem ustawowego zakazu na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu ( z uwzględnieniem art. 137), to podlega ona zwrotowi stosownie do art. 139 tej ustawy w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu, za rozliczeniem wedle reguł przewidzianych w przepisach art. 140, a obciążające ją prawa zgodnie z dyspozycją art.. 138 wygasają . Taka jest bowiem m.in. konsekwencja zakazu przeznaczania nieruchomości na cele inne, niż określone w decyzji o wywłaszczeniu, zawartego w art. 136 ust. I ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Trzeba stwierdzić na tle powyższych uwag, że organy obu instancji w postępowaniu zwrotowym trwającym wszakże od 1998 r. nie poczyniły ustaleń faktycznych pozwalających na prawidłowe rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. Wbrew obowiązkowi wynikającemu z przepisów art. 7 i 77 k.p.a nie został zebrany w sposób wyczerpujący materiał dowodowy niezbędny do rozstrzygnięcia.
W pierwszym rzędzie, trzeba zwrócić uwagę na okoliczność; że orzeczeniem o wywłaszceniu z dnia [...] marca 1952 r., Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. , została nie tylko objęta cała parcela kat. 1 stanowiąca własność J. z M.G. ale także wskazane w punktach od 1/ do 4/ liczne nieruchomości stanowiące własność innych podmiotów. Z uzasadnienia tegoż orzeczenia wynika , że przedmiotowe parcele stanowiące "jedną całość gospodarczą" zostały zajęte przez okupanta w czasie wojny , który wybudował na nich garaże samochodowe i budynek administracyjny. Garaże po ustąpieniu okupanta zostały zajęte przez Skarb Państwa i po ich remoncie od zanieczyszczeń wojennych są w dalszym ciągu w posiadaniu Skarbu Państwa.
Organy nie poczyniły ustaleń odnośnie zagospodarowania wywłaszczonej części dawnej działki 14 , stanowiącej obecnie działki nr.2 o pow. 849 m2 i nr 9 o pow. 4802 m2, będące przedmiotem postępowania zwrotowego, w szczególności czy właśnie na tych działkach znajdowały się garaże i budynek administracyjny. Z map ( z rożnego czasu) nie wynika by właśnie na tej działce był zlokalizowany cel wywłaszczenia. Nie przeprowadzono oględzin wnioskowanych do zwrotu działek, mimo takiego wniosku wnioskodawczyń z dnia 20.11. 2006 r.,/k. [...]/ ponawianego pismem z dnia 6. 09. 2006r r. Nie odniósł się też organ do wniosku o dopuszczenie dowodu z biegłego geodety dla identyfikacji wywłaszczonych działek wobec wielokrotnych zmian ich oznaczeń. W końcu organ pierwszej instancji nie odniósł się w ogóle do sprecyzowanego wniosku z dnia 17.07.2007 r./k [...] /, w którym wnioskodawczynie domagają się zwrotu tej części dawnej parceli nr 1 , usytuowanej pomiędzy budynkami i która jest wolna od zabudowy budynkami mieszkalnymi ul. [...] i ul. [...] oraz ul [...].
Zakładając błędnie, że już z samego faktu "wywłaszczenia następczego"' przedmiotowej nieruchomości - decyzją z dnia [...] marca 1952 r., na podstawie przepisów dekretu z dnia 7.kwietnia 1948 r., o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939-1945 r. .- wynika realizacja celu wywłaszczenia, organ pierwszej instancji zaniechał w gruncie rzeczy przeprowadzenia niezbędnego postępowania dowodowego dla poczynienia ustaleń faktycznych, co do miejsca lokalizacji i faktycznej realizacji celu wywłaszczenia (na jakich działkach) oraz jego oceny w aspekcie istnienia (lub nie istnienia), przesłanek zbędności nieruchomości na ten cel (w całości lub w części stosownie do art. 137 ust 2 ugn).
Zatem w pierwszej kolejności będzie należało ustalić, czy cel wywłaszczenia rzeczywiście został zrealizowany na działkach wnioskowanych do zwrotu, czy też działki te stały się zbędne na cle wywłaszczenia. Oceny "zbędności" należy dokonać na podstawie jej ustawowych kryteriów zawartych w przepisie art. 137 par. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami zgodnie z zaleceniem Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Należy mieć na uwadze także okoliczność, że w toku postępowania zwrotowego, aktem notarialnym z dnia 26.02.2001 r. oddano w użytkowanie wieczyste działkę nr 2 o pow. 849 m2 Akademii [...] w K. , na podstawie zarządzenia Wojewody w sprawie wyrażenia zgody na oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste. Przepis art. .200 ust 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu obowiązującym w dacie nabycia prawa użytkowania wieczystego przez AGH (a i w brzmieniu obowiązującym obecnie) stanowił, że nabycie prawa użytkowania wieczystego o którym mowa w ust 1 i 2 nie może naruszać praw osób trzecich. Takimi osobami trzecimi są niewątpliwie poprzedni właściciele wywłaszczonej nieruchomości lub ich spadkobiercy ubiegający się o jej zwrot.
W sytuacji gdy toczyło się postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu nieruchomości nie można było przedmiotu postępowania oddać w użytkowanie wieczyste innemu podmiotowi. Należało zawiesić postępowanie w sprawie wyrażenia (koniecznej) zgody wojewody podejmowanej w formie decyzji, na oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste do czasu zakończenia postępowania o zwrot nieruchomości.
Nie może zostać jednak zwrócona nieruchomość wywłaszczona, której właścicielem aktualnie, w czasie rozpatrywania wniosku o jej zwrot nie jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Jednakże istniejący stan prawny tej nieruchomości nie oznacza, że starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, który rozpatruje wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, stwierdzając w toku przeprowadzanego postępowania dowodowego, że istnieją przewidziane w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami, przesłanki jej zwrotu, a w szczególności, że nieruchomość stała się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona, n i e może wydać decyzji odmawiającej takiego zwrotu, z tym uzasadnieniem, że nieruchomość nie pozostaje we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Winien on - stosownie do postanowień art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. - zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu zakończenia sporu dotyczącego zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej w wyniku której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utraciła władanie wywłaszczoną nieruchomością i podjąć właściwe czynności procesowe celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania lub wezwać stronę do ich podjęcia (art. 100 § l k. p. a). Wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości z naruszeniem powyższej powinności oznacza naruszenie zarówno powyższych przepisów, przepisu art.7 k.p.a., jak i postanowień art. 136 ust. l i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Taka jest bowiem konsekwencja zakazu przeznaczania nieruchomości na cele inne, niż określone w decyzji o wywłaszczeniu, zawartego w art. 136 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami. / szerzej T. Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" s. 235 /
.Zważywszy, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, a to; art. 216, art 136 ust 3, art. 137 ust 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a nadto stwierdzając naruszenie przepisów postępowania; art. 7, art. 75, art 77 i art. 80 k.p.a., które miały istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uwzględniając skargę uchylił na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" i "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. 2002 r. Nr 153 póz. 1270 ze zm/, decyzje organów obu instancji. Takie rozstrzygnięcie sięgające "w głąb" sprawy jest w tym wypadku niezbędne dla końcowego jej załatwienia w myśl przepisu art. 135 p.p.s.a.