II SA/Kr 545/21

II SA/Kr 545/21 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-04-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-05-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Mirosław Bator /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
6393 Skargi na uchwały sejmiku województwa, zawierającej przepisy prawa miejscowego w przedmiocie ... (art. 90 i 91 ustawy o
Hasła tematyczne
Ochrona środowiska
Skarżony organ
Sejmik Województwa
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 54
art 91
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Bator (spr.) Asesor WSA Anna Kopeć Protokolant: starszy referent sądowy Adrianna Garus po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi F. P. na uchwałę Sejmiku Województwa Małopolskiego nr XXV/373/20 z dnia 28 września 2020 r. w sprawie programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego skargę oddala.
Uzasadnienie
F. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na uchwałę Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 28 września 2020 r. nr XXV/373/20 w sprawie Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego. Wskazaną uchwałę zaskarżył w zakresie w jakim program ochrony powietrza dla województwa małopolskiego stanowiący załącznik nr 2 do uchwały oraz streszczenie programu stanowiące załącznik nr 1 do zaskarżonej uchwały wprowadzają w określonych sytuacjach zakaz eksploatacji kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe, jeżeli nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania – tj. w zakresie punktu 10.3.2. Programu, w części w której wprowadza wskazane powyżej zakazy. Uchwale zarzucono naruszenie:
1/ art. 31 ust. 3 Konstytucji RP z zw. z art. 91 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. prawo ochrony środowiska w zakresie w jakim uchwała, poprzez Program ochrony powietrza ogranicza prawo własności, poprzez wprowadzenie zakazu eksploatacji kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe, gdzie wskazany zakaz nie został nałożony w drodze ustawy, z zatem przy braku zachowania wymogu ze wskazanej normy art. 31 ust 3 Konstytucji, lecz w drodze aktu prawa miejscowego;
2/ art. 31 ust 3 Konstytucji RP w zw. z art. 91 prawa ochrony środowiska - poprzez ograniczenie prawa własności właścicieli kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe, poprzez wprowadzenie zakazu korzystania ze wskazanych urządzeń, gdzie samo ograniczenie nie jest konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób jest tym samym w sposób sprzeczny z wynikającą ze wskazanego przepisu zasadą proporcjonalności;
3/ art. 31 ust 3 Konstytucji RP w zw. z art. 64 ust 3 Konstytucji RP w zw. z art. 91 POŚ poprzez ograniczenie prawa własności w sposób naruszający istotę wolności i podstawowych praw składających się na treść prawa własności (korzystanie z rzeczy) i uniemożliwienie realizowania przez prawo własności swoich funkcji;
4/ art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust 3 Konstytucji RP oraz w zw. z art. 64 ust 3 Konstytucji RP w zw. z art. 91 POŚ poprzez naruszenie zasady praworządności ograniczając prawo własności w sposób sprzeczny z prawem - w drodze aktu prawa miejscowego przekraczając delegacje ustawową oraz w sposób sprzeczny z zasadą proporcjonalności;
5/ art. 140 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny w zw. z art. 91 POŚ poprzez ograniczenie prawa własności w sposób sprzeczny z prawem - w drodze aktu prawa miejscowego przekraczając delegacje ustawową oraz w sposób sprzeczny z zasadą proporcjonalności;
6/ art. 91 ust. 9 Ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. POŚ w zw. z art. 5, art. 39 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 39 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko poprzez nie zastosowanie tego przepisu i dokonanie istotnych zmian (poprawek) w projekcie bez wymaganego udziału społeczeństwa;
7/ art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie w zw. z art. 91 POŚ, poprzez zamieszczenie w treści uchwały zakazu eksploatacji kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe, w sytuacji gdy nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania, podczas gdy zakaz ten nie był obecny w pierwotnym projekcie uchwały, a poprawka przewidująca ten zakaz została odrzucona, co spowodowało, że treści uchwały został zamieszczony fragment, który został odrzucony we wcześniejszym głosowaniu;
8/ § 69 ust. 1 pkt. 2 Statutu Województwa Małopolskiego, stanowiącego załącznik do uchwały nr Xll/183/15 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 31 sierpnia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu Statutu Województwa Małopolskiego w zw. z art. 91 POŚ poprzez jego niezastosowanie i uchwalenie poprawki nr 27 obejmującej Rozdział 10.3.2. Programu, podczas gdy wcześniej odrzucona została poprawka nr 26, która podobnie jak Poprawka nr 27 odnosiła się do tych samych obowiązków powszechnych przy przekroczeniach poziomów dopuszczalnych, docelowych, alarmowych oraz poziomu informowania, a więc poprzez przyjęcie poprawki, w sytuacji gdy odrzucenie poprawki poprzedniej rozstrzygało również o tej poprawce;
9/ art. 13 ust. 6 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE w zw. z art. 133 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii oraz w zw. z art. 91 POŚ poprzez niezastosowanie tej normy i przyjęcie odrębnej strategii mimo dyspozycji wprost skierowanej do wszystkich państwa członkowskich wskazującej, iż państwa członkowskie mają promować stosowanie systemów i urządzeń ogrzewania i chłodzenia wykorzystujących odnawialne źródła energii, prowadzących do znaczącej redukcji zużycia energii, do których zalicza się biomasa drzewna;
10/ art. 14 ust. 6 Dyrektywy w zw. z art. 91 POŚ poprzez ich niezastosowanie i podjęcie POP o treści sprzecznej z ww. normą, co spowodowało dezinformację obywateli poprzez wprowadzenie nieuzasadnionego i nieproporcjonalnego zakazu eksploatacji kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe gdzie wskazany przepis Dyrektywy jasno wskazuje, iż państwa członkowskie przy udziale władz lokalnych i regionalnych opracowują odpowiednie programy informacyjne, programy zwiększania świadomości, programy doradcze lub szkoleniowe, aby informować obywateli o korzyściach i rozwiązaniach praktycznych związanych z rozwojem i wykorzystaniem energii ze źródeł odnawialnych oraz zrównoważonym rozwojem w tym promocją źródeł odnawialnych.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w dniu 28 września 2020 roku Sejmik Województwa Małopolskiego podjął uchwałę w sprawie przyjęcia Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego (dalej: "POP"). W ramach działań krótkoterminowych dla 1. i 2. stopnia zagrożenia wprowadzono powszechny zakaz eksploatacji kominków oraz miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe, w przypadku gdy urządzenia te nie stanowią jedynego źródła ogrzewania. Zakaz ten objął wszystkie urządzenia, bez względu na to, czy spełniają one wymogi tzw. ekoprojektu określone w Rozporządzeniu Komisji (UE) 2015/1185, pomimo że Program wskazuje, iż efekt ekologiczny wynikający z tego ograniczenia będzie minimalny, skutkując jedynie nieznaczną redukcją zanieczyszczeń. Skarżący jest właścicielem wkładu kominkowego spełniającego wymagania ekoprojektu, którego emisja cząstek stałych oraz związków organicznych jest nieznaczna i pozostaje w zgodzie z obowiązującymi normami unijnymi. Urządzenie to jest konstrukcyjnie przystosowane do nowoczesnych systemów wentylacji (rekuperacji), posiada przyłącze powietrza z zewnątrz oraz ogranicza emisję zanieczyszczeń, korzystając z odnawialnego źródła energii w postaci biomasy. Analizując treść Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego przyjętego uchwałą Sejmiku Województwa Małopolskiego nie sposób nie zwrócić uwagi, iż po pierwsze zapisy programu ograniczają eksploatację instalacji, w których następuje spalanie paliw - zakazując korzystania z urządzeń, a zatem realnie wpływają i naruszają prawo własności użytkownika kominków i miejscowych ogrzewaczy. Uniemożliwiają użytkownikowi urządzenia realizacji uprawnień jakie mu przysługują względem jego instalacji, ograniczając tym samym jego prawo własności przysługujące mu względem urządzenia. Po drugie należy zwrócić uwagę na nieproporcjonalność wprowadzonych ograniczeń w stosunku do efektów jakie mają zostać osiągnięte. Jak wskazano w programie efekt ekologiczny to minimalna redukcja zanieczyszczeń, zatem należy podkreślić fakt, iż tak daleko idące ograniczenia nie powinny mieć miejsca, gdy nie są poparte jakimikolwiek danymi sugerującymi ich celowość. Określenie "minimalna redukcja" wyraźnie wskazuje, iż ograniczenie prawa tak daleko godzące w prawo własności i interesy ekonomiczne jest rażąco nieproporcjonalne i nie jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez program skutków. Ciężary nałożone na obywatela w oczywisty sposób pozostają w dysproporcji do oczekiwanych efektów. Niezwykle istotne jest w niniejszej sprawie, iż urządzenie, którego właścicielem jest skarżący posiada wszelkie wymagane prawem normy, w tym normy wymagane rozporządzeniem KE (UE) w sprawie ekoprojektu. Jak wskazał unijny ustawodawca - Komisja (UE) w sprawie wykonania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE stosowne ograniczenia i normy zostały wprowadzone aby redukować emisję cząstek stałych (PM), organicznych związków gazowych (OGC) i tlenku węgla (CO) co zostało przez producenta urządzenia, który posiada skarżący spełnione. Nie sposób znaleźć uzasadnienie dla działania uchwałodawcy ograniczającego prawo własności użytkowników kominków spełniających normy ekoprojektu w rozumieniu Rozporządzenia 2015/1185, w szczególności w sytuacji gdy sam uchwałodawca wskazuje, iż zamierzonym efektem ekologicznym wprowadzonych ograniczeń jest minimalna redukcja zanieczyszczeń. Wprowadzone przez uchwałę ograniczenie narusza prawo własności skarżącego chronione przepisami art. 140 kodeksu cywilnego oraz art. 21 i 64 Konstytucji RP. Ograniczenie to, wprowadzone aktem prawa miejscowego bez odpowiedniej podstawy ustawowej, jest sprzeczne z zasadami wynikającymi z art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 3 Konstytucji RP, które stanowią, że ograniczenia praw i wolności mogą być wprowadzane wyłącznie w drodze ustawy, przy zachowaniu zasady proporcjonalności oraz nienaruszania istoty prawa własności. Skarżący podał, że uchwała ogranicza prawo własności właścicieli kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń w tym właścicieli kominków spełniających wymogi ekoprojektu określonych rozporządzeniem 2015/118, poprzez wprowadzenie zakazu korzystania z nich w określone dni. Co najistotniejsze ograniczenie to ponadto zostało wprowadzone w drodze uchwały sejmiku województwa wprowadzającej Program Ochrony Powietrza, czyli w drodze aktu prawa miejscowego, a nie ustawy. Należy więc w tym miejscu rozważyć, czy ograniczenie konstytucyjnych wolności i praw może mieć miejsce w regulacjach podustawowowych. Ponadto zakaz eksploatacji został wprowadzony w sposób naruszający procedury udziału społeczeństwa przewidziane w ustawie Prawo ochrony środowiska oraz ustawie o udostępnianiu informacji o środowisku. Poprawki dotyczące zakazu nie zostały uprzednio udostępnione społeczeństwu w toku konsultacji społecznych, które zakończyły się przed uchwaleniem zmian. Zarząd Województwa powinien przed uchwaleniem Programu, wyłożyć jego projekt do wglądu społeczeństwa, a tym samym skonsultować jego treść z zainteresowanym społeczeństwem. Jak wynika z dostępnych powszechnie informacji na stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej Województwa Małopolskiego konsultacje takie zakończyły się 27 lipca 2020 r. Tymczasem jak wynika z informacji zgromadzonych przez skarżącego, do programu, dnia 28 września 2020 r., czyli długo po zakończeniu konsultacji społecznych, uchwalona została poprawka wprowadzająca ograniczenie prawa własności w postaci wprowadzenia w określonych sytuacjach zakazu eksploatacji kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe, jeżeli nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania. Warto w tym miejscu wskazać, że wyłożony do wglądu społeczeństwa projekt Programu poprawek tych nie zawierał. Tym samym uznać należy, że społeczeństwo nie miało zapewnionego wystarczającego udziału w postępowaniu, którego przedmiotem było sporządzenie Programu. W niniejszej sprawie zaniechano poinformowania społeczeństwa o uchwaleniu poprawek do Programu, nie mówiąc już o zapewnieniu możliwości składania uwag i wniosków. Po uchwaleniu poprawek całość projektu powinna być jeszcze raz wyłożona do wglądu społeczeństwa, a dopiero po konsultacjach możliwie byłoby uchwalenie całości dokumentu wraz z poprawkami. Takiemu założeniu sprzyja również interpretacja Statutu Województwa Małopolskiego, w oparciu o który działa Sejmik Województwa. Zgodnie bowiem z § 69 ust. 1 pkt. 3 tego Statutu, po przegłosowaniu poprawek głosuje się projekt uchwały w całości w brzmieniu uwzględniającym poprawki. Z kolei ust. 2 tego przepisu dozwala na odroczenie głosowania nad całością projektu uchwały na czas potrzebny do stwierdzenia, czy wskutek przyjętych poprawek nie zachodzą sprzeczności pomiędzy poszczególnymi przepisami. Można więc stanąć na stanowisku, że odroczenie głosowania nad całością projektu mogłoby mieć miejsce również w omawianej sytuacji, mając na względzie konieczność zapoznania się społeczeństwa z uchwalanym Programem w brzmieniu obejmującym istotne przecież poprawki. Wobec tego należy uznać, że zarzut naruszenia art. 91 ust. 9 p.o.ś., w zw. z art. 5 ustawy o udostępnianiu informacji, w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 1 i 2, w zw. z art. 39 ust. 2 pkt. 1 ustawy o udostępnianiu informacji jest uzasadniony, a tym samym powinien zostać uwzględniony. W dalszej części skargi wskazano, że zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o samorządzie województwa, uchwały sejmiku województwa zapadają zwykłą większością głosów, w obecności co najmniej połowy ustawowego składu sejmiku, w głosowaniu jawnym lub jawnym imiennym, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Tymczasem, jak wynika z przedstawionych przez skarżącego wyników głosowania nad poszczególnymi poprawkami, jak również z projektu uchwały, w treści uchwały znalazło się postanowienie dotyczące zakazu eksploatacji kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe, jeżeli nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania, podczas gdy postanowienie to ani nie było zawarte w projekcie uchwały ani nie było przedmiotem przyjętych do projektu uchwały poprawek. Do wskazanego wyżej zakazu literalnie odnosiła się jedynie Poprawka nr 26 i to tylko w przypadku przekroczenia I stopnia zagrożenia zanieczyszczania powietrza, zgłoszona przez R. B., co do której głosowanie odbyło się 28 września 2020 r, i która została odrzucona. Inne poprawki zgłoszone do uchwały nie odnosiły się do dodania do uchwały zakazu eksploatacji kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe, jeżeli nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania. Mimo tego, postanowienie takie ostatecznie znalazło się w treści uchwały i to nie tylko w odniesieniu do I poziomu zagrożenia, lecz w odniesieniu do każdego z tych stopni. Wobec tego, uznać należy, że zakaz eksploatacji kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe, jeżeli nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania nie został uchwalony, zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o samorządzie województwa, a tym samym uchwała pozostaje w sprzeczności ze wskazanym przepisem. Dodatkowo, zakaz eksploatacji urządzeń na paliwo z biomasy, w tym kominków spełniających wymogi ekoprojektu, stoi w sprzeczności z celami unijnej Dyrektywy 2009/28/WE oraz krajowych dokumentów strategicznych takich jak Krajowy Plan na rzecz Energii i Klimatu na lata 2021–2030 (KPEiK) i Polityka Energetyczna Polski do 2040 roku (PEP2040), które nakładają obowiązek promowania odnawialnych źródeł energii, w tym biomasy. W świetle powyższego działania Sejmiku Województwa Małopolskiego naruszają prawa skarżącego, w szczególności prawo własności, zasadę legalizmu, zasadę proporcjonalności oraz przepisy gwarantujące udział społeczeństwa w procesach decyzyjnych dotyczących środowiska, a także pozostają w sprzeczności z prawem krajowym i unijnym. W konkluzji skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności uchwały w zaskarżonym zakresie.
W odpowiedzi na skargę Sejmik Województwa Małopolskiego wniósł o jej odrzucenie ewentualnie o jej oddalenie. Organ wskazał, że skarżący zakwestionował wprowadzenie w Programie ograniczeń dotyczących eksploatacji kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe w sytuacji, gdy nie są one jedynym źródłem ogrzewania, wskazując na naruszenia licznych norm konstytucyjnych, ustawowych oraz prawa unijnego. Organ podtrzymuje, że skarga jest niezasadna zarówno z powodów formalnych, jak i merytorycznych. W pierwszej kolejności organ wskazał, iż skarżona uchwała została podjęta na podstawie odpowiednich przepisów prawa: art. 18 pkt 1 i art. 89 ust. 1 ustawy o samorządzie województwa, art. 84, art. 91 ust. 3 oraz art. 92 ust. 1c ustawy Prawo ochrony środowiska, w związku z art. 7 pkt 2 ustawy zmieniającej Prawo ochrony środowiska z 2019 roku. Uchwała została wydana w oparciu o upoważnienie ustawowe oraz w zgodzie z art. 94 Konstytucji RP, który stanowi, iż akty prawa miejscowego są stanowione na podstawie i w granicach upoważnień ustawowych. Organ przypomniał, że uchwała była już przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w sprawie o sygn. II SA/Kr 1335/20, w wyniku której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi na tę uchwałę, co w świetle art. 90 ust. 3 ustawy o samorządzie województwa wyklucza możliwość jej ponownego skutecznego zaskarżenia. Organ wskazał, że niniejszy Program został opracowany w oparciu o znowelizowaną ustawę POŚ (Ustawa z dnia 13 czerwca 2019 r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o zarządzaniu kryzysowym) oraz nowe Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2019 r. w sprawie programów ochrony powietrza oraz planów działań krótkoterminowych (Dz. U. 2019 r. poz. 1159), a także z uwzględnieniem celów zawartych w innych dokumentach planistycznych i strategicznych (zgodnie z art. 91 ust. 9b ustawy POŚ). Nowelizacja przepisów dotyczących sposobu opracowania programów ochrony powietrza wynika z wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 22 lutego 2018 r. (Sprawa C-336/16, wyrok 2018/C 134/07). Został on wydany ze względu na wieloletnie przekroczenia norm jakości powietrza w Polsce, w tym w szczególności poziomu dopuszczalnego pyłu PM10 (w odniesieniu zarówno do normy rocznej, jak i częstości przekroczeń normy dobowej) oraz ze względu na fakt, iż w programach ochrony powietrza nie były podejmowane odpowiednie działania zmierzające do zapewnienia, aby okres występowania przekroczeń wartości dopuszczalnych dla stężenia pyłu PMIO w powietrzu był możliwie jak najkrótszy. Było to jednoznaczne z nieprawidłową transpozycją przez Polskę art. 23 ust. 1 akapit drugi dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że programy ochrony powietrza tworzone w Polsce nie pozwalały na poprawę jakości powietrza w wymaganym czasie. Co ważne, w konsekwencji w/w nowelizacji wszystkie województwa zostały zobowiązane do opracowania nowych, skutecznych programów (nie ich aktualizacji). Częścią integralną programu ochrony powietrza jest również plan działań krótkoterminowych, w którym zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy POŚ ustala się działania mające na celu zmniejszenie ryzyka wystąpienia przekroczeń poziomu alarmowego, informowania, dopuszczalnego lub docelowego substancji w powietrzu oraz ograniczenie skutków i czasu trwania zaistniałych przekroczeń. Sejmik województwa w terminie 15 miesięcy od dnia otrzymania informacji o ryzyku przekroczeń od Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, zobowiązany jest określić, w drodze uchwały, plan działań krótkoterminowych (art. 92 ust. 1 c ustawy POŚ). Ponadto art. 91 ust. 3a ustawy POŚ nakazuje, by dla stref, w których są przekroczone poziomy dopuszczalne lub docelowe substancji w powietrzu, zarząd województwa opracował projekt uchwały w sprawie programu ochrony powietrza lub jego aktualizacji, którego integralną część stanowi plan, o którym mowa w art. 92 w/w ustawy. W roku bazowym Programu (2018), maksymalna liczba dni (tj. 35 w roku) ze stężeniem średniodobowym pyłu PMIO powyżej 50 pg/m3 nie została przekroczona jedynie na 3 z 22 stanowisk pomiarowych w województwie małopolskim. Podobny trend utrzymywał się w województwie małopolskim również w latach poprzednich - z jeszcze wyższą liczbą dni, w których normy jakości powietrza zostały przekroczone. Wobec występujących w dalszym ciągu przekroczeń poziomów dopuszczalnych, docelowych, informowania oraz alarmowych. Uchwałą ustanowiono także plan działań krótkoterminowych będący częścią integralną Programu. Plan działań krótkoterminowych stanowi strategię informowania społeczeństwa oraz jednostek wdrażających działania krótkoterminowe o zaistnieniu ryzyka przekroczeń poziomu alarmowego, informowania, dopuszczalnego lub docelowego substancji w powietrzu. Wyznacza on także zbiór krótkoterminowych działań naprawczych, jakie należy podjąć niezwłocznie w dniach, w których istnieje ryzyko przekroczenia w/w poziomów. Działania określone w ramach PDK nie stanowią wobec tego ograniczeń obowiązujących bezwzględnie przez cały rok, a jedynie w dniach, gdy przekraczane są standardy jakości powietrza. Co więcej, ustawa POŚ w art. 3 pkt 28 jasno wskazuje, iż poziom dopuszczalny stanowi standard jakości powietrza pod kątem ochrony zdrowia ludzi (który w przypadku stężeń pyłu PMIO powinien był zostać osiągnięty już w 2005 r. ). Natomiast poziom informowania oraz alarmowy to poziomy, których przekroczenie wiąże się z zagrożeniem zdrowia ludzkiego wynikającym z krótkotrwałego narażenia na działanie zanieczyszczeń (art. 3 pkt 28 oraz art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy POŚ). Są to zatem poziomy określone ze względu na konieczność ochrony zdrowia ludzi. Główne działania Programu służą wdrożeniu w Małopolsce programu Czyste Powietrze i innych rządowych instrumentów dotyczących ochrony powietrza oraz pełnej realizacji uchwał antysmogowych dla Krakowa i Małopolski. Znowelizowane zasady Programu Czyste Powietrze wymagają większego zaangażowania samorządów gmin w pomoc mieszkańcom, tak by każdy zainteresowany skorzystać z dofinansowania do wymiany źródeł ogrzewania, termomodernizacji budynków i wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Działania naprawcze ukierunkowane są również na pomoc osobom dotkniętym ubóstwem energetycznym przy mógł wykorzystaniu programu Stop Smog. Natomiast w przypadku PDK (do zakresu którego odnosi się niniejsza skarga) działania ukierunkowane zostały na ochronę ludzi, ze szczególnym uwzględnieniem wrażliwych grup ludności, poprzez ograniczenie oddziaływania głównej przyczyny występujących przekroczeń. Przyczyną tą, zgodnie z komunikatami GIOŚ, najczęściej są warunki meteorologiczne utrudniające rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń w sytuacji wzmożonej emisji z sektora bytowo-komunalnego, tj. ze źródeł spalania paliw w budynkach mieszkalnych. Plan ogranicza użytkowanie kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe, jeżeli nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania, tj. m.in. kominków, które wykorzystywane są do celów rekreacyjnych, a nie do zapewnienia niezbędnego ciepła do ogrzania budynku. Dodatkowo w przypadku najwyższego ze stopni zagrożenia zanieczyszczeniem powietrza (stopień 3) wprowadza się zakaz eksploatacji urządzeń grzewczych na paliwa stałe (węgiel, biomasa) w przypadku możliwości zastosowania alternatywnego ogrzewania, by ograniczyć do minimum wykorzystanie źródeł, które przyczyniają się do emisji pyłów, a tym samym ich stężenia w powietrzu. Ponadto w dniach, gdy stężenia pyłu PM10 przekraczają wyznaczone prawem normy, wójtowie, burmistrzowie oraz prezydenci miast zobowiązani zostali do intensywnych kontroli palenisk domowych w celu zapobieżenia spalaniu odpadów oraz niedozwolonych paliw. Organ podniósł również, że PDK stanowi integralną część programu ochrony powietrza, art. 92 ust. 2 ustawy POŚ wymienia elementy, jakie powinien zawierać plan: 2. Plan działań krótkoterminowych powinien w szczególności zawierać: 1) listę podmiotów korzystających ze środowiska, obowiązanych do ograniczenia lub zaprzestania wprowadzania z instalacji gazów lub pyłów do powietrza; 2) sposób organizacji i ograniczeń lub zakazu ruchu pojazdów i innych urządzeń napędzanych silnikami spalinowymi; 3) sposób postępowania organów, instytucji i podmiotów korzystających ze środowiska oraz zachowania się obywateli w przypadku wystąpienia przekroczeń; 4) określenie trybu i sposobu ogłaszania o zaistnieniu przekroczeń. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na wykorzystanie sformułowania "w szczególności" w odniesieniu do elementów planu działań krótkoterminowych. Zgodnie z §153 ust. 1 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 marca 2016 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz.U. z 2016 poz. 283) definicję zakresową (wyliczającą elementy składowe zakresu) formułuje się w jednym przepisie prawnym i obejmuje się nią cały zakres definiowanego pojęcia. Jednocześnie ust. 3 niniejszego paragrafu wskazuje, że ,jeżeli nie jest możliwe
sformułowanie definicji, o której mowa w ust. 1 lub 2, można objaśnić znaczenie danego określenia przez przykładowe wyliczenie jego zakresu, wyraźnie wskazując przykładowy charakter wyliczenia przez posłużenie się zwrotem: "w szczególności"". Oznacza to, że ustawodawca podaje przykładowe wyliczenie zakresu, jaki powinien znaleźć się w planie działań krótkoterminowych, nie precyzuje zaś zamkniętego katalogu elementów planu. Elementy te określone zostały szerzej w akcie wykonawczym, tj. Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2019 r. w sprawie programów ochrony powietrza oraz planów działań krótkoterminowych (Dz. U. poz. 1159). § 8 w/w Rozporządzenia wskazuje, iż plan działań krótkoterminowych składa się z części opisowej, części wskazującej obowiązki i ograniczenia związane z realizacją planu oraz uzasadnienia zakresu zagadnień określonych i ocenionych przez zarząd województwa. W rozporządzeniu wskazano wprost, iż wdrożenie planu wiąże się z wyznaczeniem obowiązków i ograniczeń. Ponadto § 10 rozporządzenia precyzuje, iż część wskazująca obowiązki i ograniczenia związane z realizacją planu obejmuje: (...) 2) podmiot korzystający ze środowiska oraz osobę fizyczną niebędącą podmiotem korzystającym ze środowiska, wraz ze wskazaniem ich ograniczeń i obowiązków związanych z realizacją planu. Wobec przytoczonych wyżej przepisów Rozporządzenia, należy podkreślić, iż określenie PDK nie ogranicza się jedynie do wskazania listy podmiotów korzystających ze środowiska, co Skarżący stara się wykazać w oparciu o art. 92 ust. 2 pkt 1 ustawy POŚ i stawiając tezę, iż przepisy te nie są wystarczająco precyzyjne, by stanowić podstawę do wyznaczenia ograniczeń na rzecz ochrony środowiska. Ograniczenia i obowiązki mogą być kierowane nie tylko względem podmiotów korzystających ze środowiska, ale również, jak wskazuje § 10 Rozporządzenia, względem osób fizycznych, którą jest Skarżący. Co więcej, w załączniku do rozporządzenia wymienione zostały przykłady możliwych działań krótkoterminowych i ograniczeń wynikających z planu działań krótkoterminowych, w tym w pkt. 1 działania krótkoterminowe i ograniczenia w zakresie redukcji emisji powierzchniowej, m.in.: 1) czasowy zakaz palenia w kominkach, jeżeli nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania mieszkań w okresie grzewczym; (...) Czasowe ograniczenie w eksploatacji kominków, które nie stanowią jedynego źródła ogrzewania, zostało wprost wskazane w Rozporządzeniu, które precyzuje zapisy ustawy POŚ, jako przykład działania, które może zostać wdrożone w ramach planu działań krótkoterminowych. Powyższe potwierdza także art. 332 ustawy POŚ, który mówi: Kto nie przestrzega ograniczeń, nakazów lub zakazów, określonych w uchwale sejmiku województwa przyjętej na podstawie art. 92 ust. 1 c, podlega karze grzywny. W ustawie POŚ zapewniono zatem egzekucję ograniczeń, nakazów lub zakazów wyznaczanych w planie działań krótkoterminowych, wprowadzanym uchwałą sejmiku województwa i będącym aktem prawa miejscowego. Ustawodawca świadomie i konkretnie wskazuje w w/w ustawie oraz rozporządzeniu sposób wyznaczania ograniczeń. Zgodnie z przytoczonym wyżej art. 84 ustawy POŚ programy i plany dostosowane są do uwarunkowań i stanu jakości powietrza danego województwa - analogicznie jak ograniczenia, nakazy i zakazy nimi wprowadzane. Jak wskazuje art. 87 ust. 2 Konstytucji RP: "Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego." Zgodnie z art. 94 Konstytucji RP organy samorządu terytorialnego na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze ich działania. Podstawa prawna określenia planu działań krótkoterminowych wraz z Programem ochrony powietrza dla województwa małopolskiego została przez ustawodawcę zawarta w ustawie Prawo ochrony środowiska. Z kolei określenie w ramach planu działań krótkoterminowych ograniczeń zawiera się w granicach upoważnienia zawartego w ustawie, co wykazano powyżej. Podsumowując powyższe, zarzut braku podstaw prawnych do wprowadzania ograniczeń w eksploatacji urządzeń (ograniczenia prawa własności) za pomocą aktu prawa miejscowego jest bezpodstawny. Ograniczenie w eksploatacji kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń wprowadzone zostało w celu ochrony środowiska oraz w granicach upoważnienia zawartego w ustawie Prawo ochrony środowiska, która wprost przewiduje wprowadzanie ograniczeń, nakazów i zakazów w ramach planu działań krótkoterminowych, który stanowi integralną część programu ochrony powietrza - aktu prawa miejscowego. Organ uznał, że wprowadzone ograniczenie jest konieczne dla ochrony środowiska. Pozwala ono na osiągnięcie celów planu działań krótkoterminowych wyznaczonych w art. 92 ust. 1 ustawy POŚ. Wprowadzenie ograniczeń w odniesieniu do źródła emisji, w tym przypadku: sektora komunalno- bytowego jest jedynym możliwym obszarem interwencji, a jego efekty w postaci ochrony zdrowia ogółu ludności i grup szczególnie wrażliwych pozostają w odpowiedniej proporcji do nałożonych ograniczeń, które nie są nadmiernie uciążliwe dla obywateli. Zgodnie z zapisami Programu działania krótkoterminowe powinny być wdrażane w przypadku ogłoszenia stopni zagrożenia w odniesieniu do pyłu PMIO. Jest to zanieczyszczenie, którego normy dobowe i roczne przekraczane są na obszarze niemal całego województwa. Jednocześnie dane pomiarowe stężenia pyłu PM10 realizowane są na wszystkich stacjach pomiarowych GIOŚ w województwie i dostępne są z rozdzielczością godzinową. Ponadto przygotowywane są prognozy stężenia pyłu PM10 w powietrzu. Elementy te pozwalają jako podstawę wdrażania działań wyznaczyć poziomy stężenia właśnie tego zanieczyszczenia. 1 stopień zagrożenia dla pyłu PM10 wprowadzany jest automatycznie w godzinach między 6:00 a 18:00, gdy średnie stężenie pyłu PMIO z ostatnich 12 godzin przekroczy 80 pg/m3. Zgodnie z ustaleniami poczynionymi wraz z Regionalnym Wydziałem Monitoringu Środowiska w Krakowie GIOŚ, trend ten wskazuje na duże prawdopodobieństwo dalszych przekroczeń, które mogą doprowadzić do przekroczenia dopuszczalnej średniej 24 godzinnej wynoszącej 50 pg/mS. Po wprowadzeniu, stopień zagrożenia obowiązuje do końca doby. 2 i 3 stopień zagrożenia wprowadzany jest przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska w oparciu o prognozę stężeń pyłu PMIO (wyniki modelowania rozprzestrzeniania zanieczyszczeń), a także obserwacje - stężenia zanieczyszczeń notowane na stacjach pomiarowych. Działania krótkoterminowe nie stanowią ograniczeń, nakazów czy zakazów nakładanych na określonych adresatów bezwzględnie przez cały rok. Plan wprowadza konkretną procedurę i określa warunki wdrożenia działań. Działania te wdrażane są w warunkach zagrożenia przekroczenia norm jakości powietrza, a w praktyce najczęściej w dniach, w których normy jakości powietrza już zostały przekroczone, a warunki atmosferyczne nie sprzyjają swobodnemu rozprzestrzenianiu emitowanych zanieczyszczeń. Plan działań krótkoterminowych w odróżnieniu od programu ochrony powietrza nie wyznacza działań długoterminowych, a takie, które mają zapobiec epizodom wysokich stężeń zanieczyszczeń lub, gdy przekroczenia te wystąpią, ograniczyć ich skutki i skrócić czas trwania. W przedmiotowym Programie przeprowadzono analizę epizodów wysokich stężeń pod kątem określenia głównych źródeł emisji w stężeniu pyłu PMIO na stacjach pomiarowych w województwie (Rozdział 5.2.4. Załącznika nr 2). Pod uwagę wzięto dwa epizody, które miały miejsce w 2018 r. - w dniu 27 stycznia i 9 listopada 2018 r. Udziały poszczególnych źródeł zanieczyszczeń wyznaczone zostały w oparciu o modelowanie transportu zanieczyszczeń. Wyniki modelowania wykazały, że dla przeważającej części stanowisk główną przyczyną wystąpienia przekroczeń była emisja powierzchniowa oraz emisja napływowa z innych powiatów. Emisja powierzchniowa oznacza zanieczyszczenia emitowane w wyniku spalania paliw stałych w urządzeniach grzewczych. Emisja napływowa z innych powiatów również w przeważającej części stanowi emisje z sektora mieszkalnictwa, gdyż w strukturze zanieczyszczeń odpowiada on za 77% całkowitej emisji PMIO w skali województwa. W przypadku stacji pomiarowej Nowy Targ emisja ze spalania paliw stałych w indywidualnych źródłach ogrzewania odpowiadała w aż 77% za wystąpienie tam stężenia dobowego pyłu PMIO w wysokości 169,67 ag/m3. Przeprowadzona analiza pozwoliła określić źródło emisji odpowiedzialne w największym stopniu za występowanie stężeń zanieczyszczeń przekraczających wyznaczone normy. W odpowiedzi na zarzut braku proporcjonalności ograniczenia organ wskazał, że wprowadzenie zakazu eksploatacji kominków w sytuacjach przekroczenia poziomów alarmowych pyłu PM10 jest uzasadnione nadrzędnym interesem ochrony zdrowia publicznego. Program ochrony powietrza i towarzyszący mu plan działań krótkoterminowych mają na celu zmniejszenie ryzyka przekroczeń norm jakości powietrza oraz ograniczenie skutków takich przekroczeń. Ograniczenia obowiązują jedynie w dniach rzeczywistego zagrożenia zdrowia ludzi i mają charakter tymczasowy. Organ powołał się również na wyniki oceny jakości powietrza za rok 2018, wskazujące na poważne przekroczenia poziomów dopuszczalnych pyłu PM10 w całym województwie małopolskim. Organ podniósł również, że przedmiotowe działanie krótkoterminowe nie uniemożliwia bezwzględnie korzystania przez skarżącego z kominka będącego jego własnością. Ograniczenie wprowadzane jest tylko w dniach, gdy istnieje ryzyko przekroczenia bądź następuje przekroczenie norm jakości powietrza. Od momentu wejścia w życie Programu (27 października 2020 r.) do 27 kwietnia 2021 r. 1 stopień zagrożenia zanieczyszczeniem powietrza w powiecie wielickim, gdzie mieści się Gdów, ogłaszany był 25 razy (25 dni), a 2 stopień - 5 razy (5 dni). Każdorazowo to właśnie czynnik środowiskowy decyduje o obowiązywaniu zakazu. Wpływa on zatem pośrednio na sposób wykorzystywania urządzenia. Ze względu na emisję zanieczyszczeń, takich jak szkodliwe pyły, w procesie spalania paliw stałych w urządzeniach grzewczych, konieczne jest uwzględnianie przy eksploatacji tychże urządzeń aspektów środowiskowych. Ochrona środowiska stanowi bowiem wartość chronioną konstytucyjnie i może być podstawą wyznaczania granic prawa własności. Organ podniósł, że skarga jest niezasadna także w zakresie zarzutu nieprawidłowego trybu uchwalenia zmian. Program ochrony powietrza został przyjęty po przeprowadzeniu szeroko zakrojonych konsultacji społecznych, zgodnie z wymogami art. 91 ust. 9 ustawy Prawo ochrony środowiska oraz przepisami ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku. Konsultacje przeprowadzono w dwóch turach w 2020 roku, a do Programu wniesiono setki uwag, z których część została uwzględniona. Zmiany wprowadzone podczas procedowania uchwały, w tym ograniczenia dotyczące kominków, były zgodne z zasadami przewidzianymi w Statucie Województwa Małopolskiego i wynikały z przyjęcia poprawek dopuszczalnych w toku prac legislacyjnych. W odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów prawa unijnego, a w szczególności Dyrektywy 2009/28/WE dotyczącej promowania odnawialnych źródeł energii, organ argumentuje, że zakazy dotyczące eksploatacji urządzeń na biomasę są wprowadzane jedynie czasowo, w sytuacjach zagrożenia zdrowia publicznego, i nie mają na celu zahamowania rozwoju odnawialnych źródeł energii. Wręcz przeciwnie, Program ochrony powietrza wspiera działania na rzecz czystych technologii oraz efektywnej energetyki, a ograniczenia eksploatacji urządzeń na paliwa stałe w określonych dniach wynikają z konieczności bezpośredniej ochrony zdrowia mieszkańców. Wreszcie organ zwrócił uwagę, że wyeliminowanie z obrotu prawnego skarżonych zapisów Programu skutkowałoby poważnym zagrożeniem dla realizacji konstytucyjnych i ustawowych celów ochrony środowiska, doprowadzając do kontynuacji przekroczeń dopuszczalnych poziomów stężeń pyłu PM10 w powietrzu w województwie małopolskim. Ograniczenia wprowadzone uchwałą mają charakter niezbędny, proporcjonalny oraz tymczasowy, co w pełni odpowiada wymogom stawianym przez prawo krajowe i unijne.
W konsekwencji organ wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024, poz. 935 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przy czym na podstawie art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej.
Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu poddana jest ocena legalności uchwały Sejmiku Województwa Małopolskiego w sprawie Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego, w zakresie w jakim program ten, w określonych sytuacjach (występowania tzw. dni smogowych) zakazuje eksploatacji kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe, jeżeli nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania. Skarżący podniósł, że jest właścicielem niskoemisyjnego kominka spełniającego wymogi tzw. ekoprojerktu, a czasowy zakaz jego używania, narusza w sposób nieuprawniony jego prawo własności, zakaz ten jest przy tym nieproporcjonalny do celów, jakie uchwała ma osiągnąć. W skardze zarzucono także naruszenie trybu sporządzenia uchwały, wskazano na wadliwość zapisów wprowadzających ograniczenia prawa własności nie w drodze ustawy, a aktem prawa miejscowego, oraz naruszenia Dyrektywy Parlamentu Europejskiego w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych. W ocenie sądu skarga jest bezzasadna.
Zgodnie z dyspozycją art. 89 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa. t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 566 ze zm.(dalej; ustawa) na podstawie tej ustawy oraz na podstawie upoważnień udzielonych w innych ustawach i w ich granicach sejmik województwa stanowi akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze województwa lub jego części. Z kolei przepis art 82 ust 1 (zdanie pierwsze) mówi, że uchwała organu samorządu województwa sprzeczna z prawem jest nieważna. Przepis art 90 ustawy, stanowi, że każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone przepisem aktu prawa miejscowego, wydanym w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć przepis do sądu administracyjnego (ust 1). Przepisu ust. 1 nie stosuje się, jeżeli w sprawie orzekał już sąd administracyjny i skargę oddalił (ust 3).
Przepisy te determinują legitymację skargową, a także zakres rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego w przedmiocie rozpoznania skargi na uchwałę sejmiku województwa. Skarżący akt prawa miejscowego (uchwałę sejmiku województwa) musi wykazać, że istnieje związek pomiędzy jego prawnie gwarantowaną sytuacją, a zaskarżoną uchwałą, polegający na tym, że uchwała ta narusza jego interes prawny lub uprawnienia. Interes prawny, o którym mowa w art. 90 ust 1ustawy, jest kategorią normatywną z zakresu prawa materialnego. Jego źródło stanowi norma prawa, kształtująca sytuację prawną wnoszącego skargę. Innymi słowy, jest to interes, któremu obowiązujące przepisy prawa materialnego przyznały ochronę. W tym kontekście trzeba też dostrzegać różnicę między naruszeniem interesu prawnego (uprawnienia) wnoszącego skargę, stanowiącym podstawę legitymacji skargowej, a podstawą do uwzględnienia skargi, w szczególności zaś stwierdzenia nieważności uchwały. Podstawą uwzględnienia skargi może być wyłącznie naruszenie przez uchwałę obiektywnego porządku prawnego. W konsekwencji naruszenie interesu prawnego (uprawnienia) skarżącego przesądza o skutecznym uruchomieniu kontroli sądowej, ale samo przez się nie implikuje jeszcze uwzględnienia skargi. Stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić tylko w razie stwierdzenia określonych, stypizowanych naruszeń prawa jeżeli uchybienia te naruszają interes prawny skarżącego.
Jak podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie, sprawę sądową tworzy splot elementu podmiotowego w tym znaczeniu, że pozostaje ona sprawą konkretnego podmiotu bądź podmiotów, w tym skarżących i uczestników postępowania oraz przedmiotowego, odnoszącego się do zgodności z prawem oznaczonego w skardze przejawu działania administracji publicznej. W odniesieniu do aktów administracyjnych generalnych nie można wykluczyć sytuacji, w której ten sam przejaw działania organu administracji publicznej, kształtujący sytuację prawną wielu podmiotów prawa i wywierający różne skutki prawne, zostanie oceniony jako zgodny z prawem w przypadku jego zrelatywizowania do sytuacji prawnej jednej osoby, a niezgodny z prawem, gdy zostanie on poddany ocenie legalności z perspektywy naruszenia interesu prawnego lub uprawnienia innej osoby (M. Bogusz, Powaga rzeczy osądzonej w nowym postępowaniu sądowoadministracyjnym, PiP 2004, z. 6, s. 96-97). Jeżeli zatem sąd administracyjny oddalając skargę na akt prawa miejscowego nie wypowiedział się w uzasadnieniu wyroku o zgodności z prawem wszystkich zawartych w nim norm, to nie można w sposób automatyczny wykluczać powtórnej kontroli tego samego aktu, która w stosunku do norm prawnych niepodanych uprzedniej weryfikacji będzie miała charakter pierwotny (Z. Niewiadomski w: red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, U.s.g. Komentarz z odniesieniami do ustaw o samorządzie powiatowym i samorządzie województwa, Warszawa 2011, s. 814-815, W. Piątek, Powaga..., s. 256-257. wyrok NSA z 4 czerwca 2008 r., II OSK 1883/07, wyrok NSA z 17 października 2011 r., II OSK 1244/11). Innymi słowy, dla dopuszczalności powtórnej kontroli sądowej tego samego aktu prawa miejscowego decydujące znaczenie odgrywa rzeczywisty przedmiot zapadłego rozstrzygnięcia, który wraz z uprawomocnieniem się wyroku uzyskuje cechę powagi rzeczy osądzonej. Przyjmując, że oddalenie skargi nie stoi na przeszkodzie ponownemu zainicjowaniu kontroli sądowej tego samego aktu prawa miejscowego, nie można jednak pominąć istniejącej w tym względzie przeszkody w postaci stanu powagi rzeczy osądzonej, której celem jest zapobieżenie wielokrotnej kontroli tych samych przejawów działania i zaniechania administracji publicznej, a przez to wprowadzenie stanu pewności prawnej oraz odciążenie sądów administracyjnych od rozpatrywania spraw uprzednio już rozstrzygniętych. Poszukując kryteriów decydujących o zaistnieniu stanu powagi rzeczy osądzonej, istotne znaczenie w tym zakresie odgrywa, po pierwsze, przedmiot zapadłego wcześniej rozstrzygnięcia, po drugie, charakter prawny aktu prawa miejscowego, a dokładniej charakter dekodowanych z niego norm prawnych regulujących bliżej nieokreśloną liczbę zdarzeń albo ustaleń o znaczeniu jedynie indywidualnym, po trzecie, sposób naruszenia interesu prawnego lub uprawnienia kolejnego skarżącego w odniesieniu do tego samego aktu prawa miejscowego. Obowiązkiem sądu administracyjnego dokonującego powtórnej kontroli tego samego aktu jest dokonanie weryfikacji wniesionej skargi z punktu widzenia sformułowanych powyżej kryteriów przed przystąpieniem do jego merytorycznej kontroli (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2015 r. II OSK 727/15).
Uchwała Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 28 września 2020 r. w sprawie Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego była przedmiotem kontroli tutejszego sądu, który wyrokiem z dnia z dnia 25 lutego 2021 r. w sprawie II SA/Kr 1335/20 oddalił skargi Gminy Rzepiennik Strzyżewski i Gminy Oświęcim. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia z dnia 14 stycznia 2025 r. III OSK 6048/21 oddalił skargi kasacyjne od tego wyroku. Wyrok ten jest zatem prawomocny.
Kontrola przedmiotowego aktu, może dotyczyć jedynie naruszenia interesu prawnego skarżącego – co wynika wprost z art 90 ust 1 ustawy, oraz nie może wkraczać w obszary już poddane kontroli przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia z dnia 25 lutego 2021 r. w sprawie II SA/Kr 1335/20. W wyroku tym wskazano między innymi, że "Zaskarżone w niniejszej sprawie uchwała była procedowana, zgodnie z wymogami Statutu Województwa Małopolskiego, w dwóch czytaniach: pierwsze czytanie projektu uchwały odbyło się w dniu 2 września 2020 r. Zgodnie z § 67 Statutu Województwa Małopolskiego radni mieli prawo do zgłaszania poprawek do niniejszej uchwały. Zgłoszono 30 poprawek. Poprawki zostały zaopiniowane przez właściwą Komisję Ochrony Środowiska i Bezpieczeństwa Publicznego. W dniu 28 września 2020 r. odbyło się drugie czytanie projektu uchwały. Zgłoszone przez radnych poprawki zostały poddane pod głosowanie. Po przegłosowaniu poprawek Sejmik poddał pod głosowanie całość uchwały wraz z przyjętymi poprawkami. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że przedmiotowa uchwała jest oparta na stosownej podstawie prawnej w granicach upoważnienia ustawowego i została podjęta zgodnie z wymogami proceduralnymi. (...) Wymagania procedury w stopniu niezbędnym do podjęcia przez Sejmik Województwa Małopolskiego zaskarżonej uchwały zostały zachowane.
Należy uznać, że tryb sporządzania uchwały został skontrolowany w prawomocnym wyroku sądu, oddalającym skargę. Tryb ten nie może być zatem poddany ponownie kontroli sądu w niniejszym postępowaniu. Zarzuty dotyczące naruszenia trybu sporządzania uchwały tj. zarzuty naruszenia art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie w zw. z art. 91 ustawy Prawo ochrony środowiska oraz § 69 ust. 1 pkt. 2 Statutu Województwa Małopolskiego, stanowiącego załącznik do uchwały nr Xll/183/15 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 31 sierpnia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu Statutu Województwa Małopolskiego w zw. z art. 9 ustawy Prawo ochrony środowiska, uznać należy za bezzasadne.
Co do zarzutu naruszenia przez uchwały prawa własności skarżącego poprzez zakazanie mu korzystania z kominka spełniającego warunki ekoprojektu, w tzw. dni smogowe, tytułem uwag ogólnych wskazać należy, że stosownie do art. 5 Konstytucji RP - Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju. Wyrażona w tym artykule zasada zrównoważonego rozwoju ma wprowadzić proporcjonalność w realizowaniu podstawowych funkcji państwa. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej dopuszcza wprowadzenie, ograniczeń w zakresie korzystania z własności i innych praw konstytucyjnych. Warunkiem wprowadzenia tych ograniczeń może być ich bezpośredni związek z ochroną środowiska bądź zdrowia. Prawa i wolności jednostki nie mają bowiem charakteru absolutnego i mogą być ograniczane. Normą wprost wyprowadzoną z Konstytucji RP jest w szczególności potrzeba zapewnienia ochrony środowiska, która jest obowiązkiem władz publicznych prowadzących politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom (art. 74 ust. 1 Konstytucji RP) oraz ochrona środowiska, która jest obowiązkiem władz publicznych (art 74 ust 2 Konstytucji RP). Konstytucja gwarantuje też obywatelom, odpowiednie standardy zdrowia. Stosownie do art. 68 ust. 4 Konstytucji RP- władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemiologicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Te ważne wartości chronione konstytucyjnie dopuszczają wprowadzenie ograniczeń w zakresie korzystania z wolności i praw, celem realizacji dobra wspólnego. Trzeba mieć na względzie, że przy dokonywaniu oceny zgodności z prawem uchwały Sejmiku z dnia z dnia 28 września 2020 r. należało rozważyć istniejącą kolizję interesów, z jednej strony interesu użytkowników instalacji, których eksploatacja powoduje szkodliwe dla zdrowia i życia ludzi emisje a z drugiej strony interesu całej społeczności Małopolski w szczególności najbardziej narażonych na ryzyko zdrowotne - osób chorujących na schorzenia układu sercowo - naczyniowego i oddechowego w tym astmę, cierpiących na alergie, osób w podeszłym wieku i dzieci. W ocenie sądu organ wykazał, że ograniczenie nałożone na posiadaczy kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe, jeżeli nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania w postaci zakazu ich eksploatacji w tzw. dni smogowe, ma oparcie w przepisach rangi konstytucyjnej. Takie dobra jak ochrona zdrowia, życia ludności oraz ochrona środowiska, mają niewątpliwie prymat nad komfortem korzystania z urządzeń, o których mowa wyżej, jeżeli nie wiąże się to z koniecznością ogrzania pomieszczeń w domach i mieszkaniach tj. jeżeli nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania ale stanowią element dodatkowy, podnoszący standard użytkowania domów i mieszkań.
Nie można skutecznie zarzucić, że skarżone w uchwale zapisy zostały wydane z naruszeniem art. 91 ust ustawy Prawo ochrony środowiska, poprzez uchwalenie aktu prawa miejscowego, którego treść wykracza poza wyrażone w tym artykule upoważnienie ustawowe (zarzut ograniczenia prawa własności nie ustawą ale w akcie prawa miejscowego). Jak zasadnie wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2020 r. II OSK 1042/19 zgodnie z konstytucyjną zasadą praworządności, wynikającą z art. 7 Konstytucji RP, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Oznacza to, że każde działanie organu władzy, w tym sejmiku województwa, musi mieć oparcie w obowiązującym prawie. Działanie na podstawie i w granicach prawa to działanie organu, który na podstawie przepisu prawa jest właściwy, i którego działanie oparte jest na przepisie prawa, który daje umocowanie do jego podjęcia. O związaniu zasadą praworządności w zakresie stanowienia prawa miejscowego przez organy samorządu terytorialnego stanowi art. 94 Konstytucji RP, zgodnie z którym organy samorządu terytorialnego na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów.
Przepis art 91 ust 3 ustawy stanowi, że sejmik województwa, w terminie 15 miesięcy od dnia otrzymania wyników oceny poziomów substancji w powietrzu i klasyfikacji stref, o których mowa w art. 89 ust. 1, określa, w drodze uchwały, program ochrony powietrza (ust 3). Program ochrony powietrza zawiera w szczególności: harmonogram realizacji działań naprawczych określający działania:
a) krótkoterminowe - na okres nie dłuższy niż 2 lata,
b) średnioterminowe - na okres nie dłuższy niż 4 lata,
c) długoterminowe - na okres nie dłuższy niż 6 lat (ust 4),
obowiązki i ograniczenia wynikające z programu (ust 9).
Regulacja ta nadaje kompetencje prawodawcy lokalnemu do wprowadzenia stanowiących akty prawa miejscowego (art 84 ust 1 ustawy) programów ochrony powietrza, zawierających harmonogram działań naprawczych (krótkoterminowych, średnioterminowych i długoterminowych) określających obowiązki i ograniczenia związane z realizacja tych programów. Przywołać tez należy normę kompetencyjną zawartą w art 91 ust 10 ustawy - Minister właściwy do spraw klimatu określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe wymagania, jakim powinny odpowiadać programy ochrony powietrza oraz plany działań krótkoterminowych, formę sporządzania i niezbędne części składowe programów ochrony powietrza oraz planów działań krótkoterminowych, a także szczegółowy zakres zagadnień, które powinny zostać określone i ocenione w tych programach i planach, biorąc pod uwagę cele programów i planów oraz konieczność zapewnienia ochrony zdrowia ludzi i ochrony środowiska, a także konieczność zapewnienia, że czas trwania przekroczeń poziomów dopuszczalnych lub docelowych lub pułapu stężenia ekspozycji będzie możliwie najkrótszy.
W oparciu o ta regulację wydane zostało Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2019 r. w sprawie programów ochrony powietrza oraz planów działań krótkoterminowych (Dz. U. poz. 1159). Załącznik do rozporządzenia - przykłady możliwych działań krótkoterminowych i ograniczeń wynikających z planu działań krótkoterminowych, w ust 1 stanowi, że Działania krótkoterminowe i ograniczenia w zakresie redukcji emisji powierzchniowej:
1) czasowy zakaz palenia w kominkach, jeżeli nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania mieszkań w okresie grzewczym.
Z kolei przepis§ 10 ust 2 w/w rozporządzenia stanowi, że część wskazująca obowiązki i ograniczenia związane z realizacją planu obejmuje podmiot korzystający ze środowiska oraz osobę fizyczną niebędącą podmiotem korzystającym ze środowiska, wraz ze wskazaniem ich ograniczeń i obowiązków związanych z realizacją planu.
Z przepisów tych wynika, że ustawodawca kompetencje do wprowadzania uchwał dotyczących programów ochrony powietrza powierzył sejmikom województwa. Uchwały te, stanowiące akty prawa miejscowego, zawierają harmonogramy działań krótkoterminowych, średnioterminowych i długoterminowych, które mogą zawierać ograniczenia oraz obowiązki. Z rozporządzenia wykonawczego wprost wynika natomiast, że jednym z takich ograniczeń w zakresie działań krótkoterminowych, jest czasowy zakaz palenia w kominkach, jeżeli nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania mieszkań w okresie grzewczym. Rozporządzenie określa też adresatów ograniczeń i obowiązków związanych z realizacją planu, w ramach działań krótkoterminowych, którymi są także osoby fizyczne niebędące podmiotami korzystającymi ze środowiska.
Rozwiązanie takie wydaje się jak najbardziej celowe i racjonalne. Na obszarze Polski problem jakości powietrza, stopień jego zanieczyszczenia i konsekwencje następstw zdrowotnych dla mieszkańców i degradacji środowiska nie jest problemem jednolitym. Dla różnych obszarów Polski problem ten ma bowiem różną skalę. Zanieczyszczenie powietrza w województwach kujawsko-pomorskim, lubuskim, warmińsko-mazurskim czy zachodniopomorskim jest nieporównywalnie mniejsze niż zanieczyszczenie na obszarze województwa małopolskiego czy śląskiego. Racjonalny ustawodawca nie wprowadza jednolitych zasad dotyczących zakazu eksploatacji kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe, jeżeli nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania, jeżeli stan powietrza na obszarze całej Polski wprowadzenia takich obostrzeń nie wymaga. Wprowadzając przepis art. 91 ust. 3 ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawodawca kompetencję do wprowadzania czasowych zakazów związanych z eksploatacją w/w urządzeń nadał prawodawcy lokalnemu. Prawodawca ten w zależności od potrzeb lokalnych, ograniczenia i zakazy w tym zakresie władny jest wprowadzić, w formie prawa miejscowego. W zależności od uwarunkowań regionalnych, stopnia występowania problemu, prawodawca lokalny (podmiot wyraźnie powiązany ze społecznością) wydaje zakazy i ograniczenia w celu ograniczenia negatywnego oddziaływania na zdrowie ludzi lub na środowisko w stopniu adekwatnym do skali problemu na danym obszarze. Działania takie tj. uzależnienie stopnia ingerencji w wolności obywatelskie, w zależności od występujących lokalnych uwarunkowań, jest możliwe tylko na szczeblu lokalnym, a jedynym możliwym narzędziem dokonywania takich działań są właśnie akty prawa miejscowego wydane przez prawodawcę lokalnego a nie ustawodawcę (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie) z dnia 3 października 2017 r. II SA/Kr 750/17).
Zgodnie z art 87 ust 2 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego. Przepis art 94 Konstytucji RP stanowi, że organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów. Zasady i tryb wydawania aktów prawa miejscowego określa ustawa. Pogląd jakoby ograniczenia prawa własności mogło wynikać jedynie z norm rangi ustawowej jest całkowicie chybiony. Normy prawne mające swoje źródło, także w aktach prawa miejscowego kształtują i ograniczają prawa własności, czego najpełniejszy przykład można odnaleźć w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego Akty te będące prawem miejscowym określają przeznaczenie terenów będących własnością (także) podmiotów niepublicznych, oraz zawierają ograniczenia w ich zagospodarowaniu a także zakazy związane z korzystaniem z tych nieruchomości. Zakres ingerencji w prawo własności dokonywane w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego jest daleko głębszy, niż wprowadzenie czasowego (w tzw. dni smogowe) zakazu eksploatacji kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe, jeżeli nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania w Programie ochrony powietrza.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez skarżone zapisy Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, wskazać należy, że jak się powszechnie przyjmuje, skargę do sądu administracyjnego można oprzeć na treści dyrektywy, ale pod warunkiem, że państwo członkowskie dyrektywy nie wdrożyło (implementowało) do porządku krajowego, a także w sytuacji, kiedy w oparciu o treść tej dyrektywy można zbudować normę prawną, będącą prawną podstawą roszczenia (skargi). Tymczasem w aktualnym stanie prawnym, dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, została implementowana do ustawodawstwa krajowego przez nowelizacje – między innymi do ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biokomponentach i biopaliwach ciekłych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 20 z późn. zm.), ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 266 z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 610 z późn. zm.). Po drugie, w ocenie sądu treść tej dyrektywy, nie daje podstaw do sformułowania normy prawnej zabraniającej państwom członkowskim tworzenia zakazów (w określonych sytuacjach związanych z lokalnym zanieczyszczeniem powietrza) korzystania z kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe, jeżeli nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania. Skarżący sam zresztą normy takiej nie próbuje formułować.
W końcu odnieść należy się do kwestii podstawowej, rozstrzygając także zarzut naruszenia przez skarżony akt zasady proporcjonalności – w ocenie skrzącego, zakaz używania niskoemisyjnych kominków spełniających warunki ekoprojektu jest nieproporcjonalny do celów, jakie zamierza osiągnąć prawodawca lokalny w postaci poprawy jakości powietrza w województwie małopolskim. Wskazać w tym miejscu należy, że zapis ten nie dotyczy niskoemisyjnych kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe spełniających warunki ekoprojektu, ale kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe, jeżeli nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania. Jest to zapis szeroki, obejmujący nie tylko (a wręcz przede wszystkim) wszelkiego typu kominki i miejscowe ogrzewacze pomieszczeń na paliwa stałe, jeżeli nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania. Zapis ten nie jest nakierunkowany na właścicieli urządzeń niskoemisyjnych spełniających wymogi ekoprojektu, a jedynie także ich obejmuje. Cel, jaki zamiar miał osiągnąć prawodawca lokalny, obejmował zatem eliminację, a w zasadzie ograniczenie emisji zanieczyszczeń powietrza wytwarzanych przez wszelkiego typu kominki i ogrzewacze pomieszczeń na paliwa stałe, w dni zwiększonego zagrożenia smogowego, a nie zanieczyszczeń z urządzeń spełniających wymogi ekoprojektu. Zakaz ten tylko obejmował także właścicieli tych urządzeń. Cel i przyjęte w uchwale do stosowania środki, wydają się być jak najbardziej proporcjonalne. Podkreślić przy tym należy, że kompetencją sądu nie jest ocena zasadności zakazów formułowanych w aktach prawa miejscowego a jedynie ocena ich legalność. Skoro prawodawca lokalny miał podstawy prawne by zakaz ten sformułować szeroko – obejmując także urządzenia niskoemisyjne, spełniające wymogi ekoprojektu, brak podstaw by uznać zapis taki za nieważny. Jedynie w sytuacji, kiedy ustawa bądź inne przepisy, hierarchiczne wyższe od aktu prawa miejscowego, nakazywały by prawodawcy lokalnemu wyłączać spod czasowego zakazu używania, urządzeń niskoemisyjnych, spełniających wymogi ekoprojektu, a ten uchwalając Program ochrony powietrza, wprowadził by zakaz czasowego używania wszelkich urządzeń tego typu, nie uwzględniający wymogu wyłączenia spod zakazu, urządzeń niskoemisyjnych, spełniających wymogi ekoprojektu, zapis taki byłby nielegalny. Sytuacja taka jednia w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Sejmik Województwa Małopolskiego miał podstawy prawne, by zakaz czasowej eksploatacji kominków i miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe, jeżeli nie stanowią one jedynego źródła ogrzewania uchwalić, obejmując zakazem także urządzenia niskoemisyjne, spełniające wymogi ekoprojektu.
Marginalnie zauważyć na koniec można, że w aktualnym tekście Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego wyłączenia takie występują. Uchwałą Nr LXXV/1102/23 Sejmiku Województwa Małopolskiego dnia 20 listopada 2023 r. w sprawie zmiany uchwały Nr XXV/373/20 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 28 września 2020 r. w sprawie Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego, program ten został zmieniony, a skażone zapisy zawarte w streszczeniu i tekście uchwały zostały zamienione zapisami zamieszczonymi w streszczeniu i tekście uchwały odpowiednio na str. 46 i 258. Zapis ten ma aktualne brzmienie - Ogół społeczeństwa: obowiązuje zakaz eksploatacji miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwa stałe w przypadku, gdy nie stanowią jedynego źródła ogrzewania budynku. Zakaz eksploatacji nie dotyczy urządzeń spełniających wymagania ekoprojektu posiadających zamkniętą komorę spalania.
Odnieść się też można do zarzutu, że w analogicznej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie IV SA/Wa 771/23 stwierdził nieważność uchwały dotyczącej Programu ochrony powietrza. Otóż sprawa rozstrzygnięta wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2023 r. IV SA/Wa 771/23 w żadnym razie nie była analogiczna do niniejszej sprawy. Nieważność bowiem orzeczono w zakresie, w jakim uchwała ustanawia zakaz korzystania z instalacji do spalania biomasy drzewnej (kominków, piecyków kominkowych, piecyków ozdobnych), który to zakaz ma w świetle uchwały polegać na niekorzystaniu z instalacji do biomasy drzewnej (kominków, piecyków kominkowych, piecyków ozdobnych) za wyjątkiem sytuacji, gdy jest to jedyne źródło ciepła lub gdy do lokalu nie jest dostarczana energia elektryczna wskutek awarii.
Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności, sad na zasadzie art 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.