II SA/Kr 803/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2006-09-19
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościgospodarka nieruchomościamizbiornik wodnycel wywłaszczeniazbędność nieruchomościNSAWSA

WSA w Krakowie oddalił skargę na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy orzeczenie o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej pod budowę zbiornika wodnego, uznając ją za zbędną na cel wywłaszczenia z powodu niezrealizowania tego celu.

Sprawa dotyczyła zwrotu nieruchomości wywłaszczonej pod budowę zbiornika wodnego. Starosta orzekł o zwrocie działki na rzecz byłego właściciela, uznając ją za zbędną na cel wywłaszczenia. Wojewoda utrzymał tę decyzję w mocy, argumentując, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a nieruchomość znalazła się poza nową granicą wywłaszczenia. WSA w Krakowie oddalił skargę organu, potwierdzając, że nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, ponieważ cel ten nie został zrealizowany do dnia orzekania.

Sprawa rozpatrywana przez WSA w Krakowie dotyczyła skargi Regionalnego Zarządu [...] na decyzję Wojewody, która utrzymała w mocy orzeczenie Starosty o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej pod budowę Zbiornika Wodnego "[...]". Starosta uznał działkę za zbędną na cel wywłaszczenia, ponieważ nie została zagospodarowana zgodnie z przeznaczeniem, a nowa granica wywłaszczenia wyznaczona przez biegłego znalazła się poza jej obszarem. Wojewoda podtrzymał tę decyzję, podkreślając, że cel wywłaszczenia musi być interpretowany ściśle i że nieruchomość stała się zbędna, gdyż nie została wykorzystana pod budowę zbiornika wodnego. Skarżący organ argumentował, że cel wywłaszczenia został zrealizowany w całości, a granica wywłaszczenia powinna być rozumiana szerzej, obejmując cały kompleks urządzeń. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, ponieważ cel ten, określony w umowie jako budowa zbiornika wodnego, nie został zrealizowany do dnia orzekania. Sąd podkreślił, że nawet jeśli część działki znajdowała się poniżej rzędnej piętrzenia, nie miało to wpływu na ocenę zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, a jedynie na ewentualne przyszłe roszczenia odszkodowawcze.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, nieruchomość może zostać uznana za zbędną na cel wywłaszczenia, jeśli cel ten nie został zrealizowany do dnia orzekania, a nieruchomość znalazła się poza granicą niezbędną do realizacji tego celu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że kluczowe jest ścisłe ustalenie celu wywłaszczenia i sprawdzenie, czy został on zrealizowany. W przypadku, gdy cel (budowa zbiornika wodnego) nie został zrealizowany na danej działce, a granica wywłaszczenia została skorygowana, nieruchomość staje się zbędna na ten cel, co uzasadnia jej zwrot.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (20)

Główne

u.g.n. art. 136 § 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniu. Przepis stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

u.g.n. art. 137 § 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Określa przypadki, w których organ prowadzący postępowanie o zwrot jest zobligowany do uznania wywłaszczonej nieruchomości za zbędną.

ustawa wywł. z 1958 r. art. 6

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Dotyczy przejęcia lub nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

u.g.n. art. 136 § 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Podstawa do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniu.

u.g.n. art. 137 § 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Określa przesłanki uznania nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia.

u.g.n. art. 136 § 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Podkreślenie ścisłej interpretacji celu wywłaszczenia.

u.g.n. art. 137

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Podkreślenie, że zbędność nieruchomości musi istnieć w dniu orzekania w sprawie zwrotu.

u.g.n. art. 137

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Podkreślenie, że cel nabycia nieruchomości w trybie art. 6 ustawy z 1958 r. winien być rozumiany bardzo ściśle.

u.g.n. art. 137

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Podkreślenie, że cel nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa nie został zrealizowany aż do dnia wystąpienia z wnioskiem o jej zwrot.

u.g.n. art. 137

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Podkreślenie, że stan zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia istnieje od daty ustalenia nowej granicy wywłaszczenia terenu.

u.g.n. art. 137

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Podkreślenie, że jedynym ustawowym kryterium decydującym o zwrocie nieruchomości lub jej części na rzecz poprzedniego właściciela jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

u.g.n. art. 6 § 1-9b

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Określa cele publiczne uzasadniające odjęcie własności w drodze wywłaszczenia.

u.g.n. art. 6 § 10

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Określa inne cele publiczne uzasadniające odjęcie własności w drodze wywłaszczenia.

Pomocnicze

u.g.n. art. 139

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Reguluje zasady rozliczeń między Skarbem Państwa a osobą, na rzecz której następuje zwrot nieruchomości.

u.g.n. art. 140

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Reguluje zasady rozliczeń między Skarbem Państwa a osobą, na rzecz której następuje zwrot nieruchomości.

u.g.n. art. 141

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Reguluje zasady rozliczeń między Skarbem Państwa a osobą, na rzecz której następuje zwrot nieruchomości.

u.g.n. art. 217 § 2

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Reguluje zasady rozliczeń między Skarbem Państwa a osobą, na rzecz której następuje zwrot nieruchomości.

ppsa art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 3

ppsa art. 97 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, ponieważ cel ten (budowa zbiornika wodnego) nie został zrealizowany na działce. Nowa, skorygowana granica wywłaszczenia wyznacza teren niezbędny pod budowę zbiornika, a działka znalazła się poza tym terenem. Cel wywłaszczenia musi być interpretowany ściśle i zgodnie z umową nabycia.

Odrzucone argumenty

Cel wywłaszczenia został zrealizowany w całości, ponieważ obejmował cały kompleks urządzeń związanych ze zbiornikiem wodnym. Granica wywłaszczenia nie jest granicą zbiornika wodnego, ale obszarem wynikającym z planu realizacyjnego. Działka znajduje się poniżej rzędnej maksymalnego piętrzenia, co oznacza jej wykorzystanie. Zwrot nieruchomości może narazić Skarb Państwa na koszty odszkodowania z tytułu abrazji brzegów.

Godne uwagi sformułowania

o tym, czy nieruchomość stała się zbędna, decyduje cel, na który została wywłaszczona i to cel rozumiany bardzo ściśle cel nabycia nieruchomości w trybie art. 6 ustawy z 1958 r. pozostaje w całej rozciągłości aktualna zasada, że winien on być rozumiany bardzo ściśle zbędność nieruchomości musi istnieć w dniu orzekania w sprawie zwrotu nieruchomości

Skład orzekający

Andrzej Niecikowski

przewodniczący

Barbara Pasternak

sprawozdawca

Małgorzata Brachel - Ziaja

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia' w kontekście niezrealizowania tego celu oraz korekty granic wywłaszczenia. Precyzyjne określenie celu wywłaszczenia i jego ścisła interpretacja."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia pod budowę zbiornika wodnego i późniejszej korekty granic. Orzeczenie opiera się na przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 r. i wcześniejszej ustawy z 1958 r.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowa jest precyzja w definiowaniu celu wywłaszczenia i jak późniejsze zmiany mogą prowadzić do zwrotu nieruchomości. Pokazuje też, jak sądy interpretują przepisy dotyczące gospodarki nieruchomościami.

