II SA/Kr 831/22

II SA/Kr 831/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-12-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Agnieszka Nawara-Dubiel /sprawozdawca/
Małgorzata Łoboz /przewodniczący/
Sebastian Pietrzyk
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1121
art 454
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Małgorzata Łoboz SWSA Agnieszka Nawara - Dubiel (spr.) SWSA Sebastian Pietrzyk po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2022 r, znak: SKO.PW/4171/31/2021 w przedmiocie ustalenia wysokości świadczeń na rzecz spółki wodnej z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń melioracji skargę oddala.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 20 kwietnia 2021 r., znak: WOŚ.6343.8.13.2020 Starosta Oświęcimski zobowiązał I. K. do uiszczenia na rzecz Gminnej Spółki Wodnej w O. kwoty [...]tytułem pokrycia świadczeń za odnoszone korzyści z urządzeń melioracji szczegółowych za rok 2018 r.
Po rozpatrzeniu odwołania I. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 11 kwietnia 2022 r., znak SKO.PW/4171/31/2021 utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję, jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 454 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. prawo wodne (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 2233) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735), dalej także jako "k.p.a.".
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 454 ustawy z 20 lipca 2017 r. prawo wodne, którego treść przytoczono wraz z przywołaniem orzecznictwa sądów administracyjnych. Podkreślono, że analogiczna regulacja znajdowała się także w art. 171 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r.- Prawo wodne, dlatego zasadne jest uwzględnienie także orzecznictwa dotyczącego zastosowania tego przepisu.
Ustalony stan faktyczny przedstawia się następująco: I. K. jest dzierżawcą stawu położonego w G. o nazwie P. zlokalizowanego na działkach [...], [...], [...] o pow. 1, 42 ha (karta nr [...]). Na podstawie umowy dzierżawy (§ 3 lit. e) został zobowiązany do ponoszenia wszystkich kosztów związanych z eksploatacją stawu, t.j. w zakresie melioracji, podatków, zobowiązań wobec Spółki Wodnej, pozwolenia wodnoprawnego i poboru wody.
Związek Spółek Wodnych w O. w 2015 r. (jeszcze przed zwarciem umowy dzierżawy) wydał na rzecz właściciela stawu zgodę na zrzut wody ze stawu rybnego [...] znajdującego się w G. w ilości 70 litrów/s do rowu "A" (Pniaki 1), który znajduje się w utrzymaniu Gminnej Spółki Wodnej w O. zrzeszonej w Związku pod warunkiem partycypacji w kosztach konserwacji rowu [...] w rozmiarze odpowiadającym długości odcinka rowu 280 mb. (karta nr [...]).
W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie budzi także wątpliwości okoliczność, że dzierżawca stawu I. K. odnosi korzyści bezpośrednie z konserwacji rowu [...] Do rowu [...] odprowadzane są wody ze stawu, a w okresie zalewu występują przesiąki przez groble stawowe. Konserwacja rowu [...] polegająca na koszeniu skarp i dna z wygrabieniem, odmulaniem dna i przepustów, hakowaniu roślin korzeniących się w dnie były wykonywane przez Związek Spółek Wodnych w O. (pismo z dnia 6 marca 2019 r. (karta 5) oraz 22 lutego 2021 r. ZSW w O. wraz z dokumentacja fotograficzną, karta nr 11 - oświadczenie właściciela). W piśmie z dnia 7 września 2020 r. wyjaśniono, że w 2018 r. i 2019 r. Gminna Spółka Wodna w O. wykonała prace konserwacyjne na rowie [...] Dzięki temu rów jest gotowy do przyjęcia wód ze stawu rybnego i nie są to tylko korzyści materialne, ale rzeczowe ponieważ urządzenia melioracyjne (rowy i sieci drenarskie) ogólnie mają za zadanie kształtować optymalne stosunki wodne w podłożu, odprowadzać nadmiar wód. Jednym z elementów, bez których stawy rybne nie mogą funkcjonować jest system odprowadzalników (rowów odpływowych i opaskowych) ze względu na konieczność wymiany wody w stawie oraz przejęcia przesiąków przez groble stawowe, konieczne ze względu na ochronę gruntów przyległych do stawów przed nadmiernym uwodnieniem. Podkreślono przy tym w piśmie z dnia 7 września 2020 r., że Gminna Spółka Wodna nie korzysta z rowu, lecz zajmuje się wyłącznie jego utrzymaniem w należytym stanie technicznymi drożności.
