II SA/KR 696/22

II SA/Kr 696/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-11-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jacek Bursa /przewodniczący/
Małgorzata Łoboz /sprawozdawca/
Piotr Fronc
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
III OSK 577/23 - Wyrok NSA z 2024-09-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1121
art 234 ust 1 i ust 3
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie: Sędzia WSA Piotr Fronc Sędzia WSA Małgorzata Łoboz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2022 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 4 kwietnia 2022r. znak SKO.PW/4171/19/2022 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę
Uzasadnienie
Uzasadnienie:
Burmistrz B. decyzją z dnia 25 stycznia 2022 r., znak: OS.6331.5.2019.MZ odmówił nakazania M. B., P. B. i S. B. "naprawy rowu ziemnego wzdłuż granicy działek nr [...], [...] oraz [...] o parametrach: szerokość dna 0,25 cm, głębokość 0,35- 0,50 cm na długości 50 m, zachowując spadek dna rowu na całej długości do odbiornika".
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 20 sierpnia 2019 r. do Urzędu Miejskiego w B. wpłynął wniosek E. W., S. W. - Z. oraz W. Z. w sprawie zmiany stanu wody na gruncie w miejscowości J. na działkach nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] własności M. B., P. B. i S. B.. Wnioskodawcy domagali się od Burmistrza B. wydania decyzji nakazującej wyżej wymienionym naprawę rowu ziemnego wzdłuż granicy działek nr [...], [...] oraz [...]. Wniosek uzasadniono tym, że na sąsiednie działki została nawieziona ziemia i zasypano rów oznaczony w mapach ewidencyjnych jako wody płynące. Na skutek tych zmian po kilkudniowych opadach deszczu na działce wnioskodawczyni E. W. (nr [...] ) doszło do zalania ogródka, gnicia roślin, podtopienia domu i zamakania fundamentów budynku od strony południowej.
Organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające pozyskując w poczet materiału dowodowego między innymi opinię biegłego. W oparciu o ten ostatni dokument organ wskazał, że według biegłego szkody na działce nr [...], stanowiącej posesję nr [...] nie są spowodowane warunkami wodnymi ukształtowanymi na gruntach sąsiednich tj. działce nr [...]. Kształtowanie stanów wód na sąsiadujących działkach [...] i [...] może stwarzać wzajemne możliwości wystąpienia szkód na tych terenach, przez odprowadzanie wód z dachu domu na posesji [...] i przez degradację gruntów na działce nr [...]. Wobec powyższego biegły stwierdził, iż brak jest przesłanek dla ustalenia zobowiązań prowadzących do usunięcia zmian w odpływie wody względem właściciela działki nr [...] położonej w J., sąsiadującej z działką nr [...], na której wystąpiła szkoda.
Odwołanie wnieśli: S. W. - Z., E. W. i W. Z., zarzucając wydanie zaskarżonej decyzji organu I instancji:
1. z naruszeniem reguł wskazanych w art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej tej decyzji, co uniemożliwia właściwe się z motywami działania organu l instancji, zrozumienie tych motywów, a w rezultacie ustosunkowanie się do nich w rzeczowy i wyczerpujący sposób;
2. wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 84 § 1, art. 80 oraz 81a § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co doprowadziło organ l instancji do poczynienia w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych, w szczególności ocenę materiału dowodowego w postaci:
- opinii biegłego, która nie wyjaśnia dosadnie kwestii wpływu zmian na gruntach [...], [...] oraz nr [...] powstałych w związku z zaniechaniem konserwacji rowu – poprzez jego zamulenie - wpływu na gromadzące się wody na działkach [...] oraz [...] zarówno w treści opinii zasadniczej, jak i w treści opinii uzupełniającej;
- opinii biegłego, która nie wyjaśnia w jakim kierunku następuje spływ
wód w rowie przydrożnym usytuowanym przy ul. [...] i czy fakt ten może mieć wpływ bezpośredni na możliwość odprowadzenia wód rowem usytuowanym pomiędzy działkami ewidencyjnymi [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...].
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 4 kwietnia 2022 r. znak SKO.PW/4171/19/2022, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 735), art. 234 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2020 r. póz. 310), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ II instancji omówił w pierwszej kolejności uregulowania prawne zawarte w art. 234 ust. 1-5 ustawy Prawo wodne. Podkreślił, że wydanie decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy, wymaga ustalenia dwóch okoliczności: po pierwsze, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie i po drugie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Tym samym pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy.
Ocena zmiany stosunków wodnych na gruncie wymaga co do zasady wiadomości specjalnych i odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji wodnych i postępowań wodnoprawnych oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich analiz, badań, pomiarów lub obliczeń. W sprawie zachodziła zatem konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Ze sporządzonej w niniejszej sprawie opinii biegłego L. B. jednoznacznie wynika, że szkody na terenie działki [...], stanowiącej posesję nr [...] w J., powodowane są przez zalewanie południowej części posesji wodami opadowymi i roztopowymi, gromadzącymi się w zagłębieniu terenu na południowo - zachodniej części działki [...]. Dopływ wód do tego zagłębienia następuje z rowu wzdłuż południowej granicy posesji [...] do którego rowu spływają wody: 1) ze spływu powierzchniowego południowej działki [...], przy zachowaniu pierwotnego kierunku odpływu oraz bez zwiększenia pierwotnego natężenia odpływu, 2) z wylotu drenażu, umieszczonego w rowie w odległości 10 m od jego zachodniego krańca,
który prowadzi wody z posesji nr [...] w kierunku przeciwnym do pierwotnego kierunku odpływu wód opadowych lub roztopowych, 3) z dachu domu nr [...] na działce [...], odprowadzane odpływem rynnowym na zaniżony poniżej 215,88 m npm, południowo - zachodni teren działki [...], skąd spływają do rowu; zaniżenie jest ukształtowane na rzędnej około 215,70 m npm tj. około 15 cm niżej poziomu dna przepustu w rowie przy ul. [...] i około 18 cm poniżej zapłyniętego, starego rowu w granicy działek [...] i [...] w odległości około 30 m na wschód od wylotu rynny z posesji nr [...].
Zgodnie dokonanymi ustaleniami szkody na działce [...], stanowiącej posesję nr [...] nie są spowodowane warunkami wodnymi ukształtowanymi na gruntach sąsiednich, stanowiących posesję nr [...], na działce [...] w J.. Kształtowanie stanów wód na sąsiadujących działkach [...] i [...] może stwarzać wzajemne możliwości wystąpienia szkód na tych terenach, przez odprowadzanie wód z dachu domu na posesji nr [...] i przez degradację grantów na dz. [...]. Brak jest przesłanek dla ustalenia zobowiązań prowadzących do usunięcia zmian w odpływie wody względem właścicieli działki [...] w J., sąsiadującej z działką [...], na której wystąpiła szkoda. Dla uniknięcia szkód wodnych na posesji nr [...] można w prosty sposób ukształtować warunki spływu wód opadowych lub roztopowych poprzez udrożnienie zachodniego ujścia rowu do rowu przydrożnego oraz podwyższenie terenu depresyjnego w sąsiedztwie wschodniego odcinka rowu powyżej rzędnej 215,84 m npm - odpowiadającej rzędnej dna przepustu przy ul. [...]. Prace takie nie mogą obciążać innych właścicieli gruntów sąsiadujących.
Odnosząc się do powyższych twierdzeń biegłego organ odwoławczy podał, że opinia w sposób przekonujący wyjaśnia, że szkody na działce [...], stanowiącej posesję nr [...] nie są spowodowane warunkami wodnymi ukształtowanymi na gruntach sąsiednich, stanowiących posesję nr [...], na działce [...] w J.. Powyższe oznacza brak spełnienia przesłanki zmiany stanu wody na gruncie, która w sposób szkodliwy oddziałuje na grunty sąsiednie.
Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wskazał, że zarzuty te są zbieżne z zarzutami, które sformułowane zostały przez odwołujących, po zapoznaniu się z opinią biegłego, na etapie postępowania przed organem l instancji. Do tych zarzutów biegły się odniósł w piśmie z dnia 15 listopada 2021 r., wskazując, że: "W odniesieniu do przedmiotu opinii nie występuje zagadnienie "udrożnienia rowu w kierunku północno - wschodnim". Termin "udrożnienie" może odnosić się do przeszkody w rodzaju częściowego zasypania wschodniego odpływu do rowu przydrożnego (zapis opinii: Według dotychczasowych ustaleń rów działkami [...] i [...] nie jest zasypany i posiada wylot do zachodniego przydrożnego rowu, jednak przed wylotem dno rowu jest podwyższone do rzędnej -215,93 tj. 9 cm powyżej poziomu przepustu na rowie przydrożnym (rzędna 215,84)), natomiast w kierunku północno - wschodnim istnieje naturalne wypłycenie rowu skutkiem jego zapłynięcia i zarośnięcia, co szczegółowo zostało omówione w opinii. Opinia sporządzona została dla rzeczywistego stanu ocenianego w konkretnym stanie zagospodarowania terenów bez ustaleń dla hipotetycznych zmian przyszłościowych.".
Jak podał organ I instancji woda nie może swobodnie odpływać z działek wnioskodawców, ponieważ jak wskazały wyniki geodezyjnych pomiarów wysokości, największe zaniżenie istniejącego obecnie rowu wzdłuż południowej granicy działek odwołujących się, nie znajduje się przy odbiorniku wód czyli w rowie przydrożnym, tylko w środkowej jego części, przy granicy działek nr [...] i [...]. Pominięcie przez biegłego faktu istnienia otworów w podmurówce ogrodzenia działki nr [...] również nie ma wpływu na niniejszą sprawę, bowiem w orzeczeniach wynikowych opinii biegłego znajduje się stwierdzenie, iż wzdłuż północnej granicy działek [...], [...] i [...] przebiegał w przeszłości rów melioracyjny odprowadzający spływ z tych działek czyli biegły wskazał, że naturalne nachylenie terenu jest z południa na północ. Zatem otwory znajdujące się w podmurówce ogrodzenia pozwalają na zachowanie pierwotnego kierunku spływu wody.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie wniosła E. W., domagając się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania.
Skarżąca zarzuciła:
I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne poprzez brak nałożenia obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego i wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, w sytuacji gdy działania i zaniechania właścicieli sąsiednich działek, determinowały podjęcie takich działań;
II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik
sprawy, a to:
- art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a., poprzez niepodpisanie zaskarżonej decyzji, co stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;
- art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., 107 § 3 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania materiału dowodowego celem ustalenia, czy i kiedy nastąpiła zmiana stosunków wodnych, czy ta zmiana była wywołana działaniem właściciela gruntu, na czym polegały działania właściciela gruntu i czy wywierają one niekorzystny wpływ na działki sąsiednie, jaki był ostatnio stan wody na gruncie, czy doszło do jego zmiany, zwłaszcza czy nastąpiła zmiana kierunku lub zablokowanie odpływu wody opadowej, a jeśli tak, to na czym polegała zmiana stanu wody, wreszcie, czy dokonane zmiany szkodliwie wpływają na sąsiednie grunty
- art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 19 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie, czy przedmiotowy rów jest urządzeniem wodnym (niezależnie od tego czy widnieje w ewidencji), a w konsekwencji brak bezspornego ustalenia, iż sprawa należała do właściwości organów orzekających w sprawie, a nie powinna być przekazana według właściwości do rozpoznania przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie;
- art. 75 § 1 kpa, 80 kpa, art. 84 § 1 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnych ustaleń
faktycznych, bez szczegółowego odniesienia się do zarzutów strony do opinii biegłego i zaakceptowanie skupienia się w opinii wyłącznie na zasypaniu rowu, bez uwzględnienia stałego zjawiska zaniedbywania konserwacji rowu, wykonania ogrodzenia, faktu powstania otworów w podmurówce, a konsekwencji nierozważenia w sprawie także zaniechań właścicieli na przestrzeni ostatnich lat, a ponadto nieustalenie charakteru tego urządzenia - rowu - przez biegłego;
- art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji organu l instancji w mocy, w sytuacji gdy decyzję należało uchylić, a sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia organowi l instancji.
W uzasadnieniu skargi zarzuty zostały rozwinięte.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Zgodne z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art.135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Stosownie natomiast do treści art. 145 § 1 P.p.s.a. w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonego aktu w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych ustaw sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Pierwszy zarzut dotyczył umieszczenia pod decyzją odwoławczą znaku, który wedle skarżącej nie może być poczytany za podpis, a zatem decyzja jest obarczona wadą wykluczającą jej ważność. Wobec tego należy wyjaśnić, że w początkowym fragmencie decyzji jest wymieniony z imienia i nazwiska skład trzyosobowy SKO wydający decyzję. Następnie pod tekstem uzasadnienia, czyli na jej końcu widnieje pośrodku pieczęć urzędowa SKO w Tarnowie, wymienieni są po obu stronach z imienia i nazwiska Przewodniczący i członkowie składu orzekającego, oraz przy nazwiskach tychże – zamieszczono odręczne podpisy. Jedne są bardziej czytelne, a inne, jak ten kwestionowany przez skarżącą podpis G. S. - wcale. W ocenie Sądu nie prowadzi to jednak w żadnym wypadku do stwierdzenia, że brak jest podpisu wymienionego członka składu. Przede wszystkim trzeba nadmienić, że podpis to napisany lub uwierzytelniony znak ręczny, który nie może być zastąpiony żadnym podpisem mechanicznym, np. faksymilą bądź kserograficzną odbitką własnoręcznego podpisu. Ten wymóg został w sprawie spełniony. Co zaś do czytelności podpisu, to jak to trafnie wskazał WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 18 grudnia 2019 r. III SA/Po 683/19 LEX nr 2764240: " Żaden przepis k.p.a. nie formułuje wymogu, by podpis pod decyzją był czytelny. Pod pojęciem podpisu należy rozumieć znak ręczny określonej osoby, pozwalający dzięki jego indywidualnym cechom na identyfikację tej osoby. Nie musi obejmować pełnego nazwiska. Podpis pod rozstrzygnięciem musi być własnoręczny, lecz nie musi być czytelny" (tak samo wyrok WSA w Łodzi z dnia 16 lipca 2021 r. II SA/Łd 766/20 LEX nr 3217740). Z kolei WSA w Warszawie w wyroku z dnia 19 kwietnia 2018 r. VIII SA/Wa 777/17 LEX nr 2493928 wyjaśnił, że "Podpis pod decyzją lub postanowieniem może być nieczytelny, jeżeli jest on uzupełniony imienną pieczątką składającego podpis, z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego osoby składającej podpis". Podobne stanowisko zajął NSA w wyroku z dnia 9 lutego 2022 r. III FSK 273/21 LEX nr 3325516 i WSA w Lublinie w wyroku z dnia 2 marca 2021 r. II SA/Lu 662/20, LEX nr 3167900. W kontrolowanej sprawie, jak już wspomniano, nieczytelny podpis widnieje koło nazwiska sporządzonego drukiem. Nie ulega najmniejszej wątpliwości, do którego członka składu należy. Wobec tego zarzut braku podpisu jest bezprzedmiotowy.
Przechodząc do meritum, na wstępie wskazać należy, że Sąd przyjmuje za własne ustalenia faktyczne organów poczynione w oparciu o opinię biegłego, co powoduje, że ustalenia te in extenso nie będą tutaj powtarzane.
Kolejnym zatem zarzutem skargi jest zarzut niewyjaśnienia, czy sporny rów jest urządzeniem wodnym oraz czy sprawa nie powinna zostać przekazana Państwowemu Gospodarstwu Wodnemu Wody Polskie, przy czym w ocenie skarżącej nie ma znaczenia, że rów nie widnieje w ewidencji. W ocenie skarżącej nie skoncentrowano się na zaniechaniu przez właścicieli działek konserwacji rowu, które to zaniechanie rozłożone w czasie doprowadziło do zalewania działek skarżącej.
Wymienione zagadnienie wymaga szerszego odniesienia się, przede wszystkim do ukrytej sugestii, że organy w przedmiotowej sprawie działały jako niewłaściwe w sprawie. W ocenie Sądu taka sytuacja nie ma miejsca, jakkolwiek występuje tutaj pewien stan faktyczny, który może być rozważany przez inne organy. Rzeczywiście przywołany w skardze art. 191 ust. 1 wskazuje:
"1. W przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód". Wyjaśnić trzeba, że przepis ten jest w pewnym zakresie odpowiednikiem art. 64b i art. 77 ustawy prawo wodne z 2001r.; zatem orzecznictwo powstałe na gruncie tych uprzednich przepisów zachowało aktualność. Podobnie odpowiednikiem art. 29 Prawa wodnego z 2001 r. jest art. 234 obecnie obowiązującego Prawa wodnego z 2017 r. Przepisy te różnią się pod względem redakcyjnym, jednak nie budzi wątpliwości, że zarówno w uprzednim stanie prawnym, jak i na podstawie obecnie obowiązujących przepisów, warunkiem zastosowania obu tych przepisów, jest ustalenie przez właściwy organ związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy dokonaną zmianą wody na gruncie, a wynikłą z powodu tej zmiany szkodą na gruncie sąsiednim. W postanowieniu NSA z dnia 21 stycznia 2014 r. II OW 127/13, LEX nr 1568317 wskazano, co następuje: "Ratio legis unormowania art. 77 § 2 ustawy z 2011 r. - Prawa wodnego polega na tym, że jeżeli obowiązek utrzymania w należytym stanie danego urządzenia melioracji wodnej szczegółowej nie jest realizowany, to wyłącznie właściwy organ do wydania pozwolenia wodnoprawnego, jest zobowiązany nałożyć w formie decyzji stosowne obowiązki, biorąc pod uwagę także treść pozwolenia wodnoprawnego, o ile zostało wydane. Ponadto obowiązki te są ustalane proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntu z uwzględnieniem zakresu i terminu ich wykonania. Oznacza to, że nie jest to kompetencja wójta, o której stanowi art. 29 Prawa wodnego".
Tymczasem stosownie do art. 234 ust. 3 p.w., jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Przepis art. 234 p.w. wprowadza zakazy dla określonego, celowego działania właściciela gruntu ze szkodą dla gruntów sąsiednich. "Celem art. 29 p.w.(obecnie art. 234 ust. 3 p.w. – przyp.mój) jest zapewnienie niepogorszonego stanu stosunków wodnych na gruntach, zakaz ingerencji w faktyczny stan wód na gruntach, jeśli może to szkodliwie oddziaływać na grunty sąsiednie, nie zaś nakaz utrzymania i konserwacji urządzeń wodnych, czy zakaz ich niszczenia, które to obowiązki podlegają dyspozycjom odrębnych przepisów.2. Przepis art. 29 ust. 3 p.w. ma zastosowanie wówczas, gdy zmiany stanu wody na gruncie wynikają z działań nie dotyczących istniejących urządzeń wodnych, a jedynie przy okazji wpływają na stosunki wodne w otoczeniu. (...)" – tak wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 listopada 2016 r. II SA/Kr 912/16, LEX nr 2162434. Należy jeszcze przybliżyć niektóre przesłanki zastosowania art. 234 p.w.(odpowiednika dawnego art. 29 uprzedniego prawa wodnego). Otóż "Samo naruszenie stosunków wodnych należy rozumieć, jako ingerencję w teren działki skutkującą zmianą zastanego stanu gospodarki wodnej na tym gruncie, np. ingerencję, na skutek której nastąpiła zmiana kierunku czy też intensywności spływu wód z terenu działki, z której naruszenia dokonano na teren działek sąsiednich" (tak wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 marca 2021 r. II SA/Kr 1413/20 LEX nr 3170097). Tenże Sąd w wyroku z dnia 28 marca 2018 r. II SA/Kr 115/18 LEX nr 2475888 wskazał, że "W postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich, tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody". Jest bardzo istotnym, że "Przepis art. 234 p.w. nie zobowiązuje organu orzekającego w sprawie do ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie, ale nakazuje organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie. Innymi słowy, postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie art. 234 p.w. ma wykazać jedynie zasadność nakazania właścicielowi danego gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, o których mowa w tym przepisie" (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 9 sierpnia 2022 r. II SA/Ol 437/22 LEX nr 3397020). Spowodowanie przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie, dające organom podstawę do zastosowania sankcji, o jakiej mowa w art. 234 ust. 3 Prawa wodnego, to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi. Przedmiotem postępowania dotyczącego zmiany stanu wód na gruncie jest ustalenie, czy wskazywany fakt zmianę taką stanowi oraz czy nowopowstały stan stanowi przyczynę szkód na gruncie sąsiednim. Organ w takim postępowaniu nie ma podstaw do poszukiwania wszelkich przyczyn istnienia niezadawalającego stanu wód na gruncie wnioskodawcy.
Wszystko to prowadzi do wniosku, że na gruncie przepisu art. 234 ust. 3 p.w. organy nie są bynajmniej zobligowane do ustalania i poszukiwania wszelkich powodów ujemnego dla danej strony spływu wód, lecz tylko powinny zbadać, czy pomiędzy konkretnym działaniem właściciela jednej nieruchomości istnieje związek przyczynowo - skutkowy wyrażający się w negatywnej zmianie stanu wód na innych gruntach. Tylko bowiem w takim przypadku zasadne jest nakazanie takiemu właścicieli wykonania określonych prac. Taką też tezę postawił zasadnie NSA na gruncie poprzednika obecnej regulacji, art. 29 ust. 3, w sposób następujący: "1. Nie jest tak, że w sprawach prowadzonych na podstawie art. 29 ust. 1 i 3 p.w. organy administracji winny oczekiwać na wystąpienie szkód albo prowadzić postępowanie dowodowe tylko na okoliczność prawdopodobieństwa ich wystąpienia. 2. Organy nie są zobligowane do ustalania i poszukiwania wszelkich powodów ujemnego w ocenie danej osoby oddziaływania na jej nieruchomości zmian stanu wody na działkach sąsiednich, ani też badania czy i na ile prawdopodobne jest wystąpienie w przyszłości na działkach wnioskodawcy szkód oraz jakiego rodzaju będą to szkody. 3. Organy powinny zatem zbadać, czy pomiędzy konkretnym działaniem właściciela jednej nieruchomości, a szkodą na innych gruntach istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Jeżeli taki związek przyczynowo-skutkowy wystąpi, to należy wydać określone nakazy" (wyrok NSA z dnia 6 lipca 2017 r. II OSK 2795/15, LEX nr 2342647).
W podsumowaniu powyższych rozważań judykatury i brzmienia przepisów można podsumować:
1/ sprawa dotycząca udrożnienia rowu melioracyjnego, przynależąca do art. 191 p.w. i sprawa naruszenia stosunków wodnych z art. 234 ust. 3 p.w. to dwie różne sprawy rozstrzygane przez dwa różne organy niezależnie od siebie;
2/ sprawa z art. 234 ust. 3 p.w. wiąże się z ustaleniem konkretnego działania właściciela określonej nieruchomości związanego ze zmianą stosunków wodnych oraz w konsekwencji ze szkoda na gruntach sąsiednich;
3/ organy działające w oparciu o art. 234 ust. 3 p.w. nie są zobowiązane do poszukiwania wszelkich przyczyn ujemnych zjawisk na danej nieruchomości; kwestia naruszenia stosunków wodnych na gruncie art. 234 p.w. nie może prowadzić do uregulowania stosunków wodnych na całym sąsiadującym obszarze.
Czas przejść zatem do zbadania, czy rzeczywiście organy I i II instancji zajmowały się sprawą nie należącą do ich właściwości, czy miały obowiązek przekazać sprawę organowi właściwemu do pozwoleń wodnoprawnych. Należy zatem sięgnąć do wniosku skarżącej. Otóż wniosek został złożony przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem. We wniosku domagano się wydania decyzji nakazującej naprawę rowu ziemnego przez M. B., P. B. i S. B., wobec zmiany stanu wody na gruncie tj. na działkach nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. W uzasadnieniu podano, że skarżąca zauważyła zmianę stanu wody na skutek nawiezienia ziemi na sąsiednie działki, w tym zasypania rowu i że przed podwyższeniem gruntu i zasypaniem rowu jej nieruchomość nigdy nie była tak zalana. We wniosku zacytowano treść art. 234 p.w. i wskazano, że doszło do zmiany kierunku i natężenia odpływu wód opadowych na gruncie p. B..
W ocenie Sądu, niezależnie od tego, że we wniosku domagano się udrożnienia rowu (twierdząc, że został zasypany), powoływano się przede wszystkim na zmianę stosunków wodnych na gruncie p. B., wskazując na podwyższenie gruntu i zasypanie rowu, co miało szkodliwie oddziaływać na grunty skarżącej. Jest zatem oczywistym, że sformułowano we wniosku elementy stanu faktycznego typowe dla zastosowania przepisu art. 234 ust. 3 p.w., a co więcej, właśnie ten przepis zacytowano. Zgodnie zatem z powyższymi wypowiedziami orzecznictwa interpretującymi art. 234 p.w., zadaniem organu było po pierwsze, ustalenie, czy przyczyną zmiany pierwotnego stanu wody na gruncie było działanie właścicieli gruntu, a po drugie, że aktualny, a więc zmieniony tymi działaniami stan wody na gruncie, powoduje szkodliwe następstwa na gruntach sąsiednich. Tym właśnie, najzupełniej prawidłowo, zajmowały się organy w postępowaniu, przeprowadzając dowód z opinii biegłego hydrologa. Opinia ta ani nie potwierdziła aktu zasypania rowu, ani też tego, że podwyższenie działki nr [...], które rzeczywiście miało miejsce /k.184, T.II akt adm./ spowodowało szkodliwe oddziaływanie. Przeciwnie, z uwagi na zmniejszenie spadku poprzez podwyższenie terenu działki i jej ogrodzenie, doszło do zmniejszenia współczynnika spływu w kierunku działek skarżącej, a dodatkowo odpływ ten tamuje podmurówka ogrodzenia. Na marginesie trzeba wspomnieć, nawiązując do skargi, że biegły dostrzegł otwory w podmurówce ogrodzenia od strony rowu /k.183/, a więc wnioski opinii /k.184 i 185/ dotyczą oczywiście ogrodzenia z otworami. Tym samym nie potwierdziły się zarzuty sformułowane we wniosku o wszczęcie postępowania. Jednak na tym postępowanie miało polegać: na weryfikacji okoliczności podnoszonych w związku z zarzucaną zmianą stosunków wodnych na gruncie, opartą o art. 234 ust. 3 p.w. W konsekwencji zarzuty braku przekazania sprawy innemu organowi są całkowicie bezzasadne i formułowane na potrzeby wniesienia skargi. Natomiast okoliczność, że biegły ujawnił fakt zarastania przez lata rowu na skutek procesów naturalnych związanych z zaprzestaniem upraw polowych przez właścicieli przylegających działek, może ewentualnie posłużyć jako podstawa dla wszczęcia odrębnego postępowania przed właściwym organem. Przy tej okazji należy zauważyć, że Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie przesłało do pełnomocnika skarżącej pismo /k.35 akt adm. T.I/, że na działkach nr [...], [...], [...] nie znajdują się urządzenia melioracji wodnych, nie figurują w ewidencji. Fakt ten nie dziwi o tyle, że zgodnie z opinią biegłego wykazanie tego rowu na mapach miało miejsce jedynie 40 lat temu, w 1979r./k.176 akt adm. T.I/. Co najmniej od kilkunastu lat od strony wschodniej rów był zarośnięty, także drzewami, w wyniku naturalnych procesów. Można nawet powiedzieć, że brak spływu wód tym rowem na wschód to stan przez wiele lat ustabilizowany. Kwestia jego udrożnienia, a w zasadzie przekopania to okoliczności, które winny być jednak rozważane w ewentualnym odrębnym postępowaniu, wszczętym przed właściwym organem na wniosek zainteresowanej, związanym z zaniedbaniem konserwacji rowu.
Reasumując, zadaniem Wójta było zbadanie, czy nie zachodzi sytuacja odprowadzania wód na działki sąsiednie. Tymczasem okazało się, że zarówno właścicielka działki nr [...] jak i właściciel działki nr [...] odprowadzają wody do rowu, z którego wody się rozlewają na działkę [...] i następnie na działkę nr [...]. Właściciel działki nr [...] nie spowodował ingerencji bezpośrednio na działkę sąsiednią; przeciwnie, na skutek podwyższenia terenu i ogrodzenia – zmniejszył natężenie spływu wód w kierunku rowu ( północnym). Wobec tego prawidłowo decyzja odmawiała wydania mu nakazu naprawy rowu w oparciu o art. 234 ust. 3 p.w.
Należy jeszcze wyjaśnić zjawisko współprzyczynowości, albowiem skarżąca zdaje się uważać, że element ten nie został rozważony, choć bliżej nie wyjaśnia, o co chodzi. Wobec tego należy wskazać, że "Wystarczającym jest, gdy chodzi o zjawisko współprzyczynowości, że przynajmniej jedna lub więcej z istniejących współprzyczyn powodujących zalewanie leży po stronie danej osoby, żeby przypisać jej odpowiedzialność za szkodę" (tak wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 maja 2018 r. II SA/Kr 390/18, LEX nr 2507591). Jednakże w sprawie taka sytuacja nie występuje, albowiem nie przypisano żadnemu właścicielowi działania powodującego szkody, takiego, jak opisane we wniosku. Stąd rozważanie kwestii współprzyczyn jest bez znaczenia wobec braku przypisania im odpowiedzialności.
Należy jeszcze nadmienić, że nie miało znaczenia dla badania sprawy z punktu widzenia art. 234 ust. 3 p.w., jaki charakter ma rów. Warto tutaj przytoczyć nadal aktualne orzeczenie NSA, interesujące z punktu widzenia przedmiotowej sprawy w wyroku z dnia 3 marca 2008 r. II OSK 160/07 - LEX nr 466152: "1. Przepisy art. 29 Prawa wodnego odnoszą się do stanu wody na gruncie rozumianego, jako pewien stan faktyczny, niekoniecznie związany z prawnie uregulowanymi sposobami korzystania z wód i istniejący w oderwaniu od faktu jego ujawnienia w rejestrach urzędowych. 2. Ustalenie, czy rów przebiegający przez nieruchomość, którego istnienie oraz późniejsze zasypanie ma charakter bezsporny, stanowi urządzenie wodne ujęte w katastrach wodnych, nie może mieć żadnego wpływu na prawidłowość zastosowania w sprawie art. 29 Prawa wodnego".
Końcowo należy jeszcze wskazać, że biegły w piśmie /k.197/ odpowiedział na wszystkie pytania strony kierowane do niego /k.194/.
Z wymienionych przyczyn, skoro w ocenie Sądu nie zachodzą naruszenia prawa wskazane w skardze, na zas. art. 151 p.p.s.a. skargę oddalono.