II SA/KR 834/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2023-10-19
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościcel wywłaszczeniagospodarka nieruchomościamiprawo administracyjneWSAorzecznictwo

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Wojewody odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że organ II instancji błędnie zinterpretował cel wywłaszczenia.

Sprawa dotyczyła zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która według organu I instancji stała się zbędna na cel wywłaszczenia (budowa osiedla mieszkaniowego). Wojewoda Małopolski uchylił tę decyzję, odmawiając zwrotu, argumentując, że nieruchomość została wykorzystana pod budowę osiedla, w tym tereny zielone i garaże. WSA w Krakowie uchylił decyzję Wojewody, uznając, że organ II instancji błędnie zinterpretował cel wywłaszczenia, nie wyjaśniając wystarczająco, czy faktycznie doszło do realizacji celu publicznego, a nie prywatnego zagospodarowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Wojewody Małopolskiego, która odmawiała zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Sprawa rozpoczęła się od decyzji Starosty Bocheńskiego o zwrocie nieruchomości na rzecz K. Ś., spadkobiercy W. Ś., uznając ją za zbędną na cel wywłaszczenia (budowa spółdzielczego osiedla mieszkaniowego). Wojewoda Małopolski uchylił tę decyzję, stwierdzając, że nieruchomość została wykorzystana pod budowę osiedla, w tym tereny zielone i garaże, co oznacza realizację celu wywłaszczenia. Wojewoda powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, które szeroko interpretują pojęcie celu wywłaszczenia. WSA w Krakowie uznał jednak, że stanowisko Wojewody jest błędne i przedwczesne. Sąd podkreślił, że cel wywłaszczenia, jakim była budowa konkretnego, spółdzielczego osiedla mieszkaniowego, powinien być ustalany indywidualnie i nie można go utożsamiać z każdym sposobem zagospodarowania nieruchomości, takim jak dzierżawa pod garaże czy ogródki przydomowe. WSA wskazał, że organ I instancji prawidłowo rozumiał cel wywłaszczenia, ale jego ustalenia faktyczne nie zostały w aktach sprawy wystarczająco udowodnione. Sąd uchylił decyzję Wojewody z powodu naruszenia przepisów proceduralnych i błędnej wykładni prawa materialnego, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazanych przez sąd kwestii.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, takie zagospodarowanie nie stanowi realizacji celu wywłaszczenia w postaci budowy spółdzielczego osiedla mieszkaniowego, a jedynie prywatne wykorzystanie nieruchomości.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że cel wywłaszczenia powinien być rozumiany jako konkretna całość urbanistyczna, a nie dowolne zagospodarowanie. Dzierżawa pod garaże czy ogródki przydomowe nie jest realizacją celu publicznego, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, zwłaszcza gdy osiedle zostało zrealizowane w innym miejscu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

u.g.n. art. 136 § ust. 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Przesłanką zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel wywłaszczenia. Cel wywłaszczenia należy ustalać indywidualnie, uwzględniając okoliczności i uwarunkowania lokalne, a nie ogólne założenia orzecznicze.

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Podstawa prawna nabycia nieruchomości przez Państwo.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania lub prawa materialnego.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądowej.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustalenie wynagrodzenia radcy prawnego jako kosztów postępowania.

Ustawa o opłacie skarbowej art. 1 § ust. 1 pkt 2

Podstawa do naliczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

k.p.a. art. 8 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada nieodstępowania od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym bez uzasadnionej przyczyny.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ II instancji błędnie zinterpretował cel wywłaszczenia, uznając prywatne zagospodarowanie (garaże, ogródki) za realizację celu publicznego (budowa osiedla). Uzasadnienie decyzji Wojewody było wadliwe, opierało się głównie na cytatach z orzecznictwa i nie zawierało wystarczających ustaleń faktycznych. Cel wywłaszczenia powinien być ustalany indywidualnie dla każdej sprawy, a nie na podstawie ogólnych założeń orzeczniczych.

Odrzucone argumenty

Nieruchomość została wykorzystana na cel wywłaszczenia (budowa osiedla mieszkaniowego), w tym tereny zielone i garaże, co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. Organ I instancji nie przedstawił wystarczających dowodów na to, że osiedle spółdzielcze zostało zrealizowane w innym miejscu.

