II SA/Kr 779/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2021-02-26
NSAAdministracyjneWysokawsa
ochrona zabytkówewidencja zabytkówwojewódzka ewidencja zabytkówkarta ewidencyjnanieruchomościprawo administracyjnekonserwator zabytkówurbanistykapark kulturowy

Podsumowanie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził bezskuteczność czynności Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków polegającej na włączeniu karty ewidencyjnej obszaru ulicy do wojewódzkiej ewidencji zabytków z powodu braku wystarczających ustaleń i nieprecyzyjnego określenia formy zabytku.

Sprawa dotyczyła skargi na czynność Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie polegającą na włączeniu karty ewidencyjnej obszaru ulicy do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Skarżący zarzucili m.in. naruszenie prawa własności, brak precyzyjnego określenia formy zabytku oraz niedołączenie wymaganej dokumentacji. Sąd uznał skargi za zasadne, stwierdzając bezskuteczność zaskarżonej czynności z powodu braku wystarczających ustaleń organu co do wartości zabytkowej obszaru, nieprecyzyjnego określenia formy zabytku oraz naruszenia przepisów proceduralnych dotyczących publikacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał skargi spółek B. sp. z o.o. sp. k. i Galerii [...] sp. z o.o. na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 17 kwietnia 2020 roku, dotyczącą włączenia karty ewidencyjnej obszaru ulicy [...] w miejscowości Z. do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Skarżący podnosili szereg zarzutów, w tym naruszenie Konstytucji RP i przepisów ustawy o ochronie zabytków poprzez nakładanie nieuzasadnionych ograniczeń na właścicieli nieruchomości, sporządzenie karty ewidencyjnej przy braku dookreślenia formy zabytku, a także niedołączenie wymaganej dokumentacji do zawiadomienia. Sąd, rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym, uznał skargi za zasadne. Stwierdzono, że skarżący posiadają interes prawny do wniesienia skargi, a sama czynność włączenia do ewidencji narusza prawo materialne i procesowe. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że organ nie dokonał wystarczających ustaleń wskazujących na potrzebę ujęcia obszaru w wojewódzkiej ewidencji zabytków, nie sprecyzował formy zabytku (np. układu urbanistycznego, zespołu budowlanego), a także błędnie objął ochroną tzw. "okna widokowe" na Tatry, co nie znajduje podstawy prawnej. Ponadto, organ naruszył przepisy rozporządzenia poprzez niedołączenie kopii karty ewidencyjnej do zawiadomienia w Biuletynie Informacji Publicznej, co uniemożliwiło zapoznanie się z jej treścią. W konsekwencji, sąd stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności, nakazując organowi w przypadku ponownego rozważenia wpisu, należyte przedstawienie motywów, wyjaśnienie cech obszaru pozwalających na jego kwalifikację jako zabytku oraz jednoznaczne określenie formy zabytku. Sąd zwrócił również uwagę na możliwość sporządzenia już karty ewidencyjnej dla części wskazanego obszaru, co czyniłoby ponowne włączenie sprzecznym z wykładnią celowościową ustawy.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, włączenie karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków wymaga od organu dokonania wystarczających ustaleń wskazujących na potrzebę ujęcia obszaru w ewidencji, precyzyjnego określenia formy zabytku oraz wyczerpujących danych zgodnych ze stanem faktycznym, w tym dokumentacji fotograficznej.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że brak precyzyjnego określenia formy zabytku (np. układu urbanistycznego, zespołu budowlanego) oraz brak wyczerpujących danych co do mającego podlegać ochronie obszaru uniemożliwiają ustalenie, dlaczego cały obszar może spełniać przesłanki uznania go za zabytek i jakie ograniczenia wiążą się z zaskarżoną czynnością.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_bezskuteczność

Przepisy (28)

Główne

u.o.z. art. 3 § ust. 1

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Definicja zabytku jako nieruchomości lub rzeczy ruchomej, ich części lub zespołów, będących dziełem człowieka lub związanych z jego działalnością i stanowiących świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

u.o.z. art. 22 § ust. 2

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa.

p.p.s.a. art. 3 § ust. 2 pkt 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

p.p.s.a. art. 146 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stwierdza bezskuteczność czynności w przypadku uwzględnienia skargi na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4.

rozp. art. 14 § ust. 1

Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem

Włączenie karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a dokumentacja fotograficzna umożliwia identyfikację zabytku.

rozp. art. 15 § ust. 7

Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem

Do zawiadomienia o włączeniu karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków dołącza się odpowiednio potwierdzoną kopię karty ewidencyjnej zabytku.

Pomocnicze

u.o.z. art. 22 § ust. 5 pkt 2

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków winny zostać ujęte również w gminnej ewidencji zabytków.

u.p.z.p. art. 53 § ust. 4 pkt 2

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Obowiązek uzgadniania decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego z wojewódzkim konserwatorem zabytków dla inwestycji planowanych na obszarach lub w odniesieniu do budynków ujętych w gminnej ewidencji zabytków.

u.p.z.p. art. 64 § ust. 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Obowiązek uzgadniania decyzji o warunkach zabudowy z wojewódzkim konserwatorem zabytków dla inwestycji planowanych na obszarach lub w odniesieniu do budynków ujętych w gminnej ewidencji zabytków.

p.b. art. 39 § ust. 3

Prawo budowlane

Obowiązek uzgadniania decyzji o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę z wojewódzkim konserwatorem zabytków dla inwestycji planowanych na obszarach lub w odniesieniu do budynków ujętych w gminnej ewidencji zabytków.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 50 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Legitymacja do wniesienia skargi - posiadanie interesu prawnego.

p.p.s.a. art. 53 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Termin do wniesienia skargi.

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

p.p.s.a. art. 54 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek organu do przesłania akt sprawy sądowi.

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wydanie wyroku po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy.

p.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie kosztów od organu na rzecz strony skarżącej.

rozp. art. 10

Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem

Określa wzór karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru.

rozp. art. 15 § ust. 5

Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem

Zawiadomienie właściwego wójta (burmistrza, prezydenta miasta) o włączeniu zabytku nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków w celu ujęcia go w gminnej ewidencji zabytków.

rozp. M. Sprawiedliwości art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Określa wysokość wynagrodzenia pełnomocnika w sprawach o charakterze administracyjnym.

Konst. RP art. 21 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ochrona i równa ochrona własności i innych praw majątkowych.

Konst. RP art. 31 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób; ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

Konst. RP art. 64 § ust. 1-3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo własności.

k.p.a. art. 8 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej i podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada przekonywania.

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada przekonywania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak wystarczających ustaleń organu co do wartości zabytkowej obszaru. Nieprecyzyjne określenie formy zabytku (np. układu urbanistycznego, zespołu budowlanego). Błędne objęcie ochroną tzw. "okien widokowych" na Tatry. Naruszenie przepisów rozporządzenia poprzez niedołączenie kopii karty ewidencyjnej do zawiadomienia w Biuletynie Informacji Publicznej. Naruszenie art. 3 ust. 1 w zw. z art. 22 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków. Naruszenie § 14 ust. 1 i § 15 ust. 7 rozporządzenia.

Godne uwagi sformułowania

brak dokonania przez organ wystarczających ustaleń wskazujących na potrzebę ujęcia obszaru ulicy [...] w miejscowości Z. w wojewódzkiej ewidencji zabytków, a w szczególności brak wskazania formy zabytku, który ma być chroniony sprawia, że czynność ta nie podlega jakiejkolwiek weryfikacji. brak przepisów dających podstawę do możliwości objęcia ochroną - poprzez włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków - tzw. "okien widokowych" na "widok" nieznajdujący się w granicach zakreślonego przez organ obszaru, tj. gór Tatr. Taka możliwość nie znajduje oparcia w obowiązującym prawie. dane zawarte w karcie winny być wyczerpujące, zgodne ze stanem faktycznym, a także winny zawierać dokumentację umożliwiającą identyfikację zabytku. organ wbrew nałożonemu na niego obowiązkowi dołączenia do zawiadomienia opublikowanego w Biuletynie Informacji Publicznej odpowiednio potwierdzonej kopii karty ewidencyjnej zabytku albo nowej karty ewidencyjnej zabytku nie dołączył treści karty ewidencyjnej, czym uniemożliwił zapoznanie się z jej treścią osobom zainteresowanym.

Skład orzekający

Jacek Bursa

sprawozdawca

Joanna Człowiekowska

członek

Mirosław Bator

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wymogi dotyczące dokumentowania i uzasadniania włączenia obszarów do wojewódzkiej ewidencji zabytków, w szczególności w kontekście precyzyjnego określenia formy zabytku i zakresu ochrony."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury włączania kart ewidencyjnych do wojewódzkiej ewidencji zabytków i wymagań stawianych tym kartom oraz zawiadomieniom.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ochrony dziedzictwa kulturowego i potencjalnych ograniczeń dla właścicieli nieruchomości, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i nieruchomościach, a także dla właścicieli nieruchomości w obszarach zabytkowych.

Sąd uchylił wpis obszaru do ewidencji zabytków. Kluczowe błędy konserwatora i co to oznacza dla właścicieli.

Sektor

nieruchomości

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

II SA/Kr 779/20 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2021-02-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-07-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jacek Bursa /sprawozdawca/
Joanna Człowiekowska
Mirosław Bator /przewodniczący/
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Sygn. powiązane
II OSK 1978/21 - Wyrok NSA z 2022-10-12
Skarżony organ
Wojewódzki Konserwator Zabytków
Treść wyniku
stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
art 3 ust 1 w zw.  z art 6 ust 1 i art 22 ust 2
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Mirosław Bator SWSA Jacek Bursa (spr.) SWSA Joanna Człowiekowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 lutego 2021 roku sprawy ze skarg: B. . z o.o. sp. k. w Z. i Galerii [...] sp. z o.o. w Z. na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2020 roku, znak: DNT-I.5140.3.2020.MK w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej obszaru ulicy [...] w miejscowości Z. do wojewódzkiej ewidencji zabytków I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie na rzecz strony skarżącej B. sp. z o.o. sp. k. w Z. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. zasądza od Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie na rzecz strony skarżącej [...] sp. z o.o. w Z. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 14.04.2020r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków w K. zawiadomił o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej obszaru ulicy [...] w miejscowości Z. znak [...] do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Do obwieszczenie dołączony został załącznik obrazujący obszar ulicy [...]. W dniu 17.04.2020r. zostało wydane obwieszczenie o włączeniu karty ewidencyjnej obszaru ulicy [...] w miejscowości Z. znak [...] do wojewódzkiej ewidencji zabytków wraz z załącznikiem obejmującym obszar ulicy [...]. Obwieszczenie zostało umieszczone w Biuletynie Informacji Publicznej w dniu 20.04.2020r.
Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków Delegatura w N. T. zawiadomił Burmistrza Miasta Z. o włączeniu karty ewidencji zabytków obszaru ulicy [...] do wojewódzkiej ewidencji zabytków zobowiązując Burmistrza do włączenia przedmiotowej kąty do gminnej ewidencji zabytków. Za pismem została przesłana karta ewidencyjna obiektu nieruchomego dotyczącego obszaru ulicy [...].
W dniu 26.06.2020r. wpłynęły do organu skargi [...] sp. z o.o. w Z. i Firma A w Z., na włączenie karty ewidencyjnej obszaru ulicy [...] w miejscowości Z. do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Skargi te na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a. połączone zostały do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
W tożsamych skargach zarzucono naruszenie:
I. art. 21 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 64 ust. 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 5 pkt 1-5 w zw z art. 28 ust. 1 Ustawy o ochronie zabytków (zwanej dalej ochr.zab.) w zw. z § 15 ust. 5 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem z uwzględnieniem zmian wynikających z rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zmieniającego rozporządzenie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem z dnia 10 września 2019 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 1886) - zwane dalej łącznie rozp. w zw. z art. 8 § 1 k.p,a. poprzez nieuzasadnione nakładanie na właścicieli/posiadaczy nieruchomości zlokalizowanych na obszarze, którego dotyczy przedmiot zaskarżonego postępowania kolejnych ograniczeń i obowiązków, pomimo iż obszar ten objęty jest już ochroną wynikającą z utworzenia na jego terenie parku kulturowego, objęcia miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego przewidującego ochronę zabytków, jak i wpisami poszczególnych zabytków do rejestru zabytków czy też gminnej ewidencji zabytków, co narusza istotę prawa własności, jak i zasadę proporcjonalności, jak i ponadto spowoduje objęcie tego obszaru wpisem do gminnej ewidencji zabytków;
II. art. 3 ust. 1 w zw. z art. 22 ust. 2 ochr.zab. w zw. z art. 7, 9 i 11 k.p.a. oraz in fine art. 8 § 1 k.p.a. poprzez sporządzenie karty ewidencyjnej zabytku, przy braku dookreślenia rodzaju/formy zabytku odnoszącego się do wskazanego obszaru jaki ma stanowić ten teren, podczas gdy teren ten nie spełnia kryteriów umożliwiających uznanie go za zabytkowy - tym bardziej, że Organ nie precyzuje jaki rodzaj/formę zabytku ma stanowić ten obszar, jak i błędne uznanie, że ochronie mogą podlegać osie widokowe na terenie znajdującym się poza obszarem objętym postępowaniem, tj. okna widokowe - klasyczne widoki na Tatry" (vide str. 2 zawiadomienia z dnia 17 kwietnia 2020 r.) - co in fine narusza zaufanie do władzy publicznej;
III. art. 3 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 1-6 w zw. z art. 22 ust. 2 ochr.zab. w zw. z art. 6 i art. 8 § 1 k.p.a. poprzez sporządzenie karty ewidencyjnej zabytku, dla obszaru dla którego została już sporządzona karta ewidencyjna zabytku tj. fragmentu obszaru wykraczającego w kierunku południowo-wschodnim od ulicy [...] oraz północno-wschodnim od ulicy [...] (tj. adres [...] i następne) co nie znajduje podstawy w zaskarżonych przepisach, jak i ich wykładni, zgodnie z którą dla danego określonego zabytku sporządza się kartę ewidencyjną tego zabytku, przy braku podstawy prawnej do sporządzania wielu kart ewidencyjnych zabytku dla tego samego zabytku, co sprzeczne jest z zasadą proporcjonalności i wykładnią celowościową ustawy o ochronie zabytków;
IV. § 15 ust. 7 rozp. - poprzez niedołączenie odpowiednio potwierdzonej kopii karty zabytku czy też nowej karty zabytku, do zawiadomienia o włączeniu karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków opublikowanego w Biuletynie Informacji Publicznej w dniu 20 kwietnia 2020 r. czego skutkiem było uniemożliwienie zapoznania się z treścią karty ewidencyjnej zabytku w sposób właściwy dla publikacji takiego zawiadomienia, t.j. poprzez Biuletyn Informacji Publicznej;
V. § 14 ust. 1 w zw. z § 17 ust. 1 pkt 1-11 rozporządzenia poprzez włączenie karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków pomimo wybiórczych, fragmentarycznych i niepełnych informacji zawartych w karcie, a odnoszących się in fine do zasadności włączenia karty do wojewódzkiej ewidencji zabytków, w tym braku dokumentacji fotograficznej umożliwiającej identyfikacje zabytku – jako obszaru, podczas gdy dane zawarte w karcie winny być wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także winna zostać wykonana dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwiająca jego identyfikację;
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o stwierdzenie bezskuteczności włączenia karty ewidencyjnej obszaru ulicy [...] w miejscowości Z. do wojewódzkiej ewidencji zabytków i zasądzenie kosztów.
W odpowiedzi na skargi skarżony organ wniósł o ich oddalenie, podając, iż opieka nad zabytkami wynikająca z art. 5 ustawy o ochronie zabytków ma charakter zindywidualizowany, odpowiedzialny jest za nią dysponent zabytku czyli jego właściciel lub posiadacz. Zabytek przestaje być wyłącznie prywatnym dobrem jego właściciela, którego interesy zostają z tego względu wyraźnie ograniczone. Na obszarze objętym postępowaniem został utworzony Park [...], którego działalność nie zabezpiecza ochrony obszarowej w tym terenie, dlatego konserwator podjął działania mające na celu wyczerpującą ochronę tego obszaru. Szczegółowo charakter tego obszaru został opisany w karcie ewidencji obiektu nieruchomego. Zachowanie tego historycznego terenu leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną historyczną wartość. Z treści skargi wynika, że strona znała zawartość karty ewidencyjnej skoro twierdzi, że karta zawiera wybiórcze, fragmentaryczne i niepełne informację. Karta zawiera wszystkie niezbędne informacje dotyczące wpisanego obszaru, określa historyczną wartość tego obszaru, jego zabudowę, tradycyjny podhalański charakter. Brak ochrony tego terenu, chociażby tylko w formie wpisu do wojewódzkiej ewidencji zabytków doprowadzi do degradacji zespołu architektonicznego, niewłaściwego funkcjonowania zabytkowych budowli. Zasadnym więc było podjęcie czynności mających na celu wpis obszaru [...] do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Tylko takie działanie uniemożliwi dewastacyjny charakter działań właścicieli czy posiadaczy na tym terenie. Działania Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków zostały prawidłowo podjęte, wykazały że włączenie tego obszaru do wojewódzkiej ewidencji zabytków są uzasadnione ze względów społecznych i historycznych mających na celu możliwość zapoznania się z historią Podhala młodemu polskiemu społeczeństwu. Postępowanie nie miało znamion dowolności i zweryfikowało i ustaliło wszystkie potrzeby postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach Ordynacji podatkowej, postępowań, o których mowa w dziale V ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Stosownie do art. 146 § 1 p.p.s.a., uwzględniając skargę na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ww. ustawy sąd stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Do stwierdzenia bezskuteczności czynności konieczne jest więc uznanie przez sąd, że czynność ta narusza prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy albo narusza prawo dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w świetle art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli jedna ze stron zgłosi wniosek o rozpoznanie w trybie uproszczonym, a żadna ze stron po jej zawiadomieniu, nie zgłosi w terminie 14 dni żądania wyznaczenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W skargach złożono wnioski o rozpoznanie spraw w trybie uproszczonym, a organ nie wniósł żądania o ich rozpoznanie na rozprawie, nadto Sąd nie znalazł podstaw do przekazania na podstawie art. 122 p.p.s.a. sprawy do rozpoznania na rozprawie. W niniejszej sprawie brak było ograniczeń, związanych z orzekaniem w trybie uproszczonym, uniemożliwiających rozpoznanie skargi. Sprawa nie wymagała przeprowadzenia rozprawy, a dla jej rozstrzygnięcia udział stron nie był niezbędny.
Skargi zasługują na uwzględnienie, ponieważ część zarzutów w nich podniesionych, uzasadnia stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności.
W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarżący posiadają zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. interes prawny do wniesienia skargi, gdyż są posiadaczami nieruchomości lub ich części zlokalizowanych w obszarze, którego dotyczy zaskarżona czynność, co zostało przez nich wykazane stosownymi dokumentami (k. 126-132 i k. 138-146 a.s.). Natomiast z chwilą włączenia zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków powstają obowiązki obciążające zarówno jego właściciela jak i posiadacza, takie jak wyszczególnione w art. 5 (opieka nad zabytkiem), czy też art. 28 ust. 1 (obowiązki informacyjne) ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (dalej: "ustawa"). Należy również zaznaczyć, że w myśl art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy, zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków winny zostać ujęte również w gminnej ewidencji zabytków. Natomiast dla inwestycji planowanych na obszarach lub w odniesieniu do budynków ujętych w gminnej ewidencji zabytków istnieje obowiązek uzgadniania z wojewódzkim konserwatorem zabytków decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy (art. 53 ust. 4 pkt 2 oraz art. 64 ust. 1 w zw. z art. 53 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym), a także decyzji o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę (art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane).
Skargi zostały też wniesione z zachowaniem terminu określonego w art. 53 § 2 p.p.s.a. (k.7 i k.72-73 a.s.).
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy należy wskazać, że zgodnie z art. 22 ust. 2 ustawy, wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. Wojewódzką ewidencję zabytków należy zaliczyć do instrumentów prawnych ochrony zabytków (por. WSA w wyroku z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 637/20, wszystkie wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Nie została ona wymieniona wśród form ochrony zabytków określonych przepisem art. 7 ww. ustawy. Jest przede wszystkim podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiatu i gminy (art. 21 powołanej ustawy). Przy prowadzeniu ewidencji należy mieć na względzie art. 3 pkt 1 zawierający ustawową definicję zabytku; zabytek, to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.
Z wydanego na podstawie art. 24 ust. 1 ww. ustawy rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. Nr 113, poz. 661) wynika, że: karta ewidencyjna zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zawiera następujące rubryki: 1) nazwa; 2) czas powstania; 3) miejscowość; 4) adres; 5) przynależność administracyjna; 6) współrzędne geograficzne; 7) użytkowanie obecne; 8) stan zachowania; 9) materiały graficzne; 10) istniejące zagrożenia, najpilniejsze postulaty konserwatorskie;11) adnotacje o inspekcjach, informacje o zmianach; 12) opracowanie karty ewidencyjnej. Wzór karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru określa załącznik nr 3 do rozporządzenia (§ 10 rozporządzenia). Stosownie do § 14 ust. 1 tego rozporządzenia wojewódzki konserwator zabytków włącza kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację. Natomiast w myśl § 15 ust. 5 o włączeniu zabytku nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków wojewódzki konserwator zabytków zawiadamia właściwego wójta (burmistrza, prezydenta miasta), w celu ujęcia tego zabytku w gminnej ewidencji zabytków.
W świetle przedstawionych regulacji włączenie zabytku nieruchomego do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków jest czynnością jednostronną, niezależną od woli właściciela, do której nie mają zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Choć ustawodawca nie określił szczegółowo zasad, trybu i sposobu umieszczania zabytków nieruchomych w ewidencji, ani nie określił żadnej szczególnej formy rozstrzygnięcia jaką powinien przybrać wpis, nie oznacza to jednak dowolności i arbitralności w tym względzie, bez możliwości jakiejkolwiek weryfikacji. W orzecznictwie przyjmuje się, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest oczywiste bowiem, że włączenie karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku może zostać ujęty w ewidencji (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2016 r. sygn. II OSK 254/15, z dnia 26 października 2016 r. sygn. II OSK 96/15, z dnia 20 listopada 2017 r. sygn. II OSK 2926/16).
W kontrolowanej sprawie brak dokonania przez organ wystarczających ustaleń wskazujących na potrzebę ujęcia obszaru ulicy [...] w miejscowości Z. w wojewódzkiej ewidencji zabytków, a w szczególności brak wskazania formy zabytku, który ma być chroniony sprawia, że czynność ta nie podlega jakiejkolwiek weryfikacji. Powyższe przesądza o uznaniu skarg za zasadne.
Dalsze rozważania rozpocząć należy od przypomnienia, że stosownie do treści art. 54 § 2 p.p.s.a. na organie spoczywa obowiązek przesłania do wojewódzkiego sądu administracyjnego w zakreślonym ustawą terminie 30 dni wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę kompletnych i uporządkowanych akt sprawy. Z przepisem tym koresponduje regulacja zawarta w art. 133 § 1 p.p.s.a, zgodnie z którym sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2.
W niniejszej sprawie, na przesłane akta sprawy poza skargą i odpowiedzią na skargę, składają się zawiadomienia i obwieszczenie z kwietnia 2020 roku o włączeniu obszaru ulicy [...] w miejscowości Z. do wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz karta ewidencyjna przedmiotowego obiektu opracowana w lutym 2020 r. W ocenie Sądu, dane zawarte w karcie ewidencyjnej nie są wystarczające dla dokonania oceny jaki rodzaj zabytku podlega włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków, a dane mające decydować o zabytkowym charakterze obszaru nie są wystarczająco precyzyjne, wyczerpujące i kompletne. Zaskarżoną czynnością w szczególności naruszono art. 3 ust. 1 w zw. z art. 22 ust. 2 ustawy. Ustawa o ochronie zabytków rozróżnia i definiuje różne rodzaje tj. formy zabytku nieruchomego, takie jak historyczny układ urbanistyczny lub ruralistyczny, historyczny zespół budowlany, czy też krajobraz kulturowy. Wypełniają i dookreślają one treść pojęcia zabytku, na co wskazuje także art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. a-h ustawy. Oznacza to, że organ winien dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy, jak i dokonać stosownego dookreślenia formy zabytku, jaką ma wypełniać zakreślony obszar. Na terenie tym występuje bowiem konglomerat różnych stylów architektonicznych oraz rodzaju budownictwa, od willowego po miejskie, od zabytkowego po nowoczesne i w żaden sposób z sobą niepowiązanego. Co na tej płaszczyźnie rozważań istotne, w ustawie brak jest przepisów dających podstawę do możliwości objęcia ochroną - poprzez włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków - tzw. "okien widokowych" na "widok" nieznajdujący się w granicach zakreślonego przez organ obszaru, tj. gór Tatr. Taka możliwość nie znajduje oparcia w obowiązującym prawie.
Podkreślić też należy, że dane zawarte w karcie winny być wyczerpujące, zgodne ze stanem faktycznym, a także winny zawierać dokumentację umożliwiającą identyfikację zabytku. Skoro organ zdecydował o sporządzeniu karty ewidencyjnej dla całego obszaru, to w rezultacie winien wykonać wyczerpującą dokumentację całego obszaru, w tym fotograficzną budynków i budowli, układu urbanistycznego, jak i wszystkich detali na które wskazuje w zawiadomieniu. Tymczasem w przedmiotowym wypadku karta ewidencyjna zawiera ogólnikowe zwroty, bez odniesienia się do jakichkolwiek skonkretyzowanych obiektów znajdujących się w obszarze ulicy [...]. Skoro karta dotyczy obszaru w/w ulicy, to dane te winny dotyczyć w zasadzie każdego obiektu znajdującego się w tym obszarze, którego charakter uzasadnia objęcie tego obszaru ochroną. Braki w tym zakresie oznaczają, że organ w istotny sposób naruszył § 14 ust. 1 rozporządzenia.
Konkludując tę część rozważań należy wskazać, że brak stosownego dookreślenia formy zabytku jaki ma być chroniony poprzez jego włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków, bezpodstawne i niedookreślone objęcie ochroną tzw. "okien widokowych" na Tatry oraz brak wyczerpujących danych, co do mającego podlegać ochronie obszaru skutkuje tym, że na podstawie przedmiotowej karty ewidencyjnej nie można ustalić dlaczego cały ten obszar może spełniać przesłanki uznania go za zabytek w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy oraz jakie dokładnie ograniczenia wiążą się z zaskarżoną czynnością dla właścicieli i posiadaczy znajdujących się w jego obrębie poszczególnych nieruchomości.
Dodatkowo organ wbrew nałożonemu na niego obowiązkowi dołączenia do zawiadomienia opublikowanego w Biuletynie Informacji Publicznej odpowiednio potwierdzonej kopii karty ewidencyjnej zabytku albo nowej karty ewidencyjnej zabytku nie dołączył treści karty ewidencyjnej, czym uniemożliwił zapoznanie się z jej treścią osobą zainteresowanym, jak i weryfikacji zawartych tam zapisów w sposób właściwy dla publikacji takiego zawiadomienia, t.j. poprzez Biuletyn Informacji Publicznej. Zgodnie bowiem z § 15 ust. 7 rozporządzenia, do zawiadomienia o włączeniu karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o którym mowa w ust. 1 i 5, lub o sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku dołącza się odpowiednio potwierdzoną kopię karty ewidencyjnej zabytku albo nowej karty ewidencyjnej zabytku. Podnoszoną przez strony skarżące okoliczność organ w zasadzie potwierdził, podając w odpowiedzi na skargę, że do obwieszczenia dołączony został jedynie załącznik obrazujący obszar ulicy [...]. Z uwagi na to doszło do naruszenia także § 15 ust. 7 rozporządzenia.
W konkluzji stwierdzić należy, że [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków w K. nie wykazał, że przed włączeniem karty ewidencyjnej do wojewódzkiej ewidencji zabytków dokonał sprawdzenia, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a z karty tej nie wynika ponadto jednoznacznie jaki rodzaj/forma zabytku ma podlegać ochronie.
Z przedstawionych względów sąd uznał, że zaskarżona czynność wydana została z naruszeniem art. 22 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz § 14 ust. 1, a także § 15 ust. 7 cytowanego wyżej rozporządzenia. Powyższe skutkowało stwierdzeniem bezskuteczności tej czynności, o czym sąd orzekł na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a.
W razie uznania, że w dalszym ciągu zasadne jest dokonanie wpisu włączenia przedmiotowego obszaru do wojewódzkiej ewidencji zabytków, organ winien w należyty sposób przedstawić motywy swojego działania, wyjaśniając jakie cechy obszaru pozwalają na jego zakwalifikowanie jako zabytku wymagającego ochrony wynikającej z ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz określając jednoznacznie rodzaj mającego podlegać ochronie zabytku.
Organ uwzględni też okoliczności podnoszone w skargach, że dla obszaru wykraczającego w kierunku południowo-wschodnim od ulicy [...] oraz północno-wschodnim od ulicy [...] (tj. adres hr. [...] i następne) została już sporządzona karta ewidencyjna oraz włączona do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Sporządzenie i włączenie karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków dla obszaru objętego wpisem do rejestru zabytków - a tym samym posiadającym włączoną do wojewódzkiej ewidencji zabytków kartę ewidencyjną zabytku – w zasadzie uznać należy za sprzeczne z wykładnią celowościową ustawy o ochronie zabytków albowiem wskazany fragment obszaru objętego przedmiotem zaskarżonego postępowania jest objęty dużo dalej idącą formą ochrony.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265.). Na zasądzone koszty złożyły się: uiszczone wpisy od skarg w kwotach po 200 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w kwotach po 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictw w kwotach po 17 zł.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę