II SA/Kr 84/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2018-03-30
NSAnieruchomościWysokawsa
wywłaszczeniezwrot nieruchomościnieruchomość zbędnacel wywłaszczeniabudownictwowojskorodzinny ogród działkowypostępowanie administracyjneprawo nieruchomości

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Wojewody, uznając, że wywłaszczona nieruchomość, mimo pierwotnego celu budowlanego, była zbędna na ten cel i powinna zostać zwrócona właścicielowi, jednakże z powodu upływu 5 lat od pierwotnej decyzji o odmowie zwrotu, możliwe jest jedynie stwierdzenie naruszenia prawa.

Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej pod budownictwo w 1969 r., która ostatecznie znalazła się w granicach placu ćwiczeń wojskowych, a następnie została zajęta przez rodzinny ogród działkowy. Sąd pierwszej instancji (Starosta) uznał nieruchomość za zbędną i orzekł o jej zwrocie. Wojewoda uchylił tę decyzję, stwierdzając naruszenie prawa, argumentując, że cel wywłaszczenia został zrealizowany poprzez wykorzystanie terenu przez wojsko. WSA w Krakowie uchylił decyzję Wojewody, uznając, że cel wywłaszczenia (budownictwo) nie został zrealizowany, a nieruchomość stała się zbędna. Jednakże, z powodu upływu 5 lat od pierwotnej decyzji odmawiającej zwrotu, sąd mógł jedynie stwierdzić naruszenie prawa przez Wojewodę, a nie nakazać zwrot nieruchomości.

Sprawa dotyczyła wniosku T. S. o zwrot części nieruchomości wywłaszczonej decyzją z 1969 r. na cele budowlane. Starosta pierwotnie odmówił zwrotu, powołując się na ustawę o rodzinnych ogrodach działkowych, ale po wyroku Trybunału Konstytucyjnego wznowił postępowanie i decyzją z 2017 r. orzekł o zwrocie nieruchomości, uznając ją za zbędną na cel wywłaszczenia. Wojewoda uchylił decyzję Starosty, stwierdzając naruszenie prawa, ponieważ uznał, że cel wywłaszczenia (budownictwo) został zrealizowany poprzez wykorzystanie terenu przez wojsko jako placu ćwiczeń. Wojewoda powołał się na orzecznictwo NSA, które dopuszczało szerszą interpretację celu wywłaszczenia w kontekście inwestycji zamiennych dla wojska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Wojewody. Sąd uznał, że cel wywłaszczenia został jednoznacznie określony jako budownictwo, a samo wykorzystanie terenu przez wojsko nie realizowało tego celu. Sąd podkreślił zasadę zaufania do władzy publicznej i utrwalone orzecznictwo NSA w podobnych sprawach, które potwierdzało zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia. Jednakże, sąd stwierdził, że z powodu upływu 5 lat od doręczenia pierwotnej decyzji odmawiającej zwrotu (art. 146 § 1 k.p.a.), nie było możliwe uchylenie tej decyzji i orzeczenie o zwrocie nieruchomości. W związku z tym, sąd uchylił decyzję Wojewody, stwierdzając, że Wojewoda wadliwie ocenił realizację celu wywłaszczenia i nieprawidłowo uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, mimo że ostatecznie nie mógł orzec o zwrocie nieruchomości.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, a cel ten nie został zrealizowany. Jednakże, możliwość zwrotu może być ograniczona przez upływ czasu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że cel wywłaszczenia (budownictwo) nie został zrealizowany, a samo wykorzystanie terenu przez wojsko nie stanowiło realizacji tego celu. Podkreślono znaczenie jednoznacznego określenia celu wywłaszczenia w decyzji i utrwalone orzecznictwo w podobnych sprawach. Niemniej jednak, upływ 5 lat od pierwotnej decyzji odmawiającej zwrotu uniemożliwił orzeczenie o zwrocie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji.

k.p.a. art. 138 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Określa rodzaje rozstrzygnięć organu odwoławczego.

k.p.a. art. 151 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Reguluje sytuację, gdy nie można uchylić decyzji z powodu upływu terminu.

k.p.a. art. 146 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Określa 5-letni termin materialnoprawny ograniczający możliwość uchylenia decyzji.

u.g.n. art. 137 § 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Definicja nieruchomości zbędnej na cel wywłaszczenia.

u.g.n. art. 136 § 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania.

k.p.a. art. 8 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada zaufania do władzy publicznej.

u.rod art. 24 § 1

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych

Przepis, który pierwotnie uniemożliwiał zwrot nieruchomości zajętej pod ROD (uznany za niezgodny z Konstytucją).

u.rod

Ustawa z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych

Obecnie obowiązująca ustawa regulująca kwestie ROD.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Cel wywłaszczenia (budownictwo) nie został zrealizowany. Nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Wojewoda wadliwie ocenił realizację celu wywłaszczenia i nieprawidłowo uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Wojewody, że wykorzystanie terenu przez wojsko jako plac ćwiczeń stanowiło realizację celu wywłaszczenia (budownictwo).

Godne uwagi sformułowania

Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Przedmiotowa nieruchomość była wykorzystywana przez Wojsko Polskie i wykorzystywana w ramach placu ćwiczeń wojskowych. W ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko organu I instancji. W sytuacji, gdy sądy administracyjne wielokrotnie - jednoznacznie i stanowczo zakwalifikowały określony stan faktyczny, jako uzasadniający zwrot wywłaszczonej nieruchomości, przyjęcie w kolejnym postępowaniu stanowiska odwrotnego jest niewątpliwie naruszeniem zasady zaufania.