Godne uwagi sformułowania

cel wywłaszczenia należy ustalać indywidualnie, uwzględniając wszystkie okoliczności towarzyszące oraz uwarunkowania lokalne Nie można opierać się na ogólnych założeniach czy wytycznych prowadzących do przyjęcia swoistego "domniemania", że każdy sposób zagospodarowania nieruchomości stanowi realizację celu określonego jako "budowa osiedla mieszkaniowego". Poglądu tego Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela.

Skład orzekający

Anna Kopeć

sprawozdawca

Jacek Bursa

przewodniczący

Joanna Człowiekowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"celu wywłaszczenia\" w kontekście zwrotu nieruchomości, zwłaszcza gdy nieruchomość została zagospodarowana w sposób odbiegający od pierwotnych założeń, ale zgodny z późniejszymi potrzebami (np. garaże, tereny zielone). Podkreślenie konieczności indywidualnej oceny każdego przypadku."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia pod budowę osiedla mieszkaniowego i może wymagać adaptacji do innych celów wywłaszczenia. Kluczowe jest ustalenie, czy pierwotny cel wywłaszczenia został faktycznie zrealizowany w sposób odpowiadający jego istocie, a nie tylko formalnie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu zwrotu wywłaszczonych nieruchomości i pokazuje, jak sądy interpretują pojęcie 'celu wywłaszczenia', co jest istotne dla wielu właścicieli i inwestorów. Pokazuje też, jak ważne jest indywidualne podejście sądu do konkretnych faktów.

