II SA/Kr 624/25

II SA/Kr 624/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-07-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Agnieszka Nawara-Dubiel
Anna Kopeć /sprawozdawca/
Sebastian Pietrzyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 134 i 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 134
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Sebastian Pietrzyk Sędziowie: SWSA Agnieszka Nawara - Dubiel AWSA Anna Kopeć (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Wojewody Małopolskiego z dnia 19 marca 2025 r., znak WS-VI.7534.2.24.2024.KP w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 19 marca 2025 r., znak WS-VI.7534.2.24.2024.KP Wojewoda Małopolski na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 1145) oraz art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 572) stwierdził niedopuszczalność odwołania A. K. od decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 25 lutego 1955 r. znak: L.dz.Sa.lV/58/244/54.
W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że pismem z dnia 4.07.2024 r. (data wpływu do urzędu - 11.07.2025 r.) A. K. - spadkobierca H. K. złożył odwołanie od decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie znak: L.dz.Sa.lV/58/244/54 z dnia 25 lutego 1955 r. i wniósł o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od ww. decyzji wskazując, że H. K. nie była stroną postępowania zakończonego ww. decyzją i nie otrzymała ww. decyzji. Jednocześnie wskazał, że uzasadnia odwołanie "faktem, że całość gospodarstwa ogrodniczego była wywłaszczona orzeczeniem z dnia 19 stycznia 1954 r. oraz decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej z dnia 30 września 1954 r.".
Do przedmiotowego pisma wnioskodawca załączył kopię decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie znak: L.dz.Sa.lV/58/244/54 z dnia 25 lutego 1955 r. (opatrzoną klauzulą prawomocności z dniem 7.03.1957 r.), akt poświadczenia dziedziczenia Rep. A 316/2017 z dnia 7.04.2017 r. (zgodnie z którym spadek po zmarłej H. K. nabył A. K.), decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 19 stycznia 1954 r. oraz decyzję Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Rady Narodowej w Krakowie z dnia 30 września 1954 r.
Do akt przedmiotowej sprawy organ pozyskał z akt sprawy Starosty Krakowskiego znak: GN. 11.6821.1 57.2015.JM, zakończonej decyzją z dnia 12.09.2018 r. o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K. w granicach wywłaszczonej parceli I. kat. [...], b. gm. kat. [...], na rzecz A. K. (do której załączono akta Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie), w przedmiocie której toczy się postępowanie odwoławcze prowadzone przez Wojewodę Małopolskiego pod sygnaturą: WS- VI.7534.3.135.2018.BK (w wyniku uchylenia prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 25 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 1443/23 poprzedniej decyzji Wojewody Małopolskiego z 6 września 2023 r.):
- decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie znak: L.dz.Sa.lV/58/244/54 z dnia 25 lutego 1955 r. o wywłaszczeniu parcel: I. kat. [...] o pow. 2 422,8 m2 oraz I. kat. [...] o pow. 1 391 m2, gm. kat. K., Dz. [...], stanowiących własność H. K.w ½ cz. oraz F. K. w ½ cz.;
- projekt ww. decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie znak: L.dz.Sa.lV/58/244/54 sporządzony w dniu 30.12.1954 r., na którym zaznaczono, że czystopis został sporządzony w dniu 25 lutego 1955 r.
- protokół z rozprawy wywłaszczeniowej z dnia 22.05.1954 r.
- decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 28 lutego 1955 r. (wydaną 3 dni po wydaniu ww. decyzji z dnia 25 lutego 1955 r. o wywłaszczeniu parcel: I. kat. [...] i I. kat. [...], b. gm. kat. [...]) o ustaleniu, na wniosek Zarządu Ośrodków Akademickich w Krakowie, odszkodowania z tytułu wywłaszczenia ww. nieruchomości na rzecz H. K. w wysokości 1 281,42 zł wraz z potwierdzeniem odbioru decyzji przez H. K. oraz projektem decyzji sporządzonym w dniu 26.01.1955 r.;
- decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 28 lutego 1955 r. o ustaleniu odszkodowania z tytułu wywłaszczenia ww. nieruchomości na rzecz F. K. w wysokości 1 281,42 zł wraz z potwierdzeniem jej odbioru przez F. K. oraz projektem decyzji sporządzonym w dniu 26.01.1955 r.
Pismem z dnia 14 lutego 2025 r. (data wpływu do urzędu) A. K. podkreślił, że zarówno H. K., M. K., jak również on nie byli poinformowani że w obrocie prawnym jest wadliwe orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie znak: Ldz.Sa.IV/58/244/54 z dnia 25 lutego 1955 r.
Wojewoda Małopolski stwierdził, że w myśl art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.
Niedopuszczalność odwołania z przyczyn przedmiotowych ma miejsce w przypadku braku przedmiotu zaskarżenia oraz w przypadku wyłączenia przez przepisy prawne możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji.
Dalej Wojewoda zaznaczył, że decyzją znak: L.dz.Sa.lV/58/244/54 z dnia 25 lutego 1955 r. (wydaną w trybie dekretu z dnia 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych) Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa na cele Przedsiębiorstwa Państwowego Zarządu Ośrodków Akademickich w Warszawie Ekspozytura w Krakowie, nieruchomości oznaczonych na poniżej przedstawionym wykazie, położonych w gminie katastralnej K. Dz. [...], w tym m.in. parcel I. kat. [...] i I. kat. [...] b. gm. kat. [...], obj. Iwh [...]. W ww. decyzji jako właścicieli przedmiotowej nieruchomości wskazano: H. K. w 1/2 cz. oraz F. K. w 1/2 cz.
Jak wynika z decyzji Starosty Krakowskiego znak: GN.II.6821.1.57.2015.JM zakończonej decyzją z dnia 12.09.2018 r. o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K., w granicach wywłaszczonej parceli I. kat. [...], b. gm. kat. [...], na rzecz A. K., w przedmiocie której toczy się postępowanie odwoławcze prowadzone przez Wojewodę Małopolskiego pod sygnaturą: WS-VI.7534.3.135.2018.BK (po uchyleniu wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sygn. akt II SA/Kr 1443/23 z dnia 25.01.2024 r. poprzedniej decyzji Wojewody Małopolskiego znak: WS-VI.7534.3.135.2018.BK z dnia 6.09.2023 r.), planem podziału I. dz. ewid. [...] -1. ks. zam. [...] z 12 sierpnia 1954 r. parcela I. kat. [...], b. gm. kat. [...] o pow. 0,1391 ha, została podzielona na: część o pow. 0,0631 ha, którą włączono do parceli I. kat. [...], część o pow. 0,0090 ha, którą włączono do parceli I. kat. [...], b. gm. kat. [...] i parcelę I. kat. [...] o pow. 0,0670 ha, b. gm. kat. [...]. Na podstawie planu podziału z 14.06.1994 r. nr ks. rob. [...], parcela I. kat. [...] została podzielona na parcele: I. kat. [...] o pow. 0,0510 ha i I. kat. [...] o pow. 0,0160 ha, b. gm. kat. [...]. Operatem założenia ewidencji gruntów nr [...] parcela I. kat. [...] o pow. 1,9067 ha, b. gm. kat. [...] uległa podziałowi na parcele: I. kat. [...] o pow. 1,3697 ha i I. kat. [...] o pow. 0,5370 ha, b. gm. kat. [...]. Zgodnie z wykazem zmian gruntowych z 26 czerwca 2000 r. I. ks. Rob. [...], sporządzonym przez geodetę uprawionego A. N., parcela I. kat. [...] została podzielona na parcele: I. kat. [...] o pow. 0,0492 ha i I. kat. [...] o pow. 0,0018 ha, parcela I. kat. [...] uległa podziałowi na parcele: I. kat. [...] o pow. 0,0012 ha, I. kat. [...] o pow. 0,0072 ha i I. kat. [...] o pow. 0,0703 ha, a parcela I. kat. [...] podzieliła się na parcele: I. kat. [...] o pow. 0,0422 ha i I. kat. [...] o pow. 1,3275 ha, b. gm. kat. [...]. Następnie parcele: I. kat. [...],1. kat. [...] i I. kat. [...], b. gm. kat. [...], utworzyły działkę nr [...], położoną w obrębie [...], jedn. ewid. [...] m. K.
W księdze wieczystej nr [...], obejmującej działkę nr [...], położoną w obrębie [...], jedn. ewid. [...], m. K. ujawniono Skarb Państwa jako właściciela nieruchomości na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie znak: L.dz.Sa.lV/58/244/54 z dnia 25 lutego 1955 r. Aktualnie właścicielem nieruchomości jest Gmina Kraków.
W tym miejscu podkreślić zatem należy, że przeniesienie własności nieruchomości na rzecz innego podmiotu i ujawnienie zmiany stanu prawnego nieruchomości w księdze wieczystej nie może nastąpić na podstawie decyzji organu administracji o wywłaszczeniu nieruchomości, która jest nieostateczna.
W związku z powyższym, fakt ujawnienia ww. decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie znak: L.dz.Sa.lV/58/244/54 z dnia 25 lutego 1955 r. w księdze wieczystej nr [...] dowodzi, że przedmiotowa decyzja jest ostateczna i zgodnie z art. 16 k.p.a. nie przysługuje już od niej odwołanie.
Fakt ten potwierdza również przesłana przy piśmie z dnia 4.07.2024 r. A. K. kopia decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie znak: L.dz.Sa.lV/58/244/54 z dnia 25 lutego 1955 r., opatrzona klauzulą prawomocności z dniem 7.03.1957 r.
Wojewoda zwrócił uwagę na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 2188/20, w którym sąd orzekł, że "Nie powinno budzić zastrzeżeń stanowisko, że od ostatecznych decyzji nie przysługuje możliwość złożenia odwołania, i to zarówno osobie biorącej udział w sprawie w charakterze strony, czy uczestnika postępowania, co jest rzeczą oczywistą, ale również osobie pozbawionej możliwości działania w sprawie w takim charakterze, bowiem możliwość weryfikacji takiego postępowania przewidziana jest w trybach nadzwyczajnych. Mając na uwadze art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz stanowisko doktryny i orzecznictwa, należy przyjąć, że termin do wniesienia odwołania przez stronę, która bez swej winy nie brała udziału w postępowaniu w I instancji, jest liczony od dnia doręczenia decyzji stronie, która brała udział w postępowaniu, lub od dnia ustnego ogłoszenia decyzji. Jeżeli w postępowaniu brały udział dwie strony lub więcej, to termin ten jest liczony od dnia doręczenia decyzji ostatniej ze stron. Natomiast stronie, która beż własnej winy nie brała udziału w postępowaniu i dowiedziała się o wydaniu decyzji, gdy ta była już ostateczna, przysługuje prawo złożenia wniosku o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego".
W sytuacji, gdy odwołanie jest niedopuszczalne, organ odwoławczy obowiązany jest na podstawie przepisu art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego stwierdzić niedopuszczalność odwołania. Nie jest to bowiem zależne od swobodnego uznania organu, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej.
Na marginesie wyjaśnić jedynie należy, że ze złożonych do akt Starosty Krakowskiego znak: GN.II.6821.1.57.2015.JM akt Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie znak: Ldz.Sa.IV/58/244/54 wynika, że w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 25 lutego 1955 r. znak: Ldz.Sa.IV/58/244/54 działała wymieniona w rozdzielniku ww. decyzji – F. K., na co wskazuje treść rozdzielnika. Ponadto potwierdzenia odbioru przez H. K. oraz F. K. decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 28 lutego 1955 r. (wydanych 3 dni po wydaniu decyzji o wywłaszczeniu parcel: I. kat. [...] i I. kat. [...], b. gm. kat. [...]) orzekających o ustaleniu odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości na rzecz ww. osób dowodzą, że H. K. i F. K. miały wiedzę o decyzji o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości.
Mając zatem na uwadze, że jak wynika z księgi wieczystej nr [...], obejmującej działkę nr [...], położoną w obrębie [...], jedn. ewid. [...] m. K., w której ujawniono Skarb Państwa jako właściciela nieruchomości na podstawie ostatecznej decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie znak: L.dz.Sa.lV/58/244/54 z dnia 25 lutego 1955 r., orzeczono jak w sentencji.
Opisane wyżej postanowienie zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. K. Podniósł, że H. K. na żadnym etapie nie była aktywnym uczestnikiem postępowania wywłaszczeniowego z dnia 25 lutego 1955 r., L.dz.Sa.lV/58/244/54. Skarżący podkreślił, że H. K. nie była stroną postępowania dot. wywłaszczenia z dnia 25 lutego 1955 r., ponieważ była wywłaszczona rok wcześniej. Nie była więc już właścicielem przedmiotowego gruntu i nie mogła być stroną postępowania o wywłaszczenie. Skarżący wniósł liczne uwagi co do przebiegu postępowania wywłaszczeniowego i postępowania o odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Skarżący uzupełnił argumentację w piśmie procesowym z dnia 26 czerwca 2025 r. (k. 81), wnioskując "o zbadanie, czy decyzja wywłaszczeniowa z dn. 25 lutego 1955 r., L.dz.Sa.IV/58/244/54 w ogóle istniała w stosunku do H. K.". Skarżący przedstawił koncepcję decyzji administracyjnej nieistniejącej podkreślając, że w stosunku do decyzji wywłaszczeniowej z 25 lutego 1955 r. istnieją tak poważne wątpliwości co do jej prawidłowości, że koncepcja ta może w tym przypadku znaleźć zastosowanie.
Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) - dalej jako "p.p.s.a." - sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym kończące postępowanie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, tj. na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na podstawie tego przepisu sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, bez wyznaczania rozprawy. Wniosek skarżącego o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu jawnym (k. 88) nie został uwzględniony.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na niektóre postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia według tak określonych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że jest ono prawidłowe, a zarzuty skargi nie mogą odnieść skutku.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Z przepisu tego wynika, że sąd administracyjny związany jest granicami konkretnej sprawy, której granice wyznacza zaskarżony akt. W niniejszym przypadku aktem tym jest postanowienie o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania A. K. od decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 25 lutego 1955 r. znak: L.dz.Sa.lV/58/244/54. Wbrew oczekiwaniom skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny nie może kompleksowo zbadać prawidłowości tej decyzji oraz poprzedzającego ją postępowania. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest wyłącznie ocena prawidłowości postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania i tylko dopuszczalność odwołania podlega ocenie Sądu.
Co istotne, w piśmie inicjującym niniejsze postępowanie, datowanym na 4 lipca 2024 r. A. K. wprost wyraził wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z 25 lutego 1955 r. Zaznaczył, że H. K., po której jest spadkobiercą, nigdy nie była zawiadomiona o tym orzeczeniu, nie znajduje się ona na liście osób, którym decyzję doręczono. H. K. nie była stroną tego postępowania.
Nie budzi wątpliwości, że treść tak sformułowanego żądania stanowi wniosek o wznowienie postępowania na podstawie przesłanki wymienionej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu). Podkreślić przy tym należy, że wniosek o wznowienie postępowania może dotyczyć tylko sprawy zakończonej decyzją ostateczną, podczas gdy odwołanie przysługuje od decyzji nieostatecznej. Oba te środki prawne się wykluczają i nie mogą być realizowane jednocześnie.
Można jedynie domyślać się, że pismo to zakwalifikowano również jako odwołanie od decyzji z 25 lutego 1955 r. z uwagi na zawarte w treści tego pisma słowa "zgłaszam odwołanie przeciwko ww. orzeczeniu (...)".
Takie odwołanie od decyzji wydanej 70 lat temu jest niedopuszczalne, co prawidłowo stwierdzono w zaskarżonym postanowieniu. Decyzja z 25 lutego 1955 r. jest decyzją ostateczną. Jak słusznie zwraca uwagę Wojewoda, już sam fakt ujawnienia wskazanej decyzji w księdze wieczystej przesądza o przymiocie ostateczności tej decyzji. Ponadto również na kopii decyzji dołączonej przez skarżącego do wniosku inicjującego postępowanie znajduje się klauzula jej prawomocności z dniem 7 marca 1957 r. Obecnie właścicielem nieruchomości przejętych od H. K. jest Gmina Kraków, a w toku jest postępowanie w sprawie zwrotu tych nieruchomości.
Pozostałe podnoszone przez skarżącego okoliczności (zarówno w skardze, jak i w późniejszym piśmie procesowym) pozostają poza granicami niniejszej sprawy, w związku z czym Sąd nie będzie się do nich odnosił.
Sytuacja opisywana przez skarżącego w pismach przedłożonych na etapie postępowania administracyjnego oraz przed sądem jest w sensie prawnym skomplikowana. W przeszłości toczyły się liczne postępowania dotyczące nieruchomości należących do poprzedników prawnych skarżącego i obecnie również takie postępowania w różnych trybach się toczą. Sam skarżący podaje na przykład, że decyzja komunalizacyjna dla działki [...] (jak i [...]) jest obecnie objęta postępowaniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji co do jej wydania z naruszeniem prawa, zaś przed Sądem Rejonowym dla Kraków Krowodrzy toczy się postępowanie o usunięcie niezgodności pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. Każde postępowanie ma jednak swoje granice, a prowadzący je organ administracji publicznej swoją właściwość.
Działając w granicach przysługujących mu z mocy Konstytucji RP i ustaw kompetencji Wojewódzki Sąd Administracyjny przeprowadził kontrolę zaskarżonego postanowienia, która wykazała, że je jest ono prawidłowe.
Z powyższych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.