II SA/Po 4152/01

II SA/Po 4152/01 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2004-06-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2001-11-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Ewa Makosz-Frymus /przewodniczący sprawozdawca/
Maciej Dybowski
Maria Hrycaj
Rafał Batorowicz
Symbol z opisem
634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący del. Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus(spr) Sędziowie Sędzia NSA Rafał Batorowicz Sędzia NSA Maciej Dybowski Protokolant Referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi J.D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej J.D. kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/M.Dybowski /-/E.Makosz-Frymus /-/R.Batorowicz
Uzasadnienie
4/II SA/Po 4152/01
U Z A S A D N I E N I E
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 20 ust. 3 w związku z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zm.), pozbawił J.D. uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie C.D., który posiadał te uprawnienia z tytułu walki o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 25 lipca 1945 r. do 9 lutego 1947 r.
W uzasadnieniu decyzji podano, że ZBoWiD w P. decyzją z dnia 15 lipca 1982 r. przyznał J.D. uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie C.D. Z zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w P. z dnia 23 listopada 1970 r. wynika, że C.D. w okresie od 25 lipca 1945 r. do 9 lutego 1947 r. pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej i brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem.
W związku z tym Kierownik Urzędu stwierdził, że C.D. uzyskał, na mocy dotychczasowych przepisów, uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 -1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej", a takie osoby, w myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy, pozbawia się uprawnień ko0mbatanckich. W związku z tym nie przysługują uprawnienia wdowom i wdowcom po kombatantach (art. 20 ust. 3) ustawy). Uprawnienia wdowy są pochodne w stosunku do uprawnień kombatanta i w związku z tym Kierownik urzędu nie miał podstaw prawnych do zachowania J.D. uprawnień wdowy po kombatancie.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J.D. stwierdziła, że pozbawienie jej uprawnień nabytych w 1982 r. z powołaniem się na przepisy zmienione w latach dziewięćdziesiątych jest niezgodne z pojęciem sprawiedliwości społecznej. Ponadto J.D. podała, że mąż jej nie żyje od 1974 r. i nie może dostarczyć dokumentów potwierdzających jego udział w wojnie w 1939 r., a gdy żył nikt nie żądał od niego dodatkowych dokumentów.
Decyzją z dnia [...] nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].
W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J.D. nie wniosła nic nowego do sprawy i nie nadesłała dokumentów, które mogłyby stanowić podstawę zmiany decyzji.
Kierownik Urzędu wyjaśnił ponadto, że w świetle art. 20 ust. 3 i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jakiekolwiek zadania wykonywane podczas zatrudnienia w Milicji Obywatelskiej, bez względu na zajmowane stanowisko, nie mogą być uznane jako działalność kombatancka. W związku z tym nie przysługują również uprawnienia wdowom i wdowcom po kombatancie.
Stwierdził też Kierownik Urzędu, że wniosek J.D. w sprawie udziału jej męża w wojnie obronnej w 1939 r. jest bezprzedmiotowy i nie ma wpływu na rozstrzygnięcie decyzji ponieważ, zgodnie z art. 22 ust. 3 cytowanej ustawy termin składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich z nowych tytułów upłynął w dniu 31 grudnia 1998 r.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J.D. ponownie powołała się na to, że uprawnienia wdowy otrzymała w 1982 r., a więc w czasie obowiązywania poprzedniej ustawy o kombatantach. W związku z tym skarżąca skierowała do Sądu zapytanie, czy słuszne jest pozbawienie jej uprawnień po dziewiętnastu latach korzystania z nich i czy istnieje zasada nabytych uprawnień.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
Ustawodawca w art. 25 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. nr 42, poz. 371 ze zm.), zamieszczonym w rozdziale "Przepisy przejściowe i końcowe", uregulował sytuację prawną osób, które w dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. 1 stycznia 1991 r., posiadały uprawnienia kombatanckie uzyskane na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów. Uregulowanie takie było następstwem innego określenia w ustawie o kombatantach przesłanek uprawniających do uzyskania statusu kombatanta lub innej osoby uprawnionej, niż w poprzednio obowiązujących przepisach. Wprowadzając w ustawie o kombatantach nowe określenie działalności kombatanckiej i działalności równorzędnej z działalnością kombatancką ustawodawca w art. 25 uregulował sprawę osób, które uzyskały uprawnienia kombatanckie przed dniem wejścia w życie ustawy o kombatantach, na podstawie dotychczasowych przepisów. Przyjęto zasadę, że osoby te zachowują uprawnienia z wyjątkami określonymi w art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach. W przypadku osób, które uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 ustawy o kombatantach przyjęto zasadę, że osoby te pozbawia się uzyskanych wcześniej uprawnień kombatanckich.
Do tej grupy osób należał mąż skarżącej C.D., który uprawnienia kombatanckie nabył z tytułu walki o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 25 lipca 1945 r. do 9 lutego 1947 r. pełniąc w tym czasie służbę w Milicji Obywatelskiej. Fakt pełnienia służby w Milicji Obywatelskiej nie daje podstaw do zachowania uprawnień kombatanckich bowiem zgodnie z treścią uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2000 r. sygn. OPS 5/00, Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służba państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach.
Przysługujące wdowom i wdowcom, w myśl art. 20 ust. 3 cytowanej ustawy o kombatantach uprawnienia po kombatantach mają charakter pochodny od uprawnień samego kombatanta. W związku z tym rozwiązania ustawowe dotyczące uprawnień nabytych przez kombatantów należy odnieść do sytuacji wdów i wdowców. Pochodny charakter uprawnień wdowy po kombatancie oznacza, że mogą one być przyznane wdowie wyłącznie w sytuacji, w której w świetle przepisów obowiązujących w dacie wydania decyzji, uprawnienia takie przysługiwałyby kombatantowi i nie byłoby podstaw do pozbawienia go tych uprawnień w trybie określonym w art. 25 ustawy.
Stanowisko to znajduje uzasadnienie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996 r. sygn. II AZP 32/95/OSNAPiUS z 1996 r. nr 15 poz. 206), a także w późniejszych wyrokach SN z dnia 22 lutego 2001 r. sygn. III RN 72/00/OSNAP 2001/19/575), z dnia 14 marca 2002 r. sygn. III RN 107/01.
W świetle powyższych okoliczności należy stwierdzić, że C.D. gdyby żył zostałby, na mocy art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, pozbawiony uprawnień kombatanckich przyznanych mu decyzją ZBoWiD z 1970 r. W związku z tym brak podstaw prawnych do zachowania przez J.D. uprawnień przysługujących jej jako wdowie po C.D., któremu uprawnienia kombatanckie przyznano z tytułu walki o utrwalenie władzy ludowej.
J.D. podnosiła jednak w toku postępowania, że mąż jej brał udział w wojnie w 1939 r. O swoim udziale w działaniach wojennych we wrześniu 1939 r. w ramach jednostek Przysposobienia Wojskowego, pisał C.D. w deklaracji członkowskiej z 1970 r. (k. 12 verte akt administracyjnych).
Mimo to Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, rozpoznając ponownie sprawę, nie poczynił żadnych ustaleń co do twierdzeń skarżącej.
Gdyby C.D. przysługiwały uprawnienia kombatanckie z tytułu udziału w wojnie obronnej 1939 r., to skarżąca miałaby podstawę do zachowania uprawnień wdowy z tego tytułu.
W związku z tym Sąd nie podziela stanowiska organu, że wniosek skarżącej jest bezprzedmiotowy i nie ma wpływu na rozstrzygnięcie decyzji, a ponadto jest spóźniony z uwagi na termin określony w art. 22 ust. 2 ustawy o kombatantach.
W tej kwestii wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2001 r. sygn. III RN 77/00/0SN z 2001 r./ poz. 475), a następnie Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 3 grudnia 2001 r. sygn. OPS 11/01(ONSA 2002/3/100).
Zgodnie przyjętym stanowiskiem przewidziany w art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach termin zastrzeżony do składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich nie dotyczy sytuacji, gdy weryfikowany kombatant, który uzyskał uprawnienia kombatanckie jako "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", zgłasza w postępowaniu weryfikacyjnym, prowadzonym po 31 grudnia 1998 r., że zachodzą okoliczności uzasadniające po jego stronie tytuł do uprawnień kombatanckich określonych w tej ustawie. Wyżej wymienione orzeczenia dotyczą co prawda osoby kombatanta, ale zdaniem Sądu Orzekającego, znajdują także zastosowanie w sytuacji zaistniałej w niniejszej sprawie.
Zresztą w dacie orzekania przez Sąd przepis art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach nie wywiera żadnych skutków prawnych z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 kwietnia 2003 r. sygn. SK 4/02(OTK-A-2003/4/31), w którym przepis ten został uznany za niezgodny z art. 2 i art. 22 Konstytucji RP. Wyrok ten wszedł w życie z dniem ogłoszenia tj. 29 kwietnia 2003 r. (DZ. U. nr 72 poz. 658).
W związku z powyższym rzeczą organu będzie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, zgodnie z przepisami kpa, w celu dokładnego wyjaśnienia, czy C.D. spełniałby przesłanki do zachowania uprawnień kombatanckich z innego, wskazanego w ustawie o kombatantach, tytułu, a następnie podjęcie stosownej decyzji co do uprawnień przysługujących J.D. jako wdowie po kombatancie.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) w związku z art. 97 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271), orzekł jak w sentencji.
/-/M.Dybowski /-/E.Makosz-Frymus /-/R.Batorowicz
KB/