Czy garaże i ogródki mogą być przeszkodą w zwrocie wywłaszczonej nieruchomości? Sąd wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Kr 834/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-10-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-07-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Anna Kopeć /sprawozdawca/
Jacek Bursa /przewodniczący/
Joanna Człowiekowska
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie: WSA Joanna Człowiekowska ASR WSA Anna Kopeć (spr.) Protokolant: starszy referent sądowy Kamila Maśloch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2023 r. sprawy ze skargi K. Ś. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 18 maja 2023 r., znak: WS-VI.7534.3.159.2022.BK w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz K. Ś. kwotę 697 zł. (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z 30 listopada 2022 r. znak: GN.6821.11.2020, Starosta Bocheński orzekł o zwrocie na rzecz K. Ś. nieruchomości położonej w województwie małopolskim, powiecie bocheńskim, jedn. ewid. Bochnia-miasto, obr. Bochnia-5, oznaczonej jako działki:
a) nr [...] o pow. 0,0162 ha w udziale 6/8 części
b) nr [...] o pow. 0,0308 ha w całości
oraz o rozliczeniach finansowych dokonanych z tytułu zwrotu.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że K. Ś. jako spadkobierca W. Ś. złożył wniosek o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości.
Decyzją z dnia 11 stycznia 1982 r., znak: ZGT-8221 a/31/81/82 Zarząd Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w Bochni orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Państwa w stanie wolnym od obciążeń m.in. pgr. [...] położonej w Bochni na cele budowy spółdzielczego osiedla mieszkaniowego, stanowiącej w 6/8 częściach własność W. Ś.. W/w decyzja zostało ustalone odszkodowanie proporcjonalnie do posiadanych udziałów w wywłaszczanej nieruchomości.
Decyzją o wywłaszczeniu i odszkodowaniu nieruchomości położonej w Bochni z tej samej daty znak: ZGT-8221 a/31/81/82 Zarząd Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w Bochni orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Państwa w stanie wolnym od obciążeń m.in. pgr. [...], pbud [...] położonych w Bochni na cele budowy spółdzielczego osiedla mieszkaniowego, stanowiącej własność W. Ś..
Przeanalizowano kolejne podziały nieruchomości wskazując, że wydzielone działki ewidencyjne oznaczone numerami: [...], [...] zostały jako niewykorzystane na cel wywłaszczenia przeznaczone do zwrotu na rzecz spadkobiercy W. Ś. zgodnie z jego wnioskiem.
Działki w południowej części stanowią teren przydomowego ogródka - trawnik, wraz z drzewami i krzewami ozdobnymi z nasadzeniu żywopłotowym. Część przydomowego ogródka jest ogrodzona i wykorzystywana przez osoby prywatne mające zawartą umowę dzierżawy z obecnym jej właścicielem tj. Gminą Miasto Bochnia. Powyższe jednoznacznie potwierdza iż cel wywłaszczenia w tym zakresie nie został zrealizowany i zasadnym jest jej zwrot.
W południowej części działek - teren zabudowany blaszanymi garażami w zabudowie szeregowej wraz z utwardzonym podjazdem. Przedmiotowe garaże "blaszaki" nie są trwale związane z gruntem, stanowią własność osób prywatnych mających zawarte umowy dzierżawy z obecnym jego właścicielem tj. Gminą Miasto Bochnia. Ta część również była zbędna dla celu na dokonanego wywłaszczenia bowiem osiedle wraz z infrastrukturą towarzyszącą zostało w całości zrealizowane na nieruchomościach, które następnie zostały oddane Spółdzielni Mieszkaniowej w użytkowanie wieczyste. Powyższe również jednoznacznie potwierdza iż cel wywłaszczenia w tym zakresie również nie został zrealizowany i zasadnym jest zwrot. W związku z powyższym w ocenie organu I instancji zachodziły przesłanki, aby uznać nieruchomość za zbędną na cel wywłaszczenia.
Wyjaśniono również sposób dokonania rozliczeń z tytułu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Odwołanie od tej decyzji złożyła Gmina Miasta Bochnia.
Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 18 maja 2023 r., znak WS-VI.7534.3.159.2022.BK Wojewoda Małopolski uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w powiecie bocheńskim, jedn. ewid. Bochnia-miasto, obr. 5, oznaczonej jako działki: nr [...] o pow. 0,0162 ha - w udziale 6/8 części na rzecz K. Ś. - oraz nr [...] o pow. 0,0308 ha - w całości na rzecz K. Ś..
Uzasadniając to rozstrzygnięcie Wojewoda zauważył, iż niewątpliwie w omawianej sprawie spełnione zostały dwie podstawowe przesłanki, bez zaistnienia których nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Po pierwsze, z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości wystąpiła uprawniona do tego osoba, co potwierdzają zgromadzone w aktach sprawy, stosowne dokumenty. Po drugie zaś, w stosunku do ww. nieruchomości znajdą zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n., gdyż jej nabycie nastąpiło w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Wojewoda przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym "na tle art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (...) wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia wskazywanego w decyzji wywłaszczeniowej powinny być oceniane (...) proporcjonalne do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej, a nie z daty dokonywania rzeczonej kontroli. Innymi słowy, w im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności. Należy bowiem zaznaczyć, że inne (wyższe) wymagania dotyczące określoności celu wywłaszczenia będą istnieć na tle aktów wywłaszczeniowych dokonywanych pod rządami obowiązującej Konstytucji RP, zwłaszcza w świetle procesu stałego jej rozwoju i precyzowania norm przez Trybunał Konstytucyjny, a inne (niższe) wymagania należy odnosić do celu wywłaszczenia określanego w aktach z wcześniejszego okresu. Następuje bowiem zasadniczo stały wzrost standardu prawnego i wymagań prawnych - fakt ten musi być uwzględniony przy stosowaniu art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż regulacja zawarta w tych przepisach wiąże się z zasady z kwestiami natury historycznej" (wyrok NSA z 18 grudnia 2014 r" sygn.: I OSK 1417/13; identycznie w wyrokach NSA z 17 marca 2016 r., sygn.: I OSK 1454/14; WSA w Krakowie z 9 maja 2016 r., sygn.: II SA/Kr 298/16, oraz NSA z 19 stycznia 2017 r., sygn.: I OSK 1928/16).
W oparciu o wykonaną przez geodetę uprawnionego mgr inż. M. T. mapę z przebiegiem granic oraz analizę praw własności do parcel katastralnych p.gr. [...], [...], p. bud. [...], gm. kat. Bochnia, organ I instancji ustalił, że przedmiotem zwrotu są działki: nr [...] i nr [...], obr. Bochnia-5, jedn. ewid. Bochnia-Miasto.
Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji co do zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia.
Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego (przede wszystkim orzeczenia wywłaszczeniowego), celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości była budowa kompleksowo zaprojektowanego osiedla mieszkaniowego, wymagającego dla swojego prawidłowego funkcjonowania powstania również zieleni ogólnodostępnej i garaży. Przedmiotowa nieruchomość oznaczona jako działki: nr [...] i nr [...], obr. 5, jedn. ewid. Bochnia - miasto została zatem, zdaniem Wojewody Małopolskiego, wykorzystana na cel wywłaszczenia, a mianowicie pod budowę osiedla mieszkaniowego. Tym samym nie można uznać jej jako zbędnej na cel wywłaszczenia i orzec o jej zwrocie.
Dalej organ II instancji powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że parking wraz z sąsiadującym targowiskiem, należy uznać za element infrastruktury osiedla mieszkaniowego, a w przypadku realizacji takiej inwestycji jak osiedle mieszkaniowe, o wykorzystaniu na cel wywłaszczenia świadczy nie tylko zabudowanie budynkami mieszkaniowymi, ale także wszelkimi innymi obiektami, które są potrzebne dla osiedla.
Jak wynika z akt sprawy, na terenie przedmiotowej nieruchomości w części znajduje się zieleń, stanowiąca obecnie przydomowy ogród, a na części znajdują się garaże. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 listopada 2014 r. sygn.: I OSK 846/13 dotyczącym zwrotu działki wywłaszczonej pod budowę osiedla mieszkaniowego obecnie porośniętej jedynie dziką trawą i krzakami, NSA wyraził pogląd, że teren zajęty przez osiedle mieszkaniowe nie musi być w całości pokryty różnymi inwestycjami budowlanymi, w szczególności mogą na nim występować obszary, tzw. zielone, czy rekreacyjne lub strefy ochronne. Będąca przedmiotem zwrotu część działki objęta jest umową dzierżawy z przeznaczeniem pod działkę rekreacyjną, co potwierdza zdaniem organu odwoławczego, że działka ta, przed zawarciem umowy dotyczącej jej dzierżawy stanowiła zieleń, z której swobodnie mogli korzystać mieszkańcy osiedla, a zatem cel wywłaszczenia został na niej zrealizowany.
Odnośnie garaży znajdujących się na części wnioskowanej do zwrotu nieruchomości zgodzić należy się z przywołanym w odwołaniu poglądem przedstawionym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 września 2007 r., sygn.: I OSK 1324/06, LEX nr 383797, wskazał, iż (...) "bez znaczenia pozostaje tu fakt, że garaże zlokalizowane na przedmiotowej nieruchomości są blaszane, a co za tym idzie - z zasady przeznaczone do użytkowania na czas krótszy niż garaże murowane. Garaże tego typu są bowiem powszechnie stosowane we wszystkich osiedlach w Polsce i nie są przeważnie wznoszone z cegły (...)".
W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie sposób więc podzielić twierdzeń organu I instancji, że przedmiotowe działki powinny podlegać zwrotowi na rzecz wnioskodawcy, wobec niewykorzystania ich na cel wywłaszczenia. Na terenie zajętym przez osiedle mieszkaniowe mogą bowiem występować obszary zielone oraz garaże. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r. sygn. akt P 38/11, należy zatem stwierdzić, iż cel wywłaszczenia został na przedmiotowej nieruchomości zrealizowany, a tym samym nie można orzec o jej zwrocie na rzecz uprawnionego podmiotu. W związku z powyższym zasadnym było uchylenie decyzji Starosty Bocheńskiego z 30 listopada 2022 r. znak: GN.6821.11.2020 i orzeczenie o odmowie zwrotu nieruchomości.
Opisaną wyżej decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie K. Ś. podnosząc, że organ I instancji wyjaśnił w sposób jasny i klarowny wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, a zaskarżona decyzja Wojewody Małopolskiego jest błędna. W treści decyzji Wojewody wskazano zasadniczą i najbardziej podstawową okoliczność, a mianowicie, że osiedle wraz z infrastrukturą towarzyszącą zostało w całości zrealizowane na wywłaszczonych nieruchomościach, które następnie zostały oddane Spółdzielni Mieszkaniowej w Bochni w użytkowanie wieczyste. Granica osiedla została jasno określona, gdyż jest nią ulica [...], a garaże blaszaki są zlokalizowane przy tej ulicy, ale nie na terenie osiedla, tylko po przeciwnej stronie - czyli na terenie, które nie został wykorzystany na cele wskazane w decyzji wywłaszczeniowej. Jasno i dobitnie wynika to ze zdjęć satelitarnych tego terenu, które w każdej chwili można zobaczyć w Internecie. W żaden więc sposób teren pod garażami nie może być wiązany z potrzebami wywłaszczeniowymi, gdyż wówczas zostałyby również przekazany Spółdzielni.
Dodatkowym argumentem przemawiającym za uchyleniem decyzji Wojewody jest to, co sam Burmistrz Bochni podał w swoich pismach: te garaże powstały w latach 90-tych czyli kilka lat po przekazaniu terenu osiedla Spółdzielni Mieszkaniowej.
Skarżący posiada informacje, że sąsiadujące z jego działką wywłaszczone grunty, niezagospodarowane zgodnie z planem wywłaszczenia zostały zwrócone właścicielom.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) - dalej określanej, jako "p.p.s.a." - kontrola sądowa działalności administracji publicznej sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji lub postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego, jak i przepisami proceduralnymi. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według tak określonych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie doszedł do wniosku, że jest ona wadliwa i konieczne było jej uchylenie z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja wydana w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami przesłanką zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel wywłaszczenia.
Organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że celem wywłaszczenia, określonym w obu decyzjach wywłaszczeniowych, była "budowa spółdzielczego osiedla mieszkaniowego". Nie budzi wątpliwości, że wnioskodawca jest następcą prawnym wywłaszczonej W. Ś.. Jako właściwe należy też ocenić określenie przedmiotu postępowania, który wnioskodawca sprecyzował w piśmie z 16 czerwca 2020 r. (k. 55 – 56 akt administracyjnych organu I instancji).
Aktualny sposób zagospodarowania nieruchomości objętych wnioskiem został ustalony zarówno podczas rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami, przeprowadzonej w dniu 20 sierpnia 2020 r. (k. 121 akt administracyjnych organu I instancji), jak i wynika z pism Urzędu Miasta Bochni z dnia 4 sierpnia 2020 (k. 95 akt administracyjnych organu I instancji) i z dnia 17 lipca 2020 r. (k. 64 akt administracyjnych organu I instancji).
Co istotne, zebrany w ten sposób materiał dowodowy został całkowicie odmiennie oceniony przez organ I i II instancji w świetle wskazanej wyżej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
W decyzji organu I instancji wskazano, że zarówno zagospodarowanie nieruchomości jako część przydomowego ogródka, jak i jego zabudowa garażami – blaszakami i w związku z tym oddanie terenu w dzierżawę osobom fizycznym świadczy o niezrealizowaniu na tym terenie celu wywłaszczenia w postaci budowy osiedla spółdzielczego, które wraz z infrastrukturą towarzyszącą zostało w całości zrealizowane na nieruchomościach położonych w innym miejscu, oddanych następnie Spółdzielni Mieszkaniowej w użytkowanie wieczyste.
Wojewoda Małopolski przyjął odmienny pogląd, przy czym uzasadnienie prawne zaskarżonej decyzji w istocie sprowadza się do zacytowania licznych wyroków sądów administracyjnych, w związku z czym trudno rozróżnić które stwierdzenia pochodzą od Wojewody Małopolskiego, a które są jedynie cytatami z wydanych przez sądy orzeczeń (str. 3 decyzji: wyrok NSA z 18 grudnia 2014 r., sygn.: I OSK 1417/13; identycznie w wyrokach NSA z 17 marca 2016 r" sygn.: I OSK 1454/14; WSA w Krakowie z 9 maja 2016 r., sygn.: II SA/Kr 298/16, oraz NSA z 19 stycznia 2017 r., sygn.: I OSK 1928/16; str. 4: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 20 grudnia 2007 r., sygn.: III SA/Po 648/07; str. 4 - 5: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 30 stycznia 2018 r. sygn.: II SA/Kr 1457/17; str. 6: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 listopada 2014 r. sygn.: I OSK 846/13, wyrok NSA z 7 września 2007 r., sygn.: I OSK 1324/06, LEX nr 383797).
Ani forma, ani treść uzasadnienia Wojewody Małopolskiego nie mogła uzyskać aprobaty Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Ta część uzasadnienia zaskarżonej decyzji, która nie stanowi cytatów z wyroków sądów administracyjnych bądź też odniesień do tych wyroków sprowadza się do następujących stwierdzeń:
"Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego (przede wszystkim orzeczenia wywłaszczeniowego), celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości była budowa kompleksowo zaprojektowanego osiedla mieszkaniowego, wymagającego dla swojego prawidłowego funkcjonowania powstania również zieleni ogólnodostępnej i garaży. Przedmiotowa nieruchomość oznaczona jako działki: nr [...] i nr [...], obr. 5, jedn. ewid. Bochnia-miasto została zatem, zdaniem Wojewody Małopolskiego, wykorzystana na cel wywłaszczenia, a mianowicie pod budowę osiedla mieszkaniowego. Tym samym nie można uznać jej jako zbędnej na cel wywłaszczenia i orzec o jej zwrocie. (...) Jak wynika z akt sprawy, na terenie przedmiotowej nieruchomości w części znajduje się zieleń, stanowiąca obecnie przydomowy ogród, a na części znajdują się garaże. (...) Będąca przedmiotem zwrotu część działki objęta jest umową dzierżawy z przeznaczeniem pod działkę rekreacyjną, co potwierdza zdaniem organu odwoławczego, że działka ta, przed zawarciem umowy dotyczącej jej dzierżawy stanowiła zieleń, z której swobodnie mogli korzystać mieszkańcy osiedla, a zatem cel wywłaszczenia został na niej zrealizowany".
Można więc wysnuć wniosek, że zdaniem Wojewody w zasadzie każdy sposób zagospodarowania nieruchomości może być uznany za "osiedle mieszkaniowe".
Poglądu tego Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela.
Orzecznictwo dotyczące wykładni pojęcia "realizacja celu wywłaszczenia" użytego w art. 136 ust. 3 u.g.n. od momentu wejścia w życie tej ustawy podlegało znacznym zmianom. W pierwszej dekadzie XXI wieku dominował pogląd, że cel wywłaszczenia należy ustalać możliwie najbardziej szczegółowo i rozumieć go ściśle. Nawet niewielkie odstępstwa od zatwierdzonych planów realizacyjnych czy też modyfikacje celu wywłaszczenia skutkowały koniecznością zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Od kilku lat jednak orzecznictwo sądów administracyjnych w tej kwestii zmieniło kierunek i obecnie uznaje się, że cel wywłaszczenia należy rozumieć jak najszerzej i nawet bardzo daleko posunięte modyfikacje celu wynikającego z decyzji wywłaszczeniowej (bądź też uszczegóławiających ją dokumentów) w dalszym ciągu muszą być uważane za realizację celu wywłaszczenia. W tym właśnie kierunku zmierzają orzeczenia powołane w zaskarżonej decyzji Wojewody Małopolskiego.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uznaje, że w każdej sprawie cel wywłaszczenia i jego realizację należy ustalać indywidualnie, uwzględniając wszystkie okoliczności towarzyszące oraz uwarunkowania lokalne. Nie można opierać się na ogólnych założeniach czy wytycznych prowadzących do przyjęcia swoistego "domniemania", że każdy sposób zagospodarowania nieruchomości stanowi realizację celu określonego jako "budowa osiedla mieszkaniowego". Takie stanowisko Wojewody Małopolskiego należy ocenić jako błędne.
W niniejszej sprawie celem wywłaszczenia, określonym w obu decyzjach wywłaszczeniowych, była "budowa spółdzielczego osiedla mieszkaniowego". Chodzi zatem o pewną całość urbanistyczną, nie zaś o jakikolwiek sposób zagospodarowania nieruchomości przez okolicznych mieszkańców. Ponadto przymiotnik "spółdzielcze" wyraźnie wskazuje, że realizacją celu wywłaszczenia miała zająć się spółdzielnia mieszkaniowa.
Na takim rozumieniu celu wywłaszczenia oparł się organ I instancji podkreślając, że takie właśnie spółdzielcze osiedle powstało w innym miejscu i finalnie nieruchomości, na których tak określony cel wywłaszczenia zrealizowano zostały oddane Spółdzielni Mieszkaniowej w użytkowanie wieczyste.
W ocenie Sądu takie rozumienie celu wywłaszczenia w niniejszej sprawie jest prawidłowe. Przyjęcie poglądu prezentowanego przez Wojewodę Małopolskiego w sposób nieuprawniony ogranicza uprawnienia byłych właścicieli wywłaszczonych nieruchomości, bowiem w istocie w żadnych okolicznościach nie jest możliwe odzyskanie przez nich nieruchomości wywłaszczonych na cele budowy osiedla mieszkaniowego. Prowadzi to do sytuacji, w której to obecny właściciel nieruchomości (w tym przypadku gmina) czerpie korzyści z umów dzierżawy zawartych z prywatnymi osobami w związku z lokalizacją przydomowego ogródka czy też garaży – czego nie sposób uznać za realizację celu publicznego.
Podzielając co do zasady pogląd organu I instancji co do rozumienia celu wywłaszczenia w tej sprawie należy zaznaczyć, że ustalenia faktyczne, na których Starosta Bocheński się opiera, nie poddają się weryfikacji. W aktach brak jest jakichkolwiek dowodów na okoliczność, że osiedle spółdzielcze stanowiące cel wywłaszczenia powstało w innym miejscu. Skarżący twierdzi, że granica tak wybudowanego osiedla przebiega na ulicy [...] i dla uwidocznienia położenia nieruchomości oraz osiedla przedłożył na rozprawie wydruk z geoportalu – nie jest to jednak dowód pozwalający potwierdzić jednoznacznie, że ustalenia organu I instancji są prawdziwe. Na obecnym etapie postępowania zresztą czynienie takich ustaleń przez Sąd byłoby niedopuszczalne.
Wyjaśnienie tej kwestii może nastąpić w postępowaniu odwoławczym, chodzi bowiem jedynie o zweryfikowanie tezy postawionej przez organ I instancji co do realizacji spółdzielczego osiedla mieszkaniowego w innym miejscu niż objęte wnioskiem o zwrot działki. Teza ta być może w warunkach lokalnych jest faktem powszechnie znanym, niemniej jednak w postępowaniu instancyjnym i sądowym nie poddaje się weryfikacji.
Skarżący nadmienił, że poprzedni właściciele okolicznych działek – wywłaszczonych na ten sam cel co działka skarżącego – odzyskali je już wcześniej, co również Wojewoda Małopolski winien ustalić w kolejnym postępowaniu. Stosownie do treści art. 8 § 2 k.p.a. organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Taką "uzasadnioną przyczyną" nie może być wspomniany wcześniej zwrot w kierunku orzecznictwa sądów administracyjnych w zakresie wykładni art. 136 ust. 3 u.g.n.
Reasumując: Wojewoda Małopolski w sposób błędny, a co najmniej przedwczesny przyjął, że na działkach będących przedmiotem postępowania nastąpiła realizacja celu wywłaszczenia w postaci budowy spółdzielczego osiedla mieszkaniowego. Nie można zgodzić się, że o realizacji tak określonego celu świadczy zagospodarowanie działek na podstawie umów dzierżawy na garaże – blaszaki oraz jako część przydomowego ogródka. W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda zweryfikuje wskazywane przez organ I instancji okoliczności co do lokalizacji przedmiotowego osiedla w innym miejscu, a także twierdzenia skarżącego dotyczące innych postępowań zwrotowych w zakresie nieruchomości wywłaszczonych na ten sam cel.
W świetle powyższego zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu z uwagi na naruszenie przepisów postępowania i niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, jak również z powodu błędnej wykładni przepisów prawa materialnego tj. ustalenia, że cel wywłaszczenia został zrealizowany- na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a.
O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości 697 zł składa się: kwota 200 zł tytułem uiszczonego przez skarżącego wpisu; kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego skarżącego, ustalona jako stawka minimalna na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.) oraz kwota 17 zł tytułem uiszczonej przez pełnomocnika opłaty skarbowej za złożony dokument pełnomocnictwa (art. 1 ust. 1 pkt. 2 w związku z cz. I.IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej, t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1044 z późn. zm).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI