II SA/KR 5/20

II SA/Kr 5/20 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2020-07-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-01-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Agnieszka Nawara-Dubiel
Anna Szkodzińska
Joanna Tuszyńska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Sygn. powiązane
I OSK 2605/20 - Wyrok NSA z 2024-03-27
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska (spr.) Sędziowie: WSA Agnieszka Nawara – Dubiel NSA Anna Szkodzińska Protokolant: referent sądowy Katarzyna Migda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2020 r. sprawy ze skargi Firma A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 października 2019 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego skargę oddala.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 7 czerwca 2019 r. Prezydent Miasta K., na podstawie art. 200 ust 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.), § 4 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (tj. Dz.U. z 1998 r., Nr 23, poz. 120), orzekł o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Firma A z siedzibą w W., powstałą w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą "firma B" w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa na podstawie aktu notarialnego z dnia 1 grudnia 2000 r., Rep. A Nr [...], wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m. Warszawy XII Wydział Gospodarczy pod numerem [...], prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej stanowiącej własność Gminy Miejskiej K. składającej się z działki nr [...] o pow. 0,0835 ha obr. [...] jedn. ewid. K. - [...] objętej księgą wieczystą nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla K. - [...] w K., IV Wydział Ksiąg Wieczystych - na cele infrastruktury kolejowej wraz z prawem własności obiektów trwale z gruntem związanych znajdujących się na działce ewidencyjnej nr [...] wymienionych w wykazie środków trwałych wg stanu na dzień 5 grudnia 1990 r.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Firma A pismem z dnia 27 marca 2018 r. zwróciła się o wydanie decyzji stwierdzającej nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. w oparciu o art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, składającej się z działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. - [...], jak również o nabycie na własność trwale z gruntem związanych obiektów zgodnie z wykazem środków trwałych, według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r.
Organ ustalił, że orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 8 czerwca 1964 r. nr [...] orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Państwa w zarząd i użytkowanie Dyrekcji [...] w K. nieruchomości oznaczonej m.in. jako parcela gruntowa l. kat. [...] o pow. 0,1062 ha. Z wykazu zmian gruntowych wykonanego w 1974 r. wynika, że działka nr [...] o pow. 0,0835 ha powstała z tej parceli. Organ wyjasnił, że wywłaszczenie konkretnej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, dokonane na wniosek państwowych osób prawnych, nie stanowiło automatycznego nabycia przez te osoby prawa zarządu do wywłaszczonej nieruchomości. Tytuł prawny do nieruchomości był nadawany przez właściwe organy państwowe, które ustalały prawnorzeczowe tytuły do poszczególnych składników mienia w drodze decyzji. Orzeczenie o wywłaszczeniu nie kreowało zatem prawa zarządu podmiotu, na rzecz którego wywłaszczenie nastąpiło, do wywłaszczonego gruntu.
Nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] pozostaje własnością Gminy Miejskiej K. na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia 18 kwietnia 2013 r., nr [...], utrzymanej w mocy decyzją Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 26 października 2015 r., nr [...] oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2175/16. Przedmiotowa nieruchomość podlega ustaleniom obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru [...] (Dz. Urz. Woj. [...] z dnia 4 grudnia 2012 r., poz. 6544) i znajduje się w terenach zamkniętych - terenach kolejowych.
Przeprowadzona w dniu [...] stycznia 2019 r. rozprawa administracyjna połączona z oględzinami nieruchomości pozwoliła na ustalenie, że na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] znajduje się infrastruktura kolejowa opisana w wykazie środków trwałych. Ponadto, część nieruchomości stanowi skarpa porośnięta drzewami.
Organ wskazał, że zasadniczą przesłanką uwłaszczenia państwowych i komunalnych osób prawnych w trybie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest ustalenie, że wnioskodawca w dniu 5 grudnia 1990 r. legitymował się prawem zarządu nieruchomością. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że brak jest podstaw do stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego do wnioskowanej nieruchomości, ponieważ nie zostało udokumentowane przez wnioskodawcę istnienie prawa zarządu (względnie użytkowania) do nieruchomości. Wnioskodawca nie dołączył do wniosku żadnych dokumentów potwierdzających prawo zarządu [...] lub poprzednika prawnego do przedmiotowej nieruchomości. Wnioskodawca wywodził tytuł do dysponowania prawem zarządu nieruchomością według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. z oświadczenia Naczelnika Wydziału oraz Zastępcy Dyrektora Oddziału, z którego wynika, że nie zachowały się dokumenty, o których mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. Jak wynika z treści pisma, istniały w przeszłości dokumenty potwierdzające zarząd [...] dla działki nr [...], które z uwagi na zmiany organizacyjne w przedsiębiorstwie, a w szczególności na zmiany terytorialne związane z siedzibą administratora nieruchomości, nie zachowały się do dnia dzisiejszego. Ponadto oświadczono, że w dniu 5 grudnia 1990 r. nieruchomość była w zarządzie [...].
Istnienia dokumentów dotyczących przekazania w zarząd poprzednikowi prawnemu wnioskodawcy - przedsiębiorstwu państwowemu [...] nie stwierdzono w aktach Referatu Archiwum Urzędu Miasta K., archiwum Starostwa Powiatowego, archiwum [...] Urzędu Wojewódzkiego oraz Archiwum Narodowego w K..
Kwestia istnienia dokumentacji świadczącej o wykonywaniu zarządu w stosunku do nieruchomości utworzonej z działki ewidencyjnej nr [...] została zbadana w przeprowadzonym przez Wojewodę [...] postępowaniu komunalizacyjnym zakończonym wydaniem decyzji z dnia 18 kwietnia 2013 r., znak [...] stwierdzającej nabycie z dniem 27 maja 1990 r. z mocy prawa przez Gminę K. prawa własności nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], obręb [...], jedn. ewid. [...]. W treści uzasadnienia przedmiotowej decyzji wskazano, że nie zostało ustanowione, w formie prawem przewidzianej, prawo zarządu do przedmiotowej nieruchomości w dacie 27 maja 1990 r. na rzecz Firma A bądź jej poprzedników prawnych.
Dalej organ podkreślił, że istnienie prawa zarządu wynikać musi z (co najmniej) jednego z dokumentów wymienionych w § 4 ust 1 ww. rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. Jedynie bowiem władanie oparte na stosownym tytule prawnym uprawnia do skutecznego żądania ustanowienia na rzecz [...] prawa użytkowania wieczystego ww. działki. Przedłożone dokumenty, w ocenie organu, nie przesądzają o oddaniu ww. działki przedsiębiorstwu państwowemu [...] w zarząd.
Organ odwołując się do regulacji zawartych: w dekrecie z dnia 26 kwietnia
1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych, ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach oraz brzmienia art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wskazał, że dla ustanowienia zarządu na nieruchomościach państwowych ustawodawca wymagał decyzji administracyjnej wydawanej przez organ. W przypadku braku takiej decyzji odnoszącej się do konkretnej nieruchomości, bezwzględnie należy przyjąć, że nieruchomość należała do terenowego organu administracji państwowej. Samo wykazanie sprawowania faktycznego zarządu nie jest wystarczające dla udowodnienia okoliczności przysługiwania wnioskodawcy prawa zarządu. Przeprowadzone postępowanie dowodowe doprowadziło do stwierdzenia, że dokument ustanawiający prawo zarządu na nieruchomości objętej wnioskiem nie istniał w obrocie prawnym. Organ skonstatował, że wnioskodawca nie dysponował żadnym indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości, czy to w formie decyzji, umowy, czy też protokołu zdawczo-odbiorczego, który ustanowiłby zarząd czy użytkowanie.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyły Firma A w W.. W uzasadnieniu odwołania powołano się na przepis § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w zarządzie lub użytkowaniu, wskazując, że organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu, na podstawie co najmniej jednego ze wskazanych w przepisie dokumentu. W takiej sytuacji organ I instancji błędnie przyjął, że istnienie dokumentu w postaci decyzji o naliczeniu opłat z tytułu zarządu nieruchomością nie świadczy o przysługiwaniu [...] prawa zarządu. Ponadto w odniesieniu do działek objętych wnioskiem złożone zostało oświadczenie zgodnie z art. 75 k.p.a., potwierdzające przekazanie [...] S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntu składającego się z działki, której dotyczy postępowanie. Organ zakwestionował oświadczenie, które na mocy § 4 ust. 3 rozporządzenia stanowi wystarczający dowód potwierdzający istnienie prawa zarządu.
Strona odwołująca się wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia 17 października
2019 r., znak: [...], na podstawie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami, art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tj.: Dz.U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.), art. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r. Nr 79, poz. 464, ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności przybliżył treść przepisu art. 200 u.g.n. wskazując, że kwestią kluczową jest ustalenie, czy działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. - [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. pozostawała w zarządzie poprzednika prawnego strony odwołującej, czyli Przedsiębiorstwa Państwowego "[...]".
Kolegium przywołując uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16 oraz uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OPS 5/17 podkreśliło, że brak udokumentowania tytułu prawnego w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wyklucza uznanie, że nieruchomość pozostawała we władaniu przedsiębiorstwa [...], a co za tym idzie, brak możliwości wykazania tytułu władania gruntem prowadzi do wniosku, że nieruchomość ta należała na dzień 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) i jako taka podlegała ustawowej komunalizacji, to jest nabyciu przez gminę prawa własności nieruchomości na podstawie cyt. art. 5 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy.
Dalej kolegium odwołało się do brzmienia art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 5 ust. 2 powołanej ustawy, akcentując, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że w przypadku wywodzenia prawa zarządu z oświadczenia składanego na podstawie art. 75 K.p.a. możliwe jest do uznania tylko w sytuacji, gdy uprzednio zostało przesądzone, że prawo zarządu nieruchomości było ustanowione, lecz nie zachowały się dokumenty stwierdzające tę okoliczność. Również i w tym zakresie, dla poparcia swojego stanowiska, organ II instancji odwołał się do licznego orzecznictwa sądów administracyjnych.
Firma A w W. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zaskarżając ją w całości oraz wnosząc o jej uchylenie jak i uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania.
Strona skarżąca cytując treść § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu, wskazała, że w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym znajduje się oświadczenie złożone zgodnie z art. 75 K.p.a., potwierdzające przekazanie [...] przedmiotowego terenu w zarząd. Powyższe okoliczności i dowody uzasadniają stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Firma A prawa użytkowania wieczystego gruntu składającego się z działki, której dotyczy postępowanie. Organ zakwestionował oświadczenie, które na mocy § 4 ust. 3 rozporządzenia stanowi wystarczający dowód potwierdzający istnienie prawa zarządu. W ocenie strony skarżącej nie można się zgodzić ze stanowiskiem organu, który nie wyjaśnia w jaki sposób można przesądzić o istnieniu prawa zarządu bez dokumentów wymienionych w § 4 rozporządzenia. Wydaje się, że niemożliwe jest wręcz przesądzenie istnienia prawa zarządu bez tych dokumentów. Świadczy to o wadliwości argumentacji uzasadniającej kwestionowanie oświadczenia składanego w trybie art. 75 K.p.a. Oświadczenie to bowiem, w razie braku dokumentów, ma przesądzać o istnieniu prawa zarządu. A skoro tak, to organy nie mogły odmówić stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z przepisem art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy).
Z art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.
Badając legalność zaskarżonej decyzji według wskazanych kryteriów, Sąd nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Rozważania prawne rozpocząć należy od przytoczenia przepisów prawa mających zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.
Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1926 r. (Dz.U.[...] utworzone zostało przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą "firma B". Zgodnie z art.4 rozporządzenia Przedsiębiorstwo "[...]" prowadzi eksploatację wszystkich linii kolejowych, zarządzanych dotychczas przez Ministerstwo Komunikacji i w tym celu obejmuje w zarząd i użytkowanie cały ich majątek nieruchomy. Objęcie w zarząd i eksploatację pomienionych kolei nie narusza w niczym istniejących dotychczas praw własności do poszczególnych części objętego nieruchomego majątku. W myśl art.9 rozporządzenia na polecenie Ministra Komunikacji przedsiębiorstwo "firma B" obejmie w zarząd i eksploatację nowowybudowane linie kolei państwowych lub też prywatnych, nie znajdujących się dotychczas w zarządzie państwowym, jak również wyłączy ze swego zarządu i eksploatacji linie kolejowe, przez Ministra Komunikacji wskazane.
Nadto, jak stanowił art.3 ust.1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U.1949.27.197) nieruchomości, stanowiące własność Skarbu Państwa, niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych, będą przekazywane właściwym wykonawcom tych planów (m.in. przedsiębiorstwom państwowym) na własność bądź w zarząd i użytkowanie.
Jak natomiast wynika z § 9 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr 47, poz. 354), jeżeli nieruchomość, która znajdowała się w zarządzaniu [...], była niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych, to powinna była być przekazana [...] w zarząd i użytkowanie protokołem zdawczoodbiorczym.
Przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1926 r. zostały uchylone z dniem 8 grudnia 1960 r., na podstawie art.46 ust.1 pkt 5) ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach (Dz.U.1960.54.311).
Stanowiąc w art. 8 tej ustawy, że [...] jako osoba prawna prowadzone jest w ramach narodowych planów gospodarczych, ustawodawca wskazał wyraźnie na obowiązywanie zasad nabywania nieruchomości określonych w przepisach wykonawczych, wydanych z upoważnienia ustawowego (art. 3 ust. 2 dekretu Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, Dz.U. Nr 27, poz. 197 ze zm.). Sam dekret wprawdzie utracił moc 5 kwietnia 1958 r. (art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, Dz.U. Nr 17, poz. 70 ze zm.), ale przepisy wykonawcze w postaci rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr 47, poz. 354) pozostały obowiązujące do 1 sierpnia 1985 r.
W związku z tym, że ww. rozporządzenie wykonawcze nawiązywało w swoich istotnych prawnie określeniach do treści dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., należy przypomnieć, że zgodnie z art. 3 ust. 1 tego dekretu "Nieruchomości, stanowiące własność Skarbu Państwa bądź osób prawnych wymienionych w art. 2 lub znajdujące się w ich zarządzie bądź użytkowaniu niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych, będą przekazywane właściwym wykonawcom tych planów (art. 2) na własność bądź w zarząd i użytkowanie". Przedsiębiorstwa państwowe (w tym [...]) były, zgodnie z art. 2 pkt 2 cyt. dekretu, wykonawcami narodowych planów gospodarczych. Jak wynika z powyższego, w okresie obowiązywania ww. dekretu, jeżeli nieruchomość, która znajdowała się w zarządzaniu [...], była niezbędna dla realizacji, to powinna była być przekazana [...] w zarząd i użytkowanie protokołem zdawczoodbiorczym (§ 9 ust. 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r.), prawem zaś, a nawet obowiązkiem wykonawcy narodowego planu gospodarczego (§ 4 cyt. rozporządzenia) było wystąpienie z wnioskiem o przekazanie nieruchomości w zarząd i użytkowanie do władzy naczelnej wykonawcy, czyli ministra właściwego do spraw kolejnictwa.
Według art.37 (38) ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U.1961.32.159) tereny stanowiące własność Państwa, będące do dnia wejścia w życie ustawy w użytkowaniu lub zarządzie jednostek państwowych, przechodzą w użytkowanie tych jednostek. Z art.2 i art.10 ustawy oraz § 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r. w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 35, poz. 159) wynika, że organem sprawującym zarząd nieruchomości państwowych i znajdujących się w nich budynków są właściwe do spraw gospodarki komunalnej i mieszkaniowej organy prezydiów rad narodowych. Zadania [...] wynikały zaś z ustawy z 1960 r. o kolejach i nie sposób interpretować ich rozszerzająco.
Kolejnym aktem regulującym sytuację prawną [...] była ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "[...]". W art.50 stanowiła ona jedynie, że "mienie oraz prawa i zobowiązania przedsiębiorstwa "[...], działającego dotychczas na podstawie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach, stają się mieniem oraz prawami i zobowiązaniami [...], działającego na podstawie niniejszej ustawy."
Od dnia 20 listopada 1995 r. regulacja dotycząca [...] została zawarta w ustawie z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym "[...]" (Dz.U.1995.95.474). Przepis art. 43 ustawy statuuje zasadę, że "mienie oraz prawa i zobowiązania przedsiębiorstwa państwowego "firma B", działającego na podstawie ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "firma B" (Dz. U. Nr 26, poz. 138 i z 1991 r. Nr 107, poz. 463), pozostają mieniem oraz prawami i zobowiązaniami [...], działającego na podstawie niniejszej ustawy".
Stosownie zaś do art.1 pkt 81 z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U.1990.79.464) przepis art.87 z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 i Nr 29, poz. 154 oraz z 1990 r. Nr 14, poz. 90 i Nr 34, poz. 198) uzyskał brzmienie:
"1. Grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek.
2. Posiadaczom gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, którzy w dniu 1 sierpnia 1988 r. nie legitymują się dokumentami o przekazaniu gruntów wydanymi w formie prawem przewidzianej i nie wystąpią w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. o uregulowanie stanu prawnego, mogą być przekazane grunty będące w ich posiadaniu odpowiednio w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Przekazanie następuje na podstawie decyzji rejonowych organów rządowej administracji ogólnej w odniesieniu do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub zarządów gmin w odniesieniu do gruntów stanowiących własność gmin, wydanych bez konieczności uprzedniego złożenia wniosków o przekazanie, w granicach określonych liniami rozgraniczającymi i ustalonymi w miejscowych planach szczegółowych zagospodarowania przestrzennego lub w planach realizacyjnych.
3. Decyzja wydana w sprawie, o której mowa w ust. 2, stanowi podstawę do dokonania wpisu w księdze wieczystej."
Z kolei według art.2 ustawy zmieniającej:
"1. Grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu wejścia w życie w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich. Uprawnienia państwowych gospodarstw rolnych do będących w dniu wejścia w życie ustawy w ich zarządzie gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa reguluje odrębna ustawa.
2. Budynki i inne urządzenia oraz lokale znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1, stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), będących w dniu wejścia w życie ustawy w zarządzie osób prawnych, stają się z tym dniem z mocy prawa własnością tych osób. Nabycie własności przez te osoby następuje odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych.
3. Nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntów, o których mowa w ust. 1, oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali, o których mowa w ust. 2, stwierdza się decyzją wojewody w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub decyzją zarządu gminy w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy. W decyzji tej określa się również okres użytkowania wieczystego z zachowaniem zasad określonych w art. 236 Kodeksu cywilnego.
4. Grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu osób prawnych lub jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, pozostają nadal w użytkowaniu tych osób i jednostek.
5.Budynki i inne urządzenia oraz lokale, znajdujące się na gruntach stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), będących w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu osób prawnych i jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, pozostają nadal w użytkowaniu tych osób i jednostek.
6. Na poczet ceny nabycia własności, o której mowa w ust. 2, zalicza się opłaty poniesione z tytułu zarządu budynków i innych urządzeń oraz lokali, z potrąceniem uzyskanych przez użytkownika korzyści.
7. Przepis ust. 6 stosuje się odpowiednio w wypadku sprzedaży budynków i innych urządzeń oraz lokali, dotychczasowemu użytkownikowi.
8. W stosunku do użytkowania, o którym mowa w ust. 4 i 5, stosuje się przepisy dotyczące zarządu.
9. Przepisy ust. 1 i 2 nie naruszają przepisu art. 8 ustawy (Dz. U. Nr 32, poz. 191 i Nr 43, poz. 253)."
Podać jeszcze należy, że w myśl art.11 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli m.in. należą do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim, z zastrzeżeniem przepisu art. 14.
Wreszcie, odwołując się do uchwały NSA z dnia 27 lutego 2017 r., sygn. I OPS 2/16 (Lex) wskazać należy, że zarząd, w rozumieniu przepisów prawnoadministracyjnych, musi mieć dla swego powstania podstawę, i to podstawę istniejącą przez cały okres trwania zarządu. Zarząd jako szczególna forma władania nieruchomością może powstać albo z mocy samego prawa (ex lege), albo na skutek wydania z ustawowego upoważnienia decyzji administracyjnej ustanawiającej takie prawo na rzecz osoby trzeciej. W tym drugim wypadku decyzja administracyjna jest podstawą powstania i wykonywania zarządu przez osobę niebędącą właścicielem gruntu i ma charakter konstytutywny, chyba że ustawa stanowi inaczej.
W sytuacji natomiast, kiedy zarząd zostaje przyznany oznaczonemu podmiotowi przez ustawę, wtedy uprawnienie do władania gruntem, jak również określenie zakresu takiego władania, powstaje ex lege, bez potrzeby orzekania w tej materii przez jakikolwiek organ administracyjny. W przypadku uchylenia ustawy przyznającej prawo zarządu mieniem państwowym osobie trzeciej i wejścia w życie ustawy, która nie przewiduje w ogóle zarządu jako prawa przysługującego tej osobie, należy stwierdzić, że prawo zarządu wygasa.
Dlatego też skutkiem prawnym, wywołanym uchyleniem rozporządzenia Prezydenta RP z 1926 r. przez ustawę z 1960 r., było m.in. to, że uchylony został tytuł prawny do władania przez [...] gruntami na zasadzie zarządu. firma B utraciły tym samym z dniem 8 grudnia 1960 r. zarząd nieruchomościami, przyznany cyt. rozporządzeniem z 1926 r., gdyż zarząd powstały ex lege nie może istnieć bez ważnej i obowiązującej podstawy prawnej jego powstania. Również kolejne, wyżej przytoczone, ustawy nie potwierdziły prawa zarządu [...] do gruntów będących w posiadaniu przedsiębiorstwa.
Ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. ustawa o przedsiębiorstwie państwowym "firma B nie zawierała jednak żadnych postanowień w zakresie ewentualnego przyznania [...] zarządu gruntami; powołany wyżej art. 50 ust. 1 miałby więc zastosowanie w zakresie zarządu, gdyby [...] uzyskało zarząd w sposób wcześniej opisany. Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o [...] z 1989 r. przedsiębiorstwu temu przysługiwało mienie jako część wydzielona z mienia ogólnonarodowego w postaci środków będących w dyspozycji [...] w chwili wejścia ustawy w życie oraz środki nabyte po tej dacie. Z przepisu tego nie wynika jednakże przyznanie [...] jakiegokolwiek prawa o charakterze zarządczym do nieruchomości.
Powołana wyżej ustawa z 1989 r., jak i ustawa z dnia 19 października 1991 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwie państwowym "firma B" (Dz.U. Nr 107, poz. 463) nakazywały w art. 16 uznać prawo [...] do wydzielonego mienia za "gospodarowanie", a nie oznaczone prawo rzeczowe.
Również ustawa z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym "firma B" (Dz.U. Nr 95, poz. 474) nie przyznawała [...] prawa zarządu nieruchomością.
Wreszcie odnotować pozostaje, że ustawa o przedsiębiorstwie państwowym "firma B z 1995 r. została uchylona ustawą z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "firma B" (Dz.U. Nr 84, poz. 948; Dz.U. z 2014 r. poz. 1160). Zgodnie z tą ustawą [...] SA wstąpiła (art. 2 ust. 2 ustawy) we wszystkie stosunki prawne, których podmiotem było [...] bez względu na charakter prawny tych stosunków. W art. 15 ust. 1 ustawa przewidziała prawo [...] SA do "zarządzania liniami kolejowymi", nakazując utworzenie odrębnego podmiotu pod nazwą "[...]" ([...] dla sprawowania tego zarządzania, rozumianego jako uprawnienie wynikające z ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (uchylonej, obecnie ustawy z dnia 28 marca 2003 r.; Dz.U. z 2016 r. poz. 1727), również używającej (art. 10 ust. 6) terminu "zarządzanie" w odniesieniu do linii kolejowych.
Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów w dniu 27 lutego 2017 r., I OPS 2/16 orzekł, że pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa [...] bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Wskazał również, że prawa zarządu lub użytkowania nieruchomości państwowej nie można domniemywać, konieczne jest legitymowanie się decyzją administracyjną lub umową o oddaniu gruntu w zarząd, a ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na podmiocie, który z tych praw wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne.
Skład sądu orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela stanowisko wyrażone w sentencji powyższej uchwały wraz z jego argumentacją zaprezentowaną w uzasadnieniu tej uchwały.
Na marginesie dodać jedynie można, że zgodnie zaś z art.34 ust.1 i 4 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" (Dz.U.2018.1311 t.j. z dnia 2018.07.06) grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu [...] co do których [...] nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego [...] Jednakże nabycie tych praw nie może naruszać praw osób trzecich.
Z powyższego wynika, że ustawodawca przewidział w ustawie komercjalizacyjnej z 2000 r., że powstająca [...] może nie posiadać tytułu prawnego do linii kolejowych i innych nieruchomości, niezbędnych do zarządzania liniami kolejowymi. W art. 34 ust. 1 ustawy po raz pierwszy od dnia uchylenia rozporządzenia z 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "[...] [...] zostało przyznane prawo do gruntów będących własnością Skarbu Państwa, posiadanych przez [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. Ustawodawca przewidział w tym przepisie nabycie - z chwilą wejścia ustawy w życie - przez [...] ex lege prawa użytkowania wieczystego takich gruntów, jeżeli [...] nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej.
Nabycie tych praw nie może jednakże naruszać praw osób trzecich. Ta sama zasada wynika z art.200 ust.4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Zacytowania wymagają przepisy rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U.1998.23.120), wydanego na podstawie art.206 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W myśl § 4 rozporządzenia dotychczasowe prawo zarządu stwierdza się na podstawie co najmniej jednego z następujących dokumentów: 1) decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd, 2) decyzji o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r., 3) umowy między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawartej za zgodą organu, 4) umowy, zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa, 5) odpisu z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości, 6) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością, 7) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r., 8) uchwały, zarządzenia lub decyzji wydanych w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości, 9) protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonego między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r., 10) umowy o przekazaniu nieruchomości lub protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonych przed dniem 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno-zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi. Zgodnie z § 5 ust.4 rozporządzenia przed stwierdzeniem dotychczasowego prawa zarządu, organ winien zbadać, czy uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich.
Ponieważ w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym strona skarżąca - [...] domagała się ustanowienia na jej rzecz prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej stanowiącej własność Gminy Miejskiej K., położonej w K., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0835 ha obr. [...] jedn. ewid. K. - [...], objętej księgą wieczystą nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla K. - [...] w K., IV Wydział Ksiąg Wieczystych - na cele infrastruktury kolejowej wraz z prawem własności obiektów trwale z gruntem związanych znajdujących się na działce ewidencyjnej nr [...] wymienionych w wykazie środków trwałych wg stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., rozważenia wymagało, czy przedłożone przez [...] dokumenty, potwierdzają okoliczność posiadania przez Przedsiębiorstwo Państwowe [...] - prawa zarządu tej nieruchomości we wskazanej dacie.
Sąd podziela ustalenia i oceny przedstawione w uzasadnieniu decyzji organu I i II instancji, że istnienia prawa zarządu nie można wywodzić z oświadczenia Naczelnika Wydziału oraz Zastępcy Dyrektora Oddziału, z którego wynika, że w dniu 5 grudnia 1990 r. nieruchomość była w zarządzie [...] oraz że nie zachowały się dokumenty, o których mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. Organ nie odnalazł takich dokumentów ani w aktach Referatu Archiwum Urzędu Miasta K., ani w archiwum Starostwa Powiatowego, ani w archiwum [...] Urzędu Wojewódzkiego, jak również w Archiwum Narodowym w K..
Zdaniem Sądu, w trybie § 4 ust. 3 rozporządzenia można dowodzić istnienia prawa zarządu jedynie wtedy, gdy przesądzone zostanie uprzednio, że prawo to było ustanowione, lecz jedynie nie zachowały się dokumenty (wskazane w § 4 ust. 1 pkt 1-10 rozporządzenia) stwierdzające powyższą okoliczność. Zauważyć przy tym trzeba, że powołane wyżej oświadczenie [...] złożone przez osoby działające w strukturach strony skarżącej - także nie wskazuje na żaden konkretnie zindywidualizowany dokument, który ustanawiałby na rzecz [...] (lub jej poprzednika prawnego) prawo zarządu przedmiotowymi działkami. Samo więc oświadczenie, że prawo zarządu przysługiwało spółce, bez jednoczesnego wskazania konkretnego tytułu nabycia tego prawa, nie mogło jeszcze stanowić samoistnej podstawy do potwierdzenia istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. omawianego prawa zarządu. Zasadne więc jest stanowisko orzekających w sprawie organów administracji publicznej, że prawo tego rodzaju, względem spornej działki, ustanowione nie było. Podkreślić przy tym należy, że istnienia prawa zarządu konkretnej nieruchomości nie można domniemywać. Nadto, o bycie tego prawa nie świadczy ani przeznaczenie gruntu ani też wykorzystywanie nieruchomości pod infrastrukturę kolejową, ani też samo faktyczne władanie przez [...] takim gruntem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 września 2018 r., sygn. II SA/Kr 754/18, publ. w bazie cbois).
Dodać w tym miejscu należy, że decyzją z dnia 26 października 2015 r., nr [...], Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po rozpatrzeniu odwołania Firma A Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. od decyzji Wojewody [...] z dnia 18 kwietnia 2013 r., nr [...], stwierdzającej nabycie, z dniem 27 maja 1990 r., z mocy prawa, przez Gminę K., prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa objętej księgą wieczystą Nr [...] położonej w K., w jednostce ewidencyjnej [...] w obrębie nr [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. 0,0835 ha - utrzymała tę decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2016 r., sygn. I SA/Wa 2224/15 oddalił skargę na te decyzję. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 czerwca 2017 r. sygn. I OSK 2175/16 oddalił skargę kasacyjną Firma A z siedzibą w W. od tego wyroku (obydwa wyroki publikowane w bazie cbois).
Wyklucza to możliwość ustalenia, że w dniu 5 grudnia 1990 r. stronie skarżącej mogło przysługiwać prawo zarządu do przedmiotowej nieruchomości.
W tym stanie rzeczy, skarga na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 września 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako nieuzasadniona, podlegała oddaleniu