II SA/KR 512/21

II SA/Kr 512/21 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2021-09-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-04-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jacek Bursa /sprawozdawca/
Magda Froncisz /przewodniczący/
Mirosław Bator
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
III OSK 900/22 - Wyrok NSA z 2025-06-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1566
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz Sędziowie: WSA Jacek Bursa (spr.) WSA Mirosław Bator po rozpoznaniu w dniu 29 września 2021 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. D. i J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 lutego 2021 roku, znak: [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom skargę oddala
Uzasadnienie
Burmistrz Miasta C. decyzją z dnia 7 czerwca 2018 r., nr [...], orzekł o odmowie nakazania A. G. i B. J. przywrócenia stanu poprzedniego wody na gruncie (działka nr [...] i [...], obręb P.) lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na nieruchomości obejmującej działki nr [...], [...], [...] (obręb P. ). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że pismem z dnia 26 czerwca 2015 r. I. i J. D., jako właściciele działek nr [...] i [...], zlokalizowanych w P. przy ul. [...] zwrócili się do Burmistrza Miasta C. o wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 i 3 Prawa wodnego, tj. o nakazanie właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom na działkach nr [...], [...] i [...], które powstały w wyniku wykonania na działkach nr [...] i [...] robót budowanych polegających na nawiezieniu gruzu budowlanego, budowie drogi i budowie utwardzonego placu postojowego. Do wniosku dołączono opinię z dnia 22 czerwca 2015 r. dr hab. inż. B. R.. Dodatkowo Wnioskodawcy poinformowali, że w/w roboty budowalne zostały uznane przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. za roboty wykonane z naruszeniem Prawa budowlanego. Pismem z dnia 20 lipca 2015 r. poinformowano Strony o wszczęciu postępowania. W wyniku przeprowadzonego postępowania decyzją z dnia 16 października 2015 r. odmówiono przywrócenia stanu poprzedniego działek nr [...] i [...] lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom na nieruchomości obejmującej działki nr [...], [...], [...]. W wyniku rozpatrzenia odwołania Ireny i J. D. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 16 lutego 2016 r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ powołał M. P. w celu sporządzenia specjalistycznej opinii w sprawie. Organ wskazał, że w związku ze sprzedażą działek aktualnymi właścicielami działek nr [...] i [...] są A. G. oraz B. J., którzy stali się stronami niniejszego postępowania, o czym zostali powiadomieni odrębnymi pismami, a stroną postępowania przestała być K. S., gdyż jak wynika z art. 29 ust. 2 Prawa wodnego, na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich.
Organ wskazał, iż w czasie oględzin przeprowadzonych w dniu 7 czerwca 2016 r., stwierdzono, iż teren działek nr [...] i [...] jest wyrównany, pokryty roślinnością niską (trawy) z widocznym na powierzchni gruntem antropogenicznym. Oględziny działek przeprowadzono w dniu słonecznym, bez opadów, a ostatnie burzowe opady miały miejsce w dniu 5 czerwca 2016 r., tj. dwa dni przed przeprowadzonymi oględzinami. W czasie oględzin nie było możliwości wizualnego stwierdzenia różnicy poziomów pomiędzy działkami nr [...] i [...], a działkami położonymi po ich północnej stronie. Podczas oględzin nie stwierdzono również zastoin wodnych w obrębie działek nr [...], [...] i [...]. Ustalono natomiast, iż w obrębie nieruchomości przy ul. [...], obejmującej działki nr [...] i [...], oprócz przydomowej oczyszczalni ścieków, znajduje się wybudowany w latach 70. drenaż wokół budynku w związku z zamakaniem piwnicy, a wody opadowe z dachu budynku mieszkalnego odprowadzane są do zbiornika bezopływowego o pojemności 24 m3.
W związku z tym, iż wykonanie robót budowlanych w obrębie działek nr [...] i [...], stanowiących wówczas własność K. S., było samowolą budowlaną i spowodowało zmianę stanu wody na gruncie, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w C. nakazał ich rozbiórkę. Fakt wykonania rozbiórki przed lutym 2016 r. został potwierdzony przez osobę pełniącą funkcję kierownika rozbiórki. W ramach prowadzonego postępowania, 5 miesięcy po stwierdzeniu przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. rozbiórki samowolnie wybudowanych obiektów budowlanych, sporządzona została "Ekspertyza dotycząca zmiany stanu wody w obrębie działek [...] i [...] wraz z określeniem wpływu na możliwość wystąpienia szkód w obrębie działek nr [...], [...] i [...] przy ul. [...] w P. ". Organ I instancji przytoczył ustalenia ekspertyzy i wskazał, że w oparciu o zebrany materiał dowodowy wydana została w dniu 19 września 2016 r. decyzja, na mocy której odmówiono nakazania A. G. oraz B. J. przywrócenia stanu poprzedniego wody na gruncie (działki nr [...] i [...], obręb P.) lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na nieruchomości obejmującej działki nr [...], [...], [...] (obręb P. ). Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, niemniej jednak WSA w Krakowie - w wyniku rozpoznania skargi I. i J. D. - uchylił decyzję organu II instancji oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Po uchyleniu decyzji przez Sąd, organ wystąpił do M. P. o złożenie wyjaśnień do treści sporządzonej "Ekspertyzy ...". Ponadto w dniu 22 listopada 2017 r. przeprowadzono ponowne oględziny w terenie. Pismem z dnia 20 listopada 2017 r. I. i J. D. poinformowali organ, że w dalszym ciągu dochodzi do okresowego zalewania ich nieruchomości na skutek wykonanej samowoli budowlanej na działce sąsiedniej i związanej z tym zmiany stosunków wodnych. Do pisma dołączono dokumentację fotograficzną wykonaną w dniu 29 października 2017 r. W czasie oględzin Wnioskodawcy jednoznacznie wskazali, że w wyniku utwardzenia działki nr [...] i [...], stanowiącej aktualnie własność Państwa J. , dochodzi do szkody w postaci gromadzenia się i stagnacji wody na działce nr [...], stanowiącej ich własność. W ich ocenie woda z nielegalnie utwardzonej działki nr [...] nie wsiąka, lecz przepływa na działkę nr [...] powodując jej trwałe uszkodzenie, tj. powstanie mokradła wraz z charakterystyczną dla niej roślinnością. W czasie oględzin przeprowadzonych po jednodniowych opadach, które nie miały charakteru intensywnego, stwierdzono występowanie na działce nr [...] zastoiska wody, które rozciąga się wzdłuż ogrodzenia z działką nr [...], tj. od połowy ogrodzenia do końca działki na długości ok. 12 m i szerokości ok. 2 m. Głębokość wody określono na 2 - 3 cm. Zalegająca warstwa wody widoczna była również na działce nr [...] pomimo występowania wysokiej trawy. Ponadto w dniu 22 listopada 2017 r. przeprowadzono oględziny na działce nr [...], stanowiącej współwłasność P. B. J.. W czasie oględzin stwierdzono wizualnie lekkie obniżenie terenu w środkowej części działki nr [...], w którym znajduje się zastoisko wody o głębokości większej niż na działce nr [...], należącej do Państwa D. Zgodnie z informacją podaną przez B. J. w miejscu występowania zastoiska w dawnych latach znajdował się staw, który służył jako lokalne kąpielisko. Informacje takie P. J. posiada od starszych mieszkańców P. . Staw ten obejmował również działkę nr [...]. Występujące w dniu przeprowadzenia oględzin zastoisko obejmowało również działki nr [...] i [...], położone na północ od działki nr [...] i rozmiarami przewyższało wielkość zastoiska na działce nr [...]. P. B. J. wniósł do protokołu, że część działki nr [...] i [...] wzdłuż ogrodzenia betonowego z działką nr [...] została utwardzona, co spowodowało wymuszony spływ wody od ul. [...] w stronę ul. [...]. P. B. J. podniósł także, iż w obrębie nieruchomości Państwa D. znajduje się przydomowa oczyszczalnia ścieków usytuowana przy ogrodzeniu betonowym, co może mieć wpływ na gromadzenie się wody w obrębie nieruchomości Państwa D.
Ponadto organ wskazał, że w dniu 15 stycznia 2018 r. do organu I instancji wpłynęły wyjaśnienia M. P.. Ponieważ jednak nie wyjaśniły one zaistniałych w sprawie wątpliwości, postanowieniem z dnia 31 stycznia 2018 r. powołano W. M. z listy biegłych sądowych Sądu Okręgowego w K. do sporządzenia nowej specjalistycznej opinii na podstawie dotychczas zebranego materiału dowodowego oraz wykonania dodatkowych czynności w terenie. W celu sporządzenia opinii w dniu 7 marca 2018 r. przeprowadzono oględziny w terenie, w czasie których Państwo D. jednoznacznie wskazali, iż szkoda występuje tylko na działce nr [...] i jest nią okresowo pojawiające się zalewisko przy granicy z działką nr [...] o szerokości 2,8 m, długości 10,5 m i głębokości ok. 0,05 m. Biegły w sporządzanej opinii stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie kluczowym jest ustalenie stanu początkowego powierzchni terenu, tj. przed rozpoczęciem prac budowlanych na działach [...] i [...]. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ I instancji powołał ustalenia opinii biegłego W. M.. Podkreślono, że w dniu 3 kwietnia 2018 r, do organu I instancji wpłynęły uwagi Państwa D. do sporządzonej opinii. W ocenie Wnioskodawców opinię sporządzono na izolowanym fragmencie materiału dowodowego, jest ona wewnętrznie sprzeczna, zawiera nieścisłości natury logicznej, stwierdzenia nieprawdziwe oraz hipotetyczne, niemające potwierdzenia w materiale dowodowym. Pismem z dnia 30 kwietnia 2018 r. biegły odniósł się do poszczególnych uwag Ireny i J. D., a organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przytoczył stanowisko biegłego. Organ odniósł się również do zarzutów Wnioskodawców przedstawionych w piśmie z 28 maja 2018 r.
W dalszej części uzasadnienia Burmistrz Miasta C., odnosząc się do konieczności nałożenia obowiązku wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom zaznaczył, iż usunięcie kostki brukowej i drogi asfaltowej w obrębie działki [...] było usunięciem przeszkody powodującej zmiany w odpływie wody z działki [...]. Nielegalnie wykonane roboty budowlane, szczególnie budowa drogi, spowodowały zmiany stosunków wodnych, natomiast aktualnie, po ich usunięciu, stosunki wodne są takie same, jak przed pracami budowlanymi, kiedy to z uwagi na minimalne spadki powierzchni na działkach [...] (w części zalewanej), [...] oraz [...] na analizowanym terenie musiały występować podtopienia. Tak więc wskazane przez I. i J. D. zalewanie części działki [...] nie stanowi szkody, o której mowa w art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Poza tym wskazane przez W. M. działania naprawcze polegające na wykonaniu drenażu, na które wskazują Państwo D. nie mogły zostać uwzględnione w rozstrzygnięciu organu, ponieważ wykonane musiałyby być poza działką nr [...], na której poprzedni właściciel zmienił stosunki wodne. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych, brak jest podstaw do zastosowania przepisu zawartego w art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, tj. do nałożenia na A. G. oraz B. J., aktualnych właścicieli działek nr [...] i [...], obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego w obrębie w/w działek oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach nr [...], [...], [...] (obręb P. ) stanowiących własność I. D. i J. D., a spowodowanych zmianą przez poprzedniego właściciela stanu wody na gruncie w obrębie działek [...] i [...] (obręb P. ).
Od powyższej decyzji odwołanie złożyli I. i J. D., zarzucając:
1. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, przez wyrażenie całkowicie błędnego poglądu w zakresie braku wywierania określonego ustawą szkodliwego wpływu dla nieruchomości Odwołujących, tj. działek nr [...], [...], [...], poprzez zmianę stosunków wodnych na działkach [...] i [...] wymagającą przywrócenia stanu pierwotnego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, a w konsekwencji błędne określenie pojęcia szkody, w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w pełni uzasadnia twierdzenie przeciwne;
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a mianowicie art. 7, 8, 77 i 80 k.p.a., przez niedopuszczalną arbitralność w ocenie zgromadzonych dowodów, brak uwzględnienia całości materiału, w szczególności w postaci opinii biegłych sądowych posiadających wiadomości specjalne;
3. błąd w ustaleniach faktycznych, mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na przyjęciu, że dokonana zmiana stosunków wodnych powstała na działkach Odwołujących nie skutkuje powstaniem szkód na tychże nieruchomościach, podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy, w tym w szczególności opinia biegłego M. P. oraz materiał fotograficzny uzasadniają twierdzenie wprost odmienne, tj. twierdzenie potwierdzające brak możliwości odpływu wód z działek Odwołujących, a także przenikanie wód z nieruchomości stanowiących własność A. G. i B. J..
W uzasadnieniu odwołania wskazano, iż wydana decyzja rażąco narusza art. 29 Prawa wodnego. Organ I instancji zaniechał nałożenia obowiązków przewidzianych ustawą, mimo iż w przywołanych, pisemnych motywach wskazał na zaistnienie wszystkich przesłanek określonych art. 29. Burmistrz Miasta C. przyznał, iż roboty budowlane prowadzone na działkach nr [...] i [...] spowodowały zmianę stanu wód gruntowych. Organ nie kwestionuje jednocześnie faktu zalewania sąsiednich nieruchomości stanowiących własność Odwołujących. Tym samym organ I instancji zobligowany jest do nakazania przywrócenia stanu poprzedniego, bądź też do nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Ponadto Odwołujący bezsprzecznie udokumentowali także fakt zalewania ich nieruchomości. W konsekwencji wskazanie organu, iż nie stwierdził wystąpienia szkody nie są w żadnej mierze uprawnione. W uzasadnieniu odwołania wskazano na orzecznictwo sądowoadministracyjne, definiujące pojęcie szkodliwego wpływu zmian stanu wody na gruncie na grunty sąsiednie. Ponadto zarzucono, iż organ oparł wydaną decyzją wyłącznie na hipotezach zawartych w opinii biegłego W. M., pomijając zupełnie stwierdzenia zawarte w opinii biegłego M. P., że stan gruntu, na którym dokonano samowoli budowlanej został podniesiony w stosunku do gruntów sąsiednich. Biegły M. P. wskazał zatem na dokonanie zmiany stanu wód, jednakże organ uzasadniając rozstrzygnięcie oparł się wyłącznie na twierdzeniach zawartych w opinii kolejnego biegłego, tj. W. M., które należy uznać za nieprawidłowe, nieuzasadnione oraz sprzeczne z okolicznościami i zasadami logicznego rozumowania. W ocenie Odwołujących poprzedni biegli w niniejszej sprawie (dr hab. inż. P.. R. i mgr inż. P.. P.) potwierdzili wpływ samowoli budowlanej na zmianę stosunków wodnych i wystąpienie szkody. Biegły W. M. wskazuje na rzekome zalewanie działki [...] "od zawsze", nie dysponując w tym zakresie żadnymi dowodami i nie uwzględniając, że grunt na całym terenie objętym samowolą budowlaną został wymieniony (zerwanie gruntu rodzimego i nawiezienie ton odpadów budowlanych, a następnie przysypanie ich warstwą inną niż rodzima nawierzchnią). Zatem organ świadomie pomija ustalenia z poprzednich opinii. Podkreślono, że gdyby zgodnie ze wskazaniami biegłego W. M. zalewanie występowało "od zawsze", erozja byłaby niewątpliwie zjawiskiem obecnym i zaawansowanym, co wynika z wiedzy ogólnej i zasad logicznego myślenia. Nie ulega zatem wątpliwości, że powyższe dowodzi jednoznacznie, że proces zalewania jest procesem nowym, powstałym niedawno, w następstwie samowoli budowanej rozpoczętej w 2014 r. Również fotografie przedstawiane przez Odwołujących przez całe postępowanie, a w szczególności w piśmie z dnia 3 kwietnia 2018 r. dowodzą jednoznaczne, że w latach po dokonaniu samowoli budowlanej, następuje stopniowa zmiana roślinności porastającej działkę Odwołujących. Pojawienie się odmiennej od poprzednio występującej roślinności związane jest bezsprzecznie z dokonaną zmianą w stosunkach wodnych i skutkującą zalewaniem działki. W oparciu o zastany stan faktyczny biegły W. M. wyprowadza wnioski sprzeczne nie tylko z materiałem dowodowym, ale także z elementarnymi zasadami logiki. Roślinność na obszarze objętym zalewaniem i przylegającym do niego terenie, nie występuje na pozostałej części nieruchomości P. I. i J. D. i nie jest dla niej charakterystyczna. Jak udowodniono na zdjęciach, roślinność taka nie występowała w początkowym okresie rozpoczęcia zalewania (od 2015 i w następnych latach).
Ponadto w odwołaniu zarzucono, iż organ I instancji nie odniósł się do stwierdzenia biegłych: M. P. i B. R., dotyczących podjęcia działań naprawczych przez właściciela działki objętej samowolą budowlaną. Organ w żaden sposób nie wyjaśnia przyczyn odrzucenia tych wskazań i przyczyn przyznania rozstrzygającego znaczenia opinii W. M.. Organ I instancji dysponując w toku postępowania jednoznacznym w tej kwestii stanowiskiem biegłego ignoruje te wskazania, nie wyjaśniając przyczyn pominięcia tegoż stanowiska. Podstawą do uzyskania nowej opinii w toku postępowania może być wyłącznie niejasność, niepełność lub brak rzetelności opinii poprzedniej. Organ w żaden sposób nie zakwestionował uzupełnionego stanowiska biegłego M. P., a mimo to stanowisko to zignorował nie podając przyczyny takiego postępowania. W ocenie Odwołujących W. M. w swojej opinii odnosi się na zasadzie nieuprawnionej analogii do określenia stanu stosunków wodnych na działce nr [...], podczas gdy postępowanie absolutnie nie dotyczyło tej działki i działka ta nie była przedmiotem badań. Ponadto biegły określając stan pierwotny (sprzed samowoli budowlanej) działki nr [...] odnosi się tylko do określenia prawdopodobnych spadków. Nie bierze pod uwagę, że w trakcie samowoli budowlanej zmieniono całkowicie grunt rodzimy zalegający na terenie ok. 38 arów. Poprzedni część tergo terenu była polami uprawnymi, a zatem przepuszczalność gruntu rodzimego była inna niż obecnego, nawiezionego wskutek samowoli budowlanej. Ponadto fundamentalne znaczenie ma fakt, iż biegły błędnie założył, że woda na działce Odwołujących stagnowała "od zawsze" pomimo dowodów o przeciwnej wymowie. Jak wskazano i co potwierdza zebrany materiał dowodowy, zmiana roślinności czy brak zaawansowanych procesów erozji w głębszych warstwach gruntu, wskazują, że zjawiska te powstały niedawno, są stosunkowo świeże, a tym samym przyczyna zalania stanowi skutek wynikający jednoznacznie z samowoli budowlanej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 11 lutego 2021 r. nr [...], na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t.j.: Dz. U. z 2017, póz. 1121 ze zm.) w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j.: Dz. U. z 2020 r., póz. 310) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu podkreślono, iż w sprawie powołany został W. M. w celu sporządzenia opinii. Powołany biegły uczestniczył w oględzinach w terenie, które odbyły się 7 marca 2018 r. W oględzinach tych uczestniczyli także m. in. I. i J. D. (wraz z pełnomocnikiem A. L.) oraz B. J.. Po dokonaniu oględzin w marcu 2018 r. sporządzona została przez biegłego W. M. opinia, w której biegły opisał stan sprawy, wskazując, iż sprawa naruszenia stosunków wodnych rozpoczęła się w maju 2014 r., kiedy ówcześni właściciele działek nr [...] i [...] rozpoczęli na działkach roboty budowlane polegające na usunięciu pierwotnej warstwy terenu, nawiezieniu materiału nasypowego i utwardzeniu powierzchni oraz pokryciu części powierzchni kostką betonową i wykonaniu drogi asfaltowej. Biegły wskazał, że w toku postępowania administracyjnego doprowadzono do usunięcia kostki brukowej i drogi asfaltowej, przy pozostawieniu gruzu i nasypu służącego utwardzeniu powierzchni. Wnioskodawcy uważają, że takie działania niewiele pomogły i ich teren jest dalej zalewany. W. M. zaznaczył, że B. J. uważa, że tereny należące do I. i J. D. już wcześniej były podmokłe, co potwierdzają również właściciele innych sąsiednich działek. Biegły podkreślił przy tym, że podczas wizji lokalnej w dniu 22 listopada 2017 r. stwierdzono istnienie zastoiska wody na działce nr [...] (należącej do J. B.), która ma nienaruszoną morfologię.
Odnosząc się do kwestii występowania szkody, W. M. zaznaczył, że szkody występują tylko na działce nr [...]. Szkodą jest okresowo pojawiające się zalewisko przy granicy z działką nr [...] o szerokości ok. 2,8 m, długości 10,5 m i głębokości maksymalnie do ok. 0,5 m. Teren zalewiska od strony południowej ograniczony jest sztucznie podniesionym pasem ziemi o szerokości ok. 1 m, na którym rosną posadzone przez Wnioskodawczynię porzeczki oraz znajduje się tam ścięty pień drzewa. W dalszej części opinii biegły podkreślił, że w przedmiotowej sprawie kluczowym jest ustalenie stanu początkowego powierzchni terenu, czyli stanu przed rozpoczęciem prac budowalnych na działkach nr [...] i [...]. Biegły zaznaczył, że przy odtwarzaniu pierwotnego ukształtowania powierzchni (pierwotnej morfologii) należy odnieść się do morfologii działek sąsiednich (nr [...] i [...]), nienaruszonych przez prace budowlane. Pomiary geodezyjne pokazują, że w najniższej części działki nr [...] przy granicy z działką nr [...] teren znajduje się na wysokości 373,20 m n.p.m., a przy granicy z działką nr [...] na wysokości 373,27 m n.p.m. Tak więc pierwotna powierzchnia terenu musiała znajdować się pomiędzy tymi rzędnymi, z niewielkim spadkiem w kierunku działki nr [...]. W. M. odniósł się również do budowy geologicznej i warunków hydrogeologicznych, wskazując, iż na przedmiotowym terenie zalegają utwory czwartorzędu, triasu i karbonu. Z otworów wiertniczych wykonanych na działce [...] przez M. P. wynika, że na warunki hydrogeologiczne w przypowierzchniowej warstwie gleby ma wpływ warstwa nieprzepuszczalnej gliny pylastej żółtej i kremowej, twardoplastycznej zalegającej na głębokości od 0,19 do 0,28 m pod powierzchnią terenu w miejscu obniżenia w centralnej części działki [...]. Warstwa ta uniemożliwia infiltracje wody w głębsze warstwy podłoża i powoduje, że większość wód opadowych szybko spływa po powierzchni terenu zgodnie z naturalnym spadkiem terenu lub może się gromadzić w zagłębieniach terenu. Warstwa gliny przykryta jest warstwą gleby, a w przypadku działek B. J. warstwą nasypu niekontrolowanego w postaci piasku i gruzu. Ponadto biegły odniósł się do kwestii warstwy gliny zapiaszczonej stwierdzonej przez wcześniejszego biegłego, podkreślając, że on nie stwierdził występowania gliny. Powyższe oznacza, że warstwy nasypowe są zmienne i na niewielkim odcinku mogą zawierać frakcje ilastą, a zaraz obok frakcje piaszczystą, jednakże są to generalnie warstwy o przepuszczalności wystarczającej do odprowadzenia wody w przypadku krótkotrwałych, nawet intensywnych opadów. W. M. w dalszej części opinii wskazał, iż przez działki należące do I. i J. D. przebiega dział wodny i część wód z północno-wschodniej części działek spływa w kierunku północno-wschodnim w stronę ul. [...], a część wód opadowych z południowej części działek spływa w kierunku południowo-zachodnim, w stronę niewielkiej doliny. W sprawie istotny jest spływ wód w kierunku północno-wschodnim. Generalnie teren działki [...] znajduje się poniżej działek [...], [...] i [...] i opada w kierunku północnym i północno- wschodnim. Mniej więcej w połowie długości działki [...] znajduje się obniżenie terenu, który następnie stopniowo podnosi się w kierunku wschodnim. W ocenie biegłego bariera ograniczająca spływ wody znajduje się na działce [...]. Działka nr [...] posiada nienaruszoną strukturę - nie były na niej prowadzone żadne prace budowlane i dlatego można przyjąć, że jej morfologia odzwierciedla stan terenu przed rozpoczęciem prac budowlanych na działce [...]. Pomiary dokonane na działce [...] pokazują, że jej powierzchnia na drodze ewentualnego spływu wód z działek [...] i miejsca powstawania zalewiska na działce [...], jest bardzo wyrównana i posiada bardzo niewielkie różnice wysokości zbliżone do 372,20 m n.p.m. Takie wysokości terenu są zbieżne z wysokościami zwierciadła wody w zalewisku na działce [...], gdzie najniższa rzędna terenu znajduje się na wysokości 372,27 m n.p.m. Równocześnie najniższy punkt terenu na granicy działek [...] i [...] znajduje się na wysokości 372,20 m n.p.m. W. M. podsumował, iż naturalna morfologia działek [...] (w miejscu powstawania zalewiska) i [...] wskazuje, że zalewisko zawsze tworzyło się na działce [...] w czasie długotrwałych opadów, to samo zalewisko rozciągało się na działki [...] i [...]. Równocześnie żadne prace budowlane, takie jak usuwanie materiału skalnego zalegającego na działce nr [...], tworzenie sztucznego drenażu, czy też obniżanie powierzchni (zalecane w opinii M. P.) nie spowodują, że zalewisko istniejące na działce [...] zniknie, ponieważ na przeszkodzie stoją niskie spadki terenu związane z naturalną morfologią działek [...] i [...]. We wnioskach końcowych biegły podkreślił, iż analizując morfologię terenu można stwierdzić, że obecny teren działek jest zbliżony do stanu naturalnego - w stanie pierwotnym powierzchnia działki [...] musiała nawiązywać do powierzchni okolicznych działek i z pewnością, na całej powierzchni obniżenia łagodnie opadała z wysokości 372,27 m n.p.m. do 372,20 m n.p.m. w kierunku północnym. Aby przywrócić stan pierwotny działki należałoby dokonać niwelacji powierzchni działki w okolicy granicy z działką [...] o 0,1 m. Jednakże - zdaniem biegłego - takie obniżenie nie spowoduje, że okresowe zalewiska na działce [...] przestaną się tworzyć. Równocześnie niekontrolowany nasyp, który zalega na działce [...] posiada dobrą chłonność i dlatego, biorąc pod uwagę przyczyny hydrogeologiczne, nie jest wskazana jego wymiana.
W uzupełnieniu opinii W. M. odniósł się do pojęcia "infiltracji" oraz "retencji". Infiltracja to powolne przenikanie (przesiąkanie) cieczy przez pory określonego ciała do jego wnętrza, a w tym przypadku przesiąkanie wody w głąb skorupy ziemskiej. Parametrem charakteryzującym infiltrację jest współczynnik filtracji będący wielkością charakteryzująca zdolność przesączania wody będącej w ruchu laminarnym przez skały porowate i jest miarą przepuszczalności hydraulicznej skał (gruntów). Przesączanie odbywa się siecią kanalików utworzonych z porów gruntowych - im pory gruntowe są większe, tym współczynnik filtracji jest większy i większa jest zdolność wody do filtracji w głąb gruntu. Natomiast retencja wodna to zdolność do gromadzenia zasobów wodnych i przetrzymywania ich przez dłuższy czas w środowisku - w tym przypadku w gruncie zalegającym na analizowanym terenie. Wody infiltrujące w głąb górotworu stanowią retencję gruntową lub podziemną, polegającą na czasowym zatrzymaniu wody w porach i szczelinach wodonośnych. W dalszej części uzupełnienia opinii biegły wskazał, że występowanie przy powierzchni terenu utworów przepuszczalnych sprzyja infiltracji. W przeciwnym przypadku, gdy bezpośrednio pod powierzchnią terenu występują utwory nieprzepuszczalne, jak gliny lub iły, infiltracja jest niemożliwa. Podkreślono, że nawiezienie gruzu i odpadów betonowych na działki [...] i [...], a następnie utwardzenie powierzchni tych działek spowodowało, że część nawiezionego materiału została wgnieciona w pierwotne utwory skalne zalegające na tych działkach, a następnie po usunięciu wierzchniej warstwy nawiezionego materiału i przywróceniu pierwotnej morfologii terenu pozostała na terenie tych działek zmieniając przepuszczalność gruntów pierwotnych, co ma wpływ na infiltrację i retencję. Jak wynika z danych pozyskanych z wierceń wykonanych przez P. P. , pierwotnie na działkach nr [...] i [...] pod powierzchnią gleby zalegała warstwa nieprzepuszczalnej gliny pylastej żółtej i kremowej, twardoplastycznej. Aktualnie na powierzchni działek zalega piasek i gruz przemieszany z pierwotną gliną pylastą. Zmienił się typ gruntu, a co za tym idzie jego własności filtracyjne. W. M. zaznaczył, że przepuszczalność gruntu maleje wraz ze wzrostem zawartości frakcji ilastej - pierwotnie zalegające na działce gliny pylaste miały bardzo niską przepuszczalność, a co za tym idzie zdolność retencjonowania wody. Aktualnie, grunty mają zupełnie inny charakter - wzrasta w nich zawartość gruzu i odpadów betonowych, które są materiałami niespoistymi, tożsamymi z rumoszami, żwirami i piaskami, więc zwiększył się współczynnik filtracji gruntu na przedmiotowych działkach, co polepszyło ich zdolność do przyjmowania wody zarówno poprzez wzrost infiltracji, jak i retencji. Z powyższego wynika, że znajdujące się na działkach nr [...] i [...] (obręb P. ) odpady betonu i gruzu betonowego z rozbiórek i remontów oraz gruzu ceglanego powodują naruszenie pierwotnych stosunków wodnych na gruncie, ale jest to zjawisko korzystne dla stosunków wodnych na działach sąsiednich nr [...], [...] i [...] (obręb P. ), gdyż cześć wody, która pierwotnie gromadziła się na powierzchni działek teraz infiltruje w głąb ziemi, przez co krócej gromadzi się na ich powierzchni. W ocenie biegłego próba przywrócenia warunków pierwotnych poprzez zastąpienie aktualnie występującej na powierzchni mieszaniny gliny, gruzu i odpadów betonowych, nieprzepuszczalna warstwą gliny, zdecydowanie pogorszy stosunki wodne na działach sąsiednich, gdyż czas gromadzenia się na nich wód opadowych Kolegium uznało opinię sporządzoną przez biegłego W. M. za rzetelną i prawidłową. Odnosząc się przedłożonej przez I. i J. D. opinii biegłego B. R., Kolegium wskazało, że na obecnym etapie postępowania opinię tę należy uznać za nieaktualną. W czasie wykonywania opinii teren działek nr [...] i [...] pokryty był kostką brukową, co niewątpliwie zmniejszyło infiltrację wód opadowych i roztopowych, na co wskazywał biegły. Stan faktyczny sprawy od momentu sporządzenia opinii - uległ zmianie, dlatego też opinia ta nie może być obecnie podstawą do nałożenia na właścicieli działki nr [...] obowiązku wykonania drenażu.
Organ podkreślił, iż ani biegły W. M., ani też organ odwoławczy nie kwestionuje, że w przedmiotowej sprawie występuje szkoda w postaci zalewiska na działce nr [...]. Na stronie 4 operatu biegły wskazał, że szkodą jest okresowo pojawiające się zalewisko przy granicy z działką nr [...] i o szerokości ok. 2,8 m, długości 10,5 m i głębokości maksymalnie do ok. 0,5 m. Okoliczność występowania szkody w postaci zalewiska potwierdza również dołączany w toku postępowania materiał fotograficzny, w tym zdjęcia przekazane do Kolegium w dniu 5 lutego 2021 r.
W ocenie Kolegium, zdjęcie obrazujące wystąpienie szkody (zalania) na terenie działki Państwa D. w dniu 4 lutego 2021 r., potwierdza ustalenie biegłego, iż głębokość wody wynosi maksymalnie do ok. 0,05 m.
Ponadto w opinii biegły W. M. ustalił stan początkowy gruntu, czego nie udało się ustalić biegłemu M. P.. Na konieczność ustalenia tego stanu wskazywał WSA w Krakowie w wyroku w sprawie II SA/Kr 244/17. Biegły W. M. odniósł się przy tym do opinii B. R., której nie kwestionował, a wskazał jedynie, że ustalenia tej opinii są prawdziwe w odniesieniu do dużej skali. Biegły podkreślił przy tym, że P. B. R. w swojej opinii posiłkował się mapą w skali 1:10 000, o dużym stopniu generalizacji szczegółów, gdzie izolinie rzędnych terenu przedstawione są co 2 m, gdy w rzeczywistości problemy zalewania pojawiają się w wypłaszczonej części terenu, gdzie na dużym obszarze (do 40 m długości) różnica wysokości wynosi 7 cm, więc powierzchnia terenu jest prawie płaska. Żaden z dostępnych dokumentów mapowych nie przedstawiał powierzchni terenu w tak dużej skali, dlatego nie można twierdzić, że na terenie przedmiotowych działek nie występowały lokalne podtopienia o lokalnym zasięgu i niewielkiej głębokości. Jednocześnie brak jest podstaw do zarzucenia biegłemu, że w celu odtworzenia stanu początkowego gruntu nawiązał do morfologii działek sąsiednich ([...] i [...]), nienaruszonych przez prace budowalne. W ocenie Kolegium, co biegły W. M. ustalił, należało odnieść się do szerszej skali, ponieważ rzeczywista przyczyna powstawania podtopień na terenach Państwa D. leży generalnie poza terenem, na którym występują szkody. Procesy geologiczne lub hydrogeologiczne należy rozpatrywać w ich pełnym zakresie, gdyż w innym przypadku przedstawiony obraz sytuacji byłby zafałszowany i niepełny. Zdaniem Kolegium przedstawione w opinii wnioski są logiczne, poparte zostały stosownymi wyliczeniami, zwłaszcza w zakresie rzędnych terenu. Biegły odniósł się do rzędnych terenu i doszedł do wniosku, że powierzchnia na drodze ewentualnego spływu wód z działek [...] i miejsca powstawania zalewiska na działce [...] jest bardzo wyrównana i posiada bardzo niewielkie różnice wysokości zbliżone do 372,20 m n.p.m. W. M. stwierdził, że naturalna morfologia działek nr [...] (w miejscu powstawania zalewiska) i nr [...] wskazuje, że zalewisko zawsze tworzyło się na działce [...] w czasie długotrwałych opadów, to samo zalewisko rozciągało się na działki [...] i [...]. Równocześnie W. M. podkreślił, że żadne prace budowlane, takie jak usuwanie materiału skalnego zalegającego na działce nr [...], tworzenie sztucznego drenażu, czy też obniżanie powierzchni (zalecane w opinii M. P.) nie spowodują, że zalewisko istniejące na działce [...] zniknie ponieważ na przeszkodzie stoją niskie spadki terenu związane z naturalną morfologią działek [...] i [...]. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że w opinii biegłego M. P. z jednej strony zalecono wykonanie prac niwelacyjnych, natomiast z drugiej strony wskazano, że w okresach intensywnych (burzowych) opadów atmosferycznych, po wykonaniu zalecanych prac niwelacyjnych na dz. nr [...] i [...], przywracających naturalny odpływ wód opadowych, może jednak okresowo dochodzić do zawilgoceń i niewielkich zawodnień przedmiotowego terenu ze względu na słabą infiltrację wód w podłoże gruntowe, intensywność opadów i mały obszar spływu powierzchniowego. M. P. zakwestionował również możliwość wykonania drenażu odwadniającego przedmiotowy teren, a także - ze względu na zaleganie w podłożu gruntowym glin pylastych o słabych parametrach wodoprzepuszczalności
wskazał, że nie ma możliwości wykonania również sprawnie działającej studni chłonnej. Reasumując, w ocenie Kolegium, przeprowadzone postępowanie dowodowe nie przesądziło, że zmiana stanu wody na gruncie, tj. na działkach nr [...] i [...], powoduje szkodę na działce należącej do I. i J. D., Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że na działce Odwołujących nr [...] występuje szkoda, jak również wynika, że wskutek samowolnych robót budowanych na działkach należących obecnie do A. G. i B. J. doszło do naruszenie pierwotnych stosunków wodnych. Niemniej jednak - zgodnie z opinią W. M. - zmiany dokonane na działce nr [...] - po usunięciu kostki brukowej i drogi asfaltowej - są korzystne dla stosunków wodnych, gdyż doszło do poprawy zdolności powierzchni do przyjmowania wody, zarówno poprzez wzrost infiltracji, jak i retencji. Zastosowanie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne możliwe jest w sytuacji, w której spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Jeżeli nie ma szkodliwego oddziaływania na grunty sąsiednie, to w takim przypadku zmiana stanu wody na gruncie nie rodzi odpowiedzialności przewidzianej w art. 29 i obowiązku organów do wydawania określonych nakazów. Sporządzona w niniejszej sprawie opinia wskazała na korzystny wpływ istniejących obecnie na gruncie zmian na stosunki wodne, co oznacza, że nie jest zasadne - na gruncie ustawy Prawo wodne - przywrócenie stanu poprzedniego. Ponadto W. M. odniósł się do możliwości wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, wskazując, iż tworzenie sztucznego drenażu, czy też obniżanie powierzchni nie spowoduje, że zalewisko istniejące na działce [...] zniknie, ponieważ na przeszkodzie stoją niskie spadki terenu związane z naturalną morfologią działek [...] i [...].
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożyli I. i J. D., zarzucając:
1. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 29 ustawy Prawo wodne, przez wyrażenie całkowicie błędnego poglądu w zakresie braku wywierania określonego ustawą szkodliwego wpływu dla nieruchomości Skarżących, tj. działek nr [...], [...], [...], poprzez zmianę stosunków wodnych na działkach [...] i [...] wymagającą przywrócenia stanu pierwotnego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom i jednocześnie pozbawione podstaw stwierdzenie o braku podstaw nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, w sytuacji jednoczesnego ustalenia przez organ odwoławczy naruszenia i zmiany stosunków wodnych na działkach [...] i [...] oraz ustalenia stanowiącej konsekwencję zmiany stosunków wodnych szkody, pozostających we wykazanym przez Skarżących związku przyczynowo- skutkowym na nieruchomości sąsiadującej, nadto w sytuacji gdy decyzja określona przywołanym przepisem posiada charakter decyzji związanej;
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7, 8, 77 i 80 k.p.a., przez niedopuszczalną arbitralność w ocenie zgromadzonych dowodów, brak uwzględnienia całości materiału, w szczególności poprzez brak kompleksowej analizy zgromadzonego materiału dowodowego, oparcie rozstrzygnięcia na selektywnie wybranych elementach, przy pominięciu dowodów o przeciwnej wymowie, a w konsekwencji niedopuszczalne naruszenie zasady swobodnej oceny materiału i dokonaniu tejże oceny ze skrajną dowolnością;
3. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 107 § 3 w zw. z art. 75, 77 i 78 i 140 k.p.a., polegający na braku ustosunkowania się przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów, poprzez niepodjęcie przez organ nawet próby omówienia wszystkich zarzutów stron podniesionych w środku odwoławczym, w szczególności zaniechanie omówienia braku wcześniejszych form erozyjnych, a tym samym braku zalewania nieruchomości Skarżących przed zaistnieniem samowoli budowlanej, przy jednoczesnym, określonym już zarzutem braku wyjaśnienia sprzeczności pomiędzy opiniami biegłych, a także poprzez brak odniesienia się przez organ odwoławczy do dokumentacji i zarzutów deprecjonujących twierdzenia o uprzednim występowaniu stawu na nieruchomości Skarżących, a także niedokonanie przez organ jakiegokolwiek omówienia, podnoszonej w odwołaniu, jedynie możliwości wystąpienia szkody przed 2015 r.;
4. błąd w ustaleniach faktycznych, mający istotny wpływ na treść decyzji polegający na przyjęciu, że dokonana zmiana stosunków wodnych powstała na działkach Skarżących, posiadając charakter szkody związanej z występowaniem zalewania ich gruntów, skutkuje jednocześnie pozytywnym oddziaływaniem na te działki, podczas gdy oddziaływanie o szkodliwym charakterze nie może implikować korzystnych następstw, nadto przy przyjęciu poglądu o wystąpieniu zalewania gruntów Skarżących od zawsze, mimo jednoczesnego przyjęcia, iż na nieruchomościach tych brak jest form erozyjnych świadczących o występowaniu tego zjawiska w okresie poprzedzającym zgłoszenie wystąpienie zjawiska zalewania, a tym samym gdy materiał dowodowy, w szczególności opinie biegłych sporządzone w toku postępowania oraz materiał fotograficzny przedłożony przez Skarżących, uzasadniają twierdzenie o występującym dopiero od roku 2015 permanentnym zalewaniu ich gruntów wskutek przenikania wód z nieruchomości stanowiących własność A. G. J. i B. J. oraz braku możliwości odpływu wód z działek Skarżących,
5. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 153 p.p.s.a., poprzez nieuwzględnieniu w toku rozpoznania sprawy ocen prawnych i wskazań co do dalszego postępowania w niniejszej sprawie, wyrażonych w orzeczeniach Sądu wydanych w związku z przedmiotem tegoż postępowania, w szczególności poprzez pominięcie przez organ odwoławczy stwierdzonego przez tut. Sąd w wyroku z 26 maja 2017 r. o sygn. akt II SA/Kr 244/17 pojawienia się na działkach znacznej ilości wody w wyniku zmiany stosunków wodnych (zalania), co wcześniej (przed dokonaniem na działkach sąsiednich inwestycji budowlanej) nie miało miejsca, a którą to okoliczność potwierdza materiał dowodowy zgromadzony w sprawie.
W uzasadnieniu podkreślono, iż błędna była ocena, iż zmiana stanu gruntu jest korzystana dla skarżących pomimo stwierdzonego zalewania – wg skarżących nadal występuje szkoda, a szkoda nigdy nie może być zjawiskiem korzystnym. Nadto zwrócono uwagę na błędne ustalenia, iż zalewanie działek skarżących zawsze występowało, a nie tylko od 2015r., oraz pominięcie wydania decyzji o nakazie usunięcia gruzu i odpadów budowlanych, co wskazuje na zmianę stosunków na spornych gruntach.
W odpowiedzi na skargę skarżony organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Do dnia wyrokowania stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie z brzmieniem art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w brzmieniu obowiązującym od dnia 3 lipca 2021 r., wprowadzonym art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. (Dz.U.2021.1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID -19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę wyłącznie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających prowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym, że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. W myśl art. 15zzs4 ust. 3 ustawy Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W rozpoznawanej sprawie sprawę rozpoznano i wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 w/w ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r. poz. 1842), gdyż Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarządzeniem skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, wyznaczając termin posiedzenia na dzień 29 września 2021 r.
Stosownie do art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b wskazanego przepisu Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Pkt 1 lit. "c" wskazanego przepisu stanowi, że Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Natomiast w przypadku nieuwzględnienia skargi, Sąd w myśl art. 151 p.p.s.a. oddala skargę.
Zarzuty skargi są niezasadne i nie zasługują na uwzględnienie.
Wbrew argumentacji zawartej w skardze poprzednio wydane w sprawie decyzje administracyjne i wyroki sądów administracyjnych i wyniki poprzednich postępowań administracyjnych nie mogą prowadzić do uwzględniania skargi, ponieważ dotyczyły innego stanu faktycznego. W szczególności rozstrzygnięcia administracyjne nie zawierały całościowej oceny zmiany stosunków wodnych, ponieważ brak było oceny stanu stosunków wodnych sprzed samowoli w postaci nawiezienia gruzu, budowy drogi i utwardzonego placu postojowego, co m.in. wytknął sąd administracyjny w swoim wyroku z 26 maja 2017r. sygn. II SA/Kr 244/17 nakazując uzupełnić postępowanie dowodowe o ustalenie tego stanu sprzed wykonania prac oraz w wyroku z dnia 8 lutego 2019r. do sygn. II SA/Kr 1493/18 odnoszącym się ściśle do kwestii jedynie ustalenia czy na terenie działek ewid. nr [...] i [...] nadal znajdują się odpady stanowiące gruz budowlany.
Ponadto odwołanie I. i J. D. od decyzji Burmistrza Miasta C. z dnia 7 czerwca 2018 r., nr [...], było już dwukrotnie rozpatrywane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, lecz wyrokami z 25 września 2019 r., w sprawie II SA/Kr 752/19 i z 3 kwietnia 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 141/20. WSA w Krakowie przesądził, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 138 § 2 k.p.a., a ewentualne uzupełniające postępowanie dowodowe może zostać przeprowadzone przez organ odwoławczy.
Wbrew twierdzeniom skarżących w obecnie prowadzonym postępowaniu wytyczne sądów przy uwzględnieniu zmienionego stanu faktycznego, w szczególności ostatecznego ustalenia stanu gruntów w zakresie usunięcia nawierzchni działki, jako mające wpływ na ustalenie zmiany stosunków wodnych, zostały w całości zrealizowane. Istotnym dowodem do rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy była opinia biegłego W. M. sporządzona po zasadnym uznaniu, iż poprzednio sporządzona opinia biegłego M. P. nie jest wystarczająca do rozstrzygnięcia sprawy. Nowy biegły ocenił całościowo wpływ zmian dokonanych na działkach [...] i [...] (obręb P. ) na możliwość wystąpienia szkód w obrębie działek nr [...], [...] i [...] (obręb P. ) oraz również całościowo ocenił kwestie określenia ewentualnej konieczności przywrócenia stanu poprzedniego wody na działkach [...] i [...] (obręb P. ) lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr [...], [...] i [...] (obręb P. ). Opinię tą skarżone organy w ocenie Sądu oceniły prawidłowo jako pełną i wartościową dla ustalenia stanu faktycznego i oceny stanu stosunków wodnych na spornym obszarze. W szczególności istotne było uwzględnienie iż w maju 2014 r., ówcześni właściciele działek nr [...] i [...] rozpoczęli na działkach roboty budowlane polegające na usunięciu pierwotnej warstwy terenu, nawiezienia materiału nasypowego i utwardzenia powierzchni oraz pokrycia części powierzchni kostką betonową i wykonaniu drogi asfaltowej. Jednak w toku postępowania administracyjnego doprowadzono do usunięcia kostki brukowej i drogi asfaltowej, przy pozostawieniu gruzu i nasypu służącego utwardzeniu powierzchni. Biegły szczegółowo ocenił charakter spornej szkody, jako okresowo pojawiającego się zalewiska przy granicy z działką nr [...] o szerokości ok. 2,8 m, długości 10,5 m i głębokości maksymalnie do ok. 0,5 m. Odniósł się on także do stanu początkowego powierzchni terenu, czyli stanu przed rozpoczęciem prac budowalnych na działkach nr [...] i [...] przedstawiając ukształtowanie powierzchni (pierwotną morfologię) działek sąsiednich (nr [...] i [...]), nienaruszonych przez prace budowlane. Pomiary geodezyjne wykazały, że pierwotna powierzchnia terenu musiała stanowić niewielki spadek w kierunku działki nr [...], zaś budowa geologiczna i warunki hydrogeologiczne na działce [...] w przypowierzchniowej warstwie gleby wskazują na nieprzepuszczalną glinę, która uniemożliwia infiltrację wody w głębsze warstwy podłoża i powoduje, że większość wód opadowych szybko spływa po powierzchni terenu zgodnie z naturalnym spadkiem terenu lub może się gromadzić w zagłębieniach terenu. Warstwa gliny przykryta jest warstwą gleby, a w przypadku działek B. J. warstwą nasypu niekontrolowanego w postaci piasku i gruzu.
Istotne także były ustalenia biegłego, iż teren działki [...] znajduje się poniżej działek [...], [...] i [...] i opada w kierunku północnym i północno-wschodnim. Mniej więcej w połowie długości działki [...] znajduje się obniżenie terenu, który następnie stopniowo podnosi się w kierunku wschodnim. Bariera ograniczająca spływ wody znajduje się na działce [...]. Działka nr [...] posiada nienaruszoną strukturę - nie były na niej prowadzone żadne prace budowlane i dlatego można przyjąć, że jej morfologia odzwierciedla stan terenu przed rozpoczęciem prac budowlanych na działce [...]. Biegły uznał, iż naturalna morfologia działek [...] (w miejscu powstawania zalewiska) i [...] wskazuje, że zalewisko zawsze tworzyło się na działce [...] w czasie długotrwałych opadów, to samo zalewisko rozciągało się na działki [...] i [...]. Równocześnie, co istotne żadne prace budowlane, takie jak usuwanie materiału skalnego zalegającego na działce nr [...], tworzenie sztucznego drenażu, czy też obniżanie powierzchni, z naturalnych powodów wyżej wskazanych nie spowodują, że zalewisko istniejące na działce [...] zniknie, ponieważ istotne są tutaj niskie spadki terenu związane z naturalną morfologią działek [...] i [...]. Nadto analizując morfologię terenu biegły uznał, iż obecny teren działek jest zbliżony do stanu naturalnego. Nawet zatem sztuczne obniżenie nie spowoduje, że okresowe zalewiska na działce [...] przestaną się tworzyć.
Powyższe dane wskazują, w ocenie Sądu, iż wynikające z niej oceny są logiczne i przekonywujące. W szczególności usunięcie nawierzchni starej i pozostawienie tzw. "starej podsypki" poprawiło sytuację skarżących, co logicznie wynika z opinii. Niekontrolowany nasyp, który zalega na działce [...] posiada dobrą chłonność i dlatego, biorąc pod uwagę przyczyny hydrogeologiczne, nie jest wskazana jego wymiana. Biegły W. M. co do odpadów betonu i gruzu betonowego na działki [...] i [...], zasadnie ocenił iż utwardzenie powierzchni tych działek spowodowało, że nastąpiła zmiana przepuszczalności - piasek i gruz przemieszał się z pierwotną gliną poprawiając własności filtracyjne. Pierwotnie zalegające tam gliny pylaste miały niższą przepuszczalność, a wzrost zawartości w nich gruzu i odpadów betonowych zwiększył współczynnik filtracji gruntu, co polepszyło zdolność do przyjmowania wody. Zatem logicznym wnioskiem było, iż odpady betonu i gruzu betonowego z rozbiórek i remontów oraz gruzu ceglanego powodują naruszenie pierwotnych stosunków wodnych na gruncie, ale jest to zjawisko korzystne dla stosunków wodnych na działach sąsiednich nr [...], [...] i [...] (obręb P. ), gdyż cześć wody, która pierwotnie gromadziła się na powierzchni działek teraz infiltruje w głąb ziemi, przez co krócej gromadzi się na ich powierzchni. Zatem sugerowane przez skarżących przywrócenie warunków pierwotnych doprowadziłoby do zastąpienia aktualnie występującej mieszaniny gliny, gruzu i odpadów betonowych, nieprzepuszczalną warstwą gliny, co pogorszy stosunki wodne na działkach sąsiednich, zwiększając czas gromadzenia się na nich wód opadowych.
Powyższe przekonywujące ustalenia wskazują, iż nie doszło do sugerowanego przez skarżących naruszenia przepisów postępowania w zakresie arbitralności zgromadzonych dowodów, czy braku uwzględnienia całości materiału. Wyniki wskazywanej opinii biegłego, która stanowiła podstawę skarżonych decyzji, wskazują na całościową i kompleksowa ocenę stosunków wodnych na spornym terenie oraz oparcie rozstrzygnięcia na elementach, które były istotne dla rozstrzygnięcia. Okoliczność pominięcia i nieuwzględnienia dowodów wskazywanych przez skarżących nie świadczy zatem o naruszeniu zasady swobodnej oceny materiału i dokonaniu oceny skrajnie dowolnej. Wbrew argumentacji skarżących, organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji generalnie odniósł się do podniesionych w odwołaniu zarzutów, w szczególności powoływana przez organ opinia biegłego odnosi się do kwestii hydrologicznych, istotnych dla rozstrzygnięcia, zatem wskazywanie na pominięcie badania form erozyjnych, samowoli budowlanej, czy braku wyjaśnienia sprzeczności pomiędzy opiniami biegłych, jest niezasadne. Ponadto opinia biegłego odnosi się do stanu stosunków wodnych przed 2015 r. Jak już także wyżej wskazano zostały w sprawie uwzględnione oceny prawne i wskazania co do dalszego postępowania w niniejszej sprawie, wyrażonych w wyrokach WSA w Krakowie, w zakresie w jakim kwestie z tych wyroków odnosiły się do spornego zagadnienia zmiany stosunków wodnych, przy wzięciu pod uwagę wyraźnie ocenionej w opinii biegłego kwestii wpływu usunięcia i zmiany nawierzchni, co nie było dotychczas w innych postępowaniach należycie zbadane i ocenione.
Nie zasługuje na uwzględnienie zatem argumentacja skarżących, iż charakter szkody związanej z występowaniem zalewania ich gruntów, nie może skutkować jednocześnie pozytywnym oddziaływaniem na te działki. Okoliczność zawarcia w kwestionowanej przez skarżących opinii biegłego W. M. stwierdzeń o szkodzie dla gruntów skarżących odnosi się wyraźnie do występowania tzw. zastoisk wodnych, które są generalnie czymś szkodliwym dla gruntu. Powyższe jednak nie oznacza stwierdzenia występowania szkody w rozumieniu art. 29 prawa wodnego. Przepis ten odnosi się, jak zasadnie wskazały organy, do zmiany stosunków wodnych. Jeśli taka zmiana jest dla skarżących korzystna, co przekonywująco wynika z opinii biegłego, to nie można twierdzić, iż spełnione zostały przesłanki z art. 29 prawa wodnego. Nie występuje bowiem związek przyczynowy o takich charakterze, iż wskutek zmiany stosunków wodnych wystąpiła dla skarżących szkoda. Jak wyraźnie wynika z opinii biegłego, szkoda wystąpiłaby i tak, z tym, że jest ona mniejsza w związku z zaistniałą zmianą nawierzchni i po jej usunięciu pozostawieniem tzw. podsypki. Reasumując prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało, że zmiana stanu wody na gruncie, tj. na działkach nr [...] i [...], powoduje szkodę na działce należącej do skarżących. Zmiany dokonane na działce nr [...] – po usunięciu kostki brukowej i drogi asfaltowej - są korzystne dla stosunków wodnych, gdyż doszło do poprawy zdolności powierzchni do przyjmowania wody, zarówno poprzez wzrost infiltracji, jak i retencji. Aby art. 29 ust. 3 prawa wodnego mógł znaleźć zastosowanie zmiana stanu wody na gruncie musi zawsze wiązać się ze szkodliwym oddziaływaniem na grunty sąsiednie. Jeżeli nie ma szkodliwego oddziaływania na grunty sąsiednie, to w takim przypadku zmiana stanu wody na gruncie nie rodzi odpowiedzialności przewidzianej w art. 29. Jedynie ustalenie, iż właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie i zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, może prowadzić do sankcji z art. 29 prawa wodnego (skutek w postaci szkody - szkodliwy wpływ dokonanych zmian na grunty sąsiednie por. wyrok NSA z 4 listopada 2014 r., sygn. akt I IOSK 7/14). Sama zmiana stosunków wodnych przez właściciela nieruchomości nie wiążąca się z tak rozumianą szkodą nie uprawnia organów administracji do podejmowania decyzji, o których mowa w art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, tj. decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, a kierowanej do sprawcy naruszenia. Tymczasem sporządzona w niniejszej sprawie opinia wskazała na korzystny wpływ istniejących obecnie na gruncie zmian na stosunki wodne, co oznacza, że nie jest zasadne - na gruncie ustawy Prawo wodne - przywrócenie stanu poprzedniego. Nadto jakiekolwiek tworzenie sztucznego drenażu, czy też obniżanie powierzchni nie spowoduje, że zalewisko istniejące na działce [...] zniknie, ponieważ na przeszkodzie stoją niskie spadki terenu związane z naturalną morfologią działek [...] i [...].
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalając skargę.