Niezrealizowany cel wywłaszczenia: czy nieruchomość zawsze wraca do właściciela?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Kr 803/03 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2006-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-04-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Andrzej Niecikowski /przewodniczący/
Barbara Pasternak /sprawozdawca/
Małgorzata Brachel - Ziaja
Symbol z opisem
618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 września 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Niecikowski Sędziowie WSA Małgorzata Brachel-Ziaja Barbara Pasternak (spr.) Protokolant Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2006 r. sprawy ze skargi Regionalnego Zarządu [...] w K. na decyzję Wojewody z dnia 5 marca 2003 r. Nr [...] skargę oddala w przedmiocie zwrotu nieruchomości
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...].2002 r. nr [...], wydaną na podstawie przepisów art. 136 ust. 3, 137, 139, 140, 142 i 217 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 46, poz. 543 z 2000/, Starosta N. orzekł o zwrocie działki ewid. nr [...] o pow. [...] ha położonej w C. obj. Kw [...], na rzecz J. P., syna A. i A. zam. C., ul. [...] oraz o zobowiązaniu J. P. do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie równej [...] zł na rzecz Skarbu Państwa, w ratach, w wysokości i terminach określonych w pkt. 2 decyzji. Starosta N. orzekł nadto, że nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu. W punkcie 4 decyzji organ orzekł, że do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie należności stosuje się odpowiednio przepisy kc, w punkcie 5, że wierzytelności Skarbu Państwa podlegają zabezpieczeniu hipotecznemu, zaś w punkcie 6- że ostateczna decyzja o zwrocie nieruchomości stanowić będzie podstawę wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów gminy C., oraz dokonania wpisu w księdze wieczystej.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, co następuje : [...].2000 r. wpłynął do Starostwa Powiatowego wniosek J. P. o zwrot działki ewid. nr [...] o pow. [...] ha położonej w C.. Działka ta została nabyta aktem notarialnym Rep. [...] w dniu [...].1975 r. przez Skarb Państwa Okręgową Dyrekcję Gospodarki Wodnej w K., w trybie art. 6 ustawy "wywłaszczeniowej" pod budowę Zbiornika Wodnego "[...]" od J. P., za cenę [...] zł za 1 m2.
Starosta N. ustalił na podstawie wyrysu z mapy ewidencyjnej, wypisu z rejestru gruntów i legendy że działka, o której zwrot wystąpił J. P. powstała w wyniku podziału działki ewid. nr [...], objętej Kw nr [...], nabytej od J. P. wyżej powołaną umową z dnia [...].1975 r. Działka ta została podzielona operatem nr [...] z dnia [...].1976 r. na działki ewid. nr [...] i [...]. Punkt n decyzji wodno-prawnej Wydziału Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa Urzędu Wojewódzkiego w N. z dnia [...].1990 r. znak [...] o udzieleniu pozwolenia wodno-prawnego dla zadania inwestycyjnego "Zespół Zbiorników Wodnych [...]" ustala, że rzędna maksymalnego piętrzenia wody wynosi 534,5 m. npm, oraz że na Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej ciąży obowiązek ponoszenia w całości kosztów związanych z wypłatą odszkodowań z tytułu strat, jakie mogą ponieść osoby trzecie na skutek budowy obiektów wchodzących w skład Zespołu Zbiorników Wodnych, oraz w wyniku piętrzenia wody w tych zbiornikach.
Na podstawie opinii biegłego M. W. ustalił organ I instancji, że działka nr. ewid. [...] położona jest w całości powyżej rzędnej wywłaszczenia w II etapie tj. powyżej 533 m npm. zaś linia maksymalnego piętrzenia wody zbiornika tj. 534,5 m npm. przecina przedmiotową działkę. W trakcie przeprowadzonej w dniu [...].2000 r. rozprawy administracyjnej wnioskujący o zwrot nieruchomości podtrzymał wniosek o zwrot części przedmiotowej działki podając, że nie została ona zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, natomiast na rozprawie w dniu 19 września 2000 r. wnioskujący o zwrot zmienił żądanie i wniósł o zwrot całej działki ewidencyjnej nr [...]. W wyniku kolejnej rozprawy , przeprowadzonej na gruncie w dniu [...].2002 r. organ ustalił, że przedmiotowa działka jest niezabudowana i niezagospodarowana. Ustalono, że powstała ona z wywłaszczonej działki nr [...], oraz że nie była zabudowana w momencie wywłaszczenia.
Na podstawie sporządzonego przez biegłego operatu szacunkowego -wyceny przedmiotowej nieruchomości organ ustalił, przy uwzględnieniu waloryzacji oraz różnicy wartości działki na dzień wywłaszczenia z jej wartością na dzień zwrotu że wysokość odszkodowania do zwrotu wynosi [...] złotych.
Starosta mając na uwadze, że przedmiotowa działka leży w całości powyżej linii wywłaszczenia w II - gim etapie tj. powyżej rzędnej 533 m. n.p.m. uznał, że nie zostały wykonane prace związane z realizacją celu wywłaszczenia a tym samym działka ta jest zbędna na cel budowy Zbiornika Wodnego "[...]". W związku z powyższym orzekł o zwrocie działki nr [...] o pow. [...] ha na rzecz poprzedniego właściciela Pana J. P.
Od decyzji Starosty N. z dnia [...].2002 r. nr [...], odwołanie złożył Regionalny Zarząd [...] w K. Odwołujący podniósł, że cała działka nr [...] zgodnie z planem realizacyjnym zatwierdzonym decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. nr [...] z dnia [...].1973 r. jest położona na terenie Zespołu Zbiorników Wodnych "[...]". Część przedmiotowej działki znajduje się poniżej rzędnej maksymalnego piętrzenia zbiornika - 534,5 m. a cała działka poniżej rzędnej piętrzenia przy przepływie katastrofalnym - 536,45 m. n.p.m., co zostało potwierdzone operatem wykonanym przez biegłego. Rzędne te zostały ustalone w pozwoleniu wodnoprawnym dla zbiornika.
W związku z tym zdaniem odwołującego, działka ta jest wykorzystana na cel zgodny z wywłaszczeniem. Ponadto odwołujący podniósł, że w przypadku zwrotu działki położonej poniżej maksymalnego piętrzenia, nie może ponosić kosztów ochrony przed skutkami abrazji, do czego jest zobowiązany w pozwoleniu wodno-prawnym.
Wojewoda po rozpoznaniu odwołania Regionalnego Zarządu [...] w K., decyzją z dnia 5 marca 2003 r. znak [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy i w jej uzasadnieniu stwierdził, powołując się na treść przepisów art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 98 poz. 1071 tekst jednol./, w skrócie u.g.n. , co następuje:
Powołane przepisy jednoznacznie określają przypadki, w których organ prowadzący postępowanie o zwrot jest zobligowany do uznania wywłaszczonej nieruchomości za zbędną. Konstrukcja ich nie pozostawia kwestii zwrotu nieruchomości swobodnej ocenie organu orzekającego, ale nakłada na taki organ obowiązek zwrotu nieruchomości, o ile w sprawie zachodzi choćby jedna z dwóch przesłanek określonych w tym przepisie.
Zawarte w art. 136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami sformułowanie "cel określony w decyzji o wywłaszczeniu" musi być interpretowany bardzo ściśle. Taki pogląd sformułował Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie w wyroku z dnia 22 października 1993 r. S.A/Kr 477/93 (nie publikowany) stwierdzając, iż "o tym, czy nieruchomość stała się zbędna, decyduje cel, na który została wywłaszczona i to cel rozumiany bardzo ściśle". Wszelkie interpretowanie celu wywłaszczenia w sposób rozszerzający prowadziłoby do naruszenia tego zakazu (por. T. Woś - Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości Warszawa 1998 rok, s. 185-186).
Cel, dla którego zostało dokonane wywłaszczenie stanowi więc zasadnicze kryterium oceny sposobu wykorzystania wywłaszczonej nieruchomości i jako taki powinien być ustalony w sposób jednoznaczny i precyzyjny. Wojewoda dokonał tożsamych z ustaleniami organu I instancji ustaleń co do faktu nabycia przez Skarb Państwa przedmiotowej nieruchomości, celu nabycia, oraz kolejnych ustaleń co do granicy wywłaszczenia, niezbędnej dla realizacji wywłaszczenia i ustalenia nowej granicy wywłaszczeniowej . Na podstawie tych danych Wojewoda ustalił, że granicę terenu niezbędną do realizacji zbiornika wodnego [...], czyli dla realizacji celu wywłaszczenia wyznaczyła warstwica o rzędnej 533,0 m npm, oraz że działka nr [...] znalazła się powyżej warstwicy 533 m. npm. czyli poza granicą wywłaszczenia.
W okresie od daty nabycia działki czyli od [...].1975 r. do daty ustalenia nowej granicy wywłaszczenia terenu, cel wywłaszczenia czyli zbiornik wodny "[...]" na tej działce nie został zrealizowany. W ocenie Wojewody zachodzą więc przesłanki określone w art. 137 ust. 1 u.g.n., pozwalające uznać działkę nr [...] za zbędną na cel wywłaszczenia. Działka ta bowiem już w dniu [...]1976 r. t.j. w dacie sporządzenia operatu wywłaszczeniowego zgodnie z nową granicą wywłaszczeniową, stała się zbędna dla budowy zbiornika wodnego "[...]", ponieważ znalazła się poza nową granicą wywłaszczenia i ta okoliczność świadczy o jej zbędności na cel wywłaszczenia.
Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Regionalnego Zarządu [...] w K. Wojewoda stwierdził, iż zarzuty dotyczące faktu, że przedmiotowa działka znajduje się poniżej rzędnej maksymalnego piętrzenia ustalonej w pozwoleniu wodno prawnym (k. 40) i dlatego nie może zostać zwrócona byłemu właścicielowi nie znajdują uzasadnienia, albowiem rzędna piętrzenia powodziowego 534,5 m n.p.m. nie wyznacza granicy wywłaszczenia terenów niezbędnych dla realizacji zbiornika wodnego. W decyzji Wojewody z dnia [...].1990 r. nr [...] o udzieleniu Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w K. na podstawie przepisów ustawy z dnia [...].1974 r. Prawo wodne - pozwolenia wodno prawnego dla zadania inwestycyjnego "Zespół Zbiorników [...]" zostały określone parametry zbiornika zaporowego [...] poprzez ustalenie rzędnych piętrzenia: minimalnego 510,0 m, normalnego 529,0 m, powodziowego 534,5 m oraz katastrofalnego 536,45 m. Z powyższej decyzji nie wynika, aby którakolwiek z wymienionych tam rzędnych, wyznaczała granicę wywłaszczenia czy też dokonywała korekty granicy wywłaszczeniowej ustalonej operatem wywłaszczeniowym z dnia [...].1976 r. nr [...].
Zasady rozliczeń między Skarbem Państwa lub właściwą jednostką samorządu terytorialnego, a osobą na której rzecz następuje zwrot nieruchomości, regulują przepisy art. 139 -141 oraz art. 217 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami. Starosta N. zgodnie z tymi przepisami prawidłowo ustalił kwotę do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa z tytułu zwrotu wywłaszczonej działki nr [...]. Mając zatem na uwadze powyższe ustalenia co do aktualnego stanu przedmiotowej nieruchomości, obowiązujące przepisy prawa a także kształtujące się orzecznictwo sądowe Wojewoda uznał, iż w stosunku do działki nr [...] o pow. [...] ha położonej w C. zaistniały przesłanki jej zbędności na cel wywłaszczenia a tym samym należało utrzymać w mocy decyzję Starosty N. z dnia [...].2002 r. nr [...].
Powyższą decyzję Wojewody zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego Regionalny Zarząd [...] w K. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 136 i 137 u.g.n., oraz błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu granicy wywłaszczenia na poziomie 533,0 m npm. i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Skarżący podniósł, że organ rozstrzygający dokonał błędnej interpretacji pojęcia celu wywłaszczenia . Celem wywłaszczenia przedmiotowej działki była realizacja "Zespołu Zbiorników Wodnych [...], która obejmowała również ustalenia lokalizacji szczegółowej oraz ustalenia stref ochronnych. W sprawie nie występuje żadna z przesłanek zbędności określonych w przepisie art. 137 u.g.n., ponieważ cel, na który wykupiono działkę został zrealizowany w całości. Skarżący podniósł, że granicą wywłaszczenia nie jest granica zbiornika wodnego, ale obszar wynikający z planu realizacyjnego, obejmujący kompleks urządzeń. Wykupienie działki miało na celu zapobieżenie konieczności wypłaty odszkodowania w przypadku abrazji brzegów zbiornika wodnego i zabrania przez wody części lub całości nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł ojej oddalenie, powołując się na treść ustaleń oraz stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
W związku z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. ustaw ; z dnia 25 lipca 2002 r-Prawo o ustroju sądów administracyjnych, oraz z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny, na podstawie przepisów ustawy ostatnio wymienionej /Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm./, w skrócie - ppsa.
Zgodnie z treścią art. 3 ustawy ppsa sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi.
Skarga nie jest uzasadniona a podniesione w niej okoliczności nie mogą zostać uwzględnione.
W myśl przepisu art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r,, o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniu. Przepis ten stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. nr 10 z 1974 r. póz. 64 ze zm./. Jak wynika z treści aktu notarialnego z dnia 30 grudnia 1975 r. umowa sprzedaży nieruchomości, której zwrotu domaga się były właściciel została zawarta w myśl przepisu art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r.
Sformułowanie zawarte w przepisie art. 136 ust. 3 u.g.n. wskazuje wyraźnie, że zbędność nieruchomości musi istnieć w dniu orzekania w sprawie zwrotu nieruchomości.
Podstawowym problemem występującym w sprawie jest dokonanie ustalenia, czy cel, dla którego została nabyta nieruchomość został zrealizowany , czy też nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w umowie. W związku z trybem nabycia nieruchomości oczywiste jest, że nie istnieje decyzja o jej wywłaszczeniu, nie może więc być mowy o precyzowaniu celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Cel ten winien być ustalony w oparciu o brzmienie zawartej [...].1975 r. umowy. Dopiero gdyby nie był on w umowie określony, bądź był określony ogólnikowo, czy też w sposób nie dający możliwości dokonania ustaleń w myśl przepisu art. 137 ugn -wówczas należałoby posiłkować się przy jego ustaleniu dokumentacją poprzedzająca zawarcie umowy, decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji, czy też decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego. Podkreślić jednak należy, że przy ustalaniu celu nabycia nieruchomości w trybie art. 6 ustawy z 1958 r. pozostaje w całej rozciągłości aktualna zasada, że winien on być rozumiany bardzo ściśle.
Z § 2 umowy notarialnej wynika, że działki wymienione w jej § 1 stanowiące wówczas własność J. P. przeznaczone są pod zbiornik wodny, zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego nr [...] z dnia [...].1973 r. wydaną przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. Wbrew stanowisku skarżącego, prezentowanemu w odwołaniu od decyzji organu I instancji, jak i w skardze na decyzję Wojewody, działka nr [...] , stanowiąca część wywłaszczonej działki nr [...] nie została przeznaczona i nabyta na inne cele, aniżeli "pod zbiornik wodny". Zarzut podniesiony w skardze, polegający na twierdzeniu , że granicą wywłaszczenia nie jest granica zbiornika wodnego, ale obszar obejmujący "cały kompleks urządzeń-zbiorniki wodne, zapory, jaz oraz tereny znajdujące się w obszarze zalewowym" nie może w niniejszej sprawie odnieść skutku. Należy bowiem brać pod uwagę treść obowiązujących przepisów -art. 136 ust. 3 i art. 137 i ustalić, jaki był cel wywłaszczenia, oraz czy został on zrealizowany, czy też nieruchomość stała się dla realizacji tego celu zbędna. Jak wskazuje wyraźnie treść umowy notarialnej przedmiotowa działka została wywłaszczona pod zbiornik wodny. Do dnia wydania decyzji w sprawie cel ten nie został zrealizowany. Cel nabycia nieruchomości w trybie art. 6 ustawy z 1958 r. nie został w umowie określony jako realizacja kompleksu urządzeń związanych z budową zbiornika wodnego. Okoliczności powyższej nie zmienia na niekorzyść byłego właściciela fakt powołania w umowie notarialnej planu realizacyjnego z dnia [...].1973 r. Uwzględniając bowiem konieczność tłumaczenia celu nabycia nieruchomości w sposób bardzo ścisły, uznać należy, że nabycie od J. P. nieruchomości opisanych w umowie miało na celu przeznaczenie ich pod zbiornik wodny, którego budowa była częścią zamierzenia objętego planem realizacyjnym z 1973 r.
Niezrealizowanie celu określonego w umowie nabycia przez Skarb Państwa przedmiotowej nieruchomości wynika z dokonanej korekty granicy wywłaszczenia, o której mowa w zaskarżonej decyzji. Ustalenie to wynika z opinii biegłego, sporządzonej na podstawie operatu wywłaszczenia zbiornika C. nr. ewid. [...]. Na podstawie tego operatu ustalono nową granicę zbiornika wodnego po rzędnej 533 m. npm. Stwierdzić więc należy, że w istocie, ostateczne ustalenie wielkości i granic terenu niezbędnego pod budowę zbiornika nastąpiło nie w roku 1967, lecz już po zawarciu przez Skarb Państwa umowy nabycia spornej nieruchomości. Skoro bowiem granica zbiornika wodnego ustalona została na poziomie rzędnej 533 m npm, to obszar wywłaszczenia na cel określony w umowie "pod zbiornik wodny" wyznaczony został przez tę rzędną. Słusznie więc Wojewoda stwierdził, że w okresie od zawarcia umowy nabycia działki do daty ustalenia nowej granicy wywłaszczenia tj. terenu pod budowę zbiornika, cel wywłaszczenia, czyli zbiornik wodny nie został na działce zrealizowany.
Stanowisko organu jest całkowicie zgodne z obowiązującą interpretacją przepisu art. 137 Ugn., przy czym podkreślić należy, że cel nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa nie został zrealizowany aż do dnia wystąpienia z wnioskiem o jej zwrot. Powyższe stwierdzenie organu oznacza także, iż stan zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia w niniejszej sprawie istnieje od daty ustalenia nowej granicy wywłaszczenia terenu i okoliczność ta nie może budzić wątpliwości.
Kolejne zarzuty skargi, dotyczące położenia nieruchomości podlegającej zwrotowi w obszarze zalewowym nie mogą odnieść skutku. Jedynym bowiem ustawowym kryterium decydującym o zwrocie nieruchomości lub jej części na rzecz poprzedniego właściciela jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Uwzględnienie innych, nie objętych hipotezą przepisu art. 137 u.g.n. okoliczności prowadziłyby do dowolnego i uznaniowego rozstrzygania przez organy w sprawach o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Tak ścisłe określenie w ustawie o gospodarce nieruchomościami przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zapobiega bowiem powstawaniu stanów, w których dokonywano by nieuzasadnionego celami określonymi w przepisach art. 6 pkt. 1-9b lub innymi celami publicznymi określonymi w odrębnych przepisach/art. 6 pkt. 10 ugn./ odjęcia własności w drodze wywłaszczenia.
Jak wynika z treści skargi, oraz stanowiska prezentowanego przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego , istotną okolicznością uzasadniającą odmowę zwrotu nieruchomości w niniejszej sprawie miałaby być także obawa przed możliwością wystąpienia sytuacji, w której skarżący byłby obowiązany do wypłaty odszkodowania w przypadku zabrania przez wody zbiornika części lub całości nieruchomości. Sytuacja taka nie może zdaniem sądu mieć wpływu na ocenę zbędności nabytej przez Skarb Państwa nieruchomości, gdyż dotyczy ewentualnego zaistnienia w bliżej nieokreślonej przyszłości, nie dających się sprecyzować roszczeń odszkodowawczych. Obowiązek wypłaty odszkodowania w powyższych przypadkach wynika ze stosownych przepisów prawa oraz treści decyzji Wojewody z dnia [...].1990 - pozwolenia wodnoprawnego . Zważyć należy, że zaistnienie sytuacji polegających na powstaniu po stronie skarżącego obowiązku odszkodowawczego w przypadkach określonych w pozwoleniu wodnoprawnym nie należy do kategorii celów publicznych, uzasadniających odjęcie własności w drodze wywłaszczenia. Instytucja wywłaszczenia nie jest instytucją stosowaną na wypadek zaistnienia po stronie Skarbu Państwa zobowiązania do wypłaty odszkodowania, lecz została ustanowiona dla realizacji celów publicznych, ściśle określonych przepisami prawa.
Przesłanką skutecznego żądania przez poprzedniego właściciela zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest uznanie, że stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w niniejszej sprawie - w umowie nabycia nieruchomości na podstawie art. 6 ustawy wywł. z 1958 r. Zdaniem sądu przesłanka ta w stosunku do nieruchomości co do której orzeczono obowiązek zwrotu została spełniona. Zaskarżona decyzja została wydana prawidłowo, albowiem nie narusza przepisów prawa materialnego ani procesowego.
Wobec powyższego, w oparciu o przepis art. 151 ustawy ppsa orzeczono jak w sentencji Wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI