II SA/KR 681/24

II SA/Kr 681/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-06-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Joanna Człowiekowska
Piotr Fronc /sprawozdawca/
Sebastian Pietrzyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1121
art 280 pkt 1 lit a , art 281
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk Sędziowie: WSA Joanna Człowiekowska WSA Piotr Fronc (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi Gminy Z. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 12 marca 2024 r. nr K.RUO.471.1.2024 w przedmiocie określenia opłaty podwyższonej za pobór wód podziemnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 15 czerwca 2023 r. Wydział Kontroli Gospodarowania Wodami RZGW Kraków Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (w związku z przeprowadzoną kontrolą przez Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, która wykazała, że kontrolowany podmiot korzysta z wód za pomocą ujęcia wód podziemnych - studni głębinowej zlokalizowanej na działce nr [...] (obręb [...]) służącej do zaopatrzenia w wodę budynku Szkoły Podstawowej w M. bez pozwolenia wodnoprawnego) wezwał Wójta Gminy Z. do przedłożenia w terminie do 31 lipca 2023 r. informacji o podjętych działaniach mających na celu uregulowanie stanu formalno – prawnego w zakresie dostępu do usługi wodnej.
Pismem z dnia 29 czerwca 2023 r. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w Ż. wezwało Gminę Z. do przedłożenia oświadczeń za pobór wód podziemnych, dotyczących ujęcia wód podziemnych - studni głębinowej zlokalizowanej na działce nr [...] (obręb [...] służącej do zaopatrzenia w wodę budynku Szkoły Podstawowej w M. , w poszczególnych kwartałach lat 2019-2023.
Gmina Z. w piśmie datowanym na dzień 6.06.2023 r. (prezentata organu 10.07.2023 r.) przesłała żądane oświadczenia.
Następnie pismem z dnia 4 września 2023 r., Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w Ż., zgodnie z art. 272 ust. 17 Prawa wodnego, ustaliło Gminie Z. jako podmiotowi obowiązanemu do ponoszenia opłaty zmiennej za usługi wodne (w informacji Nr [...] Ż.) opłatę zmienną za usługi wodne, tj. za pobór wód podziemnych w okresie I kwartału 2021 r. w wysokości 17 zł. Wysokość opłaty ustalono jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty zmiennej za pobór wód do celów opieki zdrowotnej i pomocy społecznej (0,115 zł za 1 m3), współczynnika różnicującego (1,25) i ilości pobranych wód podziemnych (139,05 m3).
Z kolei pismem z dnia 22 listopada 2023 r. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w Ż., zgodnie z art. 281 ust. 5 ustawy Prawo wodne, przekazało Gminie Z. jako podmiotowi obowiązanemu do ponoszenia opłaty podwyższonej za usługi wodne, informację Nr [...], OP/I kwartał/2021, ustalającą wysokość opłaty podwyższonej za usługi wodne, tj. za pobór wód podziemnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego w okresie I kwartału 2021r. w wysokości 85 zł. Wysokość opłaty ustalono zgodnie z art. 281 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego jako 500% opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych w okresie I kwartału 2021r., ustalonej przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w Ż. w informacji Nr [...], OZ/I kwartał/2021 w wysokości 17 zł.
W odpowiedzi Wójt Gminy Z. pismem z dnia 11 grudnia 2023 r. poinformował organ, że Gmina Z. nie jest podmiotem zobowiązanym do uiszczenia określonych przez Dyrektora Zarządu Zlewni w Ż. opłat i odmawia ich zapłaty, kwestionując istnienie takiego obowiązku co do zasady. W treści pisma zawarto jednocześnie informację, że przesłane pismo nie stanowi reklamacji co do wysokości naliczonych opłat, lecz jest oświadczeniem o całkowitym zakwestionowaniu istnienia i wysokości opłaty zmiennej za usługi wodne.
Dyrektor Zarządu Zlewni w Ż. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie decyzją z dnia 18 stycznia 2024 r. nr Kr.ZUO.5.471.219.2021.MF działając na podstawie art. 281 ust. 7 w związku z art. 281 ust. 1, art. 14 ust. 2 i 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne oraz art. 104 K.p.a. określił Gminie Z. za okres I kwartału 2021 r. opłatę podwyższoną w wysokości 85 zł za pobór wód podziemnych dla potrzeb Szkoły Podstawowej w M. bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego za okres I kwartału 2021 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że Gmina Z. korzysta z usługi wodnej polegającej na poborze wód podziemnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, co oznacza, że zgodnie z art. 298 pkt 1 Prawa wodnego obowiązana jest ponosić opłaty za usługi wodne. Gmina Z. nie uiściła opłaty podwyższonej w kwocie 85 zł we wskazanym w informacji terminie, tj. do dnia 11.12.2023 r. Dyrektor Zarządu Zlewni w Ż. stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od nałożenia opłaty podwyższonej. Biorąc pod uwagę okoliczności związane z doniosłą wagą społeczną obowiązków związanych z ochroną środowiska jako dobra wspólnego, nie sposób uznać, że waga stwierdzonego naruszenia prawa ma charakter znikomy. Z kolei w odniesieniu do przypadku określonego w art. 189f § 1 pkt 2 K.p.a. organ stwierdził, że w zgromadzonym w sprawie materiale brak jest prawomocnej decyzji o nałożeniu na Gminę Z. kary pieniężnej przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub prawomocnego ukarania za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnego skazania za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe w tym zakresie. W sprawie nie zachodzą także okoliczności określone w art. 189 f § 2 K.p.a. dotyczące fakultatywnego odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej. Organ wyjaśnił, że do ustalenia wysokości opłaty podwyższonej przyjęto wysokość 500% opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych, ustalonej przez Zarząd Zlewni PGW WP w Ż., w formie informacji, z dnia 4 września 2023 r. w wysokości 17 zł.
Od powyższej decyzji odwołanie złożył Wójt Gminy Z. zarzucając wydanie decyzji w istocie bez podstawy prawnej, gdyż art. 281 ust. 7 w związku z art 281 ust. 1 ustawy Prawo wodne został uchylony przez art. 13 pkt 22 ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 1963), zmieniającej ustawę z dniem 1 stycznia 2024 r. Wskazał również, że w decyzji Starosty Suskiego z dnia 24 stycznia 2014 roku wyraźnie zaznaczono, że zgodnie z art. 124 ust. 8 ustawy Prawa wodnego pozwolenie wodnoprawne nie jest wymagane na pobór wód powierzchniowych lub podziemnych w ilości nieprzekraczającej 5m3/dobę.
Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie decyzją z dnia 12 marca 2024 r. nr K.RUO.471.1.2024 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przepisy Prawa wodnego z 2017 r. wprowadzają opłaty zmienne za usługi wodne, w tym za pobór wód podziemnych lub pobór wód powierzchniowych. Wysokość opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych ustala się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty i ilości pobranych wód podziemnych lub wód powierzchniowych, wyrażonej w m3 (art. 272 ust. 1 Prawa wodnego). Zgodnie z ustalonymi w toku postępowania okolicznościami sprawy organ odwoławczy stwierdził, że stanowisko, strony dotyczące wydania decyzji w istocie bez podstawy prawnej jest nieprawidłowe. Ustawa o rewitalizacji rzeki Odry z dnia 13 lipca 2023 r. rzeczywiście w art. 13 pkt 21 wprowadza zapis: "w art. 280 uchyla się pkt 1;" dotyczący zastosowania opłaty podwyższonej w przypadku korzystania z usług wodnych polegających na: poborze wód podziemnych lub powierzchniowych, wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi - bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego oraz w pkt 22 zapis: "uchyla się art. 281;" dotyczący ustalania wysokości opłaty podwyższonej. Jednakże w rozdziale 3 art. 19 ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. dotyczącym przepisów przejściowych, dostosowujących i przepisów końcowych zamieszczono zapisy odnoszące się do postępowań w sprawie opłaty podwyższonej w toku stanowiące, że do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 stycznia 2024 r. w sprawie opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 280 pkt 1 ustawy zmienianej w art. 13, stosuje się przepisy dotychczasowe. Do opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 280 pkt 1 ustawy zmienianej w art. 13, należnej i nieuiszczonej do dnia 1 stycznia 2024 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Za korzystanie z usług wodnych, o którym mowa w art. 280 pkt 1 ustawy zmienianej w art. 13 do dnia 1 stycznia 2024 r. ponosi się opłatę podwyższoną na zasadach określonych w przepisach ustawy zmienianej w art. 13 w brzmieniu dotychczasowym. W świetle powyższego zarzut strony, w ocenie organu II instancji nie jest oparty na usprawiedliwionych podstawach.
W dalszej części uzasadnienia organ podniósł, że istota sporu sprowadza się do dokonania oceny, czy organ I instancji prawidłowo ustalił, że w przypadku poboru wód podziemnych z ujęcia wód podziemnych (studni wierconej) wraz z urządzeniami służącymi do poboru wody dla potrzeb Szkoły Podstawowej w M. wymagane jest pozwolenie wodnoprawne, a w przypadku jego braku, czy zasadnym było naliczenie opłaty podwyższonej za korzystanie z tego ujęcia. W ocenie strony, tj. Wójta Gminy Z. , wobec faktu, że ujęcie stanowi własność Gminy Z. a pobór wody z niego dotyczy ilości nieprzekraczającej 5 m3/dobę która jest przeznaczona na potrzeby Szkoły Podstawowej w M. to powyższe działanie objęte jest uprawnieniem do tzw. zwykłego korzystania z wód, co nie wymaga pozwolenia wodnoprawnego. Organ zwrócił uwagę, że znajdująca się w aktach sprawy decyzja Starosty Suskiego z dnia 24 stycznia 2014 r. została wydana, po rozpatrzeniu wniosku Gminy Z. z dnia 12 grudnia 2013 r. o wydanie pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie studni głębinowej zlokalizowanej na działce nr ewid.[...] w miejscowości M. na potrzeby Szkoły Podstawowej w M. Decyzją tą Starosta Suski udzielił Gminie Z. pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie obiektów służących do ujmowania wód podziemnych tj. ujęcia wód podziemnych (studni wierconej o głębokości 40 m p.p.t.) wraz z urządzeniami służącymi do poboru wody na potrzeby Szkoły Podstawowej w M. Organ wydający pozwolenie zawarł w uzasadnieniu decyzji zapis nawiązujący do aktualnego w momencie wydawania decyzji stanu prawnego tj. art. 124 ust. 8 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tj. z 2012 r. Dz. U. poz. 145). Podkreślić należy, że organ wydający pozwolenie nie zawarł w treści pozwolenia i jego uzasadnieniu zapisu, że pozwolenie wodnoprawne nie jest wymagane na pobór wód podziemnych z uwagi na potrzeby zwykłego korzystania z wód. Ze względu na głębokość ujęcia wód podziemnych (studni wierconej) 40 m.p.p.t , nie znalazł wówczas zastosowania art. 124 ust. 5 mówiący o zwolnieniu na wykonanie urządzeń do poboru wód podziemnych na potrzeby zwykłego korzystania z wód dla ujęć o głębokości do 30 m. W treści pozwolenia brak jest również nawiązania do art. 36 określającego definicję zwykłego korzystania z wód przez właściciela.
Organ wyjaśnił, że w przepisach ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tj. z 2023 r. Dz. U. poz. 1478 ze zm.), uchylającej przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tj. z 2012 r. Dz. U. poz. 145) w miejsce uchylanego zapisu w art. 124 ust. 8 ustawy Prawo wodne z dnia 18 lipca 2001 r., ustawodawca wprowadził zapis w art. 395 ust. 7 ustawy Prawo wodne z dnia 20 lipca 2017 r. w którego treści określił dodatkowy warunek, który należy spełnić, aby być zwolnionym z obowiązku posiadania pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód podziemnych w ilości średniorocznie nieprzekraczającej 5 m3 na dobę. Warunek ten dotyczył celu poboru tj. "na potrzeby zwykłego korzystania z wód". Wprowadzona zmiana nawiązywała do poboru wód na potrzeby zwykłego korzystania z wód, przy jednoczesnym zachowaniu niezmienionego zapisu w nowym stanie prawnym, z art. 36 ust. 2 Prawa wodnego z dnia 18 lipca 2001 r., który mówił, że zwykłe korzystanie z wód służy zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego lub własnego gospodarstwa rolnego. A także przy jednoczesnym zachowaniu i odwzorowaniu treści zapisu z art.124 ust. 5 uchylanej ustawy Prawo wodne z roku 2001 w art. 395 ust. 5 ustawy Prawo wodne z dnia 20 lipca 2017 r. odnoszące się do zwolnienia z obowiązku wydania pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie urządzeń wodnych do poboru wód podziemnych na potrzeby zwykłego korzystania z wód z ujęć o głębokości do 30 m. Nie uległy również zmianie zapisy dotyczące zwykłego korzystania z wód zawarte w art. 33 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Co do zasady powtarzały się zapisy dotyczące warunków określonych w art. 36 ust. 1 i 2 ustawy Prawo wodne z dnia 18 lipca 2001 r. Na żadnym etapie prowadzonych dotychczas postępowań wyjaśniających tj. kontroli w roku 2020 dotyczącej lat 2017-2020 oraz kontroli w roku 2023 dotyczącej lat 2020-2023 realizowanych przez Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, a także postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez Wydział Kontroli Gospodarowania Wodami RZGW Kraków PGW WP - Wójt Gminy Z. nie przedstawił żadnych faktów i argumentów wskazujących na zwykłe korzystanie z wód służące zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego lub własnego gospodarstwa rolnego, poza odniesieniem się do posiadanego pozwolenia wodnoprawnego w którym brak jest zapisów na ten temat, przesądzających o takim właśnie poborze.
W dalszej części uzasadnienia organ przytoczył treść art. 33 i art. 35 Prawa wodnego wskazując, że w przypadku ujęcia wód podziemnych (studni wierconej) wraz z urządzeniami służącymi do poboru wody dla potrzeb Szkoły Podstawowej w M. spełnione są co najmniej dwa spośród trzech warunków zwykłego korzystania z wód (tj. nie budzi wątpliwości kwestia, że poboru wód dokonuje właściciel gruntu, a ilość pobranych wód średniorocznie nie przekracza 5 m3 na dobę). Jednakże kluczowym jest rozstrzygnięcie, czy pobór ten służy zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego (art. 33 ust. 3 Prawa wodnego). Brak spełnienia tej ostatniej przesłanki uniemożliwiałby bowiem zakwalifikowanie działań wykonywanych przez Gminę Z. jako pobór wód mieszczący się w ramach tzw. zwykłego korzystania z wód. Na żadnym etapie postępowania organu l instancji nie było kwestionowane spełnienie przez stronę dwóch z trzech warunków określonych w art. 33 ustawy Prawo wodne z dnia 20 lipca 2017 r. tj. art.33 ust. 1 i 4. Jednocześnie na żadnym etapie postępowania strona, poza kwestionowaniem istnienia co do zasady obowiązku ponoszenia opłaty za usługi wodne, nie przedstawiła faktów świadczących, że ma miejsce w tym przypadku zwykłe korzystanie z wód w myśl art. 33 ust. 3.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła Gmina Z. zarzucając naruszenie:
1/ art. 7 k.p.a., 16 k.p.a., 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 86 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niepodjęcie z urzędu wszelkich koniecznych czynności w sprawie, podjęcie próby przerzucenia ciężaru udowodnienia okoliczności istotnych dla sprawy na stronę;
2/ art. 107 § 3 k.p.a. w zaw. z art. 136 § 1 k.p.a. polegające na zaniechaniu przeprowadzenia w jakimkolwiek zakresie uzupełniającego postępowania dowodowego tym samym niczym nieuzasadnionej wbrew istniejącym faktom błędnej
subsumcji materiału dowodowego;
3/ art. 33, art. 35, art. 272, art. 273, art. 281, art. 389, art. 395 pkt 7 ustawy z dnia
20 lipca 2017 roku - Prawo wodne poprzez ich niewłaściwą wykładnię i błędne zastosowanie;
4/ art. 124 ust. 8 ustawy Prawa wodnego z dnia 18 lipca 2001 roku poprzez niewłaściwą wykładnię.
W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty, podnosząc, że podstawę wydania decyzji muszą stanowić obowiązujące przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2023r. poz. 1478 ze zm.). Strona skarżąca powtórzyła zarzut, że art. 281 ustawy - Prawo został uchylony i nie obowiązuje i nie powinien być stosowany. Ponownie podkreśliła, że w pozostającej nadal niezmiennie w obrocie prawnym decyzji Starosty Suskiego z dnia 24 stycznia 2014 r. wyraźnie wskazano, że zgodnie z art. 124 ust. 8 ustawy Prawa wodnego z dnia 18 lipca 2001 roku pozwolenie wodnoprawne nie jest wymagane na pobór wód powierzchniowych lub podziemnych w ilości nieprzekraczającej 5m3/dobę. W konkluzji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2022.2492 t.j. z późn. zm.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z przepisem art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023.259 t.j., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy).
Z art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Wskazać również należy, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji lub postanowienia bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia ( wyrok NSA W-wa z dnia 9.07.2008 r., sygn. II OSK 795/07, LEX nr 483232).
Badając legalność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, Sąd stwierdził, że wydane one zostały zgodnie z prawem.
Na wstępie rozważań, w związku z zarzutami strony skarżącej, wskazać należy, że w dacie wydania przywoływanej decyzji Starosty Suskiego z dnia 24 stycznia 2014 r., stosownie do art.36 ust.1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U.2012.145 t.j.- wersja od: 7 marca 2013 r. do 20 czerwca 2014 r.) właścicielowi gruntu przysługiwało prawo do zwykłego korzystania z wody powierzchniowej lub wody podziemnej znajdującej się w jego gruncie, z tym, że prawo to nie stanowiło prawa do wykonywania urządzeń wodnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. W myśl ust.2 i ust.3 pkt 2) tego przepisu zwykłe korzystanie z wód miało służyć zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego oraz gospodarstwa rolnego, z tym, że ilość pobranej wody powierzchniowej lub podziemnej nie mogła być większa niż 5 m3 na dobę.
Jak stanowił art.37 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne szczególnym korzystaniem z wód było korzystanie wykraczające poza korzystanie powszechne lub zwykłe, w szczególności pobór wód powierzchniowych lub podziemnych. Zgodnie zaś z art. 122 ust.1 pkt 1) ustawy, jeżeli ustawa nie stanowiła inaczej, pozwolenie wodnoprawne było wymagane na szczególne korzystanie z wód. Przepis art.124 pkt 8) ustawy wprowadził odstępstwo od tej reguły stanowiąc, że pozwolenie wodnoprawne nie jest wymagane na pobór wód powierzchniowych lub podziemnych w ilości nieprzekraczającej 5 m3 na dobę. Z powyższego wynika zatem, że w dacie wydania pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie studni na gruncie Gminy Z. na pobór wody na potrzeby szkoły w M. - korzystanie z wody nie miało charakteru zwykłego korzystania z wody i było korzystaniem szczególnym, ale zwolnione było z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód jako nieprzekraczające 5 m3 na dobę.
Zmiana systemu opłat za pobór wód i za wprowadzanie ścieków do wód i do ziemi nastąpiła w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U.2017.1566), której przepisy stanowią transpozycję do polskiego porządku prawnego m.in. dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej, tzw. Ramowej Dyrektywy Wodnej (Dz. Urz. WE L 327 ze zm., Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 5, str. 275). Zgodnie z art. 9 ust. 1 Ramowej Dyrektywy Wodnej, Państwa Członkowskie uwzględniają zasadę zwrotu kosztów usług wodnych, włączając koszty ekologiczne i materiałowe, uwzględniając analizę ekonomiczną wykonaną zgodnie z załącznikiem III oraz w szczególności zgodnie z zasadą "zanieczyszczający płaci". Zwrot kosztów usług wodnych wiąże się z nałożeniem opłat na podmioty korzystające z tych usług. W przepisach Prawa wodnego wprowadzono katalog instrumentów ekonomicznych służących gospodarowaniu wodami. Ich celem jest zapewnienie środków na efektywne i sprawne gospodarowanie zasobami wodnymi oraz środków na działania związane z zapewnieniem dostępności wód o odpowiednich parametrach jakościowych i we właściwej ilości.
Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, właścicielowi gruntu przysługuje prawo do zwykłego korzystania z wód stanowiących jego własność oraz z wód podziemnych znajdujących się w jego gruncie. Zwykłe korzystanie z wód służy zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego lub własnego gospodarstwa rolnego (art. 33 ust. 2 cytowanej ustawy) i obejmuje pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych w ilości średniorocznie nieprzekraczającej 5 m3 na dobę, a także wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w ilości nieprzekraczającej łącznie 5 m3 na dobę. Zwykłe korzystanie z wód nie wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego lub przyjęcia zgłoszenia wodnoprawnego (art. 395 pkt 7 Prawa wodnego).
W świetle cytowanych przepisów pobór wody ze studni znajdującej się na gruncie własności Gminy Z. na potrzeby Szkoły Podstawowej w M. nie może być uznany za zwykle korzystanie z wody, gdyż woda ta nie służy zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego lub własnego gospodarstwa rolnego.
Z cytowanych przepisów wynika bowiem, że jeżeli z wody będzie korzystał nawet jej właściciel, ale w innych celach niż zaspokojenie potrzeb własnego gospodarstwa domowego lub własnego gospodarstwa rolnego, to nie będzie to już zwykłe korzystanie z wód. W Prawie wodnym nie zdefiniowano pojęcia gospodarstwa domowego. Ustalając zakres znaczeniowy tego pojęcia, posiłkowo można jednak sięgnąć do innych aktów szeroko rozumianego prawa administracyjnego, w których taka definicja się znajduje. Jednym z nich jest ustawa z 21.06.2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1335). W jej art. 4 wskazuje się, że: "Przez gospodarstwo domowe rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę ubiegającą się o przyznanie dodatku mieszkaniowego, samodzielnie zajmującą lokal mieszkalny albo gospodarstwo prowadzone przez tę osobę wspólnie z małżonkiem i innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tej osoby. Do członków gospodarstwa domowego nie wlicza się osób przebywających w instytucjach, o których mowa w art. 2 ust. 3". Nie ma żadnych racjonalnych przesłanek przemawiających za odmiennym ustalaniem znaczenia gospodarstwa domowego na potrzeby zwykłego korzystania z wód (por. Gruszecki Krzysztof, Prawo wodne. Gospodarowanie wodami. Komentarz, opublikowano: WKP 2024). Uznać zatem należy, że prawo do zwykłego korzystania z wód będzie przysługiwało właścicielowi oraz wszystkim osobom prowadzącym wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe pod jednym adresem.
W kontrolowanej sprawie mamy do czynienia z taką sytuacją, że według ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, przedmiotowa studnia została wykonana na podstawie pozwolenia wodnoprawnego, pobór wody z tej studni nie był zwykłym korzystaniem z wód podziemnych, ale na pobór taki nie było wymagane uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego. Po wejściu w życie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne pobór wody z przedmiotowej studni na potrzeby szkoły podstawowej nadal nie stanowił zwykłego korzystania z wód podziemnych, ale od dnia 1 stycznia 2018 r. na pobór wody ze studni wymagane było uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego.
Jak się wydaje, strona skarżąca stoi na stanowisku, że skoro w dacie rozpoczęcia poboru wody ze studni nie było wymagane pozwolenie wodnoprawne, to mimo zmiany stanu prawnego nie jest zobowiązana do uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód podziemnych z tej studni.
Stanowisko to jest błędne.
Na wstępie wyjaśnić należy, że podstawową regułą prawa międzyczasowego jest reguła tempus regit actum, oznaczająca, że zdarzenie prawne należy oceniać według stanu prawnego obowiązującego w dacie, gdy miało ono miejsce (por. uzasadnienie uchwały SN z dnia 18 października 1995 r., sygn. akt III AZP 29/95 OSNAP 1996/8 /107; uzasadnienie wyroku TK z dnia 15 września 1999 r., sygn. akt K 11/99 OTK 1999/6/116; uzasadnienie uchwały NSA z dnia 21 lutego 2000 r., sygn. akt OPS 6/99 ONSA 2000/3/89; uzasadnienie uchwały NSA z dnia 12 marca 2001 r., sygn. akt OPS 14/00, ONSA 2001/3/101; wyrok TK z dnia 10 grudnia 2007 r., sygn. akt P 43/07; wyrok NSA z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 511/07; wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 408/18).
W badanej sprawie tym zdarzeniem prawnym jest pobór wód podziemnych od dnia 1 stycznia 2018 r. Podkreślić również należy, że przepisy nowego Prawa wodnego nie mają charakteru retroaktywnego. Zasady nią wprowadzone mają bowiem zastosowanie jedynie do zdarzeń mających miejsce po dniu jej wejścia w życie.
Stosownie do art.35 ust.1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne usługi wodne polegają na zapewnieniu gospodarstwom domowym, podmiotom publicznym oraz podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą możliwości korzystania z wód w zakresie wykraczającym poza zakres powszechnego korzystania z wód, zwykłego korzystania z wód oraz szczególnego korzystania z wód. Jak wynika z art.35 ust.3 pkt 1) ustawy usługi wodne obejmują pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych. W myśl art.268 ust.1 pkt 1) ustawy za usługi wodne polegające na poborze wód podziemnych lub wód powierzchniowych uiszcza się opłaty.
Przepis z art. 13 pkt 21 ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o rewitalizacji rzeki Odry (Dz.U.2023.1963) zmienił z dniem 1 stycznia 2024 r. ustawę z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne poprzez uchylenie przepisu art.280 pkt 1 ustawy zmienianej.
Z kolei w przepisie art. 19 ustawy nowelizującej, stanowiącym przepis przejściowy, określono że do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 stycznia 2024 r. w sprawie opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 280 pkt 1 ustawy zmienianej w art. 13, stosuje się przepisy dotychczasowe. Do opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 280 pkt 1 ustawy zmienianej w art. 13, należnej i nieuiszczonej do dnia 1 stycznia 2024 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Za korzystanie z usług wodnych, o którym mowa w art. 280 pkt 1 ustawy zmienianej w art. 13, do dnia 1 stycznia 2024 r. ponosi się opłatę podwyższoną na zasadach określonych w przepisach ustawy zmienianej w art. 13 w brzmieniu dotychczasowym.
Oznacza to, że pomimo uchylenia przepisu art.280 pkt 1 z dniem 1 stycznia 2024 r., jeżeli postępowanie w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej zostało wszczęte przed dniem 1 stycznia 2024 r. (jak to miało miejsce w kontrolowanej sprawie), to jest ona rozstrzygana na podstawie art.280 pkt 1 oraz art.281 ust.1 ustawy Prawo wodne w brzmieniu sprzed omawianej nowelizacji.
Zgodnie z art. 280 pkt 1 lit.a) ustawy w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 13 lipca 2023 r. (Dz.U.2023.1963) opłatę podwyższoną ponosi się w razie korzystania z usług wodnych polegających na poborze wód podziemnych lub wód powierzchniowych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego.
Stosownie zaś do art.281 ust.1 ustawy w brzmieniu sprzed tej nowelizacji wysokość opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 280 pkt 1, w przypadku dokonywania poboru wód podziemnych lub wód powierzchniowych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego ustala się w wysokości 500% opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych.
Z kolei art.274 pkt 2) w/w ustawy określa górne jednostkowe stawki opłat za usługi wodne, o których mowa w art. 268 ust. 1 pkt 1-3 oraz w art. 269, za pobór wód w formie opłaty zmiennej, w zależności od ilości pobieranej wody w ramach pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego.
Skoro zatem – jak już wyżej zostało powiedziane - strona skarżąca pobierała wody podziemne w okresie I kwartału 2021r. nie dysponując w tym czasie aktualnym wymaganym pozwoleniem wodnoprawnym , to zobowiązana jest ona do poniesienia zwiększonej opłaty za pobór wód podziemnych w wysokości 500% opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych. Wymiar opłaty wynosił w badanym okresie 17zł , zatem pięciokrotność tej kwoty stanowi 85zł i taka też kwota opłaty podwyższonej została określona w zaskarżonych decyzjach. Zaznaczyć też należy , że strona skarżąca samej wysokości opłaty nie kwestionowała, uznając iż opłata jest nienależna co do zasady.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi , wskazać należy, że korzystanie z wód na potrzeby szkoły ( Szkoły Podstawowej w M. nie jest tożsamym ze zwykłym korzystaniem z wód na zaspokojenie potrzeb własnego gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 33 ust 3 Prawa wodnego ( o czym była już wyżej mowa). Rozwijając jeszcze ten temat pojęcie własnego gospodarstwa należy rozumieć w ujęciu systemowym nie tylko jako gospodarstwo nastawione na zaspokojenie potrzeb osobistych właściciela gruntu prowadzącego gospodarstwo domowe, ale także jako ukierunkowane na zaspokojenie potrzeb gospodarstwa domowego prowadzonego przez inną osobę z woli i za wiedzą właściciela terenu, na którym gospodarstwo domowe jest zlokalizowane ( por. wyrok NSA z 14.02.2023r. sygn. akt III OSK 1839/21). W świetle powyższego rację ma organ, który wskazuje , że pobór wody dla potrzeb szkoły nie mieści się w definicji zwykłego korzystania z wód, nie wymagającego w świetle aktualnych przepisów Prawa wodnego pozwolenia wodnoprawnego. Woda bowiem nie jest pobierana na zaspokojenie osobistych potrzeb właściciela gruntu ani gospodarstwa domowego prowadzonego przez inną osobę za jego zgodą, lecz na potrzeby szkoły jako instytucji, w związku z jej funkcjonowaniem- co było również przedmiotem ustaleń organu. Zatem nie znajduje w sprawie również uzasadnienia zarzut niedostatecznego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności w sprawie, albowiem organ w sposób należyty ustalił relewantne dla sprawy fakty i odniósł je do właściwych przepisów prawa materialnego, o czym szczegółowo była mowa wyżej.
Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 151 p.p.s.a skargę oddalił.