Kolegium nie dało wiary twierdzeniom strony, że nie korzysta z rowu [...] zawartym m.in. w odwołaniu ponieważ w tym samym odwołaniu odwołujący się powyżej wskazuje, że woda ze stawów do rowu [...] jest odprowadzania sezonowo raz w roku (w innym miejscu, że w okresie października i listopada). Ponadto podczas wizji przeprowadzonej w terenie w 2019 r. sam odwołujący się oświadczył, że staw opuszczany jest do rowu [...] w okresie od października do listopada.
W toku postępowania, m.in. na podstawie wyjaśnień wnioskodawcy (Związku Spółek Wodnych w O.) ustalono, jakie są zasady partycypacji podmiotów odnoszących korzyści z urządzeń spółki wodnej. W piśmie z dnia 7 września 2020 r. wyjaśniono, że wysokość kosztów utrzymania danego rowu melioracyjnego i wysokość opłat dla danego podmiotu jest przez Spółkę zawsze określana w taki sam sposób wynikający z załącznika nr 5 Walnego Zgromadzenia Delegatów Spółki Wodnej w danym roku wraz z kosztorysami planowanych do wykonania w danym roku robót przez ustalenie kosztu konserwacji 1 mb rowu. Wielkość udziału każdego z podmiotów w utrzymaniu rowu jest ustalana na podstawie danych zawartych w operacie wodnoprawnym. W przypadku I. K. z uwagi na brak operatu wodnoprawnego udział ten ustalono w oparciu o zobowiązania podmiotu, od którego staw został wydzierżawiony t.j. 280 mb. Wobec braku pozwolenia wodnoprawnego ten sposób ustalenia partycypacji wydaje się zasadny i powiązany z korzyściami, jakie osiąga dzierżawca.
Z akt sprawy wynika również, że Spółka Wodna nie wyraziła zgody na samodzielną konserwację przez I. K. rowu [...] oraz, że południowy rów opaskowy, jak wykazała wizja lokalna z dnia 8 października 2020 r. nie był przez niego konserwowany. Odwołujący się podnosi, że powodem tego był brak użytkowania tej części rowu opaskowego, który stanowi ostoję zwierzyny.
Jak wynika z powyższego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza korzystanie przez I. K. z rowu [...] i uzyskiwanie korzyści polegających na stwarzaniu warunków istotnych dla funkcjonowania stawu.
Z pisma odwołującego się wynika także, że kwestionuje on wysokość kosztów jako nieproporcjonalną do odnoszonych korzyści, składka jest zawyżona i nie odzwierciedla rzeczywistych kosztów ponieważ ZWS nie wykonał wszystkich robót zawartych w kosztorysie.
Zatem okolicznością sporną w przedmiotowej sprawie jest to, w jaki sposób ustalane są świadczenia, o których mowa w art. 454 ustawy prawo wodne. Powołany przepis nie zawiera metodologii ustalania świadczeń zarówno pieniężnych, jak i niepieniężnych. Z przytoczonych powyżej wyroków sądowych wynika, że ustalenie omawianego świadczenia pieniężnego powinno uwzględniać wyłącznie bezpośrednie koszty utrzymania, eksploatacji i konserwacji urządzeń melioracyjnych pokryte przez spółkę, która za nie odpowiada. Spółka wodna nie może się wiec domagać się w oparciu o przepis art. 171 prawa wodnego ustalenia i nałożenia na osoby fizyczne - uczestników postępowania nie będących jej członkami obowiązku sfinansowania przyszłych kosztów.
Skoro, jak wskazuje się w orzecznictwie, koszty, którymi obciążane są podmioty nie będące członkami Spółki wodnej mają być kosztami bezpośrednimi i rzeczywistymi poniesionymi przez Spółkę, w związku z czym inne podmioty odniosły bez swojego nakładu korzyści, tut. Kolegium zwróciło się pismem z dnia 16 lipca 2021 r. do Związku Spółek Wodnych w O. o wskazanie rzeczywistych kosztów utrzymania, eksploatacji i konserwacji urządzeń melioracyjnych poniesionych w 2020 r. w przeliczeniu na 1 mb. W odpowiedzi na wezwanie Spółka poinformowała, że w roku 2018 r. koszt utrzymania rowu [...] w przeliczeniu na 1 mb wyniósł [...] zł (przedłożono Protokół z odbioru końcowego prac i robót w zakresie realizacji zadań związanych z utrzymaniem wód i urządzeń wodnych). Nie zasługuje więc na uwzględnienie zarzut odwołania, że składka jest zawyżona i nie odzwierciedla rzeczywistych kosztów utrzymania rowu. Przeczy mu bowiem w całości ww. dowód, z którego jasno wynika, jakie prace rzeczywiście zostały wykonane w związku z utrzymaniem rowu [...] w 2018 r. oraz jaki był ich koszt. Przeciwne twierdzenia odwołania oraz kwestionowanie zakresu wykonanych prac nie są zasadne w świetle ww. Protokołu z odbioru końcowego prac i robót oraz ich kosztów - tym bardziej, że Odwołujący nie poprał swoich twierdzeń żadnym dowodem.
W konsekwencji powyższych ustaleń stwierdzić należy, że z akt sprawy, w szczególności stanowiska Związku Spółek Wodnych w O. jednoznacznie wynika, że zasadnie I. K. został zobowiązany do ponoszenia odpłatności z tytułu odnoszenia korzyści z rowu [...] na poczet jego konserwacji na odcinku o długości 280 mb (karty nr 5-7) w wysokości określonej decyzją organu I instancji. Zarzuty odwołania są w całości chybione.
W odniesieniu do nieomówionych zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że z akt sprawy - w tym pisma z 26.11.2020 r. Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w Krakowie wynika, że I. K. nie legitymuje się pozwoleniem wodnoprawnym dotyczącym korzystania z przedmiotowego rowu w 2018 r., a konieczności ponoszenia kosztów za odnoszone korzyści z urządzeń melioracji szczegółowych za rok 2018 r. nie wyłącza wystąpienie przez odwołującego z wnioskiem o wydanie pozwolenia wodnoprawnego na przyszłość. Podobnie nietrafny jest zarzut o nieprawidłowej wysokości nałożonego na odwołującego świadczenia oparty o okoliczność, że inny użytkownik rowu, która posiada gospodarstwo rybackie o powierzchni ok. 4 ha korzysta z całej długości rowu. a wysokość składki dla tego gospodarstwa ustalono dla niego na [...] zł. Twierdzenia tego odwołujący bowiem nie uprawdopodobnił i nie jest wiadomym, czy i w stosunku do kogo taka sytuacja miałaby zachodzić, a zwłaszcza, czy ten inny użytkownik jest członkiem spółki wodnej. Akta sprawy nie potwierdzają takiej okoliczności, zaś organ I instancji wyraźnie wyjaśnił w piśmie z dnia 11.05.2021 r., że nie ustalał pozostałych płatników odnoszących korzyści z przedmiotowego rowu, gdyż dla członków spółki to ona wystawia nakazy płatnicze.
Opisaną wyżej decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie I. K., zarzucając jej naruszenie:
< art. 7 k.p.a. (także art. 77 § 1 k.p.a.) - organ nie zgromadził kompletnego materiału dowodowego:
< art. 7 i art. 8 k.p.a., a także art. 77 par. 1 k.p.a. - nie przeprowadzenie w sposób szczegółowy i wszechstronny postępowania dowodowego:
< art. 140 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a. (prawo strony wypowiedzenia się co uzupełniającego materiału dowodowego w postępowaniu odwoławczym).
Na podstawie tych zarzutów skarżący wniósł o
- uchylenie decyzji w całości,
- o zasądzenie od Starosty Oświęcimskiego na moją rzecz zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że co do zasady ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym spoczywa na organie (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.), stąd organ powinien przeprowadzić dowód z urzędu na okoliczność mającą znaczenie dla sprawy. SKO zarzuciło skarżącemu, iż nie udowodnił, że inny użytkownik rowu [...] I, który korzysta z rowu i posiada gospodarstwo o powierzchni ok 4ha płaci na koszt utrzymania rowu [...] zł, stwierdzając że akta sprawy nie potwierdzają takiej okoliczności. Natomiast Spółka Wodna jest w posiadaniu tych danych i powinna je udostępnić na wniosek SKO (uchwała Walnego Zgromadzenia). Skoro SKO nie posiada żadnych informacji o pozostałych użytkownikach, to jak mogło określić czy wysokość składki którą ustalono dla skarżącego jest prawidłowa. Skarżący podkreślił, że jego składka jest zawyżona ponieważ inni użytkownicy nie płacą za konserwację rowu. Dopiero po określeniu liczby użytkowników i sposobu korzystania z rowu (odnoszonych korzyści) można by było ustalić jakikolwiek podział kosztów. Do tej pory nie ustalono kim są te osoby i jakie ponoszą koszty utrzymania rowu.
Spółka Wodna przedłożyła protokół odbioru robót (którego też skarżący nie widział i nie mógł się odnieść co do jego treści) i cenę jednostkową za utrzymanie 1 m.b. rowu zgodnie z kosztorysem. Protokół odbioru robót nie może być żadnym dowodem w sprawie, ponieważ jest opracowywany przez zainteresowaną stronę i nie podlega żadnej weryfikacji. Natomiast właściwym dowodem byłby dowód zapłaty za wykonana usługę o wartości łącznej całego kosztorysu (tak jak odbywa się to przy rozliczaniu dotacji). Z tej opłaty powinien zostać wykonany podział kosztów utrzymania rowów. Spółka Wodna jest w posiadaniu takich dokumentów ponieważ wymusza to na niej prawo.
Skarżący zaznaczył, że w czasie postępowania nie określono także metodyki określenia cen w kosztorysie. Spółka Wodna sama sobie narzuciła pasujące jej kwoty. Nie wiadomo skąd i na podstawie jakiego cennika. Poważną wątpliwość budzi także zakres kosztorysu z pozycjami, które nigdy nie zostały wykonane, np. odmulanie rowu na głębokości 40 cm. Ponadto kosztorys ten jest kopiowany co rok. Czy na rowie nie zmienia się zakres robót? Co do kosztów utrzymania 1 m.b. rowu w 2018 r. skarżący - jako osoba biorąca udział w przetargach na utrzymanie rowów o podobnych parametrach zauważył, że koszty utrzymania 1 m.b. rowu wg przetargów wynosiły ok [...] zł, natomiast Spółka Wodna określiła je na poziomie ok [...] zł. Spółka Wodna czy Starostwo Powiatowe nie ma prawa narzucać skarżącemu odpłatności za konserwację rowu gdy utrzymuje on rów we własnym zakresie. W decyzji znalazły się zapisy, że w czasie wizji w terenie rów nie był konserwowany. Należy nadmienić że wizja odbyła się w okresie jesiennym podczas gdy konserwacja rowu odbyła się pod koniec maja. Przez ten okres roślinność już urosła. Spółka Wodna także konserwuje rów raz w roku - przeważnie w okresie jesiennym. W wydanej decyzji napisano również że Spółka Wodna nie korzysta z rowu. Jest to oczywiście nieprawda ponieważ rów sam w sobie oddziałuje korzystnie na grunty sąsiednie poprzez ich odwadnianie. Skoro rów odwadnia użytki rolne, to korzystają z tego rolnicy a co za tym idzie Spółka Wodna. W decyzji wydanej przez SKO określono utrzymanie rowu na odcinku 280 m.b. i koszt utrzymania 1 m.b. rowu w wysokości [...] zł. Po przeliczeniu daje to kwotę [...]zł, zatem skarżący wyraził wątpliwość skąd w decyzji Starosty Oświęcimskiego znalazła się kwota [...]zł.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i w całości podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Na wstępie należy wyjaśnić, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Obecnie stan epidemii został zmieniony na stan zagrożenia epidemicznego. Zgodnie z art. 15zzs4 ust.2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w brzmieniu obowiązującym od dnia 3 lipca 2021 r., wprowadzonym art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. (Dz.U.2021.1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID -19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę wyłącznie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających prowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym, że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. W myśl art. 15zzs4 ust.3 ustawy Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W rozpoznawanej sprawie strony postępowania zostały wezwane o podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, a jeżeli tak – to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP - w terminie 7 dni od dnia doręczenia - pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Strony postępowania nie wskazały adresów na platformie ePUAP, co uniemożliwiło wyznaczenie rozprawy zdalnej. Dlatego też zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), dalej zwana p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest art. 454 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2625 z późn. zm.), zgodnie z którym, jeżeli osoby fizyczne lub prawne niebędące członkami spółki wodnej oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej lub przyczyniają się do zanieczyszczenia wody, dla której ochrony spółka wodna została utworzona, są obowiązane do ponoszenia świadczeń na rzecz tej spółki.(ust. 1) Świadczenia, o których mowa w ust. 1, mogą mieć charakter należności pieniężnych lub obowiązków o charakterze niepieniężnym. (ust.2) Wysokość i rodzaj świadczeń, o których mowa w ust. 1, oraz terminy ich spełnienia ustala, w drodze decyzji, starosta. (ust. 3)
Zgodnie natomiast z art. 441 ustawy prawo wodne, spółki wodne są tworzone w szczególności do wykonywania, utrzymywania oraz eksploatacji urządzeń, w tym urządzeń wodnych, służących do: 1) zapewnienia wody dla ludności, w tym uzdatniania i dostarczania wody; 2) ochrony wód przed zanieczyszczeniem, w tym odprowadzania i oczyszczania ścieków; 3) melioracji wodnych oraz prowadzenia racjonalnej gospodarki na zmeliorowanych gruntach; 4) ochrony przed powodzią; 5) odwadniania gruntów zabudowanych lub zurbanizowanych. Spółki wodne zrzeszają osoby fizyczne lub prawne na zasadzie dobrowolności i mają na celu zaspokajanie wskazanych przepisami ustawy potrzeb zrzeszonych w nich osób w zakresie gospodarowania wodami.
Spółka wodna jest przy tym podmiotem odrębnym od jej członków (art. 441 ust. 1 i art. 451 ustawy prawo wodne).
Dalej wskazać należy, że oczywistym jest, że spółka wodna musi pozyskiwać środki finansowe na realizacje zadań dla których została powołana, dlatego członkowie spółki wodnej są zobowiązani do wnoszenia składek członkowskich i ponoszenia na jej rzecz innych określonych w statucie świadczeń, adekwatnych do celów tej spółki. Wysokość składek członkowskich i innych świadczeń na rzecz spółki wodnej powinna być proporcjonalna do korzyści odnoszonych przez członków spółki wodnej w związku z działalnością tej spółki.(art. 452 i art. 453 ustawy prawo wodne).
Natomiast przywołany na wstępie art. 454 ustawy reguluje ponoszenie świadczeń na rzecz spółki wodnej przez osoby, które odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej, ale nie są jej członkami.
Z wszystkich przytoczonych wyżej przepisów wynika – co kwestionuje skarżący - że spółka wodna nie korzysta z rowu melioracyjnego i nie odnosi z niego korzyści. Korzystają z niego natomiast członkowie spółki. Jak wyżej wskazano, nie są to tożsame podmioty. Niniejsza sprawa nie dotyczy także ustalenia wysokości składki dla skarżącego – który nie jest członkiem spółki wodnej – ale ustalenia wysokości świadczenia za korzyści jakie odnosi skarżący korzystając z urządzenia wodnego utrzymywanego przez spółkę wodną.
Jak już wyżej wskazano, w wypadku osób nie będących członkami spółki przesłanką przyznania na rzecz spółki wodnej świadczenia celem pokrycia kosztów realizacji jej zadań jest "odnoszenie korzyści z urządzeń spółki". Jest to pojęcie nieostre, które na dodatek nie zostało zdefiniowane w ustawie. Art. 454 ust. 1 Prawa wodnego nie precyzuje bliżej kryteriów obciążenia właściciela działki świadczeniem na rzecz spółki wodnej, poza sformułowaniem ogólnej przesłanki "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki". Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wobec braku definicji ustawowej, pojęcie "odnoszenia korzyści" należy interpretować z uwzględnieniem cywilistycznego pojęcia bezpodstawnego wzbogacenia. Zgodnie z art. 405 Kodeksu cywilnego, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Odpowiedzialność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia obciąża wzbogaconego niezależnie od tego, w wyniku jakiego zdarzenia uzyskał korzyść majątkową. Może ona powstać w wyniku działania wzbogaconego, jak i nawet wbrew jego woli, z jego dobrą lub złą wiarą. Może być także rezultatem czynności zubożonego, osób trzecich, a nawet sił przyrody. Korzyść musi mieć wartość majątkową, możliwą tym samym do określenia w pieniądzu (np. zaoszczędzenie niezbędnych wydatków, nieodpłatne skorzystanie z cudzych usług lub rzecz, uzyskanie określonej sumy pieniężnej). Jest to więc wartość zwiększająca majątek wzbogaconego bezpośrednio lub, jak to ma miejsce w razie oszczędzania koniecznego wydatku, w sposób pośredni. Korzyść majątkowa musi być uzyskana kosztem innej osoby. Nie oznacza to, że określona wartość musi wyjść z jej majątku. Oznacza to istnienie równoległego powiązania pomiędzy wzbogaceniem po jednej stronie, a zubożeniem - po drugiej, chociaż nie muszą to być zawsze wartości jednakowe. Podkreśla się także, że korzyść, w rozumieniu nadawanym w polskim języku powszechnym oznacza pożytek, zysk, uzyskany zależnie lub niezależnie od woli podmiotu, który uzyskuje przysporzenie. Korzyść można odnieść "niechcący", tj. niezależnie o własnej woli lub własnego działania (por. wyrok WSA w Poznaniu z 12 grudnia 2007 r., III SA/Po 498/07; wyroki WSA w Lublinie z 10 listopada 2011 r., II SA/Lu 516/11; z 11 października 2012 r., II SA/Lu 624/12; z 23 czerwca 2015 r., II SA/Lu 983/14; Wyrok WSA w Poznaniu z 25.08.2022 r., III SA/Po 150/22, J. Szachułowicz, Prawo wodne. Komentarz, Warszawa 2010, s. 421).
Interpretując użyte w art. 454 ust. 1 pojęcie "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki wodnej" z uwzględnieniem wskazań płynących z odwołania do cywilistycznej konstrukcji bezpodstawnego wzbogacenia, można stwierdzić, że chodzi o korzyść, z realizacji zadań przez spółkę wodną, polegających na utrzymywaniu urządzeń, w tym urządzeń melioracji wodnych. Nie ulega zatem żadnych wątpliwości istnienie podstaw prawnych do obciążenia skarżącego świadczeniem pieniężnym na rzecz spółki wodnej, odpowiadającym wysokości kosztów, jakie spółka poniosła tytułem wykonania prac konserwacyjnych związanych z utrzymaniem urządzenia wodnego w stanie zapewniającym spełnianie jego funkcji melioracyjnych. Co istotne jednak, jak podkreśla się w orzecznictwie, wysokość świadczenia ma uwzględniać jedynie koszty ściśle związane z wykonywaniem przez spółkę zadań statutowych. Wymaga to przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego (por. wyrok NSA z 18 sierpnia 2017 r., II OSK 2914/15; wyroki WSA w Lublinie z 23 czerwca 2015 r. w sprawach II SA/Lu 980/14, 981/14 i 983/14 oraz z 25 czerwca 2015 r., II SA/Lu 982/14).
W niniejszej sprawie, na wezwanie organu I Instancji, pismem z dnia 7 września 2020 r. spółka wodna przedłożyła obszerne wyjaśnienia co do zakresu wykonanych robót w zakresie rowu [...] oraz sposób wyliczenia wysokości świadczenia dla skarżącego oraz innych podmiotów odnoszących korzyści z urządzenia wodnego – rowu [...] Wskazano, że wysokość kosztów utrzymania danego rowu melioracyjnego i wysokość opłat dla danego podmiotu jest przez Spółkę określana zawsze w taki sam sposób, tj. poprzez ustalenie kosztu konserwacji 1 mb rowu i przemnożenia przez wielkość udziału każdego z podmiotów w utrzymaniu rowu zgodnie z danymi zawartymi w operacie wodnoprawnym. Skarżący nie posiada pozwolenia wodnoprawnego, dlatego jego udział ustalono tak jak był ustalany dla podmiotu, od którego skarżący dzierżawi staw, tj. 280 mb. W piśmie tym wskazano, że w 2018 r. koszt konserwacji rowu wynikający z kosztorysu inwestorskiego to [...] zł, co daje kwotę [...]zł za mb (długość rowu to 1330 metrów bieżących), zaś udział skarżącego 280 mb przemnożony przez [...] zł daje kwotę [...]zł
Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzupełniając materiał dowodowy zwróciło się do Związku Spółek Wodnych w O. z wezwaniem o wskazanie rzeczywistych kosztów utrzymania, eksploatacji i konserwacji rowu [...], poniesionych w 2018 w przeliczeniu na 1 mb wraz ze stosownymi dokumentami potwierdzającymi, jakie prace zostały wykonane względem planu realizacji robót i kosztorysu robót.
W odpowiedzi przedłożona została faktura VAT nr [...] z dnia 30 sierpnia 2018 r. na kwotę [...](netto) i 16 672,97 (brutto) tytułem robót budowlanych: wyprofilowanie skarp i dna rowu [...] 1 – 1330 mb w miejscowości G., a także protokół z 30 sierpnia 2018 r. z odbioru końcowego prac i robót, gdzie potwierdzono wykoszenie porostów ze skarp i dna cieku z wygrabieniem, odmulenie dna cieku i przepustów, hakowanie roślin korzeniących w dnie, wyprofilowanie skarp i dna rowu. Zatem ostateczny rzeczywisty koszt utrzymania rowu [...] został udokumentowany na podstawie ww. dokumentów, różnica kosztorysowa i rzeczywista sprowadza się w zasadzie do kwoty podatku VAT, nieujętego w kosztorysie, a ujętego w fakturze. Dokumenty te znajdują się w aktach sprawy, skarżący mógł się z nimi zapoznać.
Nie są uzasadnione zarzuty skargi dotyczące tego, że koszt utrzymania mb rowu według wiedzy skarżącego to [...] zł, a nadto, że skoro konserwuje rów we własnym zakresie, to nie powinien być obciążany żadnymi dodatkowymi kosztami. Organ był obowiązany ustalić rzeczywiste koszty poniesione na utrzymanie urządzenia wodnego, z którego skarżący odnosi korzyści i to uczynił, wyjaśniono tez w jaki sposób ustalona została kwota świadczenia skarżącego. Natomiast nie może czynić zarzutu spółce, że koszty te przekraczają koszty oczekiwane przez skarżącego. Na marginesie można tylko dodać, że kwota [...]zł za ciężkie roboty ziemne na długości 1 metra bieżącego rowu, (na który składa się o wiele więcej metrów kwadratowych, bo na 1 mb składają się skarpy i dno), jednak nie jest wiarygodna.
Dalej wskazać należy, że spółka wodna nie musi się zgadzać na osobiste wykonywanie prac konserwacyjnych przez poszczególnych użytkowników, albowiem po to właśnie została powołana i prowadzi działalność, aby istniał jeden podmiot, który kompleksowo dba o urządzenie wodne (rów melioracyjny) na całej jego długości. Nietrudno sobie zresztą wyobrazić stan liniowego urządzenia wodnego, gdy kilkunastu lub kilkudziesięciu różnych użytkowników przystępuje (albo z różnych względów tego nie czyni), w rozmaitych dogodnych dla siebie terminach, do prac konserwacyjnych i utrzymaniowych, samodzielnie określając ich zakres oraz także potrzebę ich wykonania, nie mając jednocześnie żadnego obowiązku działania wspólnie i w porozumieniu.
Końcowo wskazać należy, że rację ma skarżący, że kwota którą powinien zostać obciążony powinna być wyższa, bo w zaskarżonej decyzji wyliczona została na poziomie [...] zł za mb (na podstawie kwoty kosztorysowej), podczas gdy powinna wynosić [...] zł za mb (3510 zł). Jednak uchylenie zaskarżonej decyzji z tego powodu naruszałoby art. 134 § 2 p.p.s.a. zgodnie z którym Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Przepis ten ustanawia tzw. zasadę reformationis in peius czyli zasadę nieorzekania na niekorzyść skarżącego. Naruszenie zakazu reformationis in peius w postępowaniu sądowoadministracyjnym może wystąpić także na skutek takiego sformułowania oceny prawnej, która w ponownym postępowaniu przez organem administracji zdeterminowałaby wydanie aktu pogarszającego sytuację materialnoprawną skarżącego w porównaniu z sytuacją, która wynika z zaskarżonego aktu lub czynności (por. wyrok NSA z dnia 6 października 2022 r., sygn. III FSK 1103/21).
Wobec powyższego skarga została oddalona na zasadzie art. 151 p.p.s.a.