II SA/Kr 714/25

II SA/Kr 714/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-10-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jacek Bursa /sprawozdawca/
Joanna Człowiekowska /przewodniczący/
Mirosław Bator
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1121
art 234 ust 5
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Człowiekowska Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędzia WSA Jacek Bursa (spr.) Protokolant: starszy referent sądowy Paulina Filipek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2025 r. sprawy ze skargi J. P. i M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 kwietnia 2025 r. znak SKO.PW/4171/22/2025 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zmiany stanu wody na gruncie oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 3 lutego 2025 r., znak WS-08.6331.7.2025.JI (WS-08.6331.21.2024.JI), Prezydent Miasta Krakowa, orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j.: Dz.U. 2024 r., poz. 1087 ze zm.,) w sprawie zmiany stanu wody na gruncie, oznaczonym jako działka nr [...], obr[...] P. , szkodliwie wpływającej na działki nr [...] i [...], obr. [...] P. przy ul. A. w K..
Rozstrzygnięcie zapadło po zainicjowaniu postępowania wnioskiem z dnia 29 kwietnia 2024r. skarżących M. P. i J. P.. We wniosku wskazano, że właściciele nieruchomości położonej przy ul. A. (działka nr [...], obr. [...] P. dokonali zmiany stosunków wodnych w ten sposób, że czynną biolologicznie powierzchnię gruntu przy swojej posesji wyłożyli w całości kostką brukową, przez co wody opadowe spływają na działkę sąsiednią objętą wnioskiem ([...], obr. [...] a dalej na grunt kolejnej nieruchomości stanowiący wyłączną własność wnioskodawców (dz. [...], obr. [...] P. W odpowiedzi na wezwanie organu I instancji wnioskodawcy wskazali, że szkoda, nie została określona kwotowo w formie kosztorysu, występuje szkoda w postaci utraty wartości nieruchomości i utrudnienia z funkcji działki faktycznej (ogród) oraz formalnoprawnej (w ramach kwalifikacji geodezyjnej dr dla działki [...], obr[...] P. Wnioskodawcy wskazali m.in. na szkodę związaną z koniecznością zaprojektowania, wykonania i zastosowania urządzenia wodnego na obu nieruchomościach, której są współwłaścicielami, w szacowanej kwocie [...] zł od nieruchomości. Ponadto szkodę uzasadniają zmianą struktury gruntu (suchy na podmokły) i niemożnością jej wykorzystania zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem. Z kolei właściciele dz. [...], obr. [...] oświadczyli, że wybrukowanie części terenu dz. nr [...], obr. [...] miało miejsce w 2016r. Od przełomu roku 2016 i 2017 stan wskazanych we wniosku nieruchomości nie uległ zmianie.
W dniu 22 stycznia 2025r. przeprowadzono rozprawę administracyjną połączoną z oględzinami terenowymi. Podczas rozprawy J. P. oświadczył m.in., że działki nr [...] i [...], obr. [...] są zalewane od 2015r., od momentu utwardzenia działki [...], a ostatnie zalanie działek miało miejsce ok. października/listopada 2024r. G. P. w trakcie rozprawy oświadczył m.in., że jest właścicielem działki nr [...], obr[...] od 2015r. Kostka brukowa wykonana przez dewelopera została wymieniona w 2016r.
Organ I instancji stwierdził, że strony postępowania w trakcie rozprawy administracyjnej zgodnie oświadczyły, że kostka brukowa na działce nr [...], obr. [...] będąca przyczyną zmian stanu wody na gruncie została wykonana ok. 2016/2017 roku. Powyższe oznacza, że od wskazywanej we wniosku szkodzie w postaci zalewania działek objętych wnioskiem wiedzieli już od co najmniej 7 lat (licząc wstecz od daty przedłożenia wniosku). Przez cały ten czas od wykonania kostki brukowej wnioskodawcy nie zgłaszali zastrzeżeń do jej istnienia i nie wskazywali na zalewanie ich działek, czy inne negatywne oddziaływanie na ich działki. W związku z powyższym organ doszedł do wniosku, że zaistniała przeszkoda do merytorycznego rozpatrzenia sprawy z uwagi na upływ czasu, bowiem zgodnie z art. 234 ust. 5 ustawy Prawo wodne postępowania nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Wobec powyższego organ I instancji umorzył postępowanie z urzędu.
Od powyższej decyzji odwołanie w ustawowym terminie złożyli skarżący zarzucając, że decyzja nie została poprzedzona wezwaniem stron do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. Odwołujący zarzucili błędne ustalenie stanu faktycznego wskazując, że organ ustalił stan faktyczny na podstawie oświadczeń uczestników postępowania bez weryfikacji faktów jakąkolwiek umową lub rachunkiem za usługi brukarskie. Organ zaniedbał sprawdzenia zgodności. zagospodarowania terenu uczestników z projektem, pozwoleniem na budowę i pozwoleniem na użytkowanie obiektów przy ul. A. Odwołujący wbrew stanowisku organu I instancji, zgłaszali zastrzeżenia co do wykonanych robót budowlanych - a okoliczności te były badane w wielu sprawach sądowych (o zasiedzenie, o dopuszczenie do współposiadania). Stąd też w ich ocenie terminu nie można liczyć w okresie trwającego postępowania sądowego. Zdaniem odwołujących organ I instancji zamiast umorzyć postępowanie powinien kontynuować postępowanie w trybie art. 190a ustawy Prawo wodne lub na innej podstawie prawnej, która umożliwi przywrócenie właściwych stosunków wodnych na tym obszarze.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 7 kwietnia 2025 r. nr SKO.PW/4171/22/2025, na podstawie art. 234 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j.: Dz.U. 2024 r., poz. 1087 ze zm.) oraz art. 138 § l pkt l w zw. z art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. 2024 r., póz. 572 ze zm.- zwanej dalej k.p.a.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu podano, iż w świetle art. 234 ust. 5 Prawa wodnego niezbędne jest ustalenie daty, w której wnioskodawca dowiedział się o oddziaływaniu na jego grunt tj. czy nastąpiło niedopuszczalne oddziaływanie i czy wnioskodawca o tym fakcie ma wiedzę przez okres nie przekraczający 5 lat. Brak wykazania, czy choćby uprawdopodobnienia tego faktu, tj. naruszenia stosunków wodnych ze szkodą na grunt domagającego się wszczęcia postępowania i jego wiedzy na ten temat, uprawnia organ do odmowy wszczęcia postępowania, a jeżeli postępowanie zostanie wszczęte i wykaże, że wnioskodawca wiedzę o naruszeniu stosunków wodnych ze szkodą dla jego gruntu ma od ponad 5 lat lub, że nie doszło do naruszenia stosunków wodnych, daje organowi podstawę do umorzenia postępowania. Nowe prawo wodne, którym wprowadzono ten przepis, obowiązuje od dnia 1 stycznia 2018 r.; wcześniejsze prawo wodne z 2001 r. nie zawierało w swej treści podobnego przepisu. Niniejsza sprawa została zapoczątkowana wnioskiem z dnia 29 kwietnia 2024 r. (data wpływu 6 maja 2024 r. prezentata na piśmie), a więc już po wejściu w życie nowego prawa wodnego, zaś wskazana w odwołaniu przyczyna szkody (wyłożenie terenu działki kostką brukową) zaistniała na przełomie roku 2016/2017. Skoro odwołujący zauważyli szkodę wcześniej, przed wejściem w życie prawa wodnego, to jej zgłoszenie obecnie jest spóźnione. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 sierpnia 2024 r. III OSK 2839/22 LEX nr 3748891: "Wykładnia literalna przepisu art. 234 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne, szczególnie w obliczu braku przepisów przejściowych, prowadzi do wniosku, że do postępowania w przedmiocie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom (jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie), wszczętego po 1 stycznia 2018 r,, również w sytuacji, gdy szkoda nastąpiła przed tą datą, należy stosować przepisy w nowym brzmieniu".
W niniejszej sprawie bezspornie wnioskodawcy nie podali we wniosku daty, w której dowiedzieli się o szkodliwym oddziaływaniu na ich nieruchomość. Niemniej w toku postępowania w odpowiedzi na wezwanie z dnia 26 sierpnia 2024 r. pełnomocnik wskazał, że "Wnioskodawcy podkreślają, że teren znają osobiście od lat 80-tych XX wieku, od czasu gdy dysponowali dostępem do działki będącej obecnie ich własnością i przed inwestycją deweloperską na działkach sąsiednich takie zalewanie wodą opadową i roztopową nie miało miejsca" (w aktach sprawy - k. 103). Z treści oświadczenia J. P. spisanego do protokołu rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 22 stycznia 2025r. znajdującego się w aktach sprawy wynika, że "działki zalewane są od 2015r., od momentu utwardzenia działki nr [...]. Ostatnie zalanie działek miało miejsce ok. październik/listopad 2024r. (...) Kostka brukowa na dz. [...] została wykonana ok 2016/2017. (...) Przed zagospodarowaniem dz. [...] nie obserwowałem spływu wód na dz. [...], [...](...)" (protokół w aktach sprawy -k. 181-182). Kolegium zauważyło, że pełnomocnik strony również składał oświadczenia w toku rozprawy i stwierdził, że "Wykonanie nawierzchni jezdni z kostki brukowej na działce [...] zostało wykonane ok 2015 r. podczas realizacji inwestycji deweloperskiej - domy na dz. [...] (...)"; wypowiedź powyższą skorygował J. P. wskazując, że "kostka brukowała na dz. [...] powstała przed realizacją domów na dz. [...] i [...] ok. 2013 (...)."
Kolegium dało wiarę oświadczeniom stron złożonym na rozprawie administracyjnej w dniu 22 stycznia 2025 r., że kostka brukowała wykonana na działce nr [...] obr. [...] będąca przyczyną zalewania działek nr [...] i [...] wykonana została w latach 2016/2017. Powyższe potwierdza dokumentacja zdjęciowa znajdująca się w aktach sprawy (k. 65-67). Mając więc na uwadze złożone w toku postępowania oświadczenia J. P., termin o którym mowa w art. 234 ust. 5 Prawa wodnego nie został dochowany, bowiem doszło do przekroczenia 5-letniego terminu od dnia w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. W art. 234 ust. 5 Prawa wodnego wprost jest mowa o terminie liczonym nie od momentu w którym dokonano czynności mającej wpływ na zmianę kierunku, natężenia spływu wód, lecz od momentu powzięcia informacji o szkodliwym oddziaływaniu tej zmiany na grunt wnioskodawcy. Wolą ustawodawcy było przyjęcie, że od momentu dokonania zmiany kierunku spływu wód do powzięcia informacji o powyższym może upłynąć jakiś czas, który nie ma wpływu na zasadność wniosku. Nie każda bowiem zmiana stosunków wodnych musi od razu powodować szkody, dodatkowo zmiany właścicieli nieruchomości mogą powodować, ze świadomość co do tego faktu może powstać znacznie później. Niewątpliwie okres 5 lat dotyczyć ma świadomości istnienia szkodliwej zmiany stosunków wodnych i braku reakcji, a więc przyzwolenia i akceptacji takiego stanu rzeczy. Przepis art. 234 ust. 5 Prawa wodnego należy odczytywać, jako konieczność wykazania, iż zmiana stanu wód ha gruncie sąsiednim powoduje szkody na gruncie wnioskującego uzasadniające wszczęcie postępowania, a on sam o tym fakcie ma wiedzę przez okres nie przekraczający 5 lat. Nadto fakt zalewania działek i szkód powstałych na skutek zmiany stanu wody na gruncie nie był wcześniej zgłaszany do organu prowadzącego postępowanie na podstawie art. 234 Prawo wodne. Fakt, iż okoliczności były badane w wielu sprawach sądowych, nie stanowi dowodu w przedmiotowym postępowaniu.
Działka nr [...], obr. [...], na której zlokalizowane jest odwodnienie liniowe przy posesji ul. [...] nie była objęta wnioskiem, bowiem dot. on zmian stanu wody na gruncie obejmującym działkę zlokalizowaną pod adresem ul. [...] (dz. [...], obr. [...]), które szkodliwie wpływają na działki nr [...] i [...] obr. [...]. Zgodnie z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych przepis art. 234 Prawo wodne nie nakłada na organ prowadzący postępowanie obowiązku ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie, ale nakazuje właściwemu organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożyli wnioskodawcy. W ich ocenie wydana decyzja jest błędna, bowiem ograniczała się w istocie do badania przesłanek do umorzenia. Jak wskazali w skardze głównym zarzutem odwołania było przeprowadzenie na wyznaczonym terminie oględzin rozprawy administracyjnej i dokonanie na tej podstawie rozszerzonych ustaleń prawnych oraz faktycznych. Zdaniem skarżących oględziny nie mogą być miejscem odbierania od stron oświadczeń w innym zakresie i nie mogą zmierzać do zastąpienia rozprawy administracyjnej. W ocenie skarżących organ w miejsce umorzenia powinien kontynuować postępowanie w trybie art. 190a ustawy Prawo wodne lub na innej podstawie prawnej, która umożliwi przywrócenie właściwych stosunków wodnych na tym obszarze.
W przedmiotowej sprawie organ ustalał stan faktyczny na podstawie stronniczych oświadczeń uczestników A. i G. P., bez weryfikacji faktów. Zakłócenie stosunków wodnych ma też aspekt samowoli budowlanej. W tym zakresie organ nie przekazał sprawy do PINB lub do innego właściwego organu. Co do zasady samowola budowlana wymaga likwidacji. Krawędź kostki brukowej pełni w praktyce rolę muru oporowego. Sprawa wychodzi zatem poza wymiar zmiany stosunków wodnych i wymagała oceny w kategoriach samowoli budowlanej w wykonaniu urządzenia wodnego odprowadzającego wody opadowe (podłączenie do istniejącej instalacji odwadniającej dach budynku oraz jego tarasy) jak również odwodnienia drogi wewnętrznej. Podłączenie odwodnienia drogi do odwodnienia dachu stanowi istotne odstępstwo od projektu budowlanego. W tym zakresie nadal nie została zalegalizowana. W zakresie wycinki drzew, organ przyjął jedynie wybiórczą informację o dacie zapamiętanej przez uczestników oględzin, a pominął weryfikację zgodnie podanej informacji, że na miejsce wycinki została wezwania Policja i jej notatka ze zdarzenia ma jedyne miarodajne znaczenie dla ustalenia daty wycinki.
Wnioskodawcy domagają się przywrócenia stanu poprzedniego w drodze decyzji administracyjnej oraz usunięcia wykonanego w kostce urządzenia wodnego – odwodnienia liniowego. Organ zaniechał zbadania tego na miejscu, choćby przez sprawdzenie gdzie faktycznie znajduje się odpływ i czy linia odwodnienia posiada szczelne zakończenie, czy też jest możliwe odprowadzenie wody opadowej do gruntu na stronę nieruchomości wnioskodawców.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych. Natomiast w przypadku nieuwzględnienia skargi, Sąd w myśl art. 151 p.p.s.a. oddala skargę.
Zarzuty skargi są niezasadne i nie zasługują na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż podnoszona w skardze sporna kwestia badania jedynie przesłanek do umorzenia w postaci posiadania przez wnioskodawcę wiedzy o fakcie oddziaływania na jego grunt w warunkach spełniających przesłanki z art. 234 Prawa wodnego tj. naruszenia stosunków wodnych ze szkodą, była jednak istotna dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy i organy ją prawidłowo oceniły. W świetle bowiem art. 234 ust. 5 Prawa wodnego niezbędne jest ustalenie daty, w której wnioskodawca dowiedział się o oddziaływaniu na jego grunt tj. czy nastąpiło niedopuszczalne oddziaływanie i czy wnioskodawca o tym fakcie ma wiedzę przez okres nie przekraczający 5 lat. W przypadku ustalenia, że upłynęło 5 lat, organ obowiązany jest do umorzenia postępowania.
Skoro więc wnioskodawcy nie podali we wniosku daty, w której dowiedzieli się o szkodliwym oddziaływaniu na ich nieruchomość to w toku postępowania konieczne było ustalenia w tym zakresie. Materiał dowodowy potwierdził, oświadczenie J. P. podczas rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 22 stycznia 2025r., że działki zalewane są od momentu utwardzenia działki nr [...] kostką brukową, wskazuje na to, iż termin o którym mowa w art. 234 ust. 5 Prawa wodnego nie został dochowany, bowiem doszło do jego przekroczenia. Skoro kostka brukowa na działce nr [...] będąca przyczyną zalewania działek nr [...] i [...] wykonana została w latach 2016/2017, co potwierdza dokumentacja zdjęciowa znajdująca się w aktach sprawy (k. 65-67), to jednoznacznie z tego wynika, iż od daty wykonania kostki (które bezpośrednio łączy się z zalewaniem) upłynęło już 5 lat licząc wstecz od daty złożenia wniosku wszczynającego postępowanie w niniejszej sprawie. Powyższe przekonywujące ustalenia wskazują, iż nie doszło do sugerowanego przez skarżących naruszenia przepisów postępowania w zakresie arbitralności zgromadzonych dowodów, czy błędów w zakresie braku uwzględnienia całości materiału. Zebrane dowody wskazują, w ocenie Sądu, iż wynikające z nich oceny są logiczne i przekonywujące. O wskazywanej we wniosku szkodzie w postaci zalewania działek objętych wnioskiem skarżący wiedzieli już od co najmniej 7 lat (licząc wstecz od daty przedłożenia wniosku). Przez cały ten czas od wykonania kostki brukowej wnioskodawcy nie wskazywali na zalewanie działek objętych wnioskiem, czy inne negatywne oddziaływanie na te działki w zakresie naruszenia stosunków wodnych, to jest w zakresie objętym kontrolowanym postępowaniem. W art. 234 ust. 5 Prawa wodnego wprost jest ponadto mowa o terminie liczonym nie od momentu w którym dokonano czynności mającej wpływ na zmianę kierunku, natężenia spływu wód, lecz od momentu powzięcia informacji o szkodliwym oddziaływaniu tej zmiany na grunt wnioskodawcy, gdyż nie każda zmiana stosunków wodnych musi od razu powodować szkody, a nadto to właściciel nieruchomości musi mieć świadomość co do faktu istnienia szkodliwej zmiany stosunków wodnych, a zatem brak odpowiednio terminowej reakcji, oznacza de facto przyzwolenie i akceptację takiego stanu rzeczy. Inne zaś sprawy sądowe oraz postępowania administracyjne czy to odnośnie drogi, samowoli budowlanej, odstępstw od projektu budowlanego czy wycinki drzew, jako nie odnoszące się bezpośrednio do art. 234 Prawa wodnego, a zatem nie dotyczące podstaw badania przesłanek naruszenia stosunków wodnych w oparciu o w/w przepis, nie mogą prowadzić do uwzględniania skargi, ponieważ dotyczyły innego rodzaju spraw administracyjnych czy cywilnych.
Ponadto wnioskodawcy w żadnej mierze nie wykazali szkody i to pomimo wezwań ze strony organu w kontrolowanym postępowaniu. W świetle art. 234 Prawa wodnego, aby mógł zostać zastosowany w zakresie nałożenia obowiązków, zmiany wodne na gruncie muszą powodować szkodę dla gruntów sąsiednich. Przesłankami warunkującymi zastosowanie tego przepisu są: zmiana stanu wody na gruncie i szkodliwe oddziaływanie takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie. Postępowanie ma zmierzać do ustalenia (wykazania zasadności) czy istnieją podstawy do nałożenia na właściciela nieruchomości obowiązków określonych w ust. 3 art. 234 ustawy, lecz nie każda zmiana stosunków wodnych będzie powodowała zastosowanie art. 234 ustawy, a jedynie taka zmiana, która negatywnie, szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie. Natomiast wnioskodawcy takiej szkody nie wykazali.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalając skargę.