Skład orzekający

Krystyna Daniel

przewodniczący

Paweł Darmoń

sprawozdawca

Tadeusz Kiełkowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja celu wywłaszczenia, zasada zaufania w postępowaniu administracyjnym, skutki upływu 5-letniego terminu materialnoprawnego w sprawach o zwrot nieruchomości."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia na cele budowlane, które następnie zostało wykorzystane przez wojsko, a także kwestii proceduralnych związanych z upływem terminu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje złożoność prawa nieruchomości i długotrwałe spory o zwrot wywłaszczonych gruntów, a także podkreśla znaczenie zasady zaufania i utrwalonego orzecznictwa. Dotyka również kwestii historycznych wywłaszczeń i ich konsekwencji.

Nieruchomość wywłaszczona pod budowę, a po latach okazuje się, że należała się właścicielowi. Dlaczego zwrot jest niemożliwy?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Kr 84/18 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2018-03-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-01-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Krystyna Daniel /przewodniczący/
Paweł Darmoń /sprawozdawca/
Tadeusz Kiełkowski
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1369
art 145 par 1 pkt 1 lit c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2017 poz 1257
art 138 par 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Daniel Sędziowie: WSA Tadeusz Kiełkowski WSA Paweł Darmoń (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2018 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia 21 listopada 2017 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części nieruchomości po wznowieniu postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego T. S. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Starosta [...] decyzją z dnia 9 października 2012 r. znak: [...] orzekł o odmowie zwrotu części działki ewid. nr [...], w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...], b. gm. kat. M. , w części odpowiadającej powierzchni 0,0020 ha, zajętej pod rodzinny ogród Działkowy "[...] na rzecz T. S..
W jej uzasadnieniu wskazano, że przedmiotowa nieruchomość jest zbędna na cel wywłaszczenia, jednak jej zwrot nie jest możliwy z uwagi na wyłączenie takiej możliwości przez art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogródkach działkowych. Jednocześnie wskazano, że wyrokiem z dnia 11 lipca 2012 r. sygn. akt K 8/10 Trybunał Konstytucyjny uznał m. in. art. 24 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogródkach działkowych za niezgodny z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej. Powyższy przepis utraci moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw [...]. Organy administracji zobowiązane są stosować ustawę obowiązującą w dacie orzekania, jednakże po wejściu w życie wyroku TK strona będzie mogła zwrócić się o wznowienie postępowania na podstawie art. 145a k.p.a.
Wnioskiem z dnia 20 lutego 2014 r. T. S. wystąpił o wznowienie powyższego postępowania, a w dniu 10 kwietnia 2014 r. Starosta [...] wznowił postępowanie administracyjne tej sprawie.
Decyzją z dnia 25 stycznia 2017 r. znak: [...] Starosta [...] orzekł:
< w pkt 1 o uchyleniu decyzji Starosty [...] z dnia 9 października 2012 r. znak: [...] orzekającej o odmowie zwrotu części działki ewid. nr [...], poł. w obr. M. , jedn. ewid. W. W., w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. M. w części odpowiadającej pow. 0,0020 ha, zajętej pod rodzinny Ogród Działkowy [...]" na rzecz T. S.;
< w pkt 2 o zwrocie nieruchomości oznaczonej, jako działka nr [...], powstałej z podziału działki nr [...], poł. w obr. [...] M. , jedn. ewid. W. W., w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] poł. w b. gm. kat. M. na rzecz T. S. w całości;
< w pkt 3 i 4 o zobowiązaniu osoby wymienionej w pkt 2 do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa kwoty [...]zł, odpowiadającej zwaloryzowanej wysokości odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości i o sposobie jego wpłaty;
< w pkt 5 o zobowiązaniu Skarbu Państwa - Starosty [...] do odtworzenia Rodzinnego Ogrodu Działkowego poprzez zawarcie z [...] Związkiem Działkowców umowy odpowiadającej tytułowi prawnemu, który posiadał [...] Związek Działkowców do zwracanej nieruchomości dla nieruchomości o pow. nie mniejszej niż 0,6204 ha, w miejscu odpowiednim dla potrzeb i funkcjonowania rodzinnego Ogrodu Działkowego oraz do założenia na nieruchomości rodzinnego Ogrodu Działkowego i odtworzenia urządzeń odpowiadających rodzajem urządzeniom wymienionym w punkcie 8;
< w pkt 6 o zobowiązaniu Skarb Państwa - Starosty [...] do wypłaty odszkodowania ustalonego w pkt 7 działkowcom posiadającym prawo dzierżawy działkowej do określonych w tych punktach działek - za składniki majątkowe stanowiące ich własność oraz za przysługujące im prawo do działki w likwidowanym Rodzinnym Ogrodzie Działkowym. Wartość odszkodowania za prawo do działki pomniejsza się o wartość prawa do działki przyznanego w utworzonym na podstawie punku 5 Rodzinnym Ogrodzie Działkowym;
< w pkt 7 o ustaleniu wysokości odszkodowania za składniki majątkowe znajdujące się na działkach położonych w części Rodzinnego Ogrodu Działkowego [...]" zlokalizowanej na działce nr [...], powstałej z podziału działki nr [...] poł. obr. [...] M. , jedn. ewid. W. W. oraz prawa do działki w rodzinnym Ogrodzie Działkowym na rzecz wskazanych osób;
< w pkt 8 o ustaleniu wartości urządzeń i budynków w likwidowanym Rodzinnym Ogrodzie Działkowym [...]",
< w pkt 9 o ustaleniu, iż termin realizacji obowiązków określonych w punkcie 5 i 6 wynosi 6 miesięcy począwszy od dnia, w którym niniejsza decyzja w tych punktach stanie się ostateczna.
Organ I instancji ustalił, iż wnioskowana do zwrotu nieruchomość nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia, w związku z czym zachodzą w stosunku do niej przesłanki zbędności, określone w art. 137 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, uzasadniające jej zwrot na rzecz wnioskodawcy. W niniejszej sprawie, ze względu na fakt, iż przedmiotowa nieruchomość obecnie zajęta jest przez ogród działkowy, organ I instancji dokonując rozliczeń finansowych związanych ze zwrotem uwzględnił również obecnie obowiązujący akt prawny, jakim jest ustawa z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 40).
Odwołanie od ww. decyzji złożył Skarb Państwa - Rejonowy Zarząd Infrastruktury w K., także [...] Związek Działkowców oraz O. L. - D..
Wojewoda po rozpoznaniu tych odwołań decyzją z dnia 21 listopada 2017 r., znak: [...]
I. Uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia 25 stycznia 2017 r.
znak[...]
II. Stwierdził wydanie przez Starostę K. decyzji z dnia 9 października 2012 r. znak: [...], sprostowanej postanowieniem z dnia 8 maja 2013 r. znak: [...] z naruszeniem prawa.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147) oraz art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 151 § 2 i art. 146 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257) oraz art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935).
Uzasadniając to rozstrzygnięcie Wojewoda w pierwszej kolejności wyjaśnił wątpliwości odwołujących w zakresie powierzchni nieruchomości, co do której prowadzone jest obecnie wznowione postępowanie administracyjne w sprawie jej zwrotu - ze względu na treść sentencji decyzji Starosty [...] z dnia 9 października 2012 r. znak: [...] Nie ulega wątpliwości, iż postępowanie administracyjne zakończone w/w decyzją Starosty [...], sprostowane postanowieniem z dnia 8 maja 2013 r. znak: [...], dotyczyło części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej, jako część działki ewidencyjnej nr [...], w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...], poł. w b. gm. kat. M. . Wskazanie w sentencji omawianej decyzji, iż przedmiot postępowania "odpowiada powierzchni 0,0020 ha" stanowiło - uwzględniając treść uzasadnienia i zgromadzony w sprawie materiał dowodowy - tak oczywistą omyłkę, iż nie sposób nadawać jej takie znaczenie, jak to podnoszą odwołujący się [...] Związek Działkowców oraz O. L. - D.. W treści omawianej decyzji z dnia 9 października 2012 r. wyjaśniono bowiem, iż wnioskowana do zwrotu parcela l. kat. [...], b. gm. kat. M. , odpowiada części działek: nr [...], nr [...] i nr [...], obr. M. , gm. W. W.. Projektem podziału nieruchomości sporządzonym przez geodetę uprawnionego A. G., przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 9 lipca 2012 r. za nr [...] działka nr [...] podzieliła się na działkę nr [...] o pow. 4,2584 ha i nr [...] o pow. 0,0020 ha. Celem tego podziału było wydzielenie z działki nr [...] działki odpowiadającej wywłaszczonej parceli gruntowej l. kat. [...] z wykluczeniem terenu zajętego pod ogródki działkowe Rodzinnego Ogrodu Działkowego "[...] Decyzja z dnia 9 października 2012 r. [...] rozstrzygała zatem sprawę zwrotu części działki nr [...] obr. M. gm. W. W., w granicach wywłaszczonej parceli gruntowej l. kat. [...] b. gm. kat. M. , zajętej pod ogródki działkowe Rodzinnego Ogrodu Działkowego "[...] (a więc w zakresie projektowanej działki nr [...], której projekt podziału nie został wówczas zatwierdzony) a w pozostałym zakresie zostało wydane odrębne rozstrzygnięcie. Ostateczną decyzją Starosty [...] z dnia 10 września 2013 r. znak: [...] orzeczono bowiem o zwrocie nieruchomości poł. w obrębie M. jedn. ewid. W. W. oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0020 ha (powstała z działki nr [...]), nr [...] o pow. 0,0154 ha (powstała z podziału działki nr [...] o pow. 0,1901 ha) nr [...] o pow. 0,0275 ha (powstała z podziału działki nr [...]). Nie ulega zatem wątpliwości, iż przedmiotem decyzji Starosty [...] z dnia 9 października 2012 r. znak [...] była część działki ewidencyjnej nr [...], odpowiadająca projektowanej działce nr [...], w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...], b. gm. kat. M. , zajętej pod ogródki działkowe Rodzinnego Ogrodu Działkowego [...]", która odpowiada działce nr [...] o pow. 0,6204 ha, powstałej z podziału działki nr [...].
Jak słusznie wyjaśnił organ I instancji w zaskarżonej decyzji z dnia 25 stycznia 2017 r. znak: [...], część wywłaszczonej parceli l. kat. [...] o pow. 0,6684 ha b. gm. kat. M. odpowiada działce nr [...] o pow. 0,6204 ha, powstałej z podziału działki nr [...], poł. w obr. [...] M. jedn. ewid. W. W. (działka nr [...] podzieliła się na działki nr [...], nr [...] i nr [...]). To właśnie działka [...] jest przedmiotem postępowania.
Dalej organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca, mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.
W przedmiotowej sprawie z wnioskiem o zwrot wystąpiła uprawniona do tego osoba tj. T. S..
Legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ustawodawca sformułował w art. 137 ust. 1 u.g.n. Przy dokonywaniu oceny zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia koniecznym jest uwzględnienie oceny prawnej zawartej w wydanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, w którym stwierdzono, iż art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W niniejszej sprawie organ I instancji ustalił, iż parcela l. kat. [...] powstała z podziału parceli l. kat. [...], poł. w b. gm. kat. M. , została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na cele "budownictwa" decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K., Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia 21 października 1969 r. znak: [...], w której powołano decyzję nr [...] o lokalizacji szczegółowej z dnia 5 sierpnia 1965 r., wydaną przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K., ustalającą lokalizację szczegółową magazynów położonych w M. . Decyzja lokalizacyjna przewidywała budowę "magazynów". Fakt ten – zdaniem Starosty - przesądza niewątpliwie (pomimo nieodnalezienia mimo wielu podejmowanych przez organ I instancji prób, załącznika graficznego do tej decyzji), iż to właśnie budowa magazynów (o charakterze wojskowym) była celem wywłaszczenia w/w nieruchomości.
Starosta ustalił również, że wnioskowana do zwrotu wywłaszczona parcela w całości znajdowała się poza granicami lokalizacji szczegółowej nr [...], natomiast w granicach lokalizacji szczegółowej nr [...] z zaznaczonymi granicami projektowanego placu ćwiczeń. Starosta uznał na tej podstawie, iż przedmiotowa nieruchomość wchodziła w skład terenu przeznaczonego pod urządzenie placu ćwiczeń wojskowych pn. "[...] i tym samym od samego początku była zbędna w rozumieniu przepisu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami na doprecyzowany jako budowa magazynów cel jej wywłaszczenia. Na potwierdzenie takiego stanowiska organ I instancji powołał prezentowane w latach ubiegłych orzecznictwo sądowe w sprawach o podobnym stanie faktycznym.
Wojewoda podkreślił, że organy administracji publicznej wydając rozstrzygnięcia w sprawach administracyjnych, na podstawie konkretnych przepisów prawa, winny również opierać się na ukształtowanym, ugruntowanym i aktualnym w danym zakresie orzecznictwie sądów administracyjnych.
Na gruncie aktualnego i dominującego obecnie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym na tle art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia wskazywanego w decyzji wywłaszczeniowej powinny być oceniane proporcjonalne do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej, a nie z daty dokonywania rzeczonej kontroli.
Dalej przypomniano, że na początku lat 60 - tych ubiegłego wieku, w związku z projektowanymi zamierzeniami ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego miasta K., pomiędzy Prezydium Rady Narodowej m. K. i Ministerstwem Obrony Narodowej prowadzone były rozmowy w sprawie pozyskania dla celów wielorodzinnego budownictwa mieszkaniowego terenów zlokalizowanych na terenie m. K., zajętych pod obiekty wojskowe. W tym celu dla poszczególnych obiektów wojskowych, których tereny przeznaczone zostały na potrzeby mieszkaniowe, ustalono lokalizacje zamienne. W zamian za przekazanie władzom cywilnym terenów wojskowych, władze miejskie zaproponowały lokalizację nowych terenów dla potrzeb wojska, obejmującą między innymi ok. 52 ha terenu istniejącego wówczas placu ćwiczeń na [...] (będących już w dyspozycji wojska) oraz ok. 178 ha terenów w granicach administracyjnych miasta K. i powiatu [...] Na terenie tzw. [...]" zamierzano zlokalizować następujące obiekty: plac ćwiczeń usytuowany na północny - zachód od drogi przebiegającej przez istniejący wówczas plac ćwiczeń na [...] jako teren zamienny za place ćwiczeń wojskowych zlokalizowane dotychczas w M. (komp. nr [...]) i P.u (komp. nr [...]); zespół dwóch strzelnic szkolnych, w zamian za oddane miastu tereny na [...] (komp. nr [...] I nr [...]). Z uwagi na fakt, iż wskazany teren nie zabezpieczał w całości potrzeb wojska, przewidziano zlokalizowanie inwestycji zamiennych na cele magazynowe w rejonie miejscowości M. na terenie o powierzchni ok. 30 ha. Zgodnie ze sporządzonym i zatwierdzonym w 1964 roku Programem Inwestycji Zamiennych powyższy teren stanowić miał rejon budynków magazynowych wraz z zapleczem, w zamian za takie same obiekty oddane miastu, a mianowicie: kompleks nr [...] - M., kompleks nr [...] - [...] i kompleks nr [...] - B.. Dla obszaru placu ćwiczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wydało decyzję o lokalizacji szczegółowej nr [...] z 21 kwietnia 1965 r., znak: [...] ustalającą lokalizację terenów wojskowych w [...], natomiast dla obszaru przeznaczonego na cele magazynowe w M. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wydało decyzję o lokalizacji szczegółowej nr [...] z 5 sierpnia 1965 r., znak: [...] Będąca przedmiotem niniejszego postępowania nieruchomość znalazła się w kompleksie nieruchomości wywłaszczanych w oparciu o decyzje o lokalizacji szczegółowej: Nr [...] z dnia 21 kwietnia 1965 r. oraz Nr [...] z dnia 5 sierpnia 1965 r.
Choć w decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości cel wywłaszczenia wskazano ogólnie jako "budownictwo", a w uzasadnieniu tej decyzji nastąpiło odesłanie do decyzji o lokalizacji szczegółowej z dnia 21 kwietnia 1965 r., znak: [...], to należy mieć jednak na uwadze, iż w dacie wywłaszczenia nieruchomość ta znalazła się w obszarze lokalizacji szczegółowej nr [...] w ramach ówczesnej, wspólnej inwestycji jakim był program Inwestycji Zamiennych w Garnizonie K., a wywłaszczone wówczas nieruchomości miały być użytkowane na potrzeby Wojska Polskiego. W ocenie organu odwoławczego należy uwzględnić całokształt okoliczności będących podstawą do dokonywania wówczas wywłaszczenia całego kompleksu nieruchomości, który miał być wykorzystywany na potrzeby wojska. Nie ulega natomiast wątpliwości, iż przedmiotowa nieruchomość użytkowana była przez Wojsko Polskie i wykorzystywana w ramach placu ćwiczeń wojskowych.
Zgodnie ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym przedmiotowa nieruchomość weszła w skład północno - wschodniej części placu ćwiczeń i była wykorzystywana na potrzeby ośrodka szkolenia spadochronowego. Jak wskazuje w swoich wyjaśnieniach z dnia 2 kwietnia 2001 r. płk M. K., na wskazanym obszarze szkolenia odbywała [...] i inne jednostki stacjonujące w garnizonie K.. Materiał dowodowy zebrany w sprawie, przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Starosty [...], potwierdza zatem, że grunt był użytkowany przez wojsko na potrzeby ćwiczeń wojskowych w ramach poligonu "[...]
