II SA/Kr 767/25

II SA/Kr 767/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-11-20
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Anna Kopeć
Jacek Bursa /sprawozdawca/
Monika Niedźwiedź /przewodniczący/
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 282
art 22  ust     1 pkt 2
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Niedźwiedź Sędziowie: Sędzia WSA Jacek Bursa (spr.) Asesor WSA Anna Kopeć Protokolant: starszy referent sądowy Adrianna Garus po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2025 r. sprawy ze skargi K. Sp. z o.o. w K. na czynność Prezydenta Miasta Krakowa w przedmiocie włączenia do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta K. karty adresowej zabytku nieruchomego położonego przy ul. [...] w K. (dz. ewid. nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. ) I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Prezydenta Miasta Krakowa na rzecz K. Sp. z o.o. w K. kwotę 300 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 21 maja 2025 r. K. Sp. z o. o. w K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na czynność Prezydenta Miasta Krakowa w przedmiocie włączenia nieruchomości karty adresowej zabytku - budynku mieszkalnego przy ul. [...] w K. do Gminnej Ewidencji Zabytków. Zaskarżonej czynności zarzucono naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 3 pkt 1 i 2 oraz art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. 2024, 1292, t.j.) - dalej u.o.z.o.z. – poprzez:
- niewłaściwe ich zastosowanie przez dokonanie włączenia do Gminnej Ewidencji Zabytków K. obiektu znajdującego się na działce nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. przy ul. [...] w K., bez zapewnienia właścicielowi nieruchomości czynnego udziału w takim postępowaniu, a ponadto brak przeprowadzenia postępowania dowodowego, które uzasadniałoby zasadność uznania obiektu za zabytek podlegający włączeniu do Gminnej Ewidencji Zabytków K., co zostało uznane przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku P12/18 z 11 maja 2023 r. (wyrok opublikowany w Dzienniku Ustaw dnia 18 maja 2023 r., poz. 951), za sprzeczne z Konstytucją RP i w aktualnym orzecznictwie stanowi podstawę do skutecznego zakwestionowania włączenia obiektu do Gminnej Ewidencji Zabytków K.;
- włączenie karty adresowej przedmiotowego budynku do Gminnej Ewidencji Zabytków K. bez przeprowadzania odpowiednich czynności wyjaśniających, czy przedmiotowy budynek spełnia przesłanki definicji legalnej zabytku, a w szczególności nienależyte i niewystarczające zbadanie istotnych okoliczności sprawy oraz brak stosownego udokumentowania przez Organ okoliczności uzasadniających objęcie budynku szczególną formą ochrony ze względu na posiadane przez niego ponadprzeciętne wartości historyczne, zabytkowe lub artystyczne, w sytuacji gdy przedmiotowy obiekt wartości tych nie realizuje;
- niewłaściwe ich zastosowaniu i uznanie, że w myśl powyższych przepisów obiekt będący przedmiotem postępowania stanowi obiekt kwalifikujący się jako zabytek nieruchomy i podlega ochronie bez względu na stan jego zachowania, podczas gdy budynek wobec udokumentowanego stanu nie prezentuje wartości historycznych, artystycznych lub naukowych i jako taki nie podlega ochronie, nie posiada bowiem cech zabytku w myśl art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z.o.z., a tym samym powinien podlegać wyłączeniu z Gminnej Ewidencji Zabytków K.;
2) art. 34 ust. 1 i 2 w zw. 31 ust. 3 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez nieuzasadnioną ingerencję w prawo własności i niecelowe włączenie do gminnej ewidencji zabytków budynku przy ul. [...] w K., w sytuacji gdy nieruchomość Skarżącej nie ma walorów zabytku, a wpis do gminnej ewidencji zabytków w sposób istotny wpływa na ograniczenie prawa własności nieruchomości oraz możliwość swobodnego gospodarowania nieruchomością, co w sposób nadmierny (nieproporcjonalny) narusza konstytucyjne gwarancje poszanowania i ochrony własności;
3) § 16 ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. (Dz. U. 2021, 56 t.j.) - w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (dalej Rozporządzenie) poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy stan obiektu oraz zakres, w jakim konieczna jest wymiana substancji i konstrukcji budynku świadczy o utracie przez obiekt wartości zabytkowej, która uzasadniałaby utrzymanie ochrony poprzez włączenie do Gminnej Ewidencji Zabytków K.;
4) § 17 pkt 2, 8 i 9 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. (Dz. U. 2021, 56 t.j.) poprzez sporządzenie niekompletnej Karty adresowej zabytku nie zawierającej informacji na temat konkretnej daty jej powstania, historii, opisu i wartości, stanu zachowania oraz postulatów dotyczących konserwacji zabytku oraz braku podpisu pod Kartą;
II. przepisów postępowania:
- polegające na niezawiadomieniu właścicieli nieruchomości przez Organ o zamiarze włączenia Karty adresowej zabytku z lipca 2013 roku do Gminnej Ewidencji Zab54ków K., a następnie niezawiadomienie o włączeniu tej Karty do ewidencji, które to uchybienia w konsekwencji doprowadziły do naruszenia art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej polegającego na nieuzasadnionym i nieproporcjonalnym ograniczeniu prawa własności nieruchomości poprzez objęcie budynku przy ul. [...] w K. ochroną konserwatorską wynikającą z włączenia Karty adresowej zabytku nieruchomego do Gminnej Ewidencji Zabytków K. bez zapewnienia tym właścicielom gwarancji prawa do ochrony i obrony przed dokonaniem takiego ograniczenia, a także naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa - znajdującego w tym przypadku wprawdzie jedynie odpowiednie zastosowanie, którego jednak pominąć nie można - polegające na przeprowadzeniu postępowania w przedmiocie włączenia Karty zabytku do Gminnej Ewidencji Zabytków K. w sposób wadliwy bez podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy, takich jak ocena stanu technicznego obiektu, w tym jego konstrukcji, podczas gdy mając na względzie ww. wyrok TK, tego typu postępowanie niezapewniające właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem ograniczenia polegającego na włączeniu do gminnej ewidencji zabytków, jest niezgodne z Konstytucją RP.
W uzasadnieniu wskazano, że Skarżąca jest obecnie właścicielem nieruchomości zabudowanej budynkiem, którego Kartę adresową włączono do Gminnej Ewidencji Zabytków (dla tej nieruchomości Sąd Rejonowy dla K. - P. w K. IV Wdział Ksiąg Wieczystych prowadzi KW: nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] Niniejsza nieruchomość została włączona do gminnej ewidencji zabytków, o czym Skarżąca dowiedziała się z informacji o wydaniu karty adresowej zabytku z chwilą doręczenia w dniu 31 marca 2025 r. na adres wskazany przez Spółkę (na wezwanie Spółki z dnia 18 marca 2025 r.) przez Miejskiego Konserwatora Zabytków pisma z dnia 24 marca 2025 r. znak AM-02.4120.5.59.2025.MB, do którego karta została dołączona.
Podkreślono także, iż powinien zostać sporządzony dokument, z którego wynikałoby merytoryczne uzasadnienie, z jakich powodów materialnoprawnych organ obejmuje dany obiekt nieruchomy ww. Kartą jako zabytek spełniający wymogi art. 3 u.o.z.o.z. W szczególności potrzeba taka zachodzi z uwagi na jednostronny charakter czynności, niezależnej od woli właściciela danej nieruchomości oraz kształtowanie sfery praw i obowiązków właściciela zabytku. Tego wymaga w demokratycznym państwie prawnym ochrona praw podmiotowych właściciela nieruchomości (por. np.: wyroki WSA w Krakowie z dnia 11 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 751/24, WSA w Krakowie z dnia 14 czerwca 2021r. sygn. II SA/Kr 441/2021 r.; z dnia 20 października 2020 r., sygn. II SA/Kr 707/20, z dnia 29 września 2021 r., sygn. II SA/Kr 637/21). W tym kontekście włączenie karty zabytku do ewidencji (gminnej) musi wynikać ze stwierdzenia przez właściwy organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. W odniesieniu do budynku przy ul. [...] w K. nastąpiło niewątpliwe zaniechanie w tym zakresie. Przedmiotowa Karta zawiera jedynie fotografię budynku bez jakiegokolwiek opisu oraz uzasadnienia przyczyn włączenia budynku do Gminnej Ewidencji Zabytków K.. Prezydent Miasta Krakowa - Miejski Konserwator Zabytków nie udokumentował jakichkolwiek okoliczności uzasadniających objęcie przedmiotowego budynku szczególną formą ochrony ze względu na posiadane przez niego ponadprzeciętne wartości historyczne, zabytkowe lub artystyczne. Naruszono w ten sposób regulacje § 16 ust. 1 w/w rozporządzenia, ponieważ stan obiektu oraz zakres, w jakim konieczna jest wymiana substancji i konstrukcji budynku świadczy o utracie przez obiekt wartości zabytkowej uzasadniającei utrzymanie ochrony poprzez włączenie do Gminnej Ewidencji Zabytków K.. Ujawniona przez Miejskiego Konserwatora Zabytków w K. Kadra adresowa zabytku nie spełnia wymogów formalnych określonych w § 17 pkt 8 i 9 rozporządzenia poprzez brak zawarcia w niej informacji na temat historii, opisu i wartości, stanu zachowania oraz postulatów dotyczących konserwacji zabytku. Nie wskazano również konkretnej daty wykonania Karty (na Karcie widnieje jedynie określenie miesiąca i roku - lipiec 2013), co narusza § 17 pkt 2 rozporządzenia. Karta adresowa w rubryce nr [...] powinna zawierać podpis osoby opracowującej kartę, lecz w przedmiotowej Karcie brak takiego podpisu. Karta adresowa jest zatem wadliwa nie tylko pod względem materialnoprawnym, ale również od strony formalnej. Poza tym dokumentem - wadliwie zresztą sporządzonym - brak jest jakichkolwiek informacji wskazujących na zabytkowy charakter budynku, a przede wszystkim materiałów, które poprzedzały sporządzenie kart adresowych oraz ich włączenie do Gminnej Ewidencji Zabytków K.. Niezależnie od tego, iż kilkanaście lat temu inne były wymogi formalne jeśli chodzi o zawartość kart adresowych, to jednak nic nie stało na przeszkodzie, a wręcz w świetle przepisów i orzecznictwa powołanego powyżej, było wymagane, aby utrwalone były w dokumentacji przyczyny uzasadniające dokonanie czynności materialno-technicznej włączenia nieruchomości do Gminnej Ewidencji Zabytków K., w szczególności zaś jej zabytkowy charakter (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 11 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 751/24).
Nadto w świetle okoliczności dotyczących obiektu przy ul. [...] w K., w wyniku zastosowanej przez Prezydenta Miasta Krakowa - Miejskiego Konserwatora Zabytków procedury - niezgodnej z Konstytucją RP w świetle powyższego wyroku TK - właściciel przedmiotowej nieruchomości nie był odpowiednio powiadomiony o trwającym procesie poprzedzającym dokonane spornej czynności, ale też i później nie mógł poznać motywów ujęcia ww. nieruchomości w Gminnej Ewidencji Zabytków K. (brak na to dowodów), polemizować z dokonanymi ustaleniami, formułować wniosków dowodowych, w końcu - w inny sposób bronić się przed organem przed ograniczeniem prawa własności. Okoliczność ta stanowi zatem przesłankę uznania zaskarżonej czynności za bezskuteczną, ponieważ opiera się ona na niekonstytucyjnej regulacji art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. W konsekwencji naruszony został również § 18b Rozporządzenia poprzez niezawiadomienie właściciela nieruchomości przez Organ o zamiarze włączenia Karty adresowej zabytku do Gminnej Ewidencji Zabytków K., a następnie niezawiadomienie o włączeniu tej Karty do przedmiotowej Ewidencji. Powyższe uchybienia doprowadziły jednocześnie do naruszenia art. 64 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP polegającego na nieuzasadnionym i nieproporcjonalnym ograniczeniu prawa własności nieruchomości poprzez objęcie budynku przy ul. [...] w K. ochroną konserwatorską wynikającą z włączenia Karty adresowej zabytku nieruchomego do Gminnej Ewidencji Zabytków K. bez zapewnienia właścicielom nieruchomości gwarancji prawa do ochrony i obrony przed dokonaniem takiego ograniczenia.
Wniesiono o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności.
W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta Krakowa wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ wskazał, że kamienica przy ul. [...] figurowała w poprzednich ewidencjach zabytków, zarówno w wojewódzkiej jak i w gminnej. Mianowicie dla budynku o adresie ul. [...] została założona karta w dawnej ewidencji wojewódzkiej (tzw. fiszka), na początku l. 80. XX w. Następnie ww. budynek był ujęty w wykazie obiektów "dawnej" ewidencji zabytków prowadzonej przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K.. Z kolei w ewidencji gminnej budynek został ujęty w związku z ustawą z dnia 18 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 75, poz.474), która nałożyła na gminę obowiązek założenia nowej ewidencji zabytków w oparciu o wykaz zabytków znajdujących się w ewidencji wojewódzkiej. Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków wykaz zabytków nieruchomych z Gminy Miejskiej K. figurujących dotychczas w wojewódzkiej ewidencji zabytków przekazał za pismem znak OZKr.DW.440-4/11 z dnia 16 lutego 2011 r. W wykazie tym kamienica przy ul. [...] (poz. 2810), była już ujęta. Na podstawie wyżej wymienionego wykazu, po przeprowadzeniu weryfikacji, została założona aktualna gminna ewidencja zabytków. Wykaz obiektów ujętych w gminnej ewidencji zabytków został zatwierdzony przez Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, który pismem znak OZKr.5133.12.2013.DW z 24 lipca 2013 r. poinformował Urząd Miasta K. Wydział Kultury i Dziedzictwa Narodowego o przyjęciu załączonych kart obiektów zabytkowych i potwierdził, że stanowią one podstawę do wykonania kart gminnej ewidencji zabytków, ale także sporządzania lub aktualizowania studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, programu opieki nad zabytkami oraz wydawania decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy, decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, kolejowej lub lotniska publicznego, wskazując za podstawę prawną art. 7, 22 pkt 4 i 5 oraz art. 143 ust. 1 u.o.z.o.z. Zatem budynek przy ul. [...] widniał na liście adresowej gminnej ewidencji zabytków uzgodnionej przez MWKZ w 2013 r. Obecnie budynek nadal figuruje w gminnej ewidencji zabytków, tj. widnieje na aktualnej liście gminnej ewidencji zabytków z sierpnia 2024r.
Zatwierdzona w 2013 r. lista "nowej" gminnej ewidencji zabytków, na której figuruje budynek przy ul. [...], wraz z treścią uzgodnienia MWKZ, jak i jej zaktualizowane wersje (ostatnia z sierpnia 2024 r.) są dostępne w Biuletynie Informacji Publicznej Miasta K.. Lista ww. ewidencji jest publikowana w BIP od 2013 r. Ponadto budynek został objęty ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego obszaru "B. W.", przyjętym uchwałą nr XXXI/1240/13 Rady Miasta Krakowa z dnia 11.09.2013 r. Został wymieniony w zał. nr 3 do ww. uchwały stanowiącym Wykaz obiektów i obszarów będących pod ochroną i opieką konserwatorską, tj. zawartych w ewidencji zabytków i uwzględniony na rysunku planu. Projekt planu był wykładany do publicznego wglądu, publikowany w Biuletynie Informacji Publicznej Miasta K. i obecnie tam dostępny. MKZ przy zakładaniu "nowej" gminnej ewidencji zab5rtków opierał się na wynikach wizji terenowych, wykonanej dokumentacji fotograficznej, a także na dokumentacji pozostającej w zasobach MKZ. Podjęte działania w celu założenia "nowej" gminnej ewidencji zabytków w formie zbioru kart adresowych, były poparte wiedzą, którą dysponują wyspecjalizowane służby konserwatorskie oraz autorzy przywołanych wyżej opracowań studialnych. MKZ jako wyspecjalizowany w zakresie ochrony zabytków, dysponujący odpowiednim zespołem pracowników o wykształceniu kierunkowym (m.in. historia sztuki, architektura, konserwacja dzieł sztuki), mógł w ramach własnego urzędu dokonać oceny zebranych materiałów w kontekście obiektów istniejących, a następnie podjąć czynności w celu założenia kart adresowych i włączenia ich do gminnej ewidencji zabytków, a tym samym potwierdzenia ich wartości zabytkowych (historycznych, artystycznych i naukowych). Wbrew stanowisku skarżącej - zdaniem organu- obiekt posiada wartości zabytkowe.
Zgodne z § 18 ust 1 rozporządzenia, wójt (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków lub znajdującego się w wojewódzkiej ewidencji zabytków do gminnej ewidencji zabytków po zweryfikowaniu, że dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi odpowiednio w decyzji o wpisie zabytku do rejestru lub w karcie ewidencyjnej zabytku. Przepis zatem nie stanowi o konieczności weryfikacji zgodności
danych zawartych w karcie adresowej ze stanem faktycznym, lecz z danymi zawartymi w karcie ewidencyjnej zabytku w ewidencji wojewódzkiej. Co jednak potwierdza pewien automatyzm w działaniu organu gminy. O tym, że organ prowadzący gminną ewidencję zabytków dokonuje weryfikacji danych zawartych w karcie adresowej również ze stanem faktycznym i prawnym stanowi dopiero § 18a ust. 1 rozporządzenia, który stanowi, iż w przypadku stwierdzenia konieczności zastąpienia niezgodnych ze stanem faktycznym lub prawnym danych zawartych w karcie adresowej zabytku włączonej do gminnej ewidencji zabytków odpowiednimi danymi zgodnymi ze stanem faktycznym lub prawnym, ujawnienia nowych danych łub usunięcia błędnych danych wójt (burmistrz, prezydent miasta) sporządza nową kartę adresową zabytku zawierającą dane zgodne ze stanem faktycznym i prawnym. A zatem jest to weryfikacja następcza, wykonywana już po założeniu karty adresowej zabytku. W tym kontekście organ uznał wartość zabytkową budynku przy ul. [...] i zweryfikował dane zawarte w sporządzonej karcie adresowej w zakresie zgodności ze stanem faktycznym (rzeczywistym zakresem ochrony konserwatorskiej), zgodnie z § 18a ust. 1 rozporządzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.
Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu poddana jest ocena legalności czynności materialno-technicznej, jaką było włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego – budynku mieszkalnego przy ul. [...] w K., do gminnej ewidencji zabytków Miasta K..
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż Skarżąca zachowała termin do złożenia skargi, której to okoliczności organ nie kwestionował. Spółka dowiedziała się o wydaniu Karty adresowej zabytku w dniu 31 marca 2025 r. z chwilą doręczenia na adres wskazany przez Spółkę (na wezwanie Spółki z dnia 18 marca 2025 r.) przez Miejskiego Konserwatora Zabytków pisma z dnia 24 marca 2025 r., do którego Karta została dołączona. Zatem skoro w dniu 4 kwietnia 2025 r. wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa to zachowany został termin czternastu dni uprawniający do wystosowania takiego wezwania z art. 52 § 3 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed jego nowelizacji dokonanej na mocy ustawy z dnia z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017, poz. 935), zgodnie z art. 17 ust. 2 tej ustawy. Organ nie ustosunkował się do wezwania do usunięcia naruszenia prawa (data wpływu wezwania do Organu w dniu 4 kwietnia 2025r.), a zatem Spółka zachowała termin 60 dni do złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie liczony od dnia wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa.
Następnie przechodząc do oceny zarzutów skargi, w ocenie sądu, zaskarżona czynność została podjęta wadliwie.
Przepis art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z. pojęcie "zabytek" definiuje jako nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zgodnie z art. 21 ust. 1 u.o.z.o.z., ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Z kolei przepis art. 22 ust. 4 u.o.z.o.z. stanowi, iż wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Jak stanowi art. 22 ust 5 pkt 2 u.o.z.o.z. w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków.
Sposób prowadzenia ewidencji zabytków określa w/w rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. Nr 113, poz. 6619 dalej; rozporządzenie). Akt ten w § 17 wskazuje, jakie rubryki zawiera karta ewidencyjna zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru gminnego oraz określa jej wzór.
Jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie, czynność włączenia do gminnej ewidencji karty adresowej zabytku uprzednio wpisanego do ewidencji wojewódzkiej, jest czynnością związaną, pochodną w stosunku do czynności włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków i niezależną od ocen wójta (burmistrza, prezydenta miasta) co do zabytkowego charakteru przedmiotu wpisu do ewidencji. Zatem w sytuacji, gdy wojewódzki konserwator zabytków włączy kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, to bezwzględnym obowiązkiem wójta (burmistrza, prezydenta miasta) jest sporządzenie karty adresowej tego zabytku i włączenie jej do gminnej ewidencji zabytków (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2024 r. II OSK 1166/21, z dnia 13 grudnia 2022 r. II OSK 2086/21, z dnia 8 czerwca 2022 r. II OSK 1845/19).
Czym innym jednak, jest automatyzm działania organu gminy po powzięciu informacji o wpisami nieruchomości do wojewódzkiej ewidencji zabytków, a czym innym merytoryczna poprawność dokonanej czynności włączenia karty adresowej zabytku. Zgodnie bowiem z § 18 w/w rozporządzenia wójt (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym. Sama czynność, choćby dokonana niejako z automatu, musi być formalnie poprawna. Jak mowa wyżej, w § 17 wskazuje, jakie rubryki zawiera karta ewidencyjna zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru gminnego oraz określa jej wzór. Sposób wypełnienia tych rubryk, według podanego wzoru jest dla organu obligatoryjny i podlega jego kontroli. Wadliwe wypełnienie rubryk karty włączonej do gminnej ewidencji zabytków, skutkuje wadliwością samej czynności. Wzór kart adresowej określony jest w załączniku nr 6 rozporządzenia i zawiera rubrykę "Opracowanie karty adresowej (autor, data i podpis). Przekazana sądowi karta adresowa przedmiotowej kamienicy w rubryce tej wskazuje jedynie datę - lipiec 2013 r. Data jest jedynie przybliżona, brak podpisu i oznaczenia autora sporządzenia karty. Uznać zatem należy, że włączenie tej karty (wadliwie sporządzonej) do gminnej ewidencji zabytków było czynnością obarczoną błędem sprawdzenia, czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym. Zatem wbrew stanowisku organu wskazanemu w odpowiedzi na skargę, słusznie przez organ wskazana okoliczność, że organ był związany, nie może prowadzić do pominięcia, iż oceniana czynność formalnie była jednak z wyżej wskazanych przyczyn wadliwa.
Warto podkreślić, że w analogicznej sprawie (włączenie karty adresowej zabytku do ewidencji gminnej na podstawie art. 22 ust 5 pkt 2 u.o.z.o.z.) Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 czerwca 2022 r. II OSK 1845/19 uchylając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, którym oddalono skargę w sprawie włączenia karty ewidencyjnej obiektu nieruchomego do Gminnej Ewidencji Zabytków, wskazuje że "W aktach sprawy znajduje się kserokopia przedmiotowej karty adresowej zabytku nieruchomego, która nie wskazuje jej autora, daty sporządzenia oraz podpisu. Okoliczność ta wskazywać może, że karta adresowa zawierała istotne uchybienia formalne. Sąd I instancji nie ocenił jednak czy Burmistrz wywiązał się z obowiązku wynikającego z § 18 rozporządzenia tj. nie zbadał czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące. Wprawdzie okoliczność ta została podniesiona dopiero w skardze kasacyjnej, jednak Sąd I instancji nie będąc związany granicami skargi, kompletność karty adresowej winien zbadać z urzędu. Powyższe skutkowało uwzględnieniem skargi kasacyjnej".
Ponadto, wbrew argumentacji skarżonego organu, zasadne było stanowisko Skarżącej odwołującej się do wykładni Trybunału Konstytucyjnego zawartej w wyroku z dnia 11.05,2023 r. (sygn. P 12/18). O ile wyrok ten bezpośrednio wskazuje na niekonstytucyjność art. 22 ust 5 pkt 3 u.o.z.o.z., a nie art. 22 ust 5 pkt 2 tej ustawy, który zastosował organ w kontrolowanej obecnie sprawie, to wyraził on uniwersalny pogląd, zasługujący w ocenie Sądu do zastosowania w niniejszej sprawie, iż aby czynność włączenia do gminnej ewidencji zabytków mogła być poddana kontroli zewnętrznej, podstawy jej dokonania także muszą być uzewnętrznione (wykazane). Potrzeba taka zachodzi z uwagi na jednostronny charakter czynności, niezależnej od woli właściciela danej nieruchomości oraz kształtowanie sfery praw i obowiązków właściciela zabytku. Skoro zatem organ stoi na stanowisku, że obiekt ma zabytkowy charakter powinien kartę sporządzić w taki sposób, aby ten zabytkowy charakter odzwierciedlała, a jak wyżej wskazano sporna zaskarżona czynność zawiera w tym względzie daleko idące uchybienia. Uchybienia te wskazują na brak zapewnienia właścicielowi nieruchomości czynnego udziału w takim postępowaniu, bo bez podstawowych danych wymaganych w zakresie karty adresowej, nie można uzasadniać uznania obiektu za zabytek. Właściciel nieruchomości nie tylko bowiem nie jest odpowiednio powiadomiony o trwającym procesie poprzedzającym dokonane spornej czynności, ale też i później nie może de facto poznać motywów ujęcia ww. nieruchomości w Gminnej Ewidencji Zabytków K. oraz polemizować z dokonanymi ustaleniami, formułować wniosków dowodowych, w końcu - w inny sposób bronić się przed organem przed ograniczeniem prawa własności.
Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., na które składają się wpis od skargi - 300 zł.