II SA/Kr 63/25

II SA/Kr 63/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Agnieszka Nawara-Dubiel
Joanna Tuszyńska
Magda Froncisz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Ochrona środowiska
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art 61 a , art 156
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art  151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magda Froncisz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędzia WSA Agnieszka Nawara - Dubiel po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 lutego 2025 r. sprawy ze skargi G. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 14 listopada 2024 r., znak SKO.OŚ.4170/141/2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 11 lipca 2024 r. J. G. i G. G. zwrócili się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy D. z 13 grudnia 2013 r., nr RK.6220.12.4.2013, ustalającej środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia polegającego na "Sanitacji otuliny Puszczy Niepołomickiej na terenie Gminy D." na podstawie art. 71 ust. 2 pkt 2, art. 75 ust. 1 pkt 4, art. 84 i art. 85 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (obecnie Dz.U. z 2024 r., poz. 1112), dalej "u.i.o.ś.",
Skarżący zarzucili, że ww. decyzja została wydana przez Wójta Gminy D. we własnej sprawie, z naruszeniem przepisów o wyłączeniu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie postanowieniem z 6 września 2024 r. znak SKO.OŚ.4170/130/2024 odmówiło wszczęcia postępowania, jako podstawę prawną wskazując art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572), dalej "K.p.a.".
W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wyjaśniło, że podnoszona przez skarżących przesłanka nie kwalifikuje się do żadnej z podstaw stwierdzenia nieważności decyzji. Z treści zarzutu wynika, że skarżący upatrują wadliwości decyzji w fakcie, iż została wydana przez organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, art. 25 i art. 27 K.p.a., co stanowi przesłankę do wszczęcia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. Trybem wynikającym z powołanych przez skarżących okoliczności jest tryb ewentualnego wznowienia postępowania.
J. G. i G. G. wnieśli do SKO o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wójta Gminy D. z 13 grudnia 2013 r., podnosząc, że decyzja ta jest wadliwa nie tylko ze względu na kwestie mogące być przedmiotem wznowienia, ale całościowo. Zdaniem skarżących Kolegium powinno sprawę dogłębnie zbadać, gdyż np. jeśli nie dokonano obwieszczeń, to jest to sama w sobie kwestia mogąca stanowić o rażącym naruszeniu prawa.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie postanowieniem z 14 listopada 2024 r. znak SKO.OŚ.4170/141/2024, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 i art. 61a K.p.a., utrzymało w mocy ww. postanowienie własne z 6 września 2024 r.
W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji wskazał na wstępie, że złożenie wniosku o wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności nie powoduje automatycznie wszczęcia tego postępowania. Inicjuje jedynie czynności wyjaśniające, które w tej fazie nie mogą jeszcze obejmować badania czy przyczyny nieważności rzeczywiście miały miejsce, a dotyczą jedynie formalnej dopuszczalności wniosku.
W sprawie niniejszej we wniosku o stwierdzenie nieważności skarżący podnieśli, że Wójt wydał decyzję we własnej sprawie, a zatem w ich ocenie zachodzi przesłanka nieważności.
Organ przywołał treść art. 156 K.p.a. i wyjaśnił, że przesłanka polegająca na wydaniu decyzji przez Wójta Gminy D. we własnej sprawie nie kwalifikuje się do żadnej z powyższych podstaw stwierdzenia nieważności decyzji. Wniosek ten wyartykułowany w zaskarżonym postanowieniu Kolegium z 6 września 2024 r. jest oczywisty i prawidłowy.
Jeżeli więc skarżący upatrują wadliwości decyzji w tym, że decyzja wydana została przez organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27, to stanowi to przesłankę do wszczęcia postępowania administracyjnego określoną w art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. Prawidłowo Kolegium wskazało, że trybem wynikającym z powołanych przez skarżących okoliczności pozostaje wznowienie postępowania.
W jednym z najnowszych wyroków NSA z 14 lutego 2024 r. sygn. II OSK 1249/21 podkreślono, że zarówno w orzecznictwie, jak i w literaturze prawniczej, wskazuje się na niekonkurencyjność trybów wznowienia postępowania administracyjnego i stwierdzenia nieważności decyzji. Oznacza to, że poszczególne tryby mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji. Tryby te nie mogą być co do zasady stosowane łącznie (wyrok NSA z 19 września 2013 r., sygn. II OSK 533/12, LEX nr 1408542 oraz M. Jaśkowska [w:] M. Wilbrandt- Gotowicz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2023, art. 145).
Mając więc na uwadze okoliczności podniesione przez skarżących we wniosku z 11 lipca 2024 r. rozstrzygnięcie Kolegium odmawiające wszczęcia postępowania było prawidłowe, bowiem zastosowanie trybu nieważnościowego jest niedopuszczalne w przypadku podnoszenia przesłanki wznowienia postępowania.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podnieśli, że Kolegium powinno sprawę zbadać dogłębnie, bo np. organ mógł nie dokonać obwieszczeń, a to stanowi rażące naruszenie prawa.
Kolegium zauważyło, że skarżący nie wskazali, na czym polega w ich ocenie kwalifikowana wadliwość decyzji Wójta Gminy D., nie sformułowali bowiem żadnego zarzutu, a jedynie podali na czym ich zdaniem może polegać rażące naruszenie prawa i być może takie uchybienie stwierdzi Kolegium jeżeli dogłębnie zbada sprawę.
Tymczasem tryb stwierdzenia nieważności jest trybem nadzwyczajnym wzruszenia decyzji administracyjnej. Wniosek inicjujący postępowanie wyznacza jednocześnie jego ramy, zakreślając również jego przedmiot. To treść zgłoszonego żądania określa rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania, a także wyznacza właściwą normę prawa materialnego lub procesowego, która będzie relewantna dla ustalenia zakresu podmiotowego i przedmiotowego postępowania. Organ administracji jest zaś tym żądaniem związany, gdyż tylko i wyłącznie strona składająca podanie określa przedmiot swojego żądania i nim rozporządza.
Nie może zatem być tak, że wniosek o stwierdzenie nieważności zawiera jedynie bliżej nieokreślone sugestie, a nie zawiera w ogóle sformułowanych zarzutów, które określałyby ramy postępowania nieważnościowego prowadzonego na wniosek.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazano, że "kolegium powinno dogłębnie sprawę zbadać, gdyż np. jeśli nie dokonano obwieszczeń, to jest to sama w sobie kwestia mogąca stanowić o rażącym naruszeniu prawa", stanowi to zatem jedynie wezwanie Kolegium do wszczęcia postępowania "z urzędu" i jednocześnie dowodzi, że skarżący nie są w stanie sformułować żadnych zarzutów uzasadniających w ich ocenie stwierdzenie nieważności decyzji, a które wyznaczałyby ramy postępowania nieważnościowego.
Kolegium wyjaśniło także, że chociaż każde z postępowań nadzwyczajnych, a więc także w sprawie stwierdzenia nieważności, może być wszczynane z urzędu, jak i na wniosek strony, to działanie z urzędu pozostawione jest wyłącznie uznaniu organu administracji publicznej. Jeżeli więc organ nie znajduje podstaw do uruchomienia postępowania nadzwyczajnego we własnym zakresie, to nieuprawnione jest zarzucanie organowi zaniechanie działania w określonym kierunku (wyrok WSA w Olsztynie z 17 grudnia 2019 r. sygn. II SA/OI 875/19).
G. G., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na ww. postanowienie Kolegium z 14 listopada 2024 r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
- art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania materiału dowodowego przejawiające się w niezweryfikowaniu żadnej z przesłanek do stwierdzenia nieważności;
- art. 61a § 1 K.p.a., poprzez odmowę wszczęcia postępowania, w sytuacji gdy brak było podstaw do takiego postąpienia, a odmowa może być dokonana wyjątkowo.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i rozważenie przez Sąd konieczności uchylenia postanowienia organu I instancji w całości.
Wniósł też o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i zasądzenie od Kolegium na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zaskarżone postanowienie zostało wydane przedwcześnie, a w sprawie nie było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania w oparciu o taką argumentację.
Skarżący zarzucił, że Kolegium w istocie pominęło, że to na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek wyjaśnienia wszystkich kwestii w tego typu sprawie. "Organ nie może uchybiać się od badania przesłanek", których zaistnienie strona zasygnalizowała, uzasadniając swoje postąpienie w ten sposób, że strona organowi czegoś, dodatkowo wprost nie podała. Strona takiego obowiązku nie ma, by wyręczać organy administracji publicznej.
Jednocześnie skarżący podkreślił, że podał w czym upatruje kwestii rażącego naruszenia prawa, tj. podał, że upatruje tego w naruszeniu przepisów dotyczących dokonywania obwieszczeń. Zarzucił, że Kolegium nawet nie poruszyło tej kwestii. Nie zweryfikowało również, czy w ogóle takie obwieszczenia miały miejsce, w jaki sposób, czy były to czynności we właściwym czasie. Zdaniem skarżącego, wbrew twierdzeniom Kolegium, nie chodzi tutaj o przesłankę wznowienia postępowania. Strona wyraźnie określiła, że w tym zakresie upatruje błędów, a mimo to, postępowania nie wszczęto. Wadliwości w zakresie przestrzegania przepisów w tej materii mogą przecież być podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji.
Skarżący podniósł, że w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania może być wydane wyjątkowo – np. gdy jest oczywiste, gdy wnioskujący nie jest stroną. W tej sprawie taka sytuacja w jasny sposób nie zachodzi.
Strona "nie musi się znać". Nie występowała z pełnomocnikiem. I oczywiście, może nie być w stanie konkretnie formułować zarzutów, ale to rolą Kolegium jest zadbanie, choćby po myśli art. 9 K.p.a., aby przez swoje postępowanie nie poniosła szkody.
Tymczasem, zdaniem skarżącego, Kolegium wolało arbitralnie odmówić wszczęcia postępowania, które to dopiero postępowanie dałoby odpowiedź, czy wskazywana decyzja zawiera wady. Nie może przy tym być ograniczeń, co do przesłanek, które będą w sprawie badane. W niniejszej sprawie strona, mimo że podała w czym upatruje naruszeń, nie doczekała się merytorycznego rozpoznania swojej sprawy – i to nawet w powołanym przez nią zakresie.
Właściwe rozumienie unormowania zawartego w art. 61a § 1 K.p.a. musi według skarżącego prowadzić do wniosku, że odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego następuje wówczas, gdy brak interesu prawnego wnioskodawcy jest oczywisty. Wobec tego zastosowanie art. 61a § 1 K.p.a. zasadniczo winno być ograniczone do sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania zgłoszone zostało przez podmiot oczywiście nieuprawniony, a stwierdzenie tego nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania zastrzeżona jest bowiem dla wstępnego etapu oceny wniosku (wyrok NSA z 8 lutego 2018 r., sygn. I OSK 2468/17, LEX nr 2465017).
Skarżący zauważył również, że postępowanie nieważnościowe nie wyklucza prowadzenia innych dowodów niż zgromadzone w postępowaniu zwykłym. W postępowaniu tym nie wyklucza się więc prowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego celem jest ustalenie czy analizowany akt organu rażąco narusza prawo. Jako utrwalone należy uznać stanowisko, zgodnie z którym organ ma w postępowaniu nadzwyczajnym, prowadzonym w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego przedmiotem jest ustalenie, czy stan faktyczny przyjęty przy wydaniu decyzji będącej przedmiotem postępowania nieważnościowego odpowiada prawdzie w świetle istniejącego w sprawie materiału dowodowego (wyrok NSA z 16 lutego 2024 r., sygn. I OSK 2112/20, LEX nr 3698138).
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Kolegium powtórzyło argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, dodając, że błędny jest zarzut niezbadania żadnej z przesłanek stwierdzenia nieważności, albowiem wniosek skarżących okazał się nieuzasadniony na etapie badania formalnego wniosku. Jeżeli więc Kolegium dokonało odmowy wszczęcia postepowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, to nie miało podstaw do badania, czy zachodzi którakolwiek z podstaw stwierdzenia nieważności decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 r.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (materialnym - określającym prawa i obowiązki stron oraz procesowym - regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej), nie są przy tym związane – w myśl przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935), dalej "P.p.s.a." - zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co daje Sądowi podstawę i zarazem obliguje do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa.
Niniejsza sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym, bowiem zgodnie z art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zaskarżone postanowienie należy do pierwszej z wymienionych kategorii, dlatego też sprawa została skierowana do rozpoznania w trybie uproszczonym, bez wyznaczania rozprawy.
Dokonana na podstawie powyższych kryteriów kontrola legalności zaskarżonego postanowienia wykazała, że jest ono całkowicie zgodne z prawem i prawidłowe, a bezzasadne zarzuty skargi nie mogą odnieść zamierzonego skutku.
Przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem, w tym szczególnie z art. 61a § 1 K.p.a., postanowienia Kolegium z 14 listopada 2024 r., utrzymującego w mocy postanowienie własne z 6 września 2024 r., o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego na podstawie art. 61a K.p.a. Na gruncie niniejszej sprawy istota problemu sprowadza się zatem do ustalenia tego, czy w zaistniałym stanie faktycznym organy administracji wydając postanowienia w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania na wniosek skarżącego G. G. i J. G. z 11 lipca 2024 r., słusznie zastosowały art. 61a K.p.a.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia SKO, Sąd stwierdził, że skarga jest bezzasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Decyzja Wójta Gminy D. z 13 grudnia 2013 r. nr RK.6220.12.4.2013, której ważność zakwestionował skarżący, to decyzja środowiskowa wydana na podstawie przepisów u.i.o.ś.
Zgodnie z art. 72 ust. 3 u.i.o.ś., decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach dołącza się do wniosku o wydanie decyzji, o których mowa w ust. 1, oraz zgłoszenia, o którym mowa w ust. 1a. Złożenie wniosku lub dokonanie zgłoszenia następuje w terminie 6 lat od dnia, w którym decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach stała się ostateczna, z zastrzeżeniem ust. 4 i 4b.
W myśl zaś art. 72 ust. 4 u.i.o.ś. złożenie wniosku lub dokonanie zgłoszenia może nastąpić w terminie 10 lat od dnia, w którym decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach stała się ostateczna, o ile strona, która złożyła wniosek o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, lub podmiot, na który została przeniesiona ta decyzja, otrzymali, przed upływem terminu, o którym mowa w ust. 3, od organu, który wydał decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach w pierwszej instancji, stanowisko, że aktualne są warunki realizacji przedsięwzięcia określone w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach lub postanowieniu, o którym mowa w art. 90 ust. 1, jeżeli było wydane. Zajęcie stanowiska następuje na wniosek uwzględniający informacje na temat stanu środowiska i możliwości realizacji warunków wynikających z decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach lub postanowienia, o którym mowa w art. 90 ust. 1, jeżeli było wydane. Wniosek, o którym mowa w zdaniu drugim, składa się do organu nie wcześniej niż po upływie 5 lat od dnia, w którym decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach stała się ostateczna.
Jak wynika z akt sprawy (pismo Wójta z 12 sierpnia 2024 r.), sporna decyzja Wójta z 13 grudnia 2013 r., ustalająca środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia polegającego na "Sanitacji otuliny Puszczy N. j na terenie Gminy D.", przedłużona postanowieniem z 6 grudnia 2019 r. do 12 stycznia 2024 r., z mocy prawa wygasła.
Zgodnie z art. 156 K.p.a., określającym enumeratywnie przesłanki nieważności decyzji administracyjnej, której domaga się w stosunku do ww. decyzji Wójta z 13 grudnia 2013 r. skarżący:
§ 1. Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:
1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;
2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;
3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco;
4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;
5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;
6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;
7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.
§ 2. Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.
W myśl art. 157 § 2 K.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
Stosownie do art. 61a § 1 K.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Według Z.R. Kmiecika "inne uzasadnione przyczyny" to "przypadki pierwotnej bezprzedmiotowości postępowania, tj.: (...) c) wniesienie żądania w sprawie rozstrzygniętej już decyzją; d) wniesienie żądania w sprawie, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji; e) wniesienie żądania po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw (przedawnienie materialnoprawne)" (Z.R. Kmiecik, Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014, s. 211–212).
Do innych uzasadnionych przyczyn odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego należy żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 października 2012 r., sygn. II OSK 1087/11, LEX nr 1234059).
Nie ulega więc wątpliwości, że decyzja, która nie ma przymiotu ostateczności, nie może być przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ani na wniosek, ani z urzędu, co znajduje także uzasadnienie w treści art. 156 K.p.a.
Co więcej stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej jest możliwe jedynie w odniesieniu decyzji istniejących. Nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji, która nie funkcjonuje w obrocie prawnym. Wygaśnięcie decyzji o zabezpieczeniu jest równoznaczne z utratą jej bytu prawnego. Decyzja, która wygasła z mocy prawa, nie kształtuje już praw i obowiązków stron. Nie jest więc możliwe zastosowanie tego trybu do usunięcia z obrotu prawnego decyzji, która już w tym obrocie nie istnieje, ze względu na upłynięcie terminu 10 lat od uostatecznienia się decyzji, o którym mowa w art. 72 ust. 4 u.i.o.ś.
Przepis art. 156 § 1 K.p.a. wymaga, by decyzja, której stwierdzenia nieważności strona żąda, była ostateczna. W rezultacie żądanie to - aby było prawnie skuteczne - powinno mieć za przedmiot decyzję istniejącą w obrocie prawnym.
Skoro decyzja z Wójta z 13 grudnia 2013 r. wygasła z mocy ustawy, to organ podatkowy nie był uprawniony do rozważania istnienia przesłanek stwierdzenia jej nieważności. Nie można więc stwierdzić nieważności decyzji, której nie ma, gdyż wcześniej wygasła.
Podkreślić należy, że jeśli decyzja objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności nie była ostateczna, bądź nie istnieje, to każda z tych okoliczności stanowi samodzielną podstawę do odmowy wszczęcia postępowania w tym przedmiocie.
Podsumowując przedstawione rozważania należy stwierdzić, że organ trafnie zastosował art. 61a § 1 K.p.a. i odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji opisanej we wniosku, co do której minął termin wskazany w art. 72 ust. 4 u.i.o.ś.
Dodatkowo warto zauważyć, że nawet gdyby ww. termin nie upłynął, to Sąd w okolicznościach niniejszej podziela w pełni stanowisko Kolegium, że złożenie wniosku o wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności nie powoduje automatycznie wszczęcia tego postępowania. Inicjuje jedynie czynności wyjaśniające, które w tej fazie nie mogą jeszcze obejmować badania czy przyczyny nieważności rzeczywiście miały miejsce, a dotyczą jedynie formalnej dopuszczalności wniosku (por. wyrok NSA z 7 grudnia 2022 r., sygn. II OSK 3750/19 – powołane w niniejszym uzasadnieniu wyroki są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W konsekwencji prawidłowo organ przywołując i wyjaśniając treść art. 156 K.p.a. wskazał, że przesłanka polegająca na wydaniu decyzji przez Wójta we własnej sprawie nie kwalifikuje się do żadnej z przewidzianych przez ustawodawcę podstaw stwierdzenia nieważności decyzji. Wniosek ten wyartykułowany już w postanowieniu I instancji z 6 września 2024 r. jest rzeczywiście oczywisty i prawidłowy.
Innymi słowy rozstrzygnięcie Kolegium odmawiające wszczęcia postępowania nieważnościowego, mając więc na uwadze podniesione przez skarżących we wniosku z 11 lipca 2024 r. okoliczności, nie mogło być inne, bowiem zastosowanie trybu nieważnościowego jest niedopuszczalne w przypadku podnoszenia przesłanki wznowienia postępowania.
Odnośnie natomiast zarzutu skargi, że Kolegium pominęło, iż to na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek wyjaśnienia wszystkich kwestii w tego typu sprawie, Sąd wyjaśnia, że strona oczywiście nie ma obowiązku wyręczania organów administracji publicznej, ale jeżeli chce doprowadzić do skutecznego wszczęcia postępowania w sprawie nieważności, to musi wykazać konkretnie co najmniej jedną przesłankę wymienioną w art. 156 § 1 K.p.a.
Zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 23 września 2024 r. sformułowanie: "Kolegium powinno sprawę dogłębnie zbadać, gdyż np. jeśli nie dokonano obwieszczeń, to jest to sama w sobie kwestia mogąca stanowić o rażącym naruszeniu prawa." nie spełnia tak wskazanych wymogów konkretności określenia upatrywanej podstawy stwierdzenia nieważności.
Sąd w całości podziela stanowisko organu II instancji, że skarżący w istocie nie wskazał, na czym polega w jego ocenie kwalifikowana wadliwość decyzji Wójta, nie sformułował bowiem na tym etapie postepowania administracyjnego żadnego konkretnego zarzutu. Poddał jedynie ogólnikowo w wątpliwość, czy doręczenia przez obwieszczenia były przeprowadzone w prawidłowy sposób i wskazał na możliwą ocenę takiego ewentualnego uchybienia jako rażące naruszenie prawa.
Tymczasem, jak słusznie podkreśliło Kolegium, tryb stwierdzenia nieważności jest trybem nadzwyczajnym wzruszenia decyzji administracyjnej. Wniosek inicjujący postępowanie wyznacza jednocześnie jego ramy, zakreślając również jego przedmiot. To treść zgłoszonego żądania określa rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania, a także wyznacza właściwą normę prawa materialnego lub procesowego, która jest relewantna dla ustalenia zakresu podmiotowego i przedmiotowego postępowania. Organ administracji jest zaś tym żądaniem związany, ponieważ tylko i wyłącznie strona składająca podanie określa przedmiot swojego żądania i nim rozporządza.
W konsekwencji wniosek o stwierdzenie nieważności, czy o ponowne rozpatrzenie, zawierające jedynie bliżej nieokreślone sugestie, a niezawierające w ogóle sformułowanych zarzutów, które określiłyby ramy postępowania nieważnościowego prowadzonego na wniosek, słusznie organ załatwił w formie postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania.
Należy też wskazać, że rozwijanie w skardze argumentacji wyjaśniającej intencje, jakie miały stać za przedmiotowym wnioskiem o stwierdzenie nieważności, nie może przynieść skutku podważenia prawidłowego działania organów wobec adekwatnego zidentyfikowania przez nie aktualnej na chwilę rozstrzygnięcia treści wniosku, mającej przecież manifestować stanowisko i oczekiwania strony postępowania.
Odnosząc się do poglądu skarżącego, że w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, iż: "postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania może być wydane wyjątkowo, np. gdy jest oczywiste, gdy wnioskujący nie jest stroną, a w tej sprawie taka sytuacja w jasny sposób nie zachodzi", Sąd wskazuje, że w orzecznictwie jasno wskazuje się, iż postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania może być wydane wyjątkowo – np. gdy jest oczywiste, gdy wnioskujący nie jest stroną, ale choć jest to najczęstszy przypadek zastosowania tego przepisu, z całą pewnością nie wyczerpuje możliwości zastosowania art. 61a § 1 K.p.a. do wniosku o wszczęcie postępowania nieważnościowego. Zastosowanie to będzie miało bowiem miejsce w każdym przypadku, gdy zaistnieją inne oczywiste, uzasadnione przeszkody wszczęcia postępowania.
Tak też było w niniejszej sprawie, czego stwierdzenie nie wymagało nadto prowadzenia postępowania wyjaśniającego.
Nie może być tak, jak zdaje się oczekiwać skarżący, że w każdym przypadku złożenia przez stronę wniosku o stwierdzenie nieważności bez pełnomocnika, gdy we wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy w luźny sposób wnioskodawca poruszy kwestie prawidłowości postępowania, materializować miałby się obowiązek organu wszczęcia postępowania i zbadania z urzędu wszystkich możliwych przesłanek stwierdzenia nieważności.
Sąd nie znalazł również w okolicznościach niniejszej sprawy podstaw do stwierdzenia zarzuconego w skardze naruszenia przez organ art. 9 K.p.a.
Zarzuty skargi odnośnie braku oczekiwanych działań (np. dowodowych) po wszczęciu postępowania w sprawie nieważności nie mogły być badane przez Sąd, bowiem w sprawie niniejszej kontrola ograniczyć musiała się do oceny prawidłowości zastosowania przez organy art. 61a § 1 K.p.a. Sąd stwierdza, że przesłanki zastosowania tego przepisu wobec wniosku z 11 lipca 2024 r. z całą pewnością zaistniały.
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcie podjęte w niniejszej sprawie przez Kolegium jest zgodne z prawem, znajduje oparcie w materiale dowodowym i nawiązuje do przesłanki z art. 61a § 1 K.p.a. Ocena organu nie nosiła cech dowolności czy arbitralności. Wszystkie istotne okoliczności podnoszone przez skarżącego zostały przez skarżony organ wzięte pod uwagę na tyle, na ile to było możliwe i celowe na tym etapie postępowania. Sąd nie stwierdził również w niniejszej sprawie zarzucanych przez skarżącego naruszeń przepisów K.p.a. Wobec powyższego Sąd oddalił bezzasadną skargę, o czym orzekł w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 P.p.s.a.