II SA/Kr 51/23

II SA/Kr 51/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-03-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Agnieszka Nawara-Dubiel
Joanna Tuszyńska /przewodniczący/
Mirosław Bator /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Gospodarka mieniem
Sygn. powiązane
I OSK 2536/23 - Wyrok NSA z 2025-05-27
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
art 136 ust 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie: WSA Mirosław Bator (spr.) WSA Agnieszka Nawara – Dubiel po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. T. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 7 listopada 2022 r. nr WS-VI.7534.3.87.2022.KP w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2/ zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz J. T. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania
Uzasadnienie
Prezydent Miasta Krakowa decyzją z dnia 21 kwietnia 2022 r. nr 2 znak: GS-11.6821.61.2020.EW działając na podstawie art. 136 ust. 3, art. 142 ust. 1, art. 4 pkt 9b, art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i art. 104 K.p.a. orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako części działek: nr [...] o pow. 5,5666 ha oraz nr [...] o pow. 0,3591 ha, poł. w obr. [...], jedn. ewid. N. m. K., obj. księgą wieczystą nr [...], w granicach parceli katastralnej l. kat. [...] b. gm. kat. K., na rzecz: J. T., A. A., B. Z. oraz Z. C..
W uzasadnieniu organ wskazał, że na mocy orzeczenia o wywłaszczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 7 listopada 1951 r. wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa część parceli katastralnej l. kat. [...] o pow. [...] m2 b. gm. kat. K., jako niezbędną na cele budowy Miasta Nowa Huta i Kombinatu Nowa Huta. Jako właścicielka przedmiotowej nieruchomości w ww. orzeczeniu o wywłaszczeniu wskazana była K. z B. C.. Na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie o wywłaszczeniu nieruchomości ż dnia 28 lutego 1953 r. wywłaszczono na cele linii kolejowej [...] 714 m2 z parceli katastralnej I. kat. [...] b. grn. kat. K.. Na podstawie kompilacji mapy katastralnej z mapą ewidencyjną, sporządzonej przez geodetę uprawnionego ustalono, że objęta roszczeniem o zwrot parcela katastralna I. kat. [...] b. gm. kat. K. weszła w skład działek: nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] oraz części działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]. nr [...], nr [...], nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. N. H. m. K.. Na podstawie mapy z projektem podziału nieruchomości wpisanej do ewidencji pod nr [...] w dniu 31 stycznia 2020 r. ustalono, że działka nr [...] o pow. 6,1502 ha, poł. w obr[...] jedn. ewid. N. H. m. K. podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 0,0041 ha, nr [...] o pow. 0,3591 ha, nr [...] o pow. 0,1959 ha, nr [...] o pow. 0,0004 ha, nr [...] o pow. 0,0007 ha, nr [...] o pow. 0,0156 ha, nr [...] o.pow. 0,0078 ha, nr [...] o pow. 5,5668 ha, poł. w obr. [...], jedn. ewid. N. H. m. K.. Po porównaniu kompilacji map wykonanej przez geodetę uprawnionego z aktualną mapą ewidencyjną ustalono, że objęte roszczeniem o zwrot są części działek: nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid.. m. K.. Niniejsza decyzja rozstrzyga zgłoszone roszczenie w stosunku do nieruchomości oznaczonej jako części działek: nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. N. H. m. K., w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa parceli katastralnej I. kat. [...] b. gm. kat. K..
Organ wskazał, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. N. H. m. K. objęta jest księgą wieczystą nr [...] i stanowi własność Skarbu Państwa. Podział działki nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. N. H. m. K. nie został ujawniony w przedmiotowej księdze wieczystej. Decyzją nr 30/2020 o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej z dnia 20 lipca 2020 r. Wojewoda Małopolski udzielił zezwolenia na realizację inwestycji drogowej pn. Budowa drogi ekspresowej 57 Warszawa - Kraków, odcinek realizacyjny nr III od km 640+600 węzeł W. (bez węzła) do km 658+869,30 węzeł "I. " (bez węzła) w Krakowie, długości 18,296 km, zlokalizowana w województwie małopolskim w powiece krakowskim w gminie I., w miejscowości Z. w gminie M., w miejscowości: W. W., Z. D., S., P., R., w gminie K. - L. w miejscowości: G., S., Ł., M., W., Z. oraz na terenie gminy miejskiej Kraków w ramach zadania: "Budowa drogi ekspresowej S7 Warszawa - Kraków, odcinek M. (granica z woj. świętokrzyskim - S. - W. -Z. - K. (do węzła I. . Przedmiotowa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 6 grudnia 2021 r. W decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej z dnia 20 lipca 2020 r. wskazano, że między liniami rozgraniczającymi teren projektowanego pasa drogi ekspresowej S7 znajduje się m.in. działka nr [...], poł. w obr. [...] jedne wid. N. H. m. K.. Zgodnie z art. 11 f ust. 9 ustawy z dnia 10 kwietnia 2013 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych z dniem zawiadomienia, o którym mowa w ust. 5, nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa bądź jednostek samorządu terytorialnego, objęte wnioskiem o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, nie mogą być przedmiotem obrotu w rozumieniu przepisów o gospodarce nieruchomościami. Obrót w rozumieniu czyli ustawy o gospodarce nieruchomościami oznacza każdą czynność prawną, tak prawa cywilnego jak i prawa administracyjnego (publicznego) w wyniku której następuje zmiana właściciela (uprawnionego) do dysponowania daną nieruchomością. Takim obrotem jest również zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Dodatkowo art. 13 u.g.n. wprost stanowi, że nieruchomości mogą być przedmiotem obrotu, ale z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z innych ustaw i taką inna ustawą jest właśnie ustawa o szczególnych zasadach realizacji inwestycji drogowych. Zgodnie z art. 12 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 11 f ust. 1 pkt 6 ustawy o szczególnych zasadach realizacji inwestycji drogowych z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej staje się ostateczna, nieruchomości objęte taką decyzją stają się w mocy prawa własnością Skarbu Państwa. To właśnie z mocy wyżej powołanych przepisów ustawy o szczególnych zasadach realizacji inwestycji drogowych, niedopuszczalnym jest dokonanie zwrotu nieruchomości wywłaszczonych na inny cel, jeżeli takie działki zostały zajęte pod budowę drogi publicznej w trybie tej ustawy. Stan wyłączający dopuszczalność zwrotu istnieje już od chwili zawiadomienia o wszczęciu postępowania w trybie art. 11 d ust. 5 ustawy o szczególnych zasadach realizacji inwestycji drogowych. Ponadto wskazano, że w granicach terenu niezbędnego dla realizacji inwestycji (teren linii kolejowych) znajduje się działka nr [...]. Działka nr [...], zgodnie z art. 20a ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych została zajęta na czas realizacji inwestycji. Pismem z dnia 21 maja 2018 r. Polskie Koleje Państwowe SA poinformowały, że działka nr [...] jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania ruchu kolejowego. Przez przedmiotową działkę przebiega czynna linia kolejowa nr 95 Kraków M. - P.. Aktualnie, po podziale nieruchomości oznaczonej jako działka.nr [...] linia kolejowa przebiega przez działkę nr [...]. Powyższe potwierdza informacją zawarta w wypisu z rejestru gruntów gdzie przedmiotowa działka oznaczona jest jako użytek o symbolu Tk, czyli tory kolejowe. Linia kolejowa nr [...] powstała w latach 50. XX wieku, a jej wybudowanie należy łączyć z budową N. w celu umożliwienia dojazdu pociągów dowożących m.in. węgiel ze Śląska do Huty im[...] (uprzednio Huty im. L. ). Ponadto z pisma Polskich Kolei Państwowych SA z dnia 21 maja 2018 r. wynika również, że działka nr [...] objęta jest klauzulą terenu zamkniętego i ujęta w wykazie stanowiącym załącznik do Decyzji nr 3 Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 24 marca 2014 r. w sprawie ustalenia terenów, przez które przebiegają linie kolejowe, jako terenów zamkniętych. Na działce nr [...] (aktualnie nr [...]), usytuowane są środki trwałe pozostające na ewidencji zarządcy infrastruktury kolejowej, tj. PKP [...] Linie Kolejowe SA. W dniu 30 grudnia 2021 r. przeprowadzono rozprawę administracyjną, podczas której ustalono, że na objętej roszczeniem o zwrot części działki nr [...] znajduje się czynne torowisko. Po obu stronach torów znajduje się skarpa porośnięta chwastami. Ponadto na opisywanym fragmencie znajduje się wiadukt kolejowy. Działka nr [...] stanowi podnóże skarpy. Przede wszystkim jednak należy zaznaczyć, że przedmiotowa działka jest wyłączona z obrotu z uwagi na znajdowanie się w kolejowym terenie zamkniętym. Na mocy art. 4 ust. 2a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne w decyzji nr [...] "w sprawie ustalenia terenów, przez które przebiegają linie kolejowe, jako terenów zamkniętych" z dnia 24 marca 2014 r. Minister Infrastruktury i Rozwoju uznał za tereny zamknięte, zastrzeżone ze względu na obronność i bezpieczeństwo państwa, tereny, na których są usytuowane linie kolejowe, określone w załączniku do decyzji, stanowiącym tomy nr 1-16. Wykaz działek ewidencyjnych, przez które przebiegają linie kolejowe uznane jako tereny zamknięte w tomie 6 wskazuje nieruchomości województwa małopolskiego, w szczególności pod. nr [...] wpisana jest działka nr [...]. Tereny zamknięte na mocy art. 2 pkt 9 ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami są wyłączone z obrotu. Wyłączenie nieruchomości z obrotu ma charakter bezwzględny i oznacza niedopuszczalność jakiejkolwiek zmiany osoby właściciela.
Od tej decyzji odwołanie złożył J. T. zarzucając naruszenie:
1/ art. 4 ust. 2a w zw. z art. 2 pkt 9 w zw. z art. 13 ust. l ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne przez błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że nieruchomość stanowi teren zamknięty, a w rezultacie jest wyłączona z obrotu, co w konsekwencji sprawia że nie może być przedmiotem zwrotu wnioskodawcy jako poprzedniemu właścicielowi;
2/ art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie, że cel wywłaszczenia wobec nieruchomości został zrealizowany;
3/ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak jednoznacznych ustaleń organu w zakresie powodu, dla którego nieruchomość została uznana za teren zamknięty - czy to ze względu na przebieg linii kolejowej, czy też ze względu na objęcie nieruchomości decyzją o zwolnieniu na realizację inwestycji drogowej.
Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 7 listopada 2022 r. nr WS-VI.7534.3.87.2022.KP utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że jak wynika z akt sprawy działka nr [...] objęta jest księgą wieczystą nr [...] i stanowi własność Skarbu Państwa. Podział działki nr [...]nie został ujawniony w księdze wieczystej. Jak wynika z porównania mapy ewidencyjnej z mapą katastralną, w granicach parceli l. kat. [...] gm. kat. K. znajduje się: część działki nr [...] i nr [...], obr. [...]. jedn. ewid. N. H.. Jak wynika ze złożonej do akt sprawy decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej z dnia 20.07.2020 r. Wojewoda Małopolski udzielił zezwolenia na realizację inwestycji drogowej pn. Budowa drogi ekspresowej [...], odcinek realizacji nr III od km 640 + 600 węzeł W. (bez węzła) do km 658 + 869,30 węzeł "I." (bez węzła) w K., długości 18,296 km, zlokalizowana w województwie małopolskim w powiecie krakowskim w gminie I., w miejscowości Z.; w gminie M., w miejscowości: W. W., Z. D., S., P., R. , w gminie K. -L. w miejscowości: G., S., Ł., M., W., Z. oraz na terenie gminy miejskiej K. w ramach zadania: "Budowa drogi ekspresowej S7 W. - K., odcinek [...] (do węzła I.). Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 6.12.2021 r. Na podstawie ww. decyzji Wojewody Małopolskiego stwierdzić należy, że działka nr [...] znajduje się między liniami rozgraniczającymi teren projektowanego pasa drogowego ekspresowej S7. Przepis art. 11 f ust. 9 ustawy z 10.04.2013 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych stanowi, że z dniem zawiadomienia, o którym mowa w ust. 5, nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa bądź jednostek samorządu terytorialnego, objęte wnioskiem o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, nie mogą być przedmiotem obrotu w rozumieniu przepisów o gospodarce nieruchomościami. Jak słusznie wskazał organ I instancji, powyższy przepis stanowi zatem jedną z przeszkód do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela nieruchomości, niezależnie od kwestii zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia. Stan wyłączający możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości istnieje już z dniem wydania zawiadomienia o wszczęciu postępowania, na podstawie przepisu art. 11 d ust. 5 ustawy o szczególnych zasadach realizacji inwestycji drogowych. W granicach terenu niezbędnego dla realizacji inwestycji (teren linii kolejowych) znajduje się również działka nr [...] zajęta na czas inwestycji, zgodnie z art. 20a ust. l ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Jednocześnie jak wynika z pisma Polskich Kolei Państwowych S.A. z 21.05.2018 r. na działce nr [...] znajduje się czynna linia kolejowa nr [...]. Z pisma PKP S.A wynika, że tory główne zasadnicze linia nr [...] K. - M. powstały w 1952 r. Na działce [...] (odpowiadającej działce nr [...]), znajdują się środki trwałe pozostające w ewidencji zarządcy infrastruktury kolejowej, PKP Polskie Linie Koleje S.A. tj.: tory główne zasadnicze linii 95 K. - M. – P. nr SAP 221007368, (wybudowane w 1952 r.), urządzenia srk stacyjne nr SAP 221007313 (wybudowane w 1966 r.), sieć elektrostacji kolejowej o napięciu 3kV, nr SAP 221007446 (wybudowane w 1961 r.) oraz dwa wiadukty i jeden przepust masywny (wybudowane w 1951 r.), a także jeden przepust masywny (wybudowany w 1951 r.). Z protokołu z oględzin nieruchomości przeprowadzonych w dniu 30.12.2021 r. wynika, że na działce nr [...] znajduje się czynne torowisko, znajdujące się na skarpie porośniętej chwastami oraz wiadukt kolejowy, natomiast działka nr [...], obr[...], jedn. ewid. N. stanowi podnóże skarpy. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, stwierdzić zatem należy, że działki nr [...] i nr [...] w granicach parcel 1. kat. [...], gm. kat.. , nie mogą zostać zwrócone w pierwszej kolejności z uwagi na przeszkody prawne spowodowane ich lokalizacją w terenie zamkniętym zgodnie z przepisem art. 4 ust. 2 a w zw. z art. 2 pkt 9 Prawo geodezyjne i kartograficzne, a w przypadku działki nr [...] - również z uwagi na decyzję Wojewody Małopolskiego o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej z dnia 20.07.2020 r. W takich przypadkach zbyteczne jest prowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Niemniej wskazać należy, że sposób zagospodarowania przedmiotowego terenu, jak również ww. dokumenty wskazują, że inwestycja kolejowa wymieniona w decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 28.02.1953 r., jak również inwestycja określona ogólnie w decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 7.11.1951 r. jako budowa Miasta Nowa Huta i Kombinatu Nowa Huta, zostały zrealizowane w wymaganym terminie. Zagospodarowanie nieruchomości miało bowiem ścisły związek z budową Miasta Nowa Huta i kombinatu Nowa Huta, która z uwagi na rozmiar terenu prowadzona była etapowo, co powodowało zmiany na etapie projektowania i wykonania, ale mieściło się w ogólnym celu wywłaszczenia.
Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł J. T. zarzucając naruszenie:
1/ art. 136 ust. 3 w zw. z art 137 u.g.n. poprzez odmowę zwrotu nieruchomości podczas gdy spełnione zostały przesłanki jej zwrotu,
2/ art. 4 ust. 2a w zw. z art. 2 pkt 9 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne przez błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że nieruchomość stanowi teren zamknięty, a w rezultacie jest wyłączona z obrotu, co w konsekwencji sprawia, że nie może być przedmiotem zwrotu skarżącemu jako poprzedniemu właścicielowi, podczas, gdy kwalifikacja nieruchomości jako terenu zamkniętego nie stanowi przeszkody do zwrotu nieruchomości,
3/ art. 11 d ust. 9 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych poprzez przyjęcie, że przepis ten stanowi przeszkodę do zwrotu nieruchomości, podczas gdy wynika z niego jedynie, że nieruchomość nie może stanowić przedmiotu obrotu.
4/ art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie decyzji organu i instancji w mocy, podczas gdy prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania winno doprowadzić do uchylenia Decyzji PMK i orzeczenia co do istoty sprawy,
5/ art. 7, 77, 80 i 107 k.p.a. poprzez niejasne i nieczytelne określenie charakteru nieruchomości i uznanie jednocześnie przez organ, że na nieruchomości znajduje się inwestycja drogowa, jak i Nieruchomość stanowi teren zamknięty ze względu na przebieg na niej linii kolejowej,
6/ art. 7, 77, 80 i 107 k.p.a. poprzez brak jednoznacznych ustaleń organu w zakresie powodu odmowy zwrotu nieruchomości - czy to ze względu na przebieg linii kolejowej, czy też ze względu na objęcie nieruchomości decyzją o zwolnieniu na realizację inwestycji drogowej; oraz poprzez uznanie braku potrzeby badania zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, podczas gdy z decyzji powinien wynikać jednoznacznie tok rozumowania organu.
W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty w konkluzji wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu i instancji.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 P.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.
Kontroli sądu w niniejszej sprawie poddana jest ocena legalności decyzji o odmowie zwrotu udziału w nieruchomości, która to nieruchomość w ocenie organu II instancji nie jest zbędna na cel wywłaszczenia, gdyż cel wywłaszczenia został zrealizowany a ponadto jako nieruchomość objęta decyzją o zgodzie na realizację inwestycji drogowej oraz zajęta pod infrastrukturę kolejową jest wyłączona z obrotu. W ocenie sadu decyzja jest wadliwa.
Zgodnie z dyspozycją art. 136 ust 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 z późn. zm., dalej; u.g.n.). poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Przepis art. 137 ust 1 ustawy stanowi natomiast, iż nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Tytułem wstępu wskazać należy, iż przedmiotowa sprawa dotyczy przejęcia własności nieruchomości (wywłaszczenia) jakie dokonało się w latach 50 -tych ubiegłego wieku, wywłaszczenia które dokonane było w innym porządku prawnym niż porządek aktualnie obowiązujący. W przeszłości akt wywłaszczenia nie odpowiadał aktualnie obowiązującym standardom. Nie można do stanów faktycznych zaistniałych w innym porządku prawnym stosować wprost aktualnych uregulowań w zakresie takich pojęć jak cel wywłaszczenia. Interpretacja tego pojęcia (cel wywłaszczenia) musi bowiem uwzględniać fakt, że w dacie dokonania wywłaszczenia, z którym to wiąże się niniejsze postępowanie i co wynikało z ówcześnie obowiązujących przepisów i praktyki, cel wywłaszczenia nie musiał być precyzyjnie określony a podmioty przejmujące własność nieruchomości nie były ograniczone czasowo w realizacji tego celu. Często kwestie - co konkretnie miało być realizowane na danym obszarze, określane było już po wywłaszczeniu, w planach realizacyjnych, które zresztą (także legalnie) były zmieniane bądź korygowane. W razie modyfikacji celu wywłaszczenia tj. realizacji innego obiektu bądź innego urządzenia nieruchomości niż ten, jaki został opisany w decyzji jako cel wywłaszczenia – zwłaszcza w przypadku wywłaszczeń pod budowę kompleksów budowlanych np. osiedli czy jak w niniejszym postępowaniu, w części pod budowę miasta i kombinatu Nowa Huta, nie uzasadnia przyjęcia, że do realizacji celu wywłaszczenia nie doszło. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lipca 2016 r. w przypadku realizacji takiej inwestycji jak osiedle mieszkaniowe, o wykorzystaniu na cel wywłaszczenia świadczy nie tylko zabudowanie budynkami mieszkaniowymi, ale także wszelkimi innymi obiektami, które są potrzebne dla osiedla. O wykorzystaniu na cel wywłaszczenia może także świadczyć inne niż zabudowa zagospodarowanie, w tym pozostawienie terenów zielonych. W przypadku realizacji dużej inwestycji na poszczególnych etapach może dochodzić do zmian w projektach zagospodarowania poszczególnych części terenu, stanowiących o realizacji osiedla. Pogląd ten sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela,. Był on zresztą wielokrotnie w orzecznictwie wyrażany, można więc uznać go za pogląd ugruntowany.
Co do zasady, sąd popiera stanowisko organu, że objęcie nieruchomości (czy też jej części) a należącej do Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego decyzją dotyczącą udzieleniem zgody na realizację inwestycji drogowej wyłącza możliwość legalnego obrotu tą nieruchomości – także w zakresie jej zwrotu byłemu właścicielowi w trybie art. art. 136 ust 3 u.g.n. Jak stanowi bowiem art. 11d ust 9 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1474). z dniem zawiadomienia, o którym mowa w ust. 5 (zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej), nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa bądź jednostek samorządu terytorialnego, objęte wnioskiem o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, nie mogą być przedmiotem obrotu w rozumieniu przepisów o gospodarce nieruchomościami. Z kolei art. 11d ust 10 stanowi, iż czynność prawna dokonana z naruszeniem zakazu, o którym mowa w ust. 9, jest nieważna. W ocenie sądu termin "czynność prawna" o której mowa w tym przepisie, nie należy interpretować wąsko w rozumieniu cywilistycznym, jako zdarzenie prawne mające na celu wywołanie skutków w zakresie prawa cywilnego (ustanowienie, zmiana lub zniesienie stosunku prawnego) ale szeroko jako każdy obrót nieruchomością, o którym mowa w ustawie o gospodarce nieruchomościami tj. także jej zwrot, na podstawie art 136 tejże ustawy. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2016 r. I OSK 1888/14 zakaz obrotu nieruchomościami, o których mowa w art. 11d ust. 9 i 10 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2013 r. poz. 687 ze zm.), oznacza niedopuszczalność jakiejkolwiek zmiany stanu prawnego tych nieruchomości w stosunku do stanu prawnego z dnia upublicznienia zawiadomienia o wszczęciu postępowania z wniosku inwestora drogi publicznej lub z dnia indywidualnego zawiadomienia, jeżeli nastąpiło to przed publicznym zawiadomieniem. Także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 9 stycznia 2018 r. II SA/Kr 1281/17 wskazuje, że przepisy art. 11d ust. 9 w zw. z ust. 5 ustawy z 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych wyznaczają moment, z którym niemożliwy jest obrót, a zatem i zwrot nieruchomości, nie wskazując przy tym terminu końcowego.
Sąd popiera także stanowisko organu, że zajęcie nieruchomości pod infrastrukturę kolejową w granicach tzw. terenów zamkniętych określonych przez właściwych ministrów i kierowników urzędów centralnych, wyłącza taką nieruchomość z obrotu, także co do jej zwrotu na rzecz jej byłego właściciela lub jego następców prawnych. Tereny zamknięte bowiem, to tereny o charakterze zastrzeżonym ze względu na obronność i bezpieczeństwo państwa (art. 2 pkt 9, art. 4 ust 2a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1990 z późn. zm.). Jak zasadnie wskazano w uchwale Sądu Najwyższego (pełny skład SN) z dnia 26 października 2007 r. III CZP 30/07 wyłączenie z obrotu może wynikać także ze szczególnego charakteru nieruchomości. Przykładem takiego wyłączenia są nieruchomości niezbędne dla celów obronności i bezpieczeństwa, określone w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 stycznia 2004 r. w sprawie określenia rodzajów nieruchomości uznanych za niezbędne na cele obronności i bezpieczeństwa państwa (Dz.U. Nr 207, poz. 2107).
Tym niemniej, w ocenie sądu, sprawa nie jest wyjaśniona dostatecznie do jej rozstrzygnięcia, decyzje zaś organów obu instancji zawierają niejasności oraz stwierdzenia które nie poddają się pozytywnej weryfikacji.
Jak wynika z decyzji przedmiotem wywłaszczenia w oparciu o dwa akty była działka nr [...], w tym jej część o powierzchniach [...] m2 pod budowę miasta i kombinatu Nowa Huta oraz inna część o powierzchni [...] m2 na cele linii kolejowej. Dalej organ podaje, że działka ta (działka wywłaszczona i objęta żądaniem zwrotu) weszła w skład wymienionych, bodajże 46 działek, w tym działki nr [...] o powierzchni [...] ha. W ocenie sądu nie jest jasne (nie wynika to z decyzji) jak wywłaszczona działka o powierzchni nieco ponad [...] ha weszła w skład 46 działek, w tym objętej niniejszym postępowaniem działki o powierzchni o powierzchni [...] ha.
Podział działki nr [...] na działki, między innymi będące przedmiotem niniejszego postępowania nr [...] i nr [...] jak wskazuje organ I instancji dokonał się na podstawie mapy z projektem podziału nieruchomości wpisanej do ewidencji pod nr [...] Mapa ta jednak nie zalega w aktach administracyjnych. Obrazowo działki nr [...] i [...] nie są przez organ przedstawione na żadnej mapie zalegającej w aktach administracyjnych. Postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości czy jej części związane jest z dokładnym określeniem przedmiotu postępowania, co na ogół wiąże się z naniesieniem na mapę granic terenu będącego przedmiotem żądania zwrotu. Umożliwia to bowiem kontrolę przez sąd decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości, w zakresie identyfikacji terenu będącego przedmiotem postępowania jak i jego zagospodarowania. Z mapy zamieszczonej na karcie 58 można zauważyć zakreślony na niebiesko fragment działki oznaczonej jako działka nr [...], gdzie legenda wskazuje, że jest to teren parceli katastralnej [...]. Nie wynika jednakże z tej mapy jaki jest przebieg granic działek będących przedmiotem postępowania (nr [...] i nr [...]) ani z czego wynika zakreślenie terenu objętego dawną parcelą [...], bo teren działki nr [...] jest dużo większy niż obszar objęty zakreśleniem.
Także zakreślenie na czerwono, na wydruku zamieszczonym na karcie 98 oraz karcie 84 z opisem "teren objęty wnioskiem o zwrot" (karta 84) nie wyjaśnia w jaki sposób ustalono przedmiot postępowania. Wydruk ten jak się wydaje jest załącznikiem do protokołu z rozprawy administracyjnej (k. 101) a opis tam zamieszczony nie jest zgodny z zakreśleniem. Z opisu bowiem wynika, że objęte żądaniem zwrotu działki mają kształt trapezu, zakreślenie natomiast ma kształt trójkąta.
Z pisma P. K. P. S.A. z dnia 21 maja 2018 r. (karta 65) na które powołują się organy wynika, że działka nr [...] to w całości teren kolejowy. Z protokołu z rozprawy administracyjnej (karta 101) wynika, jednak że działki nr [...] i 579/ (dawniej działka nr [...]) częściowo tylko zajęte są pod lianie kolejową. Z protokołu tego wynika także, że w dniu rozprawy wykonano zdjęcia, które stanowią załącznik do protokołu. Zdjęć tych jednak w aktach administracyjnych brak.
W końcu zwrócić uwagę należy na to, że organ II instancji wskazuje (3 str. decyzji), że podział działki nr [...] nie został ujawniony w księdze wieczystej [...] (numer wskazany w decyzji jako nr księgi wieczystej nieruchomości objętej żądaniem jej zwrotu). Tymczasem w elektronicznym systemie ksiąg wieczystych dostępnym na internetowych stronach ministerstwa sprawiedliwości (co sprawdził sąd rozpoznając niniejszą sprawę, gdyż w aktach sprawy brak jest wypisu z księgi wieczystej nieruchomości objętej żądaniem zwrotu) wynika, że jest tam ujawniona działka nr [...], brak natomiast działki nr [...].
Wyżej wykazane braki pozwalają uznać, że sprawa nie jest wyjaśniona do rozstrzygnięcia. Nie wiadomo jak przebiegają granice działek będących przedmiotem postępowania, jakie jest ich zagospodarowanie, w jakich granicach zajęte są pod projektowaną drogę a w jakich na cele kolejowe, czy w końcu jaka ich część jest zagospodarowana w inny sposób. Jak wskazano na wstępie organ nie wyjaśnił kwestii wielkości działek będących przedmiotem żądania zwrotu i procedowanych przez organ, skoro nieruchomość wywłaszczona była wielokrotnie mniejsza niż nieruchomość będąca przedmiotem postępowania. W ocenie sądu organy naruszyły zasadę o której mowa w art. 7 K.p.a., która stanowi, iż w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli a także przepis art. 77 § 1 K.p.a., stanowiący, iż organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W ocenie sądu organy obu instancji nie podjęły czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz nie zebrały i nie rozpatrzyły materiału dowodowego w sposób konieczny do wyjaśnienia sprawy.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c oraz 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.