W ocenie organu odwoławczego nie zaistniały przesłanki do orzeczenia o zwrocie nieruchomości.
Natomiast kwestia, czy była to realizacja magazynów czy placu ćwiczeń w ramach infrastruktury wojskowej jest kwestią drugorzędną, skoro nieruchomość była wykorzystywana przez Wojsko Polskie zgodnie z pierwotnymi założeniami inicjatorów wywłaszczenia kompleksu nieruchomości w ramach programu inwestycji zamiennych. W oparciu o analizę całej ww. dokumentacji całkowicie uzasadnionym jest twierdzenie, iż przejęcie przedmiotowej nieruchomości było niewątpliwie związane z realizacją obiektów wojskowych, co w stosunku do przedmiotowej nieruchomości nastąpiło.
Ponadto organ I instancji ustalił, iż aktualnie nieruchomość zajęta jest przez Rodzinny Ogród Działkowy "[...] który powstał za zgodą władz wojskowych w 1983 r., co nastąpiło na podstawie obowiązującego wówczas zarządzenia Ministra Obrony Narodowej Nr [...] z dnia 9 kwietnia 1982 r. w sprawie ogrodów działkowych, przewidującego możliwość tworzenia tego rodzaju obiektów na terenach będących w zarządzie i użytkowaniu organów wojskowych, wyodrębnionych z poligonów, placów ćwiczeń, obrzeży lotnisk wojskowych, kompleksów koszarowych, stref ochronnych i innych terenów wojskowych, jak również nabytych lub przejętych od terenowych organów administracji państwowej.
Powyższe rozważania doprowadziły Wojewodę do wniosku, że decyzja Starosty [...] z dnia 9 października 2012 r. znak: [...] nie może zostać uchylona, bowiem na skutek wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej (tj. o odmowie zwrotu nieruchomości), a ponadto od dnia doręczenia ww. rozstrzygnięcia (tj. przez ostatnią ze stron -18 października 2012 r.) upłynęło 5 lat, koniecznym było stwierdzenie wydania decyzji Starosty [...] z dnia 9 października 2012 r. znak: [...] z naruszeniem prawa (pkt II sentencji niniejszej decyzji).
Na zakończenie wskazano, iż przedstawione przez [...] Związek Działkowców dokumenty potwierdzają powoływane w odwołaniu O. L. - D. okoliczności, co do braku uwzględnienia jako strony postępowania T. D. (decyzja przydziału w użytkowanie działki nr [...] z dnia 15.04.2009 r. na rzecz O. L. oraz współmałżonka T. D.). W ocenie organu odwoławczego ta okoliczność nie powoduje konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji z dnia 25 stycznia 2017 r. znak: [...] ze względu na treść art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.. Ze względu na treść rozstrzygnięcia i braku konieczności dokonywania stosownych rozliczeń finansowych związanych ze zwrotem nieruchomości brak udziału T. D. nie powoduje konieczności stwierdzenia braku udziału strony w postępowaniu ze względu na udział w nim współmałżonka O. L. - D. jak również [...] Związku Działkowców, stowarzyszenia ogrodowego w W., a także Prezesa Rodzinnego Ogrodu Działkowego "[...]". Na uwagę zasługuje także treść art. 27 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych, zgodnie z którym "Ustanowienie prawa do działki następuje na podstawie umowy dzierżawy działkowej. Umowa o której mowa w ust. 1 zawierana jest pomiędzy stowarzyszeniem ogrodowym a pełnoletnią osobą fizyczną. Umowa może być również zawarta z małżonkiem działkowca, jeżeli żąda ustanowienia prawa do działki wspólnie ze swoim współmałżonkiem." Uchwałą nr [...] przyjęto w poczet członków [...] Związku Działkowców O. L. - D., natomiast decyzją przydziału działki z dnia 15.04.2009 r. przydzielono w użytkowanie działkę nr [...] oprócz O. L. - D. także T. D.. O. L. - D. była stroną postępowania.
Opisaną wyżej decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając jej:
1. rażące naruszenie przepisów postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wydanie przez Organ II instancji decyzji zawierającej rozstrzygnięcie, które nie jest zawarte w zamkniętym katalogu rozstrzygnięć organów odwoławczych (art. 138 k.p.a.), a to orzeczenie, w osnowie zaskarżonej decyzji, o uchyleniu decyzji Organu I instancji przy jednoczesnym braku orzeczenia co do istoty sprawy, co stanowi podstawę stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa (art 156 § 1 ust. 2 k.p.a.),
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 16 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., polegające na przeprowadzeniu niedopuszczalnej wykładni treści ostatecznej i prawomocnej decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 21.10.1969 r., znak: [...], wydanej w przedmiocie wywłaszczenia parceli l. kat. [...] i poczynienie ustaleń pozostających w całkowitej sprzeczności z literalną treścią decyzji, tj. ustalenie, iż w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajduje decyzja o lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia 21.04.1965 r., pomimo wyraźnego powołania się w treści decyzji wywłaszczeniowej na decyzję nr [...] o lokalizacji szczegółowej z dnia 5.08.1965 r.,
3. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. polegające na dowolnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego i poczynienie niewynikających z niego ustaleń faktycznych, co w efekcie doprowadziło do błędnego ustalenia, iż cel na jaki została wywłaszczona zawnioskowana do zwrotu nieruchomość (budownictwo) został zrealizowany, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż wywłaszczona parcela nigdy nie została zabudowana na cele wojskowe, a stanowiła ona jedynie pas gruntu oddany w zarząd instytucjom wojskowym,
4. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez:
- nielogiczne, sprzeczne z doświadczeniem życiowym oraz zasadami wykładni i wnioskowania przyjęcie, iż sporna parcela była wykorzystywana przez wojsko zgodnie z celem jej wywłaszczenia wskazanym w treści decyzji wywłaszczeniowej, podczas gdy cel ten został określony jako budownictwo, a na spornej parceli nigdy nie podejmowano żadnych prac budowlanych,
- sprzeczne z doświadczeniem życiowym ustalenie, iż na spornej parceli został zrealizowany cel wywłaszczenia, podczas gdy już w 1983 r. wywłaszczona nieruchomość została zajęta przez Rodzinny Ogród Działkowy [...] który powstał za zgodą władz wojskowych, z czego wynika, że wywłaszczona nieruchomość już w tej dacie była zbędna nie tylko na cel wywłaszczenia (budownictwo), ale także na jakikolwiek inny cel wojskowy, lub związany z działalnością Skarbu Państwa,
5. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez:
- brak zawarcia w treści osnowy zaskarżonej decyzji wszystkich wymaganych elementów, a to brak orzeczenia co do istoty sprawy przy jednoczesnym uchyleniu decyzji Organu I instancji,
- pozbawione podstaw uchylenie decyzji Organu I instancji, podczas gdy stan faktyczny sprawy uzasadniał wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję Organu I instancji,
6. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 137 ust. 1 u.g.n. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (w przedmiotowym stanie faktycznym budownictwo) można interpretować na tyle szeroko, że za realizację tego celu może zostać uznane samo włączenie wywłaszczonej parceli do placu ćwiczeń wojskowych przy jednoczesnym braku wzniesienia na mej jakichkolwiek obiektów, czy budynków,
- art. 136 ust. 1 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż wykorzystanie nieruchomości na cel inny niż wskazany w orzeczeniu o wywłaszczeniu nie rodzi obowiązku jej zwrotu,
- art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie, a to orzeczenie o odmowie zwrotu wywłaszczonej parceli, oznaczonej jako część działki nr [...] poł. w obr. M. , podczas gdy w niniejszym stanie faktycznym zostały spełnione -wszystkie trzy przesłanki obligujące Organ II instancji do jej zwrotu, a to: spadkobiercy pierwotnych właścicieli wystąpili z wnioskiem o zwrot, wywłaszczenie spornej parceli nastąpiło w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a także wywłaszczona parcela stała się zbędna na cel określony w decyzji.
Na podstawie tych zarzutów i po sprecyzowaniu na rozprawie strona skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżone decyzji Organu II instancji a także o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarżona decyzja jest wadliwa i podlegała uchyleniu, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty podniesione w skardze okazały się trafne.
W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu nieważności zaskarżonej decyzji – jako najdalej idącego. Jego podstawą, zdaniem skarżącego, jest rażące naruszenie prawa tj. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez orzeczenie o uchyleniu decyzji organu I instancji przy jednoczesnym braku merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.
Zarzut ten nie mógł odnieść skutku, bowiem orzeczenie zawarte w zaskarżonej decyzji odpowiada treści art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W zaskarżonej decyzji Wojewoda w punkcie I. uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...], natomiast orzeczenie co do istoty sprawy zawarł w pkt II. swojej decyzji. Podstawę prawną orzeczenia w pkt II. stanowił art. 151 § 2 k.p.a., zgodnie z którym "W przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji". Oba te punkty rozstrzygnięcia spełniają wymogi art. 138 § 1 pkt k.p.a. Nie można uznać za naruszenie prawa – tym bardziej w stopniu rażącym – rozdzielenia sentencji na dwa odrębne punkty. Żaden, bowiem przepis obowiązującego prawa nie wprowadza dla organu odwoławczego ograniczeń w tym zakresie.
Zaskarżona decyzja wymagała uchylenia, bowiem Wojewoda dokonał błędnych ustaleń faktycznych w zakresie realizacji celu wywłaszczenia.
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest niespójne i nieprzekonujące. Wojewoda wywodzi, że "przedmiotowy grunt był użytkowany przez wojsko na potrzeby ćwiczeń wojskowych w ramach poligonu [...]. Tym samym (...) nie zaistniały przesłanki do orzeczenia o zwrocie w/w nieruchomości". Abstrahuje przy tym od faktu, że z orzeczenia o wywłaszczeniu jednoznacznie wynika, iż jego celem było budownictwo. Opisując zaszłości mające miejsce w latach sześćdziesiątych XX wieku wywodzi, że w istocie od samego początku wywłaszczone w tym terenie nieruchomości, w tym będąca przedmiotem niniejszego postępowania, były przeznaczone na potrzeby wojska.
W ocenie Sądu argumentacja ta jest chybiona.
Dokonując ustaleń faktycznych należało wziąć pod uwagę treść decyzji wywłaszczeniowej, a także treść decyzji o lokalizacji szczegółowej nr [...] i nr [...].
W decyzji wywłaszczeniowej tj. decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K., Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia 21 października 1969 r. znak: [...] cel wywłaszczenia określono, jako "budownictwo". Jednocześnie powołano się w niej na decyzję nr [...] o lokalizacji szczegółowej z dnia 5 sierpnia 1965 r., wydaną przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K., ustalającą lokalizację szczegółową magazynów położonych w M. .
Prawidłowo ustalono, że przedmiotowa nieruchomość leżała poza granicami tejże lokalizacji szczegółowej, natomiast mieściła się w granicach decyzji lokalizacyjnej nr [...] – obejmującej obszar wojskowy na terenie [...] z zaznaczonymi granicami placu ćwiczeń.
Nie ulega również wątpliwości, że jeszcze przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej - decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. nr [...] z dnia 24 kwietnia 1969 roku (a więc przed wywłaszczeniem) zmieniono za zgodą stron decyzję o lokalizacji szczegółowej: Nr [...] z dnia 21 kwietnia 1965 r. oraz Nr [...] z dnia 5 sierpnia 1965 r. i orzeczono, iż prawa te przejmuje Wojskowy Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo - Budowlany w K., a całość terenu objętego tymi decyzjami będzie użytkowana przez Wojsko Polskie.
Mimo tych okoliczności faktycznych poprzedzających wywłaszczenie, w decyzji wywłaszczeniowej jego cel został określony, jako "budownictwo", bez jakiejkolwiek informacji o zamiarze zagospodarowania terenu przez wojsko.
Powyższe okoliczności Starosta [...] ocenił w ten sposób, że już od samego początku nieruchomość była zbędna na cel wywłaszczenia, natomiast Wojewoda wywodził, że w istocie od samego początku celem wywłaszczenia nie było budownictwo, lecz przeznaczenie pod tereny wojskowe.
W ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko organu I instancji.
W okolicznościach niniejszej sprawy szczególnego znaczenia nabiera zasada zaufania, określona w art. 8 § 1 k.p.a. (w kontrolowanym postępowaniu przepis ten miał zastosowanie w brzmieniu obowiązującym prze 1 czerwca 2017 r. tj. w brzmieniu: "Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej"). Już bowiem w decyzji Starosty z dnia 9 października 2012 r. zawarto szerokie rozważania na temat zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia, popierając to stanowisko licznymi wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Orzeczeniu o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stał wówczas na przeszkodzie jedynie przepis art. 24 ustawy z dnia 11 lipca 2012 r. o pracowniczych ogrodach działkowych. Dodatkowo w dacie wydawania decyzji przepis ten był już uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP, jednakże odroczono wejście w życie tego wyroku Trybunału.
Zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego T. S. po wejściu w życie wyroku TK złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego powyższą decyzją, a po przeprowadzeniu wznowionego postępowania Starosta [...] podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko dotyczące zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia.
Natomiast Wojewoda doszedł do przekonania, że przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości winny być oceniane w kontekście aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych, które w zakresie interpretacji pojęcia "cel wywłaszczenia" w ciągu kilku ostatnich lat (a więc po wydaniu decyzji z 2012 roku) uległo znacznej liberalizacji.
W tym miejscu należy przypomnieć, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie, a także przez Naczelnym Sądem Administracyjnym toczyło się bardzo wiele postępowań dotyczących zwrotu nieruchomości na tzw. [...] które zostały wydane w takich samych okolicznościach faktycznych jak zaistniałe w niniejszej sprawie. Jako przykład można podać choćby wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach sygn. I OSK 563/11, I OSK 564/11, I OSK 566/11, I OSK 587/11, I OSK 670/11, I OSK 671/11.
W sprawach sygn. I OSK 563/11, I OSK 564/11, I OSK 670/11 i I OSK 671/11 NSA stwierdził: "Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji, a wcześniej organy, do określenia celu wywłaszczenia posłużyły się stwierdzeniami zawartymi w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości z dnia 21 października 1969 r. W osnowie decyzji jako cel wywłaszczenia wskazano "cele budownictwa", zaś w uzasadnieniu decyzji cel doprecyzowano jako "cele budownictwa zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia 5 sierpnia 1965 r., wydanej przez Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K.". Decyzja lokalizacyjna nr [...] natomiast przewidywała na wywłaszczonym decyzją z dnia 21 października 1969 r. terenie budowę magazynów. Błędnie, więc skarżący Skarb Państwa odwołuje się do celu wywłaszczenia wskazanego we wniosku o wywłaszczenie (którego w aktach brak), bądź też do decyzji o lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia 21 kwietnia 1965 r., do której nie odwołuje się decyzja wywłaszczeniowa. Za niesporny w świetle ustaleń postępowania należy uznać fakt, iż na wywłaszczonej nieruchomości nie tylko w okresie, o którym stanowi przepis art. 137 ust. 1 u.g.n., lecz także do czasu złożenia wniosku o zwrot nieruchomości nie zrealizowano celu wywłaszczenia – tzn. nie wybudowano magazynów. Przyjęcie argumentacji skargi kasacyjnej, nakazującej oceniać cel wywłaszczenia z uwzględnieniem danych z wniosku (którego w aktach nie ma), bądź też na podstawie "Programu inwestycji zamiennych w Garnizonie K. z dnia 28 kwietnia 1964 r." prowadziłoby do konkluzji sprzecznych z nakazem, wynikającym z wyraźnych i niebudzących wątpliwości przepisów ustawy."
W sytuacji, gdy sądy administracyjne wielokrotnie - jednoznacznie i stanowczo zakwalifikowały określony stan faktyczny, jako uzasadniający zwrot wywłaszczonej nieruchomości, przyjęcie w kolejnym postępowaniu stanowiska odwrotnego jest niewątpliwie naruszeniem zasady zaufania.
Dodatkowo należy zwrócić uwagę na treść art. 8 k.p.a. po jego zmianie w dniu 1 czerwca 2017 r. Przepis ten stanowi:
"§ 1. Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.
§ 2. Organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym."
Pomimo, iż formalnie, – co już wcześniej stwierdzono – w kontrolowanym postępowaniu przepis ten miał zastosowanie w jego poprzednim brzmieniu, może on stanowić pewną wskazówkę interpretacyjną co do zakresu obowiązków organów administracji publicznej.
Podsumowując, stwierdzić należy, że wadliwie w zaskarżonej decyzji przyjęto, że przedmiotowa nieruchomość została zagospodarowania zgodnie z celem wywłaszczenia, bowiem od samego początku była ona na ten cel zbędna. Sąd w całości w tym zakresie podziela stanowisko wyrażone w decyzji Starosty [...] z dnia 9 października 2012 r. i z dnia 25 stycznia 2017 r., a także stanowisko prezentowane w przywołanych wyżej wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Wojewoda zmieniając decyzję organu I instancji i orzekając o stwierdzeniu wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa powołał się na obydwie przesłanki wymienione w art. 146 § 1 i § 2 k.p.a. tj. zarówno na fakt, że w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej tj. decyzja o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (art. 146 § 2 k.p.a.), jak i na upływ pięcioletniego terminu od doręczenia decyzji z 9 października 2012 r. (art. 146 § 1 k.p.a.).
Pierwsza ze wskazanych okoliczności została zweryfikowana negatywnie w postępowaniu sądowym, natomiast druga wymieniona okoliczność potwierdziła się.
Jak wynika z przesłanych akt administracyjnych decyzja z 9 października 2012 r. została doręczona poszczególnym stronom postępowania w dniach 17 i 18 października 2012 r. Zaskarżona decyzja Wojewody została wydana 21 listopada 2017 r., a zatem po upływie 5 lat od jej doręczenia stronom.
Zgodnie z art. 146 § 1 k.p.a. uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145a nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Po upływie tego terminu – po myśli art. 151 § 2 k.p.a. - organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji.
Z powołanych przepisów wynika, że obecnie z uwagi na upływ terminu materialnoprawnego nie jest już możliwe orzeczenie o uchyleniu decyzji z 9 października 2012 r. i o zwrocie przedmiotowej nieruchomości, pomimo zaistnienia przesłanek z art. 136 ust. 3 u.g.n. Jak wskazuje się w literaturze ( autor fragmentu dot. art. 146 - Tadeusz Kiełkowski w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wolters Kluwer, 2015 teza 2 i 5): "Terminy przewidziane w art. 146 § 1, choć zamieszczone są w kodeksie postępowania administracyjnego, mają charakter materialny i już ze względu na taki ich charakter nie podlegają przywróceniu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 listopada 2013 r., VII SA/Wa 823/13, LEX nr 1408035); ponadto nie są to terminy, do zachowania których obowiązana jest strona, ponieważ ich adresatem jest organ administracji. Ich bieg nie może ulec przerwaniu, gdyż możliwości takiej ustawodawca nie przewidział (por. wyrok NSA z dnia 18 lutego 2010 r., I OSK 561/09, LEX nr 595425). (...) Obowiązek zważania na terminy przewidziane w art. 146 § 1 będzie też dotyczył organu drugiej instancji, rozpatrującego odwołanie od decyzji kończącej wznowione postępowanie (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 września 2010 r., III SA/Wr 258/10, OSP 2011, z. 12, poz. 122, z glosą K. Sobieralskiego; wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2012 r., II OSK 1521/11, LEX nr 1367311). Jeżeli temu organowi – inaczej niż organowi pierwszej instancji – przyjdzie orzekać po ich upływie, to uchylenie przezeń decyzji dotychczasowej nie wchodzi w rachubę, nawet gdyby miało się kryć za "utrzymaniem w mocy" decyzji organu pierwszej instancji o tym uchyleniu stanowiącej (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 marca 2013 r., II SA/Gl 1132/12, LEX nr 1299513). Inaczej rzecz ujmując, upływ odnośnych terminów w czasie trwania tzw. postępowania międzyinstancyjnego tudzież postępowania odwoławczego, czyni niedopuszczalnym wydanie przez organ drugiej instancji jakiegokolwiek rozstrzygnięcia skutkującego ostatecznie kasacją decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym. W takiej sytuacji zatem, ilekroć organ pierwszej instancji "zdążył" i wydał w postępowaniu wznowionym decyzję przewidzianą w art. 151 § 1 pkt 2, tylekroć – jeżeli zostanie wniesione od niej odwołanie – organ drugiej instancji będzie musiał ją uchylić, dalszą zaś część jego orzeczenia zdeterminują okoliczności konkretnego przypadku. Powyższe tezy znajdują uzasadnienie w samej istocie administracyjnego toku instancji, bowiem nakazuje ona przyjąć, że skutek prawny (w tym przypadku skutek w postaci uchylenia decyzji dotychczasowej) jest zawsze przypisany do decyzji ostatecznej o nim stanowiącej (por. T. Woś, J. Zimmermann, Glosa do uchwały SN z dnia 23 września 1986 r., III AZP 11/86, s. 147)".
Jak wynika z powyższego ponownie rozstrzygając sprawę Wojewoda będzie związany wyrażonymi w uzasadnieniu niniejszego wyroku poglądami prawnymi i po stwierdzeniu upływu terminu z art. 146 § 1 k.p.a - do wydania decyzji, której sentencja może odpowiadać sentencji decyzji aktualnie uchylonej przez Sąd. Mimo to nie można przyjąć, że stwierdzone uchybienia (naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 2 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a.) nie miały wpływu na wynik sprawy. Jak już wcześniej wskazano art. 151 § 2 k.p.a. nakazuje, by w sytuacji zaistnienia przesłanek z art. 146 k.p.a. organ rozstrzygający sprawę dokonał wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił decyzji wydanej we wznowionym postępowaniu. W tym zakresie argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji były zdecydowanie wadliwe i dlatego też zaskarżoną decyzję należało uchylić.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.).
O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 powyższej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości [...] zł składa się: kwota [...]zł tytułem uiszczonego przez skarżących wpisu; kwota [...]zł tytułem wynagrodzenia adwokata reprezentującego skarżącego, ustalona jako stawka minimalna na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c, rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.) oraz kwota [...]zł tytułem uiszczonej przez pełnomocnika skarżących opłaty skarbowej za złożony dokument pełnomocnictwa (art. 1 ust. 1 pkt. 2 w związku z cz. I.IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej, t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1827).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI