II SA/Lu 674/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Szefa Urzędu ds. Kombatantów, uznając ją za przedwczesną i nakazując ponowne, wnikliwsze rozpatrzenie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej.
Skarżąca I. O. wniosła o potwierdzenie statusu działaczki opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, wskazując na swoją działalność w NSZZ "Solidarność" Rolników, kolportaż ulotek i udział w spotkaniach opozycyjnych. Szef Urzędu ds. Kombatantów odmówił przyznania statusu, uznając przedstawione dowody za niewystarczające. WSA w Lublinie uchylił decyzję organu, stwierdzając, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona i nakazał organowi ponowne, wnikliwsze rozpatrzenie wniosku, uwzględniając całokształt działalności skarżącej i ewentualnie uzupełniając postępowanie dowodowe.
Sprawa dotyczyła skargi I. O. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który odmówił potwierdzenia jej statusu działaczki opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżąca wskazywała na swoją wieloletnią działalność w strukturach "Solidarności" Rolników, kolportaż ulotek, udział w tajnych spotkaniach opozycyjnych, protestach oraz organizację uroczystości patriotycznych. Organ administracji publicznej uznał, że przedstawione dowody, w tym zeznania świadków, nie spełniają ustawowych przesłanek z art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję, uznając ją za przedwczesną. Sąd wskazał, że organ nie zbadał wnikliwie całokształtu działalności skarżącej i nie odniósł się do wszystkich przedstawionych dowodów. Nakazał organowi ponowne rozpatrzenie sprawy, uzupełnienie postępowania wyjaśniającego, w tym ewentualną kwerendę w IPN, przesłuchanie skarżącej oraz analizę dodatkowych dokumentów złożonych do skargi. Sąd podkreślił, że działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania praw człowieka, prowadzona w ramach struktur lub we współpracy z nimi, jest wystarczająca do przyznania statusu działacza opozycji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, organ administracji publicznej nie zebrał i nie ocenił wnikliwie wszystkich dowodów, co czyni decyzję przedwczesną. Konieczne jest ponowne, dogłębne rozpatrzenie sprawy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organ nie odniósł się do całokształtu działalności skarżącej, nie zbadał wszystkich dowodów i nie przeprowadził wystarczającej kwerendy w archiwach IPN. Decyzja była przedwczesna i wymaga uzupełnienia postępowania wyjaśniającego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (10)
Główne
u.d.o.a. art. 2
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
u.d.o.a. art. 3
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
k.p.a. art. 138 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 86
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Ustawa z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 2
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ nie zbadał wnikliwie całokształtu działalności skarżącej. Organ nie odniósł się do wszystkich przedstawionych dowodów i zeznań świadków. Organ nie przeprowadził wystarczającej kwerendy w archiwach IPN. Organ nie przesłuchał skarżącej, mimo wątpliwości. Zeznania świadków, mimo wzajemnego potwierdzania się, są wiarygodne i powinny zostać uwzględnione. Udział w proteście w obronie J. W. należy uznać za wystąpienie wolnościowe. Represje w postaci odmowy przydziałów i wycofywania z kolejki przy usługach rolnych mogą być podstawą do uznania statusu osoby represjonowanej.
Odrzucone argumenty
Organ uznał, że działalność skarżącej nie spełnia przesłanek z art. 2 u.d.o.a. (brak działalności w ramach struktur lub we współpracy z nimi, brak zagrożenia odpowiedzialnością karną, brak 12 miesięcy działalności). Organ uznał, że represje, których doznała skarżąca (brak maszyn rolniczych, brak pomocy pieniężnej), nie stanowią represji w rozumieniu art. 3 u.d.o.a.
Godne uwagi sformułowania
Decyzja o odmowie przyznania skarżącej statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest co najmniej przedwczesna. Organ powinien podjąć dodatkowe czynności wyjaśniające, a następnie bardziej wnikliwie uzasadnić decyzję. Działaczem opozycji antykomunistycznej jest nie tylko osoba, która prowadziła działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce w ramach zorganizowanych struktur, ale także osoba, która współpracowała z organizacjami. Organ nie odniósł się natomiast do całokształtu działalności skarżącej, na którą wskazywała we wnioskach i życiorysie i którą wszyscy świadkowie potwierdzali. Sąd uznając, że zarzuty skargi są trafne, ponieważ sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona, a rozstrzygnięcie nie zostało przekonująco uargumentowane, uchylił obie decyzje [...] jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania [...] w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie.
Skład orzekający
Joanna Cylc-Malec
przewodniczący sprawozdawca
Grzegorz Grymuza
sędzia
Marcin Małek
asesor sądowy
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"działacz opozycji antykomunistycznej\" i \"osoba represjonowana z powodów politycznych\", wymogi postępowania wyjaśniającego w sprawach o przyznanie tych statusów, ocena dowodów w sprawach administracyjnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej ustawy o działaczach opozycji i osób represjonowanych. Wymaga indywidualnej oceny każdego przypadku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu przyznawania statusu działacza opozycji, co wiąże się z historycznym kontekstem i pamięcią o przeszłości. Pokazuje też, jak ważne jest rzetelne postępowanie administracyjne.
“Czy walka o wolność w PRL była wystarczająca? Sąd bada, kto zasługuje na miano działacza opozycji.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Lu 674/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-11-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Grymuza
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący sprawozdawca/
Marcin Małek
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1255
art. 2, art. 3
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 107 par 3, art. 86, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par 1 pkt 1 lit a, c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Asesor sądowy Marcin Małek Protokolant Specjalista Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi I. O. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej I. O. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 22 lipca 2022 r. Nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek I. O. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 5 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. 2021 poz. 1255), dalej jako "u.d.o.a." - utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 8 marca 2022 r. Nr [...] o odmowie potwierdzenia jej statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
We wniosku z dnia 9 sierpnia 2021r. wszczynającym postępowanie, skarżąca wskazywała na następujące okoliczności: "Związki NSZZ "Solidarność" 1981r. w T. , represje ze strony SKR, Urzędu Gminy, działalność w Komitecie Obywatelskim IV 1989r., przynależność do Rady Wyborczej tego Komitetu, przynależność do ŚZŻAK Koło Rejonowe w T. " (k.26). Wskazała, że "od 16 marca 1981r. NSZZ "Solidarność" – udział w strajkach, roznoszenie czasopism i ulotek", za co doznawała represji – z SKR-u nie dostała maszyn rolniczych koniecznych do prac polowych, a z Urzędu Gminy nie otrzymała pomocy pieniężnej, nie umorzono jej podatku. Dodatkowo w życiorysie wskazywała na współpracę z B. D., który był przewodniczącym Gminnego Komitetu Obywatelskiego "Solidarność", a także z innymi członkami "Solidarności" – T. F., K. S., T. K., W. S., polegającą na przekazywaniu ulotek, broszur, biuletynów. Jej ojciec był żołnierzem AK, brał czynny udział w walkach. Od 1989r. skarżąca należała do Koła Rejonowego SZŻAK (najpierw H., potem T. ), w którym działa do chwili obecnej.
Rozpatrując dwukrotnie wniosek organ zwrócił się do Archiwum IPN o przekazanie informacji na podstawie art. 5 ust. 5 u.d.o.a. oraz kopii zgromadzonych dokumentów dotyczących skarżącej, wystąpił też do Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w L. o zaopiniowanie wniosku, przeanalizował pisemne oświadczenia świadków: J. W. (k.35), E. M. (k.40), B. D. (k. 45 i 148), S. K. (k.109), J. W. (k.103), dopuścił dowód z przesłuchania świadków: J. W. (k.79), E. M. (k.76), B. D. – działacza opozycji (k.73), S. K. – działacza opozycji (k.135) i J. W. – działacza opozycji (k.132); dokonał również – na podstawie systemu internetowego – kwerendy akt IPN dotyczących wybranych świadków (katalog.bip.ipn.gov.pl, Encyklopedia Solidarności, szukajwarchiwach.gov.pl, polskiemiesiace.ipn.gov.pl - Elektroniczny inwentarz archiwalny akt spraw karnych z okresu stanu wojennego", k.121).
W uzasadnieniu przytoczył treść przepisów art. 2 lub art. 3 u.d.o.a. stwierdzając, że skarżąca nie wykazała określonych w tych przepisach przesłanek pozwalających na przyznanie jej statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Nie przedstawiła dowodów, które w sposób niebudzący wątpliwości potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadziła, w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka (art. 2 u.d.o.a. – działacz opozycji). Organ stwierdził, że nie jest wystarczający do potwierdzenia takiego statusu sam udział w demonstracji ani wskazanie, że było się aktywnym członkiem Solidarności, bez wskazania konkretnych działań, "sama przynależność do NSZZ "Solidarność" nie może być podstawą do potwierdzenia przedmiotowego statusu" (tak WSA w Poznaniu z 17 marca 2022r., sygn. akt II SA/Po 742/21). Działalność określona w art. 2 u.d.o.a. musi być działalnością ukierunkowaną na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, i prowadzoną w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi, ponadto musi to być działalność zakazana, trwająca co najmniej 12 miesięcy, a takiej działalności skarżąca nie wykazała.
Organ dokonał oceny zeznań świadków:
W odniesieniu do zeznań B. D. wskazał, że świadek ten podkreślał, że skarżąca brała udział w organizowaniu wyborów w 1989r. i organizowała uroczystości patriotyczne, czego nie można - zdaniem organu - uznać za okoliczność wyczerpującą przesłanki z art. 2 u.d.o.a. Świadek zeznał również, że represją wobec niej mogło być prześladowanie w pracy, niepuszczanie na uroczystości, odmowy przydziałów i wycofywanie z kolejki przy usługach rolnych, co – zdaniem organu - nie uzasadnia uznania jej za osobę represjonowaną w rozumieniu art. 3 u.d.o.a. Następnie organ przytoczył fragmenty zeznań tego świadka: oświadczenie z 17 marca 2021r. - "pamiętam panią I. jako działaczkę Solidarności Rolniczej jeszcze przed stanem wojennym. Po stanie wojennym przez cały 1982 rok pani I. odbierała ode mnie ulotki informacyjne a następnie przekazywała je mieszkańcom Gminy T.. Spotykałem ją na tajnych spotkaniach działaczy Solidarności w organistówce przy kościele w T. "; oświadczenie z dnia 27 czerwca 2022r. - "widywałem panią I. na tajnych spotkaniach solidarnościowych, które między innymi odbywały się w Organistówce w salce katechetycznej przy Kościele Parafialnym w T. . (...) Spotkania te odbywały się kilka razy w roku począwszy od stanu wojennego do wolnych wyborów samorządowych. Spotkania solidarnościowe odbywały się również w bardziej wąskim gronie podczas, których przekazywano ulotki: Biuletyny Polski Walczącej. Były również ulotki oraz materiały historyczne". Organ zauważył, że świadek podczas przesłuchania z dnia 22 grudnia 2021r. nie wspominał, o spotkaniach solidarnościowych w wąskim gronie, a jedynie o spotkaniach w "organistówce". Biorąc zatem pod uwagę całokształt jego zeznań organ stwierdził, że część informacji nie pokrywa się ze sobą i nie potwierdza wiarygodnie, by skarżąca spełniała przesłanki z art 2 u.d.o.a. Nie bez znaczenia dla oceny wiarygodności zeznań tego świadka było także to, że skarżąca także zeznawała na jego rzecz w postępowaniu o przyznanie jemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej.
Odnosząc się do zeznań świadka S. K. organ wskazał, że świadek zeznał, że skarżąca uczestniczyła w uroczystościach patriotyczno-religijnych np. poświęcenie Krzyża Chłopskiej Doli, a także widywał ją na zebraniach gminnych Rolniczej "Solidarności". Po wybuchu stanu wojennego odbywały się spotkania w salce katechetycznej, na których ją widywał; na tych spotkaniach były ulotki w ilości ok. 50 sztuk i każdy brał po kilka sztuk. Świadek przypuszcza, że skarżąca mogła brać ulotki od pana K. , ponieważ widywał ją na jego posesji, ale są to jedynie jego domysły z uwagi na to, że pan K. był szefem gminnych struktur "Solidarności". Świadek przypuszcza również, że skarżąca kolportowała ulotki na terenie T. i okolic. Świadek zeznał, że brała udział w proteście polegającym na niepłaceniu 3 i 4 raty podatku rolnego i w agitacji przed wyborami w 1989r. W ocenie organu, okoliczności wskazane przez tego świadka nie uzasadniają przyznania skarżącej statusu działacza opozycji.
Gdy chodzi o świadka J. W. organ wskazał, że świadek ten zeznał, że poznał skarżącą w 1987r. lub 1988r. w domu parafialnym, gdzie uczestniczyła w jego wykładach. Podczas pierwszego spotkania przypomniała mu, że była jedną z osób, która stanęła w jego obronie w maju 1986r., podczas gdy był prowadzony w kajdankach przez milicjantów. Potwierdził, że uczestniczyła w jego wykładach i że brała udział w spotkaniach weteranów w lesie w latach 90-tych XX w. Świadek zeznał też, że pomagała w organizowaniu wyborów w 1989 r. i była jedną z inicjatorek postawienia pomnika "Pomordowanych Przez Armię Czerwoną", który postawiono wiosną 1989 r. Odnosząc się do tych zeznań organ uznał, że przedstawione okoliczności nie wyczerpują pojęcia "działacza opozycji".
Organ dokonał też analizy zeznań złożonych przez J. W.. Świadek oświadczyła, że skarżąca w okresie stanu wojennego "roznosiła drukowane ulotki przez Solidarność", a także, że w ww. okresie działała z jej mężem W. W.; spotkania odbywały się w jej domu (świadka) w K., w domu u pana K., a w niedzielę po mszy "w domu u organisty". Zeznała, że mąż "coś miał od I. , coś nosił", a także, że nie wiedziała o wszystkim, bo mąż jej nie wszystko mówił. Wyjaśniła, że nie zna tytułów ulotek, które miała rozprowadzać skarżąca, podkreśliła, że skarżącej "wszędzie było pełno - na różnych zebraniach, strajkach, wiecach - wszędzie brała udział, była operatywna, brała udział w poczcie sztandarowym". Świadek nie wskazała jednak żadnych szczegółów dotyczących rzekomego kolportażu, ani tego, od kogo skarżąca miała otrzymywać antykomunistyczne materiały, nie określiła z jaką częstotliwością, w jakich ilościach i w jakich miejscach miała je kolportować; nie wskazała, by skarżąca robiła to w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Zdaniem organu, zeznanie tego świadka również nie było wystarczające do uwzględnienia wniosku skarżącej o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej.
W odniesieniu do kolejnego świadka - E. M. organ wskazał, że świadek ten oświadczył, że skarżąca "roznosiła ulotki do końca PRL- u, była aktywnym działaczem podziemnej Solidarności"; wiosną 1981 r. utworzono w gminie T. S. Rolników i skarżąca w tym okresie działała w jej strukturach; organizowała też uroczystości patriotyczne i po wprowadzeniu stanu wojennego wraz z innymi działaczami "Solidarności" spotykała się w "organistówce", angażowała się w uroczystości patriotyczne. Gdy chodzi o kolportaż ulotek świadek zeznał jedynie, że "mi osobiście wręczała te ulotki, jedną mam do dziś (...). Tych ulotek nie było za dużo, ale parę sztuk było (...). Nie za bardzo wiem od kogo otrzymywała ulotki do kolportażu". Zdaniem organu, okoliczności te, podobnie, jak wcześniej wymienionych świadków, były niedostateczne do potwierdzenia spornego statusu skarżącej.
Organ wskazał ponadto, że również w aktach postępowań dotyczących tych świadków, którzy uzyskali status działaczy opozycji antykomunistycznej, nie odnaleziono żadnych informacji dotyczących takiej działalności skarżącej.
Organ uznał, że skarżąca nie przedstawiła też dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 u.d.o.a. To, że nie dostała maszyn rolniczych na dokonanie prac polowych, umorzenia podatku, czy pomocy pieniężnej, choć niewątpliwie miało negatywny wpływ na jej życie, nie stanowiło represji w rozumieniu tego przepisu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie I. O. domagała się uchylenia powyższych decyzji, zarzucając ich wydanie z naruszeniem:
- art. 2 u.d.o.a. – podniosła, że wraz z B. D. prowadziła w ramach struktur podziemnej "Solidarności" Rolników Indywidualnych przez całe lata 80 - te XX w. działalność polegającą na roznoszeniu ulotek i brała aktywny, inwigilowany przez Służbę Bezpieczeństwa udział w spotkaniach działaczy opozycyjnych i w nielegalnych strajkach i protestach.
- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., polegającym na powierzchownym przesłuchaniu świadków oraz art. 86 k.p.a. w zw. z art 80 k.p.a. polegającym na nieprzesłuchaniu jej w charakterze strony.
Wniosła ponadto o dopuszczenie dowodów z fragmentu publikacji naukowej E. Witkowskiego pt. "Solidarność na terenie Gminy Grabowiec w latach 1980-1989" i dokumentu (listy osób) załączonych do skargi, w celu wykazania, że spotkania działaczy "Solidarności" (ok. 60 osób) pod przykrywką Dni Skupienia Rolników w tzw. Organistówce w T. , to członkowie Solidarności Rolniczej, którzy byli inwigilowani przez Służbę Bezpieczeństwa.
Zarzuciła też, że organ nie dokonał wnikliwie kwerendy w archiwum IPN i nie przeprowadził kwerendy w Gminnym Archiwum w T. . Wskazała, że z literatury wynika, że spotkania, w których brała udział w tzw. Organistówce w T. , były inwigilowane przez Służbę Bezpieczeństwa (IPN O/Lublin. Sygn. [...]. K. P., (w): Sprawa operacyjnego rozpoznawania kryp. "Bojkot". Wyciąg z meldunku operacyjnego od EW ps. "Jodła" z dn 23.06.1985.k.5.). Z meldunku znajdującego się w aktach IPN wynika, że w spotkaniach brało udział ok. 60 osób, co pokrywa się z listą działaczy "Solidarności", na którą wpisana została skarżąca w marcu 1989 r. (dokument załączony do skargi).
Podniosła, że wskutek swojej przynależności do opozycji, udziału w wystąpieniach wolnościowych i z powodu roznoszenia ulotek szkalujących ówczesną władzę doznawała represji: "odmowy przydziałów i wycofywanie z kolejki przy usługach rolnych" (art. 3 pkt 3 "c" u.d.o.a.) - skarżąca jako rolniczka nie mogła być zwolniona z pracy za swoją działalność, jednak władza odmawiała jej z tego powodu korzystania z maszyn i urządzeń w Kółkach Rolniczych oraz przydziału nowych maszyn.
Podkreśliła znaczenie zeznań świadków, zwłaszcza B. D., który pamięta ją jako działaczkę "Solidarności Rolniczej" jeszcze przed stanem wojennym oraz z tajnych spotkań solidarnościowych, które odbywały się kilka razy w roku począwszy od stanu wojennego do wolnych wyborów samorządowych, podczas których świadek przekazywał jej ulotki, biuletyny Polski Walczącej. Okoliczności te potwierdził S. K. i J. W., w obronie którego protestowała w maju 1986 r. przed Sądem Rejonowym w Hrubieszowie. W jej przekonaniu, udział w tym proteście należy uznać za udział w wystąpieniu wolnościowym, o którym mowa w art. 3 u.d.o.a. Podniosła, że jej działalność opozycyjną potwierdzili również E. M. i J. W..
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja o odmowie przyznania skarżącej statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest co najmniej przedwczesna.
Przed ponownym rozpatrzeniem wniosku skarżącej organ powinien podjąć dodatkowe czynności wyjaśniające, a następnie bardziej wnikliwie uzasadnić decyzję (art. 107 § 3 k.p.a.).
Organ w uzasadnieniu przytoczył wprawdzie w całości brzmienie przepisów art. 2 i 3 u.d.o.a., jednak dla porządku należy w tym miejscu ponownie powołać ich treść.
Otóż zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.o.a. - "działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956r. do dnia 4 czerwca 1989r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce".
Z kolei w art. 3 pkt 3 ustawa jako okoliczność uzasadniającą przyznanie stronie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych wskazuje na "udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r., jeśli w związku z tym udziałem osoba (...) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia (b) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu (c) została z nią rozwiązana umowa o pracę (d)".
Należy podkreślić, że w świetle wyraźnego brzmienia przytoczonego art. 2 ust. 1 u.d.o.a. - działaczem opozycji antykomunistycznej jest nie tylko osoba, która prowadziła działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce w ramach zorganizowanych struktur, ale także osoba, która współpracowała z organizacjami (mniej lub bardziej sformalizowanymi) dla osiągniecia tego celu.
W ocenie Sądu, organ niewystarczająco zbadał tę przesłankę.
Organ odnosił się do zeznań poszczególnych świadków i odrębnie kwalifikował okoliczności przez nich wskazywane jako niewyczerpujące ustawowej definicji działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej. Organ nie odniósł się natomiast do całokształtu działalności skarżącej, na którą wskazywała we wnioskach i życiorysie i którą wszyscy świadkowie potwierdzali. Otóż z ich zeznań i oświadczeń, a także z innych dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, że skarżąca należała do NSZZ Solidarność – Solidarność Rolników od 16 marca 1981r., roznosiła ulotki ("w okresie stanu wojennego", k.94), odbierała ulotki od B. D. ("przez cały 1982r." k.44, k. 77 i "przed wyborami k. czerwiec 1989r.") oraz Biuletyny Polski Walczącej, materiały historyczne (k. 147); spotykała się z innymi działaczami solidarnościowymi (współpracowała m.in. "z Kuryjakiem w ramach struktur S nielegalnej" - k.137) w prywatnych domach lub w domu organisty po mszy niedzielnej ("organistówki") – k.34, 39, 44, 73, 75, 108, 137, "ostatnie spotkanie było jakoś wiosną 1989r".- k.137, 147, "spotkania były kilka razy w roku" – k. 147; wiosną 1989r. brała udział w proteście rolników (k.39); w 1989r. należała do Komitetu Obywatelskiego organizującego wybory do Sejmu i Senatu w 1989r. – "agitacja przedwyborcza" - k. 53, "roznosiła ulotki" - k.137; organizowała uroczystości patriotyczne i religijne, m.in. poświęcenie Krzyża Chłopskiej Doli (23 czerwca 1986r.) - k.44, 53, 73 razem z B. D., k. - 76, 108; poświęcenie 3 krzyży na Górze Grabowiec – 20 kwietnia 1981r. (k.137); brała udział w inicjatywie budowy Pomnika Zamordowanych przez Armię Czerwoną - k. 133; "wznosiła okrzyki przeciwko władzy, jak aresztowali J. W. w maju 1986r. i na proteście przed sądem – k.103, 133; za swoją działalność była wycofywana z kolejek przy usługach rolnych, ze strony SKR – k.73, 76; od 30 grudnia 1989r. należała do Koła Rejonowego ŚZŻAK (Światowy Związek Żołnierzy AK) najpierw w H., a potem w T. – z życiorysu wynika, że również w kolejnych latach angażowała się w działalność ŚZŻAK – k.23, 24, 44.
Z akt wynika jednoznacznie, że skarżąca co najmniej kontaktowała się z osobami uznanymi następnie za działaczy opozycyjnych – przede wszystkim B. D., S. K., czy J. W.. Zdaniem Sądu zeznania wszystkich świadków oraz oświadczenia skarżącej są wiarygodne – zeznania są swobodne, niewymuszone, część okoliczności świadkowie pamiętają ze szczegółami, część tylko powierzchownie, co wskazuje, że zeznawali prawdziwie; to samo odnosi się do wyjaśnień skarżącej. Rację ma ona, że organ wobec wątpliwości, jakie miał co do zeznań świadków, powinien decyzję poprzedzić przesłuchaniem także skarżącej.
Wbrew stanowisku organu to, że zeznawała ona w postępowaniu o przyznanie statusu działacza opozycji B. D., z którym jak wynika z akt - była najbliżej związana w ramach swojego zaangażowania w działalności antykomunistycznej, które niewątpliwie przejawiała jeszcze przed stanem wojennym, a następnie przez wiele lat, nie dyskredytowało mocy dowodowej jego zeznań w niniejszym postępowaniu. Jest oczywiste, że skoro działacze ze sobą współpracowali, to tylko oni najlepiej wiedzą jak ta działalność wyglądała i przede wszystkim oni są w stanie tę działalność potwierdzić. Jeśli zeznania takich osób pozostają w zgodzie z innymi dowodami (innymi zeznaniami, oświadczeniami, dokumentami), organ nie może pozbawić ich wiarygodności tylko dlatego, że osoby składają te zeznania nawzajem w swoich sprawach.
W świetle przedstawionych okoliczności, wynikających ze zgromadzonych dowodów, za zasadny należy uznać też zarzut skarżącej dotyczący niedostatecznej kwerendy akt spraw innych działaczy, znajdujących się w IPN – z notatki z 17 maja 2022r. (k.121) wynika, że kwerenda została przeprowadzona wyłącznie na podstawie systemu internetowego, natomiast organ nie zwracał się o to do IPN. W tym miejscu należy zauważyć, że skarżąca w życiorysie wskazywała na współpracę z innymi jeszcze działaczami "Solidarności", do których organ w ogóle się nie odniósł - T. F., K. S., T. K., W. S..
Organ nie odniósł się też do złożonego przez skarżącą opracowania sporządzonego przez działacza opozycji [...] (k.86), potwierdzającego istnienie silnego ruchu antykomunistycznego w gminie Trzeszczany. Fragment tego opracowania wraz z dodatkowym dokumentem – "listą obecności" ok. 60 osób z 18 marca 1989r. (k.5-6 akt sądowych) skarżąca dołączyła również do skargi. Dokumenty te będą podlegać analizie i ocenie oraz omówieniu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, konieczne może okazać się ich wyjaśnienie przez skarżącą, ponieważ na liście obecności nie ma żadnej z osób, które zostały objęte opracowaniem [...]. Rzeczą organu będzie wyjaśnienie, co dokładnie te dokumenty potwierdzają. Należy bowiem w tym miejscu wyjaśnić, że w świetle art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021r., poz.137) - sąd administracyjny bada wyłącznie legalność (zgodność z przepisami) wydanej decyzji, natomiast nie rozpatruje spraw administracyjnych (nie wydaje decyzji) i co do zasady nie przeprowadza postępowania dowodowego.
Sąd uznając, że zarzuty skargi są trafne, ponieważ sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona, a rozstrzygnięcie nie zostało przekonująco uargumentowane, na podstawie art. 145 § 1 pkt lit a, c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022r., poz.329 ze zm.) uchylił obie decyzje Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania (art.7, 77, 80, 107 § 3 k.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie.
Konieczne stało się w tej sytuacji także zasądzenie od organu kosztów postępowania poniesionych przez skarżącą.
Rozpatrując sprawę ponownie organ ustali, czy skarżąca spełnia przesłanki z art. 2 lub 3 u.d.o.a. biorąc pod uwagę całokształt jej działalności. W razie wątpliwości uzupełni postępowanie wyjaśniające (zleci przeprowadzenie kwerendy akt spraw znajdujących się w IPN), przesłucha skarżącą, odniesie się do przedstawionych przez nią ze skargą dokumentów oraz odniesie się do działaczy "Solidarności", których wskazała w życiorysie; przydatne może okazać się porównanie jej działalności z działalnością innych osób, w szczególności świadków przesłuchanych w niniejszej sprawie, którym przyznano status działaczy opozycyjnych.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI