II SA/Kr 786/25

II SA/Kr 786/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-10-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Anna Kopeć
Magda Froncisz
Piotr Fronc /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję tego samego organu
Powołane przepisy
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art 105 par 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
art 136 ust 7  i art 229
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Fronc (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Magda Froncisz Asesor WSA Anna Kopeć Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Cyganik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2025 r. sprawy ze skargi B. Spółki z o.o. z siedzibą w K.-J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 kwietnia 2025 r., znak SKO.GN/4160/10/2025 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz B. z o.o. z siedzibą w K.-J. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 7 kwietnia 2025 r. znak: SKO.GN/4160/10/2025, po rozpoznaniu wniosku B. Sp. z o.o. w K.-J. (dalej: skarżąca) o ponowne rozpoznanie sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy własną decyzję z dnia 20 stycznia 2025 r. znak: SKO.GN/4160/70/2024 umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach:
Decyzją z dnia 18 czerwca 2012 r. Prezydent Miasta Krakowa orzekł o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr [...] obr[...] jedn. ewid. P. na rzecz M. i R. S..
Pismem z 5 marca 2021 r. skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji. Skarżąca podniosła, że decyzja ta rażąco narusza prawo. Dotyczy ona nieruchomości, która była przedmiotem własności jej poprzednika prawnego i została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Dzielnicy Kraków-Podgórze z 25 maja 1976 r. Skarżąca podniosła, że stosownie do art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, decyzja o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nie mogła naruszać praw osób trzecich. W ocenie skarżącej, jako były właściciel winna ona być powiadomiona o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu i o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Podkreśliła, że nie może mieć miejsca przekształcenie prawa z pominięciem praw przysługujących wywłaszczonemu i pozbawiać go roszczeń.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 13 listopada 2023 r., utrzymanym następnie w mocy postanowieniem z dnia 11 stycznia 2024 r. odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, ze względu na brak interesu prawnego po stronie skarżącej spółki .
Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 433/24 uchylono powyższe postanowienia wskazując, że odmowa wszczęcia postępowania z uwagi na brak interesu prawnego może mieć miejsce wyłącznie w sytuacjach ewidentnych. Tymczasem w niniejszej sprawie kwestia ta nie jest oczywista i winna być zbadana w toku pełnowymiarowego postępowania administracyjnego.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Kolegium raz jeszcze wyraziło ocenę o braku interesu prawnego po stronie skarżącej spółki, tym razem umarzając postępowanie w drodze decyzji.
W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że źródłem interesu prawnego do żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji przekształceniowej jest nie tylko art. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 900, dalej: ustawa przekształceniowa), ustalający formalny krąg stron postępowania, ale również art. 3 ust. 3, z którego wynika, że decyzja o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nie narusza praw osób trzecich. Ma to miejsce w związku z powoływanym przez spółkę roszczeniem o zwrot nieruchomości, która została wywłaszczona na rzecz jej poprzednika prawnego.
Zdaniem organu wnioskodawca nie ma jednak interesu prawnego legitymującego do wszczęcia trybu nieważnościowego, gdyż jego roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości uległo przedawnieniu.
Zgodnie z art. 136 ust. 7 u.g.n. w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. zmieniającej ustawę o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2019 r. poz. 801) wniosek o zwrot nieruchomości mógł być złożony najpóźniej do dnia 14 maja 2020 r.
Biorąc dodatkowo pod uwagę zawieszenie biegu terminów w okresie od dnia 31 marca do 23 maja 2020 r., które nastąpiło na podstawie art. 15zzr ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (dalej: ustawa COVID), organ stwierdził, że termin do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości upłynął z dniem 7 lipca 2020 r.
Tymczasem spółka nadała na poczcie wniosek o zwrot w dniu 7 lipca 2020 r., błędnie kierując go do niewłaściwego organu - Starosty Krakowskiego, który otrzymał go w dniu 13 lipca 2020 r. i przekazał Prezydentowi Miasta Krakowa w dniu 24 lipca 2020 r. W świetle art. 61 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi, a zatem wpływ pisma do organu (nawet niewłaściwego) po 7 lipca 2020 r. oznacza, że terminu nie dochowano.
Przedawnienie roszczenia strony skarżącej o zwrot nieruchomości sprawia, że nie posiada ona interesu prawnego uprawniającego ją do żądania stwierdzenia nieważności decyzji przekształceniowej, co z kolei sprawia, że postępowanie jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a.
W skardze na powyższą decyzję spółka zarzuciła naruszenie:
1. art. 28, art. 105 § 1, art. 156, art. 157 i art. 158 k.p.a. oraz art. 3 ust. 3 ustawy przekształceniowej i art. 136 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 u.g.n. poprzez błędne uznanie, że zachodzi podstawa do umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 18 czerwca 2012 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności,
2. art. 136 ust. 7 u.g.n. i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 15zzr ust. 1 ustawy COVID poprzez błędne uznanie, że skarżąca nie złożyła w terminie wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości.
W konsekwencji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu autor skargi argumentował, że termin do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości upływał w dniu 2 sierpnia 2020 r., względnie 25 lipca 2020 r., a nie 7 lipca 2020 r., jak przyjął organ. Wskazywał też, że za datę wszczęcia postępowania należy uznać dzień wysłania wniosku listem poleconym oraz że wniosek złożony do organu niewłaściwego należy uznać za wniosek złożony z zachowaniem terminu. Ponadto zauważono, że z wyroku orzekającego w sprawie sądu administracyjnego nie wynika, aby sąd podzielił argumentację organu co do przedawnienia roszczenia o zwrot nieruchomości.
Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 224, poz.1267 t.j.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) dalej zwana p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Dodatkowo, zgodnie z art. 134 p.p.s.a, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonawszy w niniejszej sprawie kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem tak określonych kryteriów, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że skarga jest uzasadniona.
Przedmiotem analizy w niniejszej sprawie była ocena, czy postępowanie wszczęte z wniosku skarżącej spółki o stwierdzenie nieważności decyzji o przekształceniu użytkowania wieczystego w prawo własności było bezprzedmiotowe i czy podlegało umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Na wstępie zgodzić się należy z organem, że brak interesu prawnego skutkuje bezprzedmiotowością postępowania, a przy ocenie interesu prawnego spółki do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji i jej udziału w postępowaniu uwzględnić należy art. 1 ustawy przekształceniowej, ustalający krąg stron postępowania, a ponadto art. 3 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że decyzja o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nie narusza praw osób trzecich.
Jak bowiem w wiążący sposób wypowiedział się orzekający w niniejszej sprawie Sąd, "przepis ten wprowadza ustawową gwarancję respektowania praw osób trzecich, w postępowaniu o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, co nakazuje przyjąć, że stroną tego postępowania nie są wyłącznie podmioty wskazane w art. 1 oraz art. 2 w/w ustawy, ale też mogą nimi być podmioty, które domagają się ochrony własnych praw, jakie w postępowaniu tym mogą być narażone lub uszczuplone. W sposób oczywisty prawa te dotyczyć mogą nieruchomości objętej postępowaniem, a ponieważ podstawą przekształcenia jest fakt, że nieruchomość objęta postępowaniem jest własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, prawa, o których mowa w tym przepisie, dotyczyć mogą zatem stosunków własnościowych po stronie tych podmiotów. Kwestionowanie faktu że Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego jest właścicielem nieruchomości, objętej przedmiotem postępowania, lub próba wyzbycia tych podmiotów z prawa własności, samo w sobie nakazuje przyjąć, że podmiot który na takie okoliczności się powołuje przynajmniej z założenia może być podmiotem, o którym mowa w w/w przepisie. Jak wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 marca 2018 r. II SA/Kr 209/18 możliwe jest dwojakie rozumienie przytoczonego w art. 3 ust. 3 ww. ustawy zwrotu: "nie narusza prawa osób trzecich". Po pierwsze, może on oznaczać zastrzeżenie, że przekształcenie nie może nastąpić, jeżeli naruszałoby to prawa osób trzecich. Po drugie zaś, możliwa jest interpretacja, według której fakt dokonania przekształcenia nie stanowi przeszkody do dochodzenia swych praw przez osoby trzecie. Konsekwencją zatem przepisu art. 3 ust. 3 ustawy jest brak możliwości przekształcenia, w razie gdyby naruszałoby to prawa osób trzecich. Nie ulega wątpliwości, że przekształcenie użytkowania wieczystego we własność nie może nastąpić wówczas, gdy nieruchomość objęta jest prawem podmiotowym bezpośrednim - prawem własności innej osoby. Oznacza to, że wykluczone byłoby więc pozytywne i skuteczne dla wnioskodawcy lub jego następcy prawnego rozpatrzenie wniosku o przekształcenie, w przypadku, gdyby osoba trzecia nabyła własność nieruchomości. Zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie nie budzi wątpliwości, że przepis art. 3 ust. 3 ustawy dotyczy również osób, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe lub obligacyjne wobec użytkownika wieczystego, ale treść tego przepisu oznacza także, że osoby roszczące sobie prawa do danej nieruchomości, kwestionujące prawidłowość nabycia jej własności przez jednostkę samorządu terytorialnego lub Skarb Państwa, nie mogą zostać pozbawione swoich roszczeń. Ujawnienie się zaś ich przed wydaniem decyzji przekształceniowej i wszczęcie postępowania w celu ich dochodzenia, powinno skutkować zawieszeniem postępowania w sprawie przekształcenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 3014/13; z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1452/16; z dnia 14 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1613/15 i z dnia 2 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 3194/14)".
Oceniając terminowość złożonego przez spółkę wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, organ prawidłowo powołał adekwatne w tym względzie przepisy.
Zgodnie z art. 136 ust. 7 uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. Art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r. poz. 801), która weszła w życie 14 maja 2019 r., stanowi, że w przypadku, gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 ustawy zmienianej w art. 1, upłynął przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy albo gdy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
Z powyższych regulacji wynika, że termin na złożenie wniosku o zwrot nieruchomości upływał co do zasady 14 maja 2020 r.
Jednak w dniu 31 marca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem, zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568), którą do ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (ustawy COVID) dodano m.in. przepis art. 15zzr ust. 1. Zgodnie z jego treścią, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:
1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed sądem lub organem,
2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,
3) przedawnienia,
4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,
5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,
6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju
- nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
Termin wynikający z art. 136 ust. 7 u.g.n. w związku z art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej jest niewątpliwie terminem prawa materialnego, przewidzianym do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, a z jego upływem łączy się skutek w postaci wygaśnięcia uprawnienia do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co oznacza, że jest to termin zawity.
Literalna wykładnia powyższych przepisów, na które powołał się również organ w zaskarżonej decyzji wskazuje, że zawieszenie biegu terminów następowało w dniu wejścia w życie tych szczególnych przepisów, tj. 31 marca 2020 r.
Sąd podziela jednak linię orzeczniczą, w której sądy stanęły na stanowisku, że chociaż art. 15zzr ust. 1 ustawy COVID wszedł w życie z dniem 31 marca 2020 r. to ustawodawca w sposób wyraźny wskazał w nim, że nierozpoczęcie biegu terminów, jak i zawieszenie terminów już rozpoczętych obowiązuje w czasie zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Skoro stan zagrożenia epidemicznego obowiązywał na obszarze RP od 14 marca 2020 r., to należy przyjąć, że od tej daty z mocy prawa nastąpił skutek wynikający z tej normy prawnej (zob. wyroki NSA: z 19 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 3191/21, z 26 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 3068/21 i III OSK 3113/21, z 23 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 3119/21 i III OSK 3153/21, a także postanowienia: z 19 sierpnia 2020 r. sygn. akt II FZ 364/20, II FZ 365/20 i II FZ 366/20, z 10 września 2020 r. sygn. akt I GSK 1002/20, z 17 września 2020 r. sygn. akt II GZ 258/20, z 7 października 2020 r. sygn. akt II OZ 738/20, z 17 listopada 2020 r. sygn. akt I OZ 892/20, z 13 października 2020 r. sygn. akt II FZ 360/20 i II OZ 762/20, z 11 grudnia 2020 r. sygn. akt II GZ 360/20 i II GZ 368/20, z 23 lutego 2021 r. sygn. akt III OZ 99/21 i III OSK 3570/21, z 26 lutego 2021 r. sygn. akt III FZ 181/21, z 10 marca 2021 r. sygn. akt II OZ 137/21, z 20 kwietnia 2021 r. sygn. akt III OZ 283/21, z 10 czerwca 2021 r. sygn. akt III FZ 276/21, z 14 lipca 2021 r. sygn. akt I GZ 191/21, z 4 sierpnia 2021 r. sygn. akt III OZ 546/21 czy WSA w Lublinie z 9 kwietnia 2024 r. II SA/Lu 4/24 i WSA w Gdańsku z dnia 4 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 497/24) i choć orzeczenia te odnosiły się do wykładni art. 15zzs ust. 1 ustawy COVID w zakresie ustalenia zawieszenia i braku rozpoczęcia biegu terminów w postępowaniach sądowych, to z uwagi na praktycznie tożsame rozwiązania przyjęte w art. 15zzs ust. 1 i art. 15zzr ust. 1 tej ustawy, prezentowane w nich stanowisko ma odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie.
Uzasadnione jest zatem przyjęcie, że wstrzymanie lub zawieszenie biegu terminów nastąpiło z dniem ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego tj. 14 marca 2020 r. Zawieszenie biegu terminu trwało do 23 maja 2020 r., z upływem którego wszedł w życie przepis art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875) - zgodnie z jej art. 76, który stanowi, że terminy, o których mowa w art. 15zzr ust. 1, których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzr ust. 1, rozpoczęły swój bieg po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ww. ustawy. Przyjmując, że termin został zawieszony z dniem 14 marca 2020 r. (ogłoszenie stanu zagrożenia epidemicznego), termin zawieszenia wynosił 71 dni, więc termin na złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, licząc od 24 maja 2020 r. upływał w dniu 24 lipca 2020 r., a nie jak wskazał organ – 7 lipca 2020 r.
Z akt sprawy wynika, że wniosek spółki o zwrot nieruchomości wpłynął do niewłaściwego organu (Starosty Krakowskiego) w dniu 13 lipca 2020 r., a następnie został przekazany Prezydentowi Miasta Krakowa w dniu 24 lipca 2020 r.
Art. 61 § 3 k.p.a. stanowi, że datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Skoro zatem dana ustawa wymaga, aby wniosek był złożony w określonym terminie, myli się autor skargi twierdząc, że wystarczające jest w tym zakresie nadanie pisma na poczcie. Nie mniej jednak art. 61 § 3 k.p.a. wymaga dla ustalenia daty złożenia podania uwzględnienia regulacji art. 65 § 2 k.p.a. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony, które zostało wniesione do organu niewłaściwego, jest data wpływu do tego organu, który obowiązany jest przekazać je niezwłocznie do organu właściwego. Przepis art. 61 § 3 k.p.a. reguluje datę wszczęcia postępowania w przypadku złożenia żądania przez stronę do organu właściwego (por. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 2014/15).
Kończąc wątek terminowości wniosku o zwrot nieruchomości krytycznie należy odnieść się do argumentu skargi, w którym podkreślano, że z uzasadnienia wydanego w sprawie wyroku nie wynika, że orzekający sąd administracyjny podzielił argumentację organu o przedawnieniu roszczenia spółki. Fakt ten jest zupełnie irrelewantny, gdyż Sąd nie odnosił się merytorycznie do kwestii istnienia bądź braku interesu prawnego po stronie spółki, wskazując wyłącznie, że takie rozważania nie mogą skutkować postanowieniem o odmowie wszczęcia postępowania, z uwagi na nieoczywistość tego zagadnienia.
W konsekwencji należy uznać, że w niniejszej sprawie doszło do skutecznego złożenia wniosku o zwrot nieruchomości w dniu 13 lipca 2020 r., a zatem w terminie.
Błędna była zatem ocena Kolegium, że z uwagi na przedawnienie roszczenia, skarżąca spółka nie ma interesu prawnego do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji przekształceniowej.
Istnienie interesu prawnego musi być zatem raz jeszcze przedmiotem rozważań organu, gdyż jednocześnie brak przedawnienia roszczenia o zwrot nieruchomości nie oznacza zdaniem Sądu automatycznie, że skarżąca spółka ma interes prawny legitymujący ją do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji przewłaszczeniowej.
Aby rozstrzygnąć zagadnienie interesu prawnego spółki raz jeszcze należy wrócić do brzmienia art. 3 ust. 3 ustawy przekształceniowej, który stanowi, że decyzja o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nie narusza praw osób trzecich, a którego rozumienie w sposób powołany powyżej narzucił orzekający wcześniej sąd. Ocena legitymacji spółki do wszczęcia postępowania nieważnościowego zależy zatem od rozstrzygnięcia, czy w obecnej sytuacji, gdy w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja o przekształceniu użytkowania wieczystego w prawo własności, możliwe byłoby wydanie decyzji o zwrocie tej nieruchomości na rzecz innego podmiotu. A zatem, czy istniejąca decyzja przekształceniowa stoi na przeszkodzie roszczeniu spółki o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Innymi słowy mówiąc należy rozstrzygnąć kolizję pomiędzy konkurującymi ze sobą roszczeniami wynikającymi z decyzji o przekształceniu użytkowania wieczystego w prawo własności oraz roszczeniami skarżącej spółki o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
W tym zakresie należy m.in. zdaniem Sądu uwzględnić brzmienie art. 229 u.g.n. stanowiącego, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. przed 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
Przepis ten ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości (por. wyrok WSA w Krakowie z 9.07.2020 r., II SA/Kr 293/20), stanowiąc jednocześnie przeszkodę skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 25.01.2022 r., II SA/Gl 1332/21).
W wyroku WSA w Rzeszowie z 22.01.2010 r., II SA/Rz 845/09, czytamy: "Skoro z woli ustawodawcy roszczenie o zwrot zostało wyłączone w stosunku do nieruchomości, które zostały sprzedane albo ustanowiono na nich prawo wieczystego użytkowania na rzecz osoby trzeciej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, to brak jest podstaw prawnych by możliwość dochodzenia takiego roszczenia była wyłączona także w stosunku do nieruchomości sprzedanych przez Skarb Państwa w późniejszym czasie".
Z powyższego wynika zatem, że w przypadku, gdy Skarb Państwa lub jednostka samorządowa wyzbyły się nieruchomości będącej przedmiotem roszczenia zwrotnego, dla wymagalności tego roszczenia istotna jest data transakcji zbycia lub ustanowienia użytkowania. Innymi słowy mówiąc możliwy jest zwrot nieruchomości, jeżeli do jej zbycia (poprzez przeniesienie prawa własności lub ustanowienie użytkowania) doszło przed dniem 1 stycznia 1998 r.
W przedmiotowej sprawie do przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności doszło po tej dacie, nie wiadomo jednak, kiedy doszło do ustanowienia użytkowania wieczystego, w szczególności nie wynika to z decyzji przekształceniowej (k.70). Powyższa kwestia powinna być ustalona w toku ponownie przeprowadzonego postępowania.
Jeżeli okaże się, że do ustanowienia użytkowania doszło przed ww. datą, nabywcy nieruchomości są chronieni, a spółce nie przysługuje prawo do żądania zwrotu tej nieruchomości. Oznacza to brak interesu prawnego we wszczęciu postępowania nieważnościowego. Jeżeli do ustanowienia użytkowania wieczystego doszło natomiast później, kwestia interesu prawnego pozostaje otwarta.
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.